Interakcje / Abirateron / Abirateron i metotreksat
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Połączenie można stosować pod warunkiem ścisłej kontroli czynności wątroby.
Wykonuj regularnie badania krwi zlecone przez lekarza, nie pij alkoholu i od razu zgłoś się do lekarza, jeśli zauważysz niepokojące objawy.
Niekorzystna interakcjaAbirateron+ MetotreksatPołączenie można stosować pod warunkiem ścisłej kontroli czynności wątroby.Wykonuj regularnie badania krwi zlecone przez lekarza, nie pij alkoholu i od razu zgłoś się do lekarza, jeśli zauważysz niepokojące objawy.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Wykonuj regularnie badania krwi zlecone przez lekarza, nie pij alkoholu i od razu zgłoś się do lekarza, jeśli zauważysz niepokojące objawy.
Oba leki mogą obciążać wątrobę, a przyjmowane razem zwiększają ryzyko jej uszkodzenia. Możesz je stosować razem, jeśli zalecił to lekarz, ale potrzebne są regularne badania krwi. W czasie leczenia nie pij alkoholu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- ciemny mocz
- ból lub uczucie ucisku pod prawym łukiem żebrowym
- nudności, wymioty lub utrata apetytu
- nietypowe, silne zmęczenie
- owrzodzenia lub ból w jamie ustnej
- łatwe siniaczenie, krwawienia lub gorączka
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – transport
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie można stosować pod warunkiem ścisłej kontroli czynności wątroby. Pacjentów, którzy muszą przyjmować z metotreksatem leki hepatotoksyczne, należy ściśle kontrolować, a w trakcie leczenia należy unikać alkoholu[1]. Przed włączeniem abirateronu u osoby leczonej metotreksatem oznacz aminotransferazy i bilirubinę, a następnie kontroluj je regularnie, najczęściej w pierwszych miesiącach skojarzonego leczenia. Przy istotnym wzroście aminotransferaz lub bilirubiny skonsultuj z lekarzem przerwę w podawaniu metotreksatu albo abirateronu i ponowną ocenę wskazań.
Skutek kliniczny
Większe ryzyko uszkodzenia wątroby z podwyższeniem aktywności aminotransferaz i bilirubiny, a teoretycznie także nasilenia innych objawów toksyczności metotreksatu, takich jak mielosupresja i zapalenie błony śluzowej jamy ustnej.
Mechanizm
Oba leki mogą uszkadzać wątrobę, więc ich działanie hepatotoksyczne się sumuje. Leki o działaniu toksycznym na wątrobę zwiększają ryzyko hepatotoksycznego działania metotreksatu[1]. Dodatkowo główne metabolity abirateronu hamują in vitro wychwyt wątrobowy przez nośnik OATP1B1, co może zwiększać stężenia leków eliminowanych tą drogą, ale brak danych klinicznych potwierdzających taką interakcję[2]. Metotreksat jest częściowo transportowany przez nośniki OATP, dlatego wzrostu jego ekspozycji nie można wykluczyć, choć pozostaje to teoretyczne.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- aminotransferazy (ALT, AST)
- bilirubina
- morfologia krwi z rozmazem
- objawy uszkodzenia wątroby
- zmiany w jamie ustnej
Kiedy ocena się zmienia
| Włączenie abirateronu u osoby leczonej metotreksatemkolejność włączenia · abirateron | inne zalecenie | Ryzyko hepatotoksyczności jest największe w pierwszych miesiącach po dołączeniu abirateronu – w tym okresie kontroluj aminotransferazy i bilirubinę najczęściej. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Methotrexat-Ebewe 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/methotrexat-ebewe-100090448/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Abiraterone Sandoz 250 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/abiraterone-sandoz-100430230/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Abiraterone Sandoz. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/abiraterone-sandoz-100430230/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Alkohol przy tych lekach
Interakcja o niejasnym znaczeniuAbiraterona alkoholNie ma przeciwwskazania do okazjonalnego, niewielkiego spożycia alkoholu, ale najlepiej go unikać lub mocno ograniczyć, zwłaszcza gdy wyniki prób wątrobowych są nieprawidłowe.Najlepiej nie pić alkoholu albo pić go tylko okazjonalnie i w małej ilości, a tabletki zawsze przyjmować bez jedzenia.nieznanyteoretyczne
Interakcja o niejasnym znaczeniu
Najlepiej nie pić alkoholu albo pić go tylko okazjonalnie i w małej ilości, a tabletki zawsze przyjmować bez jedzenia.
Producent leku nie podaje informacji o alkoholu, a badań nad tym połączeniem brak. Zarówno ten lek, jak i alkohol mogą obciążać wątrobę, więc najlepiej alkohol ograniczyć lub go unikać. Lek bierze się na czczo, czyli nie razem z posiłkiem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- ciemny mocz
- silne zmęczenie, brak apetytu, nudności
- ból w prawej górnej części brzucha
- uporczywy świąd skóry
- obrzęki nóg, bóle głowy lub kołatanie serca
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wchłanianie
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie ma przeciwwskazania do okazjonalnego, niewielkiego spożycia alkoholu, ale najlepiej go unikać lub mocno ograniczyć, zwłaszcza gdy wyniki prób wątrobowych są nieprawidłowe. Tabletek abirateronu nie przyjmuje się razem z posiłkiem ani z napojem alkoholowym podanym do jedzenia. Chory powinien powiedzieć lekarzowi o regularnym piciu alkoholu, aby prawidłowo interpretować wyniki badań wątrobowych.
Skutek kliniczny
Przy okazjonalnym piciu małych ilości alkoholu nie opisano szczególnych szkód. Regularne lub większe picie może zwiększać obciążenie wątroby i utrudniać ocenę, czy ewentualny wzrost enzymów wątrobowych wynika z leku, czy z alkoholu. Możliwe jest też nasilenie dolegliwości żołądkowych, senności i zawrotów głowy.
Mechanizm
ChPL nie zawiera żadnej wzmianki o alkoholu[1]. Brak badań nad połączeniem abirateronu z etanolem. Możliwy jest teoretyczny addycyjny wpływ na wątrobę, ponieważ abirateron może uszkadzać wątrobę, a ciężka niewydolność wątroby (klasa C wg Child-Pugh) jest przeciwwskazaniem do jego stosowania[1]. Alkohol jest dodatkowo hepatotoksyczny. Abirateron podaje się z prednizonem lub prednizolonem, więc alkohol może też nasilać podrażnienie żołądka wywołane glikokortykosteroidem. Osobna kwestia praktyczna: wchłanianie abirateronu rośnie znacząco w obecności jedzenia, dlatego tabletki nie wolno przyjmować razem z posiłkiem[1]. Picie alkoholu do posiłku nie zmienia tej zasady, a przyjęcie leku przy okazji „kolacji z lampką wina” jest błędem.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- aktywność aminotransferaz (ALT, AST) i stężenie bilirubiny zgodnie ze schematem monitorowania w ChPL
- objawy uszkodzenia wątroby: żółtaczka, ciemny mocz, silny świąd, ból w prawym podżebrzu
- ciśnienie tętnicze, stężenie potasu i obrzęki (działania związane z abirateronem i prednizonem, które alkohol może nasilać)
Kiedy ocena się zmienia
| Regularne, częste picie lub nadużywanie alkoholuilość alkoholu · pacjent | inne zalecenie | Przy regularnym piciu rośnie ryzyko addycyjnego uszkodzenia wątroby i trudniejsza jest interpretacja wzrostu enzymów wątrobowych. Zalecaj abstynencję i częstszą kontrolę prób wątrobowych. Przy cechach ciężkiej niewydolności wątroby (Child-Pugh C) abirateron jest przeciwwskazany. |
| Tabletka przyjęta razem z posiłkiem lub napojem spożywanym do posiłkuodstep · pacjent | ryzyko rośnie | Jedzenie znacząco zwiększa wchłanianie abirateronu, a skuteczność i bezpieczeństwo takiego podania nie zostały ustalone. Picie alkoholu do posiłku nie powinno być okazją do przyjęcia leku. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Abiraterone Sandoz 250 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/abiraterone-sandoz-100430230/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Abiraterone Sandoz. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/abiraterone-sandoz-100430230/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Połączenie przeciwwskazaneMetotreksata alkoholPacjent leczony metotreksatem powinien unikać alkoholu, a u osób nadużywających alkoholu lub z chorobą alkoholową metotreksat jest przeciwwskazany.W trakcie leczenia metotreksatem unikaj alkoholu, a jeśli trudno ci z niego zrezygnować, powiedz o tym szczerze lekarzowi.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
W trakcie leczenia metotreksatem unikaj alkoholu, a jeśli trudno ci z niego zrezygnować, powiedz o tym szczerze lekarzowi.
Metotreksat i alkohol mogą uszkadzać wątrobę, a razem robią to silniej. Regularne picie alkoholu zwiększa ryzyko trwałego uszkodzenia wątroby, nawet jeśli długo nie daje to żadnych objawów. Osoby, które piją dużo alkoholu lub mają chorobę alkoholową, nie powinny przyjmować tego leku.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- Zażółcenie skóry lub białek oczu
- Ciemny mocz lub jasny stolec
- Ból lub uczucie ciężaru pod prawym łukiem żebrowym
- Nudności, brak apetytu i nietypowe zmęczenie
- Swędzenie skóry bez wyraźnej przyczyny
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Pacjent leczony metotreksatem powinien unikać alkoholu, a u osób nadużywających alkoholu lub z chorobą alkoholową metotreksat jest przeciwwskazany.[1] Przed rozpoczęciem leczenia należy zebrać dokładny wywiad dotyczący spożycia alkoholu i ocenić czynność wątroby. U pacjentów, którzy w przeszłości nadmiernie pili alkohol, należy uwzględnić to jako czynnik ryzyka hepatotoksyczności i rozważyć nieinwazyjne metody oceny wątroby obok badań laboratoryjnych.[1] Jeśli pacjent nie jest w stanie zrezygnować z alkoholu, lekarz prowadzący powinien rozważyć ryzyko kontynuacji leczenia i częstsze monitorowanie.
Skutek kliniczny
Najważniejszym skutkiem jest nasilenie toksycznego działania metotreksatu na wątrobę – wzrost aktywności aminotransferaz, stłuszczenie, zwłóknienie, a w skrajnych przypadkach marskość wątroby. W badaniach z udziałem pacjentów z łuszczycą hepatotoksyczność metotreksatu wiązała się z całkowitą dawką skumulowaną, a nadużywanie alkoholu, otyłość, cukrzyca i zaawansowany wiek ją zwiększały.[1] Zwłóknienie i marskość mogą rozwijać się przy prawidłowych wynikach prób wątrobowych, dlatego uszkodzenie bywa wykrywane późno.[1]
Mechanizm
Metotreksat i etanol sumują swoje działanie uszkadzające wątrobę. Metotreksat odkłada się w hepatocytach w postaci poliglutaminianów i zaburza przemiany folianów, a etanol powoduje stłuszczenie, stan zapalny i włóknienie wątroby oraz może pogłębiać niedobór kwasu foliowego. Charakterystyki produktów metotreksatu podają, że regularne spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko hepatotoksycznego działania leku i że w trakcie leczenia należy unikać alkoholu.[1] Wszystkie charakterystyki wymieniają alkohol w przeciwwskazaniach, ale różnią się zakresem zapisu – jedna obejmuje „nadużywanie alkoholu, poalkoholową chorobę wątroby i inne przewlekłe choroby wątroby”, druga „chorobę alkoholową”, a trzecia „nadużywanie alkoholu”.[1] Przeciwwskazanie dotyczy więc nadużywania alkoholu i jego następstw, natomiast okazjonalne picie jest objęte zaleceniem unikania alkoholu.
Metabolizm i transportery
- Metotreksat: substrat OAT3[2]
Monitorować
- Aktywność ALT i AST
- Stężenie bilirubiny i albumin
- Morfologia krwi z rozmazem
- Stężenie kreatyniny
- Nieinwazyjna ocena zwłóknienia wątroby u pacjentów z czynnikami ryzyka
- Wywiad dotyczący ilości i częstości spożywania alkoholu
Kiedy ocena się zmienia
| Nadużywanie alkoholu lub choroba alkoholowailość alkoholu · pacjent | interakcja nie dotyczy | Nadużywanie alkoholu, choroba alkoholowa i poalkoholowa choroba wątroby są wymienione w przeciwwskazaniach metotreksatu. |
| Regularne spożywanie alkoholuczas leczenia · pacjent | ryzyko rośnie | Regularne spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko hepatotoksycznego działania metotreksatu i wymaga ściślejszego monitorowania czynności wątroby. |
| dawka ≥ 1,5 g dawki skumulowanejalkohol | ryzyko rośnie | Hepatotoksyczność metotreksatu wiąże się z całkowitą dawką skumulowaną, a ryzyko zmian w wątrobie opisywano po długotrwałym leczeniu i dawce skumulowanej większej niż 1,5 g. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Methotrexat-Ebewe 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/methotrexat-ebewe-100090448/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Inne interakcje tych leków 59
Połączenie przeciwwskazaneKwas acetylosalicylowy+ MetotreksatNie należy łączyć kwasu acetylosalicylowego, także w małych dawkach przeciwpłytkowych, z metotreksatem w dawkach 15 mg na tydzień lub większych.Nie bierz aspiryny ani leków przeciwbólowych z jej dodatkiem bez zgody lekarza prowadzącego leczenie metotreksatem i zapytaj farmaceutę, czym bezpiecznie złagodzić ból lub gorączkę.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie bierz aspiryny ani leków przeciwbólowych z jej dodatkiem bez zgody lekarza prowadzącego leczenie metotreksatem i zapytaj farmaceutę, czym bezpiecznie złagodzić ból lub gorączkę.
Aspiryna (kwas acetylosalicylowy) utrudnia nerkom usuwanie metotreksatu z organizmu. Przez to metotreksatu zostaje we krwi więcej i może on silniej uszkadzać szpik, który wytwarza krwinki. Przy większych dawkach metotreksatu tych leków nie wolno łączyć, a przy mniejszych lekarz musi częściej sprawdzać twoje wyniki krwi. Dotyczy to także aspiryny w małych dawkach „na serce” i leków przeciwbólowych z aspiryną kupowanych bez recepty.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- owrzodzenia lub ból w jamie ustnej
- gorączka, dreszcze lub ból gardła
- łatwe siniaczenie, krwawienie z nosa lub dziąseł
- nasilona biegunka lub wymioty
- nietypowe osłabienie lub bladość
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – wydalanie, pk_wiazanie_bialek
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Nie należy łączyć kwasu acetylosalicylowego, także w małych dawkach przeciwpłytkowych, z metotreksatem w dawkach 15 mg na tydzień lub większych.[1] Przy metotreksacie w dawkach mniejszych niż 15 mg na tydzień połączenie jest możliwe z zachowaniem ostrożności, a w pierwszych tygodniach leczenia skojarzonego należy co tydzień kontrolować morfologię krwi.[2] Pacjentów z nawet łagodnymi zaburzeniami czynności nerek oraz osoby w podeszłym wieku trzeba monitorować dokładniej.[3] U pacjentów z graniczną czynnością nerek nie zaleca się jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu.[4]
Skutek kliniczny
Wzrasta stężenie metotreksatu i nasila się jego toksyczne działanie na szpik, czyli toksyczność hematologiczna.[3] Podczas jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu, zwłaszcza w dużych dawkach, notowano ciężkie działania niepożądane, w tym zgon, niespodziewanie ciężką mielosupresję, niedokrwistość aplastyczną i toksyczne działanie na przewód pokarmowy.[4]
Mechanizm
Kwas acetylosalicylowy zmniejsza klirens nerkowy metotreksatu przez hamowanie jego wydzielania kanalikowego, a salicylany dodatkowo wypierają metotreksat z połączeń z białkami osocza.[1] Metotreksat może zwiększać biodostępność i toksyczność w wyniku wypierania przez salicylany z miejsc wiązania z białkami, a salicylany jako słabe kwasy organiczne zmniejszają jego wydzielanie kanalikowe.[4]
Metabolizm i transportery
- Metotreksat: substrat OAT3[5]
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem co tydzień w pierwszych tygodniach leczenia skojarzonego
- czynność nerek (kreatynina, eGFR)
- objawy toksyczności metotreksatu – zapalenie i owrzodzenia jamy ustnej, objawy z przewodu pokarmowego, objawy zakażenia, krwawienia
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| dawka ≥ 15 mg na tydzieńmetotreksat | ryzyko rośnie | Przy metotreksacie w dawkach 15 mg na tydzień lub większych jednoczesne stosowanie kwasu acetylosalicylowego jest przeciwwskazane. |
| Mniej niż 15 mg na tydzieńdawka · metotreksat | ryzyko maleje | Przy metotreksacie w dawkach mniejszych niż 15 mg na tydzień połączenie wymaga ostrożności oraz cotygodniowej kontroli morfologii krwi w pierwszych tygodniach leczenia skojarzonego. |
| Obniżony, także łagodne zaburzenia czynności nerekeGFR · pacjent | inne zalecenie | Przy nawet łagodnych zaburzeniach czynności nerek konieczne jest dokładniejsze monitorowanie. U pacjentów z graniczną czynnością nerek nie zaleca się jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu. |
| Podeszły wiekwiek · pacjent | inne zalecenie | U pacjentów w podeszłym wieku należy prowadzić dokładne monitorowanie leczenia skojarzonego. |
| dawka ≥ 1 g na dobękwas acetylosalicylowy | ryzyko rośnie | Większość opisanych interakcji kwasu acetylosalicylowego dotyczy dawek konwencjonalnych od 1 g do 3 g na dobę, więc przy dawkach przeciwbólowych i przeciwzapalnych ryzyko jest większe niż przy dawkach przeciwpłytkowych. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Acard 75 mg, tabletki dojelitowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/acard-100002148/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Cardiopirin 100 mg, tabletki dojelitowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/cardiopirin-100033226/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Abrea 75 mg, tabletki dojelitowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/abrea-100364986/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Methotrexat-Ebewe 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/methotrexat-ebewe-100090448/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Niekorzystna interakcjaDiklofenak+ MetotreksatPrzy metotreksacie w dużych dawkach należy unikać diklofenaku, a przy dawkach małych łączenie jest możliwe pod warunkiem ścisłego monitorowania.Nie przyjmuj diklofenaku na własną rękę, jeśli bierzesz metotreksat – zapytaj lekarza lub farmaceutę, czy możesz zamiast niego wziąć paracetamol.opóźniony (dni)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Nie przyjmuj diklofenaku na własną rękę, jeśli bierzesz metotreksat – zapytaj lekarza lub farmaceutę, czy możesz zamiast niego wziąć paracetamol.
Diklofenak może utrudniać usuwanie metotreksatu z organizmu przez nerki. Metotreksat zostaje wtedy dłużej we krwi i może działać silniej, niż powinien, a w rzadkich przypadkach poważnie uszkodzić szpik, nerki lub przewód pokarmowy. Ryzyko jest większe przy dużych dawkach metotreksatu, chorych nerkach i w podeszłym wieku.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- owrzodzenia lub bolesność w jamie ustnej
- gorączka, dreszcze lub częste infekcje
- łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
- silne osłabienie i bladość
- biegunka, wymioty lub ból brzucha
- czarne, smoliste stolce
- zmniejszenie ilości oddawanego moczu lub obrzęki
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PK – wydalanie, PK – transport, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy metotreksacie w dużych dawkach należy unikać diklofenaku, a przy dawkach małych łączenie jest możliwe pod warunkiem ścisłego monitorowania. Należy zachować ostrożność, jeśli diklofenak podaje się w odstępie krótszym niż 24 godziny przed lub po metotreksacie.[1] U pacjentów z czynnikami ryzyka, np. graniczną czynnością nerek, nie zaleca się jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu.[2] Przebieg skojarzonego leczenia należy uważnie kontrolować.[2] Jeśli wystarczy lek przeciwbólowy bez działania przeciwzapalnego, warto rozważyć paracetamol.
Skutek kliniczny
Zwiększone stężenie metotreksatu może prowadzić do nasilenia jego toksyczności.[3] Podczas jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu, zwłaszcza w dużych dawkach, notowano ciężkie działania niepożądane, w tym zgon, niespodziewanie ciężką mielosupresję, niedokrwistość aplastyczną i toksyczne działanie na przewód pokarmowy.[2]
Mechanizm
Diklofenak może hamować klirens nerkowy metotreksatu, co zwiększa jego stężenie we krwi i działanie toksyczne.[1] NLPZ zmniejszają kanalikowe wydzielanie metotreksatu, a efekt ten dotyczy zwłaszcza zakresu małych dawek.[2] Dodatkowo oba leki mogą uszkadzać błonę śluzową przewodu pokarmowego, a pogorszenie czynności nerek wywołane przez NLPZ dodatkowo opóźnia eliminację metotreksatu.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i płytkami krwi
- stężenie kreatyniny i eGFR
- aktywność AlAT i AspAT
- objawy zapalenia jamy ustnej i owrzodzeń
- objawy krwawienia z przewodu pokarmowego
- stężenie metotreksatu w surowicy przy dużych dawkach
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Duże dawki (wskazania onkologiczne)dawka · metotreksat | ryzyko rośnie | Ciężkie działania niepożądane, w tym zgon i ciężką mielosupresję, notowano zwłaszcza przy dużych dawkach metotreksatu. W tej sytuacji należy unikać diklofenaku. |
| Graniczna lub zmniejszona czynność nerekeGFR · pacjent | inne zalecenie | U pacjentów z czynnikami ryzyka, np. graniczną czynnością nerek, nie zaleca się jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu. Ciężkie zaburzenia czynności nerek z klirensem kreatyniny poniżej 30 ml/min są przeciwwskazaniem do stosowania metotreksatu. Niewydolność nerek jest także przeciwwskazaniem do stosowania diklofenaku. |
| odstep ≥ 24 godzinydiklofenak | ryzyko maleje | Zaleca się ostrożność przy stosowaniu diklofenaku w czasie krótszym niż 24 godziny przed lub po metotreksacie, więc zachowanie co najmniej takiego odstępu zmniejsza ryzyko. |
| Podeszły wiekwiek · pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występuje ograniczona czynność nerek, co nasila kumulację metotreksatu i ryzyko jego toksyczności. |
| Miejscowa (na skórę)droga podania · diklofenak | ryzyko maleje | Przy stosowaniu diklofenaku na skórę ekspozycja ogólnoustrojowa jest znacznie mniejsza, więc znaczenie interakcji jest prawdopodobnie małe, choć przy rozległym i długotrwałym stosowaniu nie można go wykluczyć. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Diclac 75 Duo 75 mg, tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/diclac-75-duo-100109870/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Methotrexat-Ebewe 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/methotrexat-ebewe-100090448/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Olfen 75 SR 75 mg, tabletki powlekane o przedłużonym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/olfen-75-sr-100111630/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Diclac 75 Duo. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/diclac-75-duo-100109870/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Niekorzystna interakcjaIbuprofen+ MetotreksatNależy unikać podawania ibuprofenu w ciągu 24 godzin przed i po dawce metotreksatu.Nie bierz ibuprofenu na własną rękę, gdy leczysz się metotreksatem – na ból lub gorączkę zapytaj farmaceutę o inny lek, a jeśli ibuprofen zalecił ci lekarz, nie przyjmuj go w ciągu doby przed ani po dawce metotreksatu.szybki (godziny)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Nie bierz ibuprofenu na własną rękę, gdy leczysz się metotreksatem – na ból lub gorączkę zapytaj farmaceutę o inny lek, a jeśli ibuprofen zalecił ci lekarz, nie przyjmuj go w ciągu doby przed ani po dawce metotreksatu.
Ibuprofen może utrudniać usuwanie metotreksatu z organizmu przez nerki. Wtedy we krwi zostaje więcej metotreksatu i łatwiej o jego groźne działania niepożądane, takie jak spadek liczby krwinek, owrzodzenia w jamie ustnej czy uszkodzenie żołądka i jelit. Ryzyko jest największe, gdy weźmiesz ibuprofen w ciągu doby przed lub po dawce metotreksatu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- owrzodzenia lub bolesność w jamie ustnej
- gorączka, dreszcze lub ból gardła
- siniaki lub krwawienia bez wyraźnej przyczyny
- czarne stolce lub krew w wymiotach
- uporczywa biegunka lub silny ból brzucha
- wyraźnie mniej oddawanego moczu
- nasilone zmęczenie i bladość
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PK – wydalanie, PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Należy unikać podawania ibuprofenu w ciągu 24 godzin przed i po dawce metotreksatu.[1] U pacjentów z czynnikami ryzyka, np. z graniczną czynnością nerek, nie zaleca się jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu.[2] Przy małych dawkach metotreksatu połączenie jest dopuszczalne z zachowaniem ostrożności i z kontrolą stężenia metotreksatu w surowicy.[2][3] Do doraźnego leczenia bólu lub gorączki lepiej wybrać paracetamol.
Skutek kliniczny
Głównym skutkiem jest nasilenie toksyczności metotreksatu, zwłaszcza szpikowej i żołądkowo-jelitowej. Podanie ibuprofenu w ciągu 24 godzin przed lub po podaniu metotreksatu może zwiększyć stężenie metotreksatu i nasilić jego działanie toksyczne.[1] Podczas jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu, zwłaszcza w dużych dawkach, notowano ciężkie działania niepożądane, w tym zgon, niespodziewanie ciężką mielosupresję, niedokrwistość aplastyczną i toksyczne działanie na przewód pokarmowy.[2]
Mechanizm
Ibuprofen, podobnie jak inne NLPZ, zmniejsza kanalikowe wydzielanie metotreksatu w nerkach, co zwiększa jego stężenie i nasila działanie toksyczne.[2] Hamowanie syntezy prostaglandyn nerkowych może dodatkowo zmniejszać przepływ nerkowy i opóźniać eliminację metotreksatu. Oba leki mogą też uszkadzać błonę śluzową przewodu pokarmowego, więc ich działania niepożądane w tym zakresie się sumują.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem
- stężenie kreatyniny i eGFR
- aktywność aminotransferaz
- stężenie metotreksatu w surowicy przy dużych dawkach lub zaburzeniach czynności nerek
- objawy zapalenia jamy ustnej i dolegliwości żołądkowo-jelitowe
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≤ 24 h od dawki metotreksatuibuprofen | ryzyko rośnie | Podanie ibuprofenu w ciągu 24 godzin przed lub po podaniu metotreksatu może zwiększyć stężenie metotreksatu i nasilić jego działanie toksyczne. |
| dawka ≥ 100 mg/m2 pc.metotreksat | ryzyko rośnie | Ciężkie działania niepożądane, w tym zgony, notowano zwłaszcza przy dużych dawkach metotreksatu stosowanych w onkologii, dlatego w takich schematach NLPZ należy unikać. |
| Graniczna czynność nerekeGFR · pacjent | inne zalecenie | U pacjentów z czynnikami ryzyka, np. z graniczną czynnością nerek, nie zaleca się jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu. |
| Na skórędroga podania · ibuprofen | ryzyko maleje | Ibuprofen stosowany miejscowo na skórę osiąga niewielkie stężenia ogólnoustrojowe, więc ryzyko klinicznie istotnego wpływu na wydalanie metotreksatu jest małe, choć przy stosowaniu na duże powierzchnie nie można go wykluczyć. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ibuprofen TZF 40 mg/ml, zawiesina doustna. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ibuprofen-tzf-100418660/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Methotrexat-Ebewe 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/methotrexat-ebewe-100090448/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ibum Forte 400 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ibum-forte-100128197/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ibuprofen TZF. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/ibuprofen-tzf-100418660/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Niekorzystna interakcjaIwabradyna+ AbirateronPołączenie można stosować tylko pod ścisłą kontrolą czynności serca i stężenia potasu.Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę, ale upewnij się, że lekarz wie o obu i regularnie zleca EKG oraz badanie potasu we krwi.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę, ale upewnij się, że lekarz wie o obu i regularnie zleca EKG oraz badanie potasu we krwi.
Oba leki mogą wpływać na pracę serca. Lek na serce zwalnia jego rytm, a lek na raka prostaty może zaburzać przewodzenie w sercu i obniżać poziom potasu we krwi. Razem zwiększają ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca. Leki można przyjmować razem, ale pod kontrolą lekarza.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- bardzo wolne bicie serca
- zawroty głowy lub omdlenie
- kołatanie albo nierówne bicie serca
- osłabienie mięśni lub skurcze mięśni
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie można stosować tylko pod ścisłą kontrolą czynności serca i stężenia potasu. Jeżeli skojarzenie jest konieczne, należy ściśle monitorować czynność serca.[1] Przed włączeniem drugiego leku wykonaj EKG z oceną QTc i częstości rytmu oraz wyrównaj hipokaliemię. Kontroluj potas i EKG okresowo w trakcie leczenia, szczególnie w pierwszych tygodniach, przy biegunce, wymiotach lub stosowaniu diuretyków zwiększających wydalanie potasu. Przy narastającej bradykardii lub wydłużeniu QTc rozważ zmniejszenie dawki albo odstawienie iwabradyny.
Skutek kliniczny
Rośnie ryzyko nasilonej bradykardii, wydłużenia odstępu QT i komorowych zaburzeń rytmu, w tym częstoskurczu typu torsades de pointes, zwłaszcza przy hipokaliemii.
Mechanizm
Interakcja jest farmakodynamiczna i dotyczy rytmu serca. Terapia supresji androgenowej, której częścią jest abirateron, może wydłużać odstęp QT.[2] Iwabradyna zwalnia czynność serca, a zmniejszenie częstości pracy serca może nasilać wydłużenie odstępu QT, dlatego unika się łączenia jej z lekami wydłużającymi QT.[1] Abirateron przez nadmiar mineralokortykoidów sprzyja hipokaliemii, a jednoczesne wystąpienie hipokaliemii i bradykardii predysponuje do ciężkich arytmii.[1] Istotnej interakcji farmakokinetycznej nie należy oczekiwać – iwabradyna jest metabolizowana wyłącznie przez CYP3A4 i nie wpływa na inne substraty tego izoenzymu[1], a abirateron hamuje CYP2D6 i CYP2C8, nie CYP3A4.[2]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc przed skojarzeniem i okresowo w trakcie
- częstość pracy serca w spoczynku
- stężenie potasu (i magnezu) w surowicy
- ciśnienie tętnicze
- objawy bradykardii i zaburzeń rytmu (zawroty głowy, omdlenia, kołatanie serca)
Kiedy ocena się zmienia
| Abirateron włączany u pacjenta leczonego iwabradynąkolejność włączenia · abirateron | inne zalecenie | Przed włączeniem abirateronu u pacjenta przyjmującego iwabradynę wykonaj EKG z oceną QTc i częstości rytmu oraz oznacz potas. Kontroluj potas i EKG częściej w pierwszych tygodniach leczenia, gdy narasta ryzyko hipokaliemii. |
| Dodatkowy lek wydłużający QT lub diuretyk zwiększający wydalanie potasukolejność włączenia · pacjent | ryzyko rośnie | Dołączenie innego leku wydłużającego QT albo diuretyku tiazydowego lub pętlowego dodatkowo zwiększa ryzyko arytmii. Iwabradyny unika się z lekami wydłużającymi QT, a hipokaliemia z bradykardią predysponuje do ciężkich arytmii. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Disocor 2,5 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/disocor-100359229/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Abiraterone Sandoz 250 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/abiraterone-sandoz-100430230/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Disocor. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/disocor-100359229/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Abiraterone Sandoz. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/abiraterone-sandoz-100430230/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Niekorzystna interakcjaKetoprofen+ MetotreksatPrzy metotreksacie w dawkach większych niż 15 mg na tydzień należy unikać ketoprofenu.Zanim weźmiesz ketoprofen, zapytaj lekarza lub farmaceutę, a na ból wybierz raczej paracetamol.opóźniony (dni)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Zanim weźmiesz ketoprofen, zapytaj lekarza lub farmaceutę, a na ból wybierz raczej paracetamol.
Nie bierz ketoprofenu na własną rękę, jeśli przyjmujesz metotreksat. Ketoprofen utrudnia usuwanie metotreksatu z organizmu, przez co metotreksat może się gromadzić i uszkadzać szpik kostny, który wytwarza krwinki, a także żołądek i jelita. Ryzyko jest tym większe, im większą dawkę metotreksatu przyjmujesz. Na ból lub gorączkę zwykle bezpieczniejszy jest paracetamol.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- owrzodzenia lub bolesne zmiany w jamie ustnej
- gorączka, ból gardła lub częste infekcje
- siniaki, krwawienie z nosa lub dziąseł
- bladość, duże osłabienie, zadyszka
- czarne stolce lub wymioty z krwią
- silny ból brzucha lub biegunka
- wyraźnie mniej oddawanego moczu
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PK – wydalanie, pk_wiazanie_bialek, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy metotreksacie w dawkach większych niż 15 mg na tydzień należy unikać ketoprofenu.[1] Jedna z ChPL ketoprofenu wskazuje próg 15 mg na tydzień lub więcej i wymaga odstępu co najmniej 12 godzin między zaprzestaniem lub rozpoczęciem ketoprofenu a podaniem metotreksatu.[2] Przy mniejszych dawkach metotreksatu połączenie jest możliwe, ale w pierwszych tygodniach trzeba co tydzień kontrolować pełną morfologię krwi, a częściej u osób w podeszłym wieku i przy zmianach czynności nerek.[1] Podanie ketoprofenu w ciągu 24 godzin przed lub po metotreksacie może zwiększyć stężenie i toksyczność metotreksatu, dlatego nie należy go przyjmować w dniu dawki metotreksatu ani dzień przed i po niej.[3] U pacjentów z czynnikami ryzyka, np. graniczną czynnością nerek, nie zaleca się łączenia NLPZ z metotreksatem.[4] W doraźnym leczeniu bólu lepiej wybrać lek przeciwbólowy spoza grupy NLPZ.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko toksyczności metotreksatu, przede wszystkim na układ krwiotwórczy.[3] Podczas jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu notowano ciężkie działania niepożądane, w tym zgon, niespodziewanie ciężką mielosupresję, niedokrwistość aplastyczną i toksyczne działanie na przewód pokarmowy.[4] Ryzyko jest największe przy dawkach metotreksatu większych niż 15 mg na tydzień.[1]
Mechanizm
Ketoprofen, podobnie jak inne NLPZ, zmniejsza kanalikowe wydzielanie metotreksatu w nerkach, co zwiększa jego stężenie w osoczu.[2] Dodatkowo wypiera metotreksat z połączeń z białkami osocza i zmniejsza jego klirens nerkowy.[1] Do tego dochodzi sumowanie toksycznego działania obu leków na przewód pokarmowy oraz niekorzystny wpływ NLPZ na czynność nerek, który pośrednio dalej spowalnia eliminację metotreksatu.
Metabolizm i transportery
- Metotreksat: substrat OAT3[5]
Monitorować
- morfologia krwi pełna z rozmazem raz w tygodniu w pierwszych tygodniach leczenia skojarzonego
- kreatynina i eGFR
- objawy zapalenia jamy ustnej i owrzodzeń błony śluzowej
- objawy krwawienia z przewodu pokarmowego
- objawy zakażenia, gorączka
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| dawka ≥ 15 mg/tydzieńmetotreksat | inne zalecenie | Przy dawkach metotreksatu większych niż 15 mg na tydzień ChPL ketoprofenu każe unikać połączenia, a jedna z ChPL obejmuje już dawkę 15 mg na tydzień i wymaga odstępu co najmniej 12 godzin. |
| dawka ≤ 15 mg/tydzieńmetotreksat | inne zalecenie | Przy dawkach metotreksatu mniejszych niż 15 mg na tydzień połączenie jest możliwe pod warunkiem cotygodniowej kontroli pełnej morfologii krwi w pierwszych tygodniach leczenia skojarzonego. |
| odstep ≥ 24 h przed i po dawce metotreksatuketoprofen | ryzyko maleje | Ketoprofen podany w ciągu 24 godzin przed lub po metotreksacie zwiększa jego stężenie i toksyczność, a inna ChPL wymaga odstępu co najmniej 12 godzin, więc bezpieczniej omijać dzień dawki metotreksatu oraz dzień przed i po niej. |
| eGFR ≤ 30 ml/minpacjent | interakcja nie dotyczy | Klirens kreatyniny poniżej 30 ml/min jest przeciwwskazaniem do małych dawek metotreksatu, a ciężka niewydolność nerek jest przeciwwskazaniem do ketoprofenu, zaś przy granicznej czynności nerek łączenie NLPZ z metotreksatem nie jest zalecane. |
| Podeszły wiekwiek · pacjent | ryzyko rośnie | U osób w podeszłym wieku morfologię krwi trzeba kontrolować częściej niż raz w tygodniu, a ryzyko pogorszenia czynności nerek przez NLPZ jest większe. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Okitask 25 mg, granulat powlekany. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/okitask-100358098/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ketoflix 50 mg, granulat do sporządzania roztworu doustnego, w saszetce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ketoflix-100423111/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ketoprofen-SF 50 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ketoprofen-sf-100230375/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Methotrexat-Ebewe 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/methotrexat-ebewe-100090448/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Niekorzystna interakcjaMetotreksat+ OmeprazolPrzy dużych dawkach metotreksatu należy rozważyć okresowe odstawienie omeprazolu na czas podawania metotreksatu.Powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie metotreksatem, że przyjmujesz omeprazol, wykonuj zlecone badania krwi i nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę.opóźniony (dni)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie metotreksatem, że przyjmujesz omeprazol, wykonuj zlecone badania krwi i nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę.
Omeprazol może sprawić, że metotreksat wolniej wydala się z organizmu i jego ilość we krwi rośnie. Może to nasilać działania niepożądane metotreksatu, na przykład owrzodzenia w jamie ustnej, spadek liczby krwinek czy dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Ryzyko jest większe przy dużych dawkach metotreksatu i przy chorobach nerek. Przy małych dawkach przyjmowanych raz w tygodniu leki zwykle można łączyć, ale pod kontrolą lekarza i z regularnymi badaniami krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- owrzodzenia lub bolesne zmiany w jamie ustnej
- gorączka, ból gardła lub częste infekcje
- łatwe powstawanie siniaków, krwawienia z nosa lub dziąseł
- nasilone nudności, wymioty lub biegunka
- ból i drżenie mięśni
- nietypowe osłabienie i bladość
- wyraźnie mniejsza ilość oddawanego moczu
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy dużych dawkach metotreksatu należy rozważyć okresowe odstawienie omeprazolu na czas podawania metotreksatu.[1] Przy małych dawkach metotreksatu stosowanych raz w tygodniu połączenie można kontynuować, zachowując ostrożność i monitorując objawy toksyczności, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek.[2] Należy ocenić, czy inhibitor pompy protonowej jest nadal wskazany, i unikać jednoczesnego dokładania innych leków zmniejszających wydalanie metotreksatu, takich jak NLPZ, salicylany, penicyliny czy sulfonamidy.[2]
Skutek kliniczny
Zwiększone i dłużej utrzymujące się stężenie metotreksatu może wywołać kliniczne przedmiotowe i podmiotowe objawy jego działania toksycznego.[2] Do typowych objawów toksyczności metotreksatu należą mielosupresja, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej i toksyczne działanie na przewód pokarmowy, a w opisanym przypadku z pantoprazolem wystąpiły ból i drżenie mięśni.[3] Zwiększenie stężenia metotreksatu obserwowano tylko u niektórych pacjentów, a ryzyko jest największe przy dużych dawkach metotreksatu i u osób z zaburzeniami czynności nerek.[1]
Mechanizm
Omeprazol i inne inhibitory pompy protonowej opóźniają nerkową eliminację metotreksatu, co zwiększa jego stężenie w osoczu.[2] Opisano też przypadek, w którym inhibitor pompy protonowej (pantoprazol) zahamował nerkową eliminację metabolitu – 7-hydroksymetotreksatu.[3] Prawdopodobnym mechanizmem jest zmniejszenie kanalikowego wydzielania metotreksatu w nerkach, które charakterystyki produktu opisują jako opóźnienie wydalania nerkowego.[4]
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i płytkami krwi
- stężenie kreatyniny i klirens kreatyniny
- aktywność aminotransferaz (AlAT, AspAT)
- stężenie metotreksatu w surowicy przy leczeniu dużymi dawkami
- objawy zapalenia błony śluzowej jamy ustnej i toksyczności ze strony przewodu pokarmowego
Kiedy ocena się zmienia
| Duże dawki metotreksatu (wskazania onkologiczne)dawka · metotreksat | inne zalecenie | Przy dużych dawkach metotreksatu ryzyko kumulacji jest największe i należy rozważyć tymczasowe odstawienie omeprazolu na czas podawania metotreksatu. |
| Zaburzenia czynności nerekeGFR · pacjent | ryzyko rośnie | U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek należy zachować szczególną ostrożność, ponieważ wydalanie metotreksatu jest już upośledzone. Ciężkie zaburzenia czynności nerek (klirens kreatyniny <30 ml/min) są przeciwwskazaniem do stosowania małych dawek metotreksatu niezależnie od omeprazolu. |
| Małe dawki raz w tygodniu (wskazania reumatologiczne i dermatologiczne)dawka · metotreksat | ryzyko maleje | Przy małych dawkach metotreksatu zwiększenie jego stężenia obserwowano tylko u niektórych pacjentów i zwykle wystarcza ostrożność z rutynowym monitorowaniem morfologii, czynności nerek i wątroby. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ultop 10 mg, kapsułki dojelitowe, twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ultop-100230955/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Methotrexat-Ebewe 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/methotrexat-ebewe-100090448/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Trexan Neo 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/trexan-neo-100349455/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Methofill 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/methofill-100380815/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ultop. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/ultop-100230955/
Niekorzystna interakcjaNaproksen+ MetotreksatNaproksen można łączyć z metotreksatem w małych dawkach tylko z zachowaniem ostrożności i uważną kontrolą przebiegu leczenia.Nie kupuj naproksenu na własną rękę, jeśli bierzesz metotreksat – zapytaj lekarza albo farmaceutę, czy możesz go stosować, a na doraźny ból poproś o bezpieczniejszy lek.opóźniony (dni)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Nie kupuj naproksenu na własną rękę, jeśli bierzesz metotreksat – zapytaj lekarza albo farmaceutę, czy możesz go stosować, a na doraźny ból poproś o bezpieczniejszy lek.
Naproksen utrudnia nerkom usuwanie metotreksatu z organizmu. Metotreksat może się wtedy gromadzić we krwi i silniej działać szkodliwie, zwłaszcza na krew, jamę ustną i żołądek. Oba leki mogą też drażnić żołądek i jelita.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- owrzodzenia lub ból w jamie ustnej
- gorączka, dreszcze albo ból gardła
- łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
- czarne stolce albo wymioty z krwią
- nasilona biegunka
- wyraźnie mniej oddawanego moczu
- niezwykłe zmęczenie i bladość
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PK – wydalanie, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Naproksen można łączyć z metotreksatem w małych dawkach tylko z zachowaniem ostrożności i uważną kontrolą przebiegu leczenia.[1] U pacjentów z czynnikami ryzyka, np. z graniczną czynnością nerek, nie łączy się NLPZ z metotreksatem.[1] Przy dużych dawkach metotreksatu naproksenu należy unikać. Do doraźnego leczenia bólu lepiej wybrać paracetamol niż naproksen.
Skutek kliniczny
Połączenie może nasilać toksyczność metotreksatu, przede wszystkim mielosupresję oraz uszkodzenie jamy ustnej i przewodu pokarmowego. Przy jednoczesnym stosowaniu NLPZ i metotreksatu, zwłaszcza w dużych dawkach, notowano ciężkie działania niepożądane, w tym zgon, niespodziewanie ciężką mielosupresję, niedokrwistość aplastyczną i toksyczne działanie na przewód pokarmowy.[1]
Mechanizm
Naproksen hamuje wydzielanie kanalikowe metotreksatu w nerkach, co zwiększa jego stężenie we krwi i może nasilać jego toksyczność.[2] Zmniejszenie kanalikowego wydzielania metotreksatu dotyczy całej grupy NLPZ i jest najbardziej znaczące w zakresie małych dawek.[1] Dodatkowo NLPZ mogą pogarszać czynność nerek, a oba leki uszkadzają błonę śluzową przewodu pokarmowego, więc ich działania niepożądane się sumują.
Metabolizm i transportery
- Metotreksat: substrat OAT3[3]
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i liczbą płytek
- stężenie kreatyniny i eGFR
- aktywność aminotransferaz
- objawy zapalenia jamy ustnej i krwawienia z przewodu pokarmowego
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| dawka ≥ 100 mg/m2 pc.metotreksat | ryzyko rośnie | Przy dużych dawkach metotreksatu ryzyko ciężkiej toksyczności po dodaniu NLPZ, w tym zgonu, jest największe i naproksenu należy unikać. |
| eGFR ≤ 30 ml/minpacjent | interakcja nie dotyczy | Przy klirensie kreatyniny poniżej 30 ml/min metotreksat w małych dawkach jest przeciwwskazany, a naproksen jest przeciwwskazany w ciężkiej niewydolności nerek. |
| Graniczna czynność nerekeGFR · pacjent | inne zalecenie | U pacjentów z graniczną czynnością nerek nie łączy się NLPZ z metotreksatem. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Methotrexat-Ebewe 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/methotrexat-ebewe-100090448/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Naproxen 250 Hasco 250 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/naproxen-250-hasco-100121232/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Niekorzystna interakcjaAbirateron+ SeleksypagPołączenie można stosować, ale tolerancję seleksypagu trzeba obserwować, szczególnie po włączeniu lub odstawieniu abirateronu.Przyjmuj oba leki zgodnie z zaleceniami, powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie nadciśnienia płucnego, że zaczynasz lub kończysz abirateron, a gdy dolegliwości się nasilą, zgłoś to bez samodzielnej zmiany dawki.nieznanyteoretyczne
Niekorzystna interakcja
Przyjmuj oba leki zgodnie z zaleceniami, powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie nadciśnienia płucnego, że zaczynasz lub kończysz abirateron, a gdy dolegliwości się nasilą, zgłoś to bez samodzielnej zmiany dawki.
Abirateron może spowalniać usuwanie seleksypagu z organizmu, przez co jego działanie może się nasilić. Częściej mogą wtedy wystąpić typowe dla seleksypagu dolegliwości, takie jak ból głowy, biegunka, nudności, ból szczęki lub mięśni i zaczerwienienie twarzy. Leki można przyjmować razem, ale obserwuj samopoczucie, szczególnie w pierwszych tygodniach wspólnego stosowania.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny lub nowy ból głowy
- biegunka lub nudności
- ból szczęki, mięśni lub kończyn
- zaczerwienienie twarzy
- zawroty głowy lub omdlenie
- narastające obrzęki nóg lub szybki przyrost masy ciała
- nasilenie duszności po odstawieniu abirateronu
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie można stosować, ale tolerancję seleksypagu trzeba obserwować, szczególnie po włączeniu lub odstawieniu abirateronu. Rutynowe zmniejszenie dawki seleksypagu o połowę dotyczy umiarkowanych inhibitorów CYP2C8.[1] Abirateron do nich nie należy, dlatego dawkę seleksypagu dostosowuje się do objawów, a nie z góry. Przy nowych lub nasilonych działaniach niepożądanych lekarz prowadzący leczenie nadciśnienia płucnego może cofnąć dawkę seleksypagu o jeden stopień miareczkowania. Po odstawieniu abirateronu trzeba ocenić, czy nie słabnie kontrola nadciśnienia płucnego. Nie należy przekraczać 1600 mikrogramów seleksypagu dwa razy na dobę.[1]
Skutek kliniczny
Możliwe nasilenie działań niepożądanych seleksypagu zależnych od dawki – bólu głowy, biegunki, nudności, bólu szczęki, mięśni i kończyn, zaczerwienienia twarzy oraz niedociśnienia. Po odstawieniu abirateronu ekspozycja na czynny metabolit może się zmniejszyć i kontrola nadciśnienia płucnego może się pogorszyć.
Mechanizm
Abirateron może zwiększać ekspozycję na czynny metabolit seleksypagu przez hamowanie CYP2C8. Abirateron jest inhibitorem CYP2C8 i zwiększał AUC pioglitazonu o 46%.[2] Seleksypag i jego czynny metabolit są metabolizowane głównie przez CYP2C8. Silny inhibitor tego enzymu zwiększał ekspozycję na czynny metabolit około 11-krotnie, a umiarkowany około 2,2–2,7 razy.[1] Siła hamowania przez abirateron odpowiada raczej słabemu inhibitorowi, dlatego należy oczekiwać mniejszego wzrostu ekspozycji niż przy klopidogrelu, ale skali tego efektu nie zbadano. Metabolity abirateronu hamują in vitro OATP1B1.[2] Seleksypag jest substratem tego nośnika, jednak silne hamowanie OATP nie zmieniało ekspozycji na czynny metabolit, więc ta droga ma małe znaczenie.[1]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- działania niepożądane seleksypagu (ból głowy, biegunka, nudności, ból szczęki, bóle mięśni, zaczerwienienie twarzy)
- ciśnienie tętnicze i objawy niedociśnienia
- kontrola objawów nadciśnienia płucnego po odstawieniu abirateronu
- masa ciała i obrzęki (zatrzymanie płynów po abirateronie u pacjenta z obciążoną prawą komorą)
- stężenie potasu
Kiedy ocena się zmienia
| Abirateron włączany u pacjenta z ustaloną dawką seleksypagukolejność włączenia · abirateron | ryzyko rośnie | Po dołączeniu abirateronu do ustalonej dawki seleksypagu ekspozycja na czynny metabolit może wzrosnąć, dlatego w pierwszych tygodniach trzeba aktywnie pytać o działania niepożądane. |
| Odstawienie abirateronu w trakcie leczenia seleksypagiemkolejność włączenia · abirateron | inne zalecenie | Po odstawieniu abirateronu ekspozycja na czynny metabolit seleksypagu może się zmniejszyć, jeśli dawka była redukowana z powodu działań niepożądanych, trzeba ocenić kontrolę nadciśnienia płucnego i ewentualnie ponownie ją zwiększyć. |
| dawka ≥ 1600 mikrogramów dwa razy na dobęseleksypag | ryzyko rośnie | Przy dawce maksymalnej seleksypagu nie ma zapasu na dalszy wzrost ekspozycji, więc ryzyko nietolerancji po dołączeniu abirateronu jest największe. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Uptravi 200 mcg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/uptravi-100372187/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Abiraterone Sandoz 250 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/abiraterone-sandoz-100430230/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Abiraterone Sandoz. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/abiraterone-sandoz-100430230/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Uptravi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/uptravi-100372187/
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
- Korzystna interakcjaPołączenie celowe
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.