Przejdź do treści
Poradniki Historia Szukaj

Interakcje / Adalimumab / Adalimumab i lenalidomid

Adalimumab i lenalidomid

Jaki opis pokazać?

Niekorzystna interakcja

Łączenie wymaga indywidualnej decyzji hematologa i lekarza prowadzącego leczenie adalimumabem oraz ścisłego monitorowania.

Upewnij się, że obaj twoi lekarze wiedzą o obu lekach, regularnie rób zlecone badania krwi i przy gorączce lub innych objawach infekcji od razu skontaktuj się z lekarzem, zanim przyjmiesz kolejne wstrzyknięcie.

Niekorzystna interakcjaAdalimumab+ LenalidomidŁączenie wymaga indywidualnej decyzji hematologa i lekarza prowadzącego leczenie adalimumabem oraz ścisłego monitorowania.Upewnij się, że obaj twoi lekarze wiedzą o obu lekach, regularnie rób zlecone badania krwi i przy gorączce lub innych objawach infekcji od razu skontaktuj się z lekarzem, zanim przyjmiesz kolejne wstrzyknięcie.opóźniony (dni)teoretyczne

Niekorzystna interakcja

Upewnij się, że obaj twoi lekarze wiedzą o obu lekach, regularnie rób zlecone badania krwi i przy gorączce lub innych objawach infekcji od razu skontaktuj się z lekarzem, zanim przyjmiesz kolejne wstrzyknięcie.

Oba leki osłabiają odporność, więc przyjmowane razem zwiększają ryzyko poważnych zakażeń. Lenalidomid może obniżać liczbę białych krwinek, które bronią organizm przed bakteriami. Adalimumab dodatkowo utrudnia zwalczanie infekcji, w tym gruźlicy. Takie leczenie jest możliwe, ale wymaga regularnych badań krwi i czujności na objawy zakażenia.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka lub dreszcze
  • uporczywy kaszel, duszność
  • pieczenie przy oddawaniu moczu
  • owrzodzenia w jamie ustnej, ból gardła
  • nocne poty, chudnięcie
  • zaczerwienienie, ból lub ropień skóry
ChPL
brak wzmianki
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Łączenie wymaga indywidualnej decyzji hematologa i lekarza prowadzącego leczenie adalimumabem oraz ścisłego monitorowania. Przed rozpoczęciem terapii należy wykluczyć czynną i utajoną gruźlicę oraz zakażenie HBV. W trakcie leczenia trzeba regularnie kontrolować morfologię z rozmazem, a przy ciężkiej neutropenii lub ciężkim zakażeniu rozważyć wstrzymanie adalimumabu do czasu ustąpienia zakażenia. Przy objawach infekcji pacjent powinien pilnie zgłosić się do lekarza.

Skutek kliniczny

Zwiększone ryzyko ciężkich zakażeń bakteryjnych, oportunistycznych i reaktywacji gruźlicy, zwłaszcza w okresie neutropenii wywołanej lenalidomidem. Adalimumabu nie stosuje się u osób z czynną gruźlicą lub innymi ciężkimi zakażeniami, takimi jak posocznica i zakażenia oportunistyczne[1]. Teoretycznie możliwe jest też sumowanie ryzyka nowych nowotworów, ponieważ oba leki wiążą się z takim ryzykiem w długotrwałym stosowaniu.

Mechanizm

Połączenie sumuje osłabienie odporności. Lenalidomid działa mielosupresyjnie i często wywołuje neutropenię, a adalimumab jako antagonista TNF upośledza odpowiedź przeciwbakteryjną, przeciwgruźliczą i przeciwgrzybiczą. Interakcji farmakokinetycznej nie należy się spodziewać, ponieważ lenalidomid nie jest induktorem enzymów i nie hamuje glikoproteiny P[2], a adalimumab jako przeciwciało monoklonalne nie jest metabolizowany przez cytochrom P450.

Metabolizm i transportery

  • Lenalidomid: substrat P-gp[3]

Monitorować

  • morfologia krwi z rozmazem – liczba neutrofilów
  • objawy zakażenia, temperatura ciała
  • przesiewowo gruźlica i HBV przed włączeniem i w razie objawów
  • czujność onkologiczna w długotrwałym leczeniu

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Humira 40 mg, roztwór do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/humira-100087630/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Lenalidomide Accord 2,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/lenalidomide-accord-100411250/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Lenalidomide Accord. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/lenalidomide-accord-100411250/

Alkohol przy tych lekach

Adalimumab a alkohol: brak opisu w bazie.

Interakcja o niejasnym znaczeniuLenalidomida alkoholNie ma przeciwwskazania do okazjonalnego spożycia małej ilości alkoholu w ChPL, ale zaleca się ostrożność i omówienie tego z lekarzem prowadzącym.Zapytaj lekarza prowadzącego, czy w Twojej sytuacji możesz sięgać po alkohol, a jeśli czujesz się senny, masz zawroty głowy albo łatwo powstają Ci siniaki, nie pij go wcale.nieznanyteoretyczne

Interakcja o niejasnym znaczeniu

Zapytaj lekarza prowadzącego, czy w Twojej sytuacji możesz sięgać po alkohol, a jeśli czujesz się senny, masz zawroty głowy albo łatwo powstają Ci siniaki, nie pij go wcale.

Ulotka i charakterystyka leku nie zabraniają picia alkoholu w trakcie leczenia lenalidomidem, ale nie ma też badań, które by tę kwestię wyjaśniały. Lenalidomid sam może powodować zmęczenie, zawroty głowy i senność, a alkohol może te objawy pogłębiać. Przy niskiej liczbie płytek krwi albo chorobie wątroby szczególnie warto go unikać.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • nasilona senność lub zawroty głowy
  • silne zmęczenie
  • drętwienie lub mrowienie rąk i stóp
  • łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
  • żółtaczka, ciemny mocz albo ból w prawym podżebrzu
ChPL
brak wzmianki
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
nieznany
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie ma przeciwwskazania do okazjonalnego spożycia małej ilości alkoholu w ChPL, ale zaleca się ostrożność i omówienie tego z lekarzem prowadzącym. Chorym z małopłytkowością, zaburzeniami czynności wątroby, neuropatią albo wyraźnym zmęczeniem warto doradzić unikanie alkoholu. Alkohol trzeba odstawić przy objawach pogarszających tolerancję leczenia.

Skutek kliniczny

Nie opisano potwierdzonej klinicznie interakcji. Możliwe jest nasilenie senności, zawrotów głowy i zmęczenia oraz pogorszenie tolerancji leczenia. U chorych z małą liczbą płytek krwi alkohol może zwiększać skłonność do krwawień, a u osób z uszkodzeniem wątroby może dodatkowo je obciążać.

Mechanizm

Brak danych o interakcji farmakokinetycznej, a ChPL nie wspomina o alkoholu ani w punkcie 4.3, ani w 4.5. Lenalidomid nie indukuje enzymów cytochromu P450 i nie jest ich inhibitorem w badaniach in vitro, więc wpływ etanolu na jego metabolizm nie jest oczekiwany[1]. Możliwe jest natomiast addytywne nasilenie objawów, które sam lenalidomid może wywoływać, czyli zmęczenia, zawrotów głowy, senności i neuropatii obwodowej. Alkohol jest też czynnikiem ryzyka uszkodzenia wątroby i może pogarszać skutki trombocytopenii, dlatego u chorych z małopłytkowością i zaburzeniami czynności wątroby budzi większe obawy.

Metabolizm i transportery

  • Lenalidomid: substrat P-gp[2]

Monitorować

  • liczba płytek krwi i objawy krwawienia
  • aktywność aminotransferaz i bilirubina
  • senność, zawroty głowy i zmęczenie
  • objawy neuropatii obwodowej

Kiedy ocena się zmienia

Regularne lub większe spożycie alkoholuilość alkoholu · pacjentryzyko rośniePrzy regularnym lub większym spożyciu alkoholu rośnie ryzyko addytywnej senności, zawrotów głowy i obciążenia wątroby. Zaleca się wtedy wyraźne ograniczenie lub unikanie alkoholu oraz kontrolę parametrów wątrobowych i płytek krwi.
Małopłytkowość lub zaburzenia czynności wątrobydawka · pacjentinne zalecenieU chorych z trombocytopenią lub uszkodzeniem wątroby alkohol może zwiększać ryzyko krwawień i obciążać wątrobę, dlatego zaleca się jego unikanie.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Lenalidomide Accord 2,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/lenalidomide-accord-100411250/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Lenalidomide Accord. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/lenalidomide-accord-100411250/

Pełny opis tej pary

Inne interakcje tych leków 74

Połączenie przeciwwskazaneAdalimumab+ Szczepionka przeciw półpaścowiNie podawaj żywej szczepionki przeciw półpaścowi pacjentowi leczonemu adalimumabem, ponieważ ChPL tej szczepionki wymienia leczenie immunosupresyjne w przeciwwskazaniach.Przed szczepieniem przeciw półpaścowi powiedz lekarzowi, że przyjmujesz adalimumab, i zapytaj, czy dostaniesz szczepionkę bez żywego wirusa.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Przed szczepieniem przeciw półpaścowi powiedz lekarzowi, że przyjmujesz adalimumab, i zapytaj, czy dostaniesz szczepionkę bez żywego wirusa.

Jeśli przyjmujesz adalimumab, nie możesz dostać szczepionki przeciw półpaścowi zawierającej żywego, osłabionego wirusa. Adalimumab osłabia odporność, więc taki wirus mógłby wywołać groźne zakażenie. Możesz natomiast zaszczepić się szczepionką, która nie zawiera żywego wirusa – jest bezpieczna, choć w czasie leczenia może działać nieco słabiej.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka po szczepieniu
  • wysypka z pęcherzykami na skórze, zwłaszcza rozległa
  • silne osłabienie lub złe samopoczucie po szczepieniu
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – antagonizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie podawaj żywej szczepionki przeciw półpaścowi pacjentowi leczonemu adalimumabem, ponieważ ChPL tej szczepionki wymienia leczenie immunosupresyjne w przeciwwskazaniach.[1] U pacjenta leczonego adalimumabem do profilaktyki półpaśca należy stosować szczepionkę rekombinowaną z adiuwantem, której ChPL nie przewiduje przeciwwskazań związanych z leczeniem immunosupresyjnym.[2] Jeśli to możliwe, szczepienie warto zaplanować przed rozpoczęciem leczenia adalimumabem, aby uzyskać lepszą odpowiedź odpornościową.

Skutek kliniczny

Po podaniu szczepionki żywej osobie leczonej adalimumabem istnieje ryzyko uogólnionego zakażenia szczepem szczepionkowym wirusa ospy wietrznej i półpaśca. Po podaniu szczepionki rekombinowanej możliwa jest słabsza odpowiedź odpornościowa, bez ryzyka zakażenia wywołanego szczepionką.

Mechanizm

Żywej szczepionki przeciw półpaścowi nie wolno podawać osobie leczonej adalimumabem, ponieważ jest on lekiem immunosupresyjnym, a takie leczenie znajduje się w przeciwwskazaniach szczepionki żywej.[1] Adalimumab hamuje działanie czynnika martwicy nowotworów (TNF) i osłabia odporność komórkową, przez co żywy, osłabiony wirus ospy wietrznej i półpaśca ze szczepionki może namnażać się w sposób niekontrolowany. To samo osłabienie odporności może zmniejszać odpowiedź na szczepionkę rekombinowaną, która jednak nie zawiera żywego wirusa i nie może wywołać zakażenia. ChPL szczepionki rekombinowanej z adiuwantem nie wymienia adalimumabu ani leków immunosupresyjnych w przeciwwskazaniach.[2]

Monitorować

  • rodzaj szczepionki przed podaniem (żywa czy rekombinowana)
  • objawy zakażenia wirusem ospy wietrznej i półpaśca, jeśli omyłkowo podano szczepionkę żywą

Bezpieczniejsze alternatywy

szczepionka przeciw półpaścowi

Kiedy ocena się zmienia

Szczepionka rekombinowana z adiuwantempostać · szczepionka przeciw półpaścowiryzyko malejeSzczepionka rekombinowana nie zawiera żywego wirusa i jej ChPL nie wymienia leczenia immunosupresyjnego w przeciwwskazaniach, dlatego może być podana pacjentowi leczonemu adalimumabem, z zastrzeżeniem możliwej słabszej odpowiedzi odpornościowej.
Szczepienie przed rozpoczęciem leczenia adalimumabemkolejność włączenia · szczepionka przeciw półpaścowiinne zalecenieSzczepienie wykonane przed włączeniem adalimumabu daje lepszą szansę na pełną odpowiedź odpornościową, a decyzję o ewentualnym użyciu szczepionki żywej przed leczeniem oraz o wymaganym odstępie podejmuje lekarz prowadzący na podstawie aktualnych zaleceń.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Zostavax, proszek i rozpuszczalnik do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/zostavax-100353400/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Shingrix -, proszek i zawiesina do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/shingrix-100402280/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneAnalogi puryn (np. klofarabina, kladrybina, merkaptopuryna)+ Inhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu puryn i inhibitora TNF należy unikać tego połączenia, chyba że korzyść wyraźnie przeważa ryzyko, a wówczas konieczne jest ścisłe monitorowanie w kierunku zakażeń, mielosupresji i nowotworów.Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy analogów puryn i lek blokujący TNF, nie przerywaj ich samodzielnie, ale regularnie wykonuj zlecone badania krwi i od razu zgłaszaj lekarzowi gorączkę lub inne objawy zakażenia.opóźniony (dni)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy analogów puryn i lek blokujący TNF, nie przerywaj ich samodzielnie, ale regularnie wykonuj zlecone badania krwi i od razu zgłaszaj lekarzowi gorączkę lub inne objawy zakażenia.

Leki z grupy analogów puryn, takie jak merkaptopuryna, tioguanina, kladrybina czy fludarabina, oraz leki blokujące TNF, takie jak adalimumab, infliksymab czy etanercept, osłabiają układ odpornościowy. Przyjmowane razem osłabiają go jeszcze bardziej. Rośnie wtedy ryzyko poważnych zakażeń, w tym gruźlicy, a bardzo rzadko także niektórych nowotworów krwi. Lekarz czasem celowo łączy te leki, na przykład w chorobie Leśniowskiego i Crohna, ale wtedy potrzebne są regularne badania krwi.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka lub dreszcze
  • uporczywy kaszel, duszność, nocne poty lub chudnięcie bez przyczyny
  • bolesna wysypka z pęcherzykami
  • łatwe powstawanie siniaków, krwawienia lub bladość i duże zmęczenie
  • ból lub uczucie pełności pod żebrami po lewej albo prawej stronie
  • nowe lub zmieniające się zmiany na skórze
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Przy jednoczesnym stosowaniu analogu puryn i inhibitora TNF należy unikać tego połączenia, chyba że korzyść wyraźnie przeważa ryzyko, a wówczas konieczne jest ścisłe monitorowanie w kierunku zakażeń, mielosupresji i nowotworów. Przed włączeniem leczenia trzeba wykluczyć utajoną gruźlicę oraz zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B i C, a także uzupełnić szczepienia. Szczepionki żywe są w tym czasie przeciwwskazane. Merkaptopurynę z infliksymabem lub adalimumabem łączy się celowo w nieswoistych zapaleniach jelit. U młodych mężczyzn warto wtedy rozważyć ograniczenie czasu terapii skojarzonej albo zamianę tiopuryny na metotreksat[1]. Po kladrybinie, fludarabinie, klofarabinie lub nelarabinie inhibitor TNF należy włączać dopiero po odbudowie liczby limfocytów i ustąpieniu neutropenii. U pacjentów z głęboką limfopenią trzeba rozważyć profilaktykę przeciwdrobnoustrojową zgodnie z protokołem ośrodka. Przed włączeniem tiopuryny wskazane jest oznaczenie aktywności TPMT i genotypu NUDT15.

Skutek kliniczny

Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych. Obejmuje to reaktywację gruźlicy, wirusowego zapalenia wątroby typu B, zakażeń wirusem półpaśca i wirusem cytomegalii, a także zakażenia oportunistyczne, takie jak pneumocystozowe zapalenie płuc. Połączenie tiopuryn (merkaptopuryny, tioguaniny) z inhibitorem TNF wiąże się z rzadkim, ale zwykle śmiertelnym chłoniakiem z limfocytów T wątroby i śledziony (HSTCL)[2]. Dotyczy to głównie młodych mężczyzn leczonych z powodu nieswoistych zapaleń jelit[3]. Opisuje się także zwiększone ryzyko innych chłoniaków i nieczerniakowych raków skóry[2]. Analogi puryn stosowane w onkologii mogą przy tym nasilać mielosupresję i wydłużać okres neutropenii oraz limfopenii.

Mechanizm

Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i jest wspólna dla wszystkich leków obu grup. Analogi puryn hamują syntezę kwasów nukleinowych, co uszkadza szpik i limfocyty. Najsilniej działają tu kladrybina, fludarabina, klofarabina i nelarabina, które wywołują głęboką i długotrwałą limfopenię. Merkaptopuryna i tioguanina działają podobnie, choć zwykle słabiej. Inhibitory TNF (adalimumab, etanercept, golimumab, infliksymab, certolizumab pegol) blokują kluczową cytokinę odporności komórkowej i obrony przed zakażeniami ziarniniakowymi. Oba działania sumują się i pogłębiają immunosupresję. Rośnie ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń oraz zaburzeń nadzoru immunologicznego nad nowotworami. Nie stwierdzono istotnej interakcji farmakokinetycznej.

Monitorować

  • morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą limfocytów oraz neutrofili
  • objawy zakażenia, w tym gorączka, kaszel, duszność i zmiany skórne
  • badanie w kierunku utajonej gruźlicy przed leczeniem i w razie objawów
  • markery zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B przed leczeniem oraz aktywność aminotransferaz
  • powiększenie wątroby lub śledziony, cytopenie i objawy ogólne sugerujące chłoniaka
  • okresowa kontrola dermatologiczna skóry

Kiedy ocena się zmienia

Młody dorosły, zwłaszcza mężczyznawiek · pacjentryzyko rośnieU młodych mężczyzn leczonych tiopuryną i inhibitorem TNF z powodu nieswoistego zapalenia jelit ryzyko chłoniaka z limfocytów T wątroby i śledziony jest największe. Należy rozważyć monoterapię albo zamianę tiopuryny na metotreksat.
Długotrwała terapia skojarzonaczas leczenia · analogi purynryzyko rośnieRyzyko chłoniaków i nowotworów skóry rośnie wraz z czasem łącznego stosowania tiopuryny i inhibitora TNF. Należy okresowo oceniać, czy terapia skojarzona jest nadal potrzebna.
Dawki stosowane w chemioterapii nowotworówdawka · analogi purynryzyko rośnieAnalogi puryn w dawkach onkologicznych, zwłaszcza kladrybina, fludarabina, klofarabina i nelarabina, wywołują głęboką mielosupresję i limfopenię. Dołączenie inhibitora TNF w tym okresie znacznie zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych.
Inhibitor TNF po leczeniu kladrybiną, fludarabiną, klofarabiną lub nelarabinąkolejność włączenia · inhibitory czynnika martwicy nowotworówinne zalecenieLimfopenia po tych lekach utrzymuje się długo po ostatniej dawce. Inhibitor TNF należy włączać dopiero po potwierdzeniu odbudowy liczby limfocytów i neutrofili w morfologii.

Źródła

  1. Beaugerie L. Immunosuppression-related lymphomas and cancers in IBD: how can they be prevented? Dig Dis. 2012;30(4):415-9. doi: 10.1159/000338144. PMID: 22796808.
  2. Biancone L, Onali S, Petruzziello C, Calabrese E, Pallone F. Cancer and immunomodulators in inflammatory bowel diseases. Inflamm Bowel Dis. 2015;21(3):674-98. doi: 10.1097/MIB.0000000000000243. PMID: 25545375.
  3. Carvão J, Magno Pereira V, Jacinto F, Sousa Andrade C, Jasmins L. Hepatosplenic T-Cell Lymphoma: A Rare Complication of Monotherapy with Thiopurines in Crohn's Disease. GE Port J Gastroenterol. 2018;26(4):279-284. doi: 10.1159/000493350. PMID: 31328143.

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Inhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab) klasaJednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora TNF należy unikać, a gdy specjalista uzna je za konieczne, wymaga ono ścisłej kontroli w kierunku zakażeń.Nie łącz tych leków na własną rękę i upewnij się, że każdy lekarz prowadzący wie o obu lekach.opóźniony (dni)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie łącz tych leków na własną rękę i upewnij się, że każdy lekarz prowadzący wie o obu lekach.

Oba leki osłabiają działanie układu odpornościowego, a przyjmowane razem osłabiają je jeszcze bardziej. Zwiększa to ryzyko poważnych zakażeń, na przykład zapalenia płuc, półpaśca czy gruźlicy. Dotyczy to połączeń leków takich jak adalimumab, etanercept czy infliksymab z lekami takimi jak tofacytynib, abatacept, fingolimod czy leflunomid. Lekarz łączy takie leki tylko wtedy, gdy uzna to za konieczne, i regularnie kontroluje wyniki badań.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka lub dreszcze
  • uporczywy kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
  • nocne poty i utrata masy ciała
  • bolesna wysypka z pęcherzykami
  • pieczenie przy oddawaniu moczu
  • nowe zaburzenia widzenia, mowy, równowagi lub osłabienie kończyn
  • nowe lub zmieniające się zmiany na skórze
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Jednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora TNF należy unikać, a gdy specjalista uzna je za konieczne, wymaga ono ścisłej kontroli w kierunku zakażeń. Łączenia inhibitora TNF z innym lekiem biologicznym lub celowanym, takim jak abatacept, tofacytynib, natalizumab, belatacept czy inebilizumab, nie zaleca się, a dla części z nich takie skojarzenie jest wymienione w ChPL jako przeciwwskazane lub niezalecane. Połączenie z leflunomidem bywa świadomie stosowane w reumatologii, ale wymaga regularnej kontroli morfologii i aktywności enzymów wątrobowych. Przy zamianie leku z jednej grupy na lek z drugiej należy uwzględnić długi okres działania obu grup i czas potrzebny na odbudowę odporności, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji. Przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia należy wykluczyć gruźlicę utajoną oraz zakażenie HBV i nie podawać szczepionek żywych. Przy efgartigimodzie alfa i imlifidazie należy ustalić odstęp czasowy od podania przeciwciała anty-TNF ze względu na ryzyko jego przyspieszonego usunięcia lub rozłożenia.

Skutek kliniczny

Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, w tym zakażeń oportunistycznych, reaktywacji gruźlicy, wirusowego zapalenia wątroby typu B i półpaśca. Przy lekach działających na migrację limfocytów, zwłaszcza natalizumabie, rośnie ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. Długotrwała, głęboka immunosupresja może sprzyjać rozwojowi nowotworów, szczególnie chłoniaków i nowotworów skóry. W badaniach łączenia leków biologicznych zwiększeniu liczby ciężkich zakażeń zwykle nie towarzyszyła lepsza skuteczność.

Mechanizm

Obie grupy hamują odpowiedź immunologiczną różnymi drogami. Inhibitory TNF blokują kluczową cytokinę obrony przed bakteriami wewnątrzkomórkowymi, prątkami i grzybami. Selektywne leki immunosupresyjne działają m.in. przez zmniejszenie liczby lub zatrzymanie limfocytów w węzłach chłonnych, blokowanie kostymulacji limfocytów T, hamowanie syntezy nukleotydów, hamowanie kinaz JAK lub deplecję limfocytów B. Efekty sumują się, co pogłębia osłabienie odporności. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i jest wspólna dla większości leków obu grup, z wyjątkiem apremilastu i nerandomilastu o słabym działaniu immunosupresyjnym oraz efgartigimodu alfa i imlifidazy, które dodatkowo wpływają na usuwanie lub rozkład przeciwciał.

Monitorować

  • objawy zakażeń, w tym gorączka, kaszel, zmiany skórne
  • morfologia krwi z rozmazem, w tym liczba limfocytów i neutrofilów
  • aktywność enzymów wątrobowych
  • badanie w kierunku gruźlicy utajonej przed leczeniem i przy objawach
  • markery zakażenia HBV i HCV
  • nowe objawy neurologiczne przy natalizumabie, ozanimodzie i fingolimodzie
  • badanie skóry w kierunku nowotworów

Kiedy ocena się zmienia

wiek ≥ 65 latpacjentryzyko rośnieU osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń przy łączeniu leków immunosupresyjnych jest wyraźnie większe, zwłaszcza przy współistniejącej cukrzycy, chorobach płuc lub stosowaniu glikokortykosteroidów.
Okres działania poprzedniego lekuodstep · selektywne leki immunosupresyjneinne zaleceniePrzy zamianie leku z jednej grupy na lek z drugiej działanie immunosupresyjne poprzedniego leku utrzymuje się przez tygodnie lub miesiące. Należy uwzględnić okres półtrwania, czas odnowy limfocytów, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć przyspieszoną eliminację.
Długotrwałe stosowanieczas leczenia · pacjentryzyko rośnieDługotrwałe skojarzenie zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych, PML i nowotworów, w tym chłoniaków i nowotworów skóry niebędących czerniakiem.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Gilenya 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/gilenya-100244377/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Teva 0,25 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/fingolimod-teva-100421945/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Accord 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/fingolimod-accord-100439170/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Teriflunomide Accord 14 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/teriflunomide-accord-100476696/
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego AUBAGIO 7 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aubagio-100304493/
  6. Charakterystyka Produktu Leczniczego Hefiya 40 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/hefiya-100409460/
  7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Yuflyma 40 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/yuflyma-100448648/
  8. Charakterystyka Produktu Leczniczego Humira 40 mg, roztwór do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/humira-100087630/
  9. Charakterystyka Produktu Leczniczego Enbrel 50 mg, roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/enbrel-100211923/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneInhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab)+ Szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi (np. szczepionka przeciw ospie wietrznej) klasaŻywych szczepionek przeciw ospie wietrznej, półpaścowi ani ospie prawdziwej nie należy podawać w trakcie leczenia inhibitorem TNF ani w okresie kilku miesięcy po jego zakończeniu.Jeśli przyjmujesz lek z grupy inhibitorów TNF, przed każdym szczepieniem przeciw ospie wietrznej, półpaścowi lub ospie prawdziwej powiedz lekarzowi o tym leczeniu, bo żywych szczepionek nie wolno ci wtedy przyjmować.opóźniony (dni)opisy przypadków

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli przyjmujesz lek z grupy inhibitorów TNF, przed każdym szczepieniem przeciw ospie wietrznej, półpaścowi lub ospie prawdziwej powiedz lekarzowi o tym leczeniu, bo żywych szczepionek nie wolno ci wtedy przyjmować.

Leki z grupy inhibitorów TNF, takie jak adalimumab, etanercept, golimumab, infliksymab czy certolizumab pegol, osłabiają odporność organizmu. Szczepionki zawierające żywy, osłabiony wirus, na przykład szczepionka przeciw ospie wietrznej, mogą wtedy wywołać ciężką chorobę zamiast chronić. Niektóre szczepionki z tej grupy, jak stosowana w Polsce szczepionka przeciw półpaścowi, nie zawierają żywego wirusa i można je przyjąć w trakcie leczenia.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka w ciągu kilku tygodni po szczepieniu
  • pęcherzykowa wysypka rozsiana po całym ciele
  • silny ból głowy, sztywność karku lub splątanie
  • kaszel i duszność
  • rozległe, szerzące się zmiany wokół miejsca szczepienia
  • zażółcenie skóry lub oczu
ChPL
nie sprawdzono
Mechanizm
PD – antagonizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
opisy przypadków

Postępowanie

Żywych szczepionek przeciw ospie wietrznej, półpaścowi ani ospie prawdziwej nie należy podawać w trakcie leczenia inhibitorem TNF ani w okresie kilku miesięcy po jego zakończeniu. Przed rozpoczęciem terapii adalimumabem, etanerceptem, golimumabem, infliksymabem lub certolizumabem pegol należy ocenić status serologiczny wobec wirusa ospy wietrznej i półpaśca, a osobę seronegatywną zaszczepić żywą szczepionką przeciw ospie wietrznej z odpowiednim, co najmniej kilkutygodniowym wyprzedzeniem, zgodnie z aktualnymi zaleceniami. Przed ponownym podaniem żywej szczepionki po odstawieniu inhibitora TNF decyzję o wystarczającym odstępie podejmuje lekarz prowadzący z uwzględnieniem okresu półtrwania leku i innych stosowanych leków immunosupresyjnych. U osób dorosłych leczonych inhibitorem TNF profilaktykę półpaśca prowadzi się rekombinowaną szczepionką nieżywą, którą można podać w trakcie terapii, najlepiej przed jej rozpoczęciem. Jeśli wymagane jest szczepienie przeciw ospie prawdziwej, należy wybrać szczepionkę z niereplikującym się wirusem krowianki. Po ekspozycji na wirusa ospy wietrznej u seronegatywnego pacjenta leczonego inhibitorem TNF należy rozważyć podanie swoistej immunoglobuliny lub leczenie przeciwwirusowe zamiast szczepienia.

Skutek kliniczny

Po podaniu żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej, żywej szczepionki przeciw półpaścowi lub szczepionki z replikującym się wirusem krowianki osobie leczonej inhibitorem TNF istnieje ryzyko ciężkiego, uogólnionego zakażenia szczepem szczepionkowym, obejmującego rozsianą wysypkę pęcherzykową, zapalenie płuc, zapalenie wątroby lub zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych, a takie zakażenie może zagrażać życiu. Dodatkowo odpowiedź na szczepienie może być osłabiona, co zostawia pacjenta bez pełnej ochrony. Szczepionki nieżywe (rekombinowana przeciw półpaścowi, niereplikująca przeciw ospie prawdziwej) nie niosą ryzyka zakażenia szczepionkowego.

Mechanizm

Inhibitory TNF (adalimumab, etanercept, golimumab, infliksymab, certolizumab pegol) hamują działanie czynnika martwicy nowotworów, który odgrywa kluczową rolę w odporności komórkowej i w ograniczaniu zakażeń wirusowych, w tym zakażeń wirusem ospy wietrznej i półpaśca oraz wirusem krowianki. U pacjenta leczonego inhibitorem TNF atenuowany lub replikujący się wirus szczepionkowy może namnażać się w sposób niekontrolowany i powodować zakażenie uogólnione. Jednocześnie immunosupresja osłabia wytwarzanie przeciwciał i odpowiedź komórkową na szczepienie, więc szczepienie może być mniej skuteczne. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich inhibitorów TNF i dotyczy wszystkich żywych szczepionek z grupy B, nie dotyczy natomiast szczepionek nieżywych.

Monitorować

  • Ocena statusu serologicznego wobec wirusa ospy wietrznej i półpaśca przed rozpoczęciem leczenia inhibitorem TNF
  • Weryfikacja rodzaju szczepionki (żywa czy nieżywa) przed każdym szczepieniem
  • Kontrola odstępu między szczepieniem żywą szczepionką a pierwszą dawką lub ostatnią dawką inhibitora TNF
  • Obserwacja w kierunku gorączki, rozsianej wysypki pęcherzykowej i objawów neurologicznych po przypadkowym podaniu żywej szczepionki

Kiedy ocena się zmienia

Szczepionka nieżywa – rekombinowana lub z niereplikującym się wirusempostać · szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowiryzyko malejeRekombinowana szczepionka przeciw półpaścowi i szczepionka przeciw ospie prawdziwej z niereplikującym się wirusem krowianki nie mogą wywołać zakażenia szczepionkowego i mogą być podane w trakcie leczenia inhibitorem TNF. Odpowiedź immunologiczna może być słabsza, dlatego jeśli to możliwe, warto szczepić przed rozpoczęciem terapii.
Żywa szczepionka podana przed rozpoczęciem leczenia inhibitorem TNFkolejność włączenia · pacjentryzyko malejeŻywą szczepionkę przeciw ospie wietrznej można podać osobie seronegatywnej przed planowanym leczeniem inhibitorem TNF, zachowując co najmniej kilkutygodniowy odstęp przed pierwszą dawką leku zgodnie z aktualnymi zaleceniami.
Kilka miesięcy od ostatniej dawki inhibitora TNFodstep · inhibitory czynnika martwicy nowotworówryzyko malejePo odstawieniu inhibitora TNF żywą szczepionkę można rozważyć dopiero po okresie pozwalającym na eliminację leku i odbudowę odporności, a decyzję podejmuje lekarz prowadzący z uwzględnieniem innych leków immunosupresyjnych.
Niemowlę narażone na inhibitor TNF w okresie płodowymwiek · pacjentinne zaleceniePrzeciwciała monoklonalne z fragmentem Fc, zwłaszcza infliksymab i adalimumab, przenikają przez łożysko i mogą utrzymywać się we krwi niemowlęcia przez wiele miesięcy, dlatego szczepienie żywymi szczepionkami u dziecka narażonego w życiu płodowym należy odroczyć zgodnie z ChPL. Certolizumab pegol, pozbawiony fragmentu Fc, przenika przez łożysko w minimalnym stopniu, a etanercept w mniejszym stopniu niż przeciwciała pełnej długości, ale decyzję o terminie szczepienia zawsze podejmuje lekarz.

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneInhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab)+ Szczepionki przeciw rotawirusom (np. szczepionka przeciw rotawirusom) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora czynnika martwicy nowotworów i szczepionki przeciw rotawirusom szczepionki nie należy podawać, a dotyczy to także niemowlęcia narażonego na inhibitor TNF w życiu płodowym w okresie wskazanym w ChPL leku stosowanego przez matkę.Jeśli ty lub twoje dziecko jesteście leczeni inhibitorem TNF albo dziecko było narażone na taki lek w czasie ciąży, powiedz o tym lekarzowi przed szczepieniem przeciw rotawirusom.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli ty lub twoje dziecko jesteście leczeni inhibitorem TNF albo dziecko było narażone na taki lek w czasie ciąży, powiedz o tym lekarzowi przed szczepieniem przeciw rotawirusom.

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, z którymi zdrowy organizm dziecka łatwo sobie radzi. Leki osłabiające odporność, takie jak adalimumab, etanercept, golimumab, infliksymab czy certolizumab pegol, mogą sprawić, że wirus ze szczepionki wywoła poważną chorobę. Jeśli mama przyjmowała taki lek w ciąży, część leku trafia do dziecka i może działać jeszcze przez wiele miesięcy po porodzie. Dlatego lekarz musi wiedzieć o takim leczeniu przed szczepieniem.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • Częsta, wodnista biegunka u dziecka po szczepieniu
  • Uporczywe wymioty
  • Gorączka
  • Mniej mokrych pieluch, suche usta, senność lub płacz bez łez – objawy odwodnienia
ChPL
nie sprawdzono
Mechanizm
PD – antagonizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora czynnika martwicy nowotworów i szczepionki przeciw rotawirusom szczepionki nie należy podawać, a dotyczy to także niemowlęcia narażonego na inhibitor TNF w życiu płodowym w okresie wskazanym w ChPL leku stosowanego przez matkę. Przed kwalifikacją do szczepienia należy ustalić, czy matka przyjmowała w ciąży adalimumab, etanercept, golimumab, infliksymab albo certolizumab pegol i kiedy podano ostatnią dawkę. Szczepionkę podaje się tylko w krótkim przedziale wieku, więc odroczenie często oznacza rezygnację ze szczepienia. Decyzję podejmuje pediatra, najlepiej w porozumieniu z lekarzem prowadzącym leczenie matki. Uwzględnia się lek, termin ostatniej dawki w ciąży i ryzyko ciężkiej choroby rotawirusowej. Przy narażeniu wyłącznie na certolizumab pegol ryzyko jest najmniejsze. Szczepienia inaktywowane z kalendarza szczepień prowadzi się bez zmian.

Skutek kliniczny

Możliwe jest ciężkie lub przedłużone zakażenie wirusem szczepionkowym z biegunką, wymiotami, gorączką i odwodnieniem. Możliwa jest też słabsza ochrona przed zakażeniem rotawirusem typu dzikiego. Ciężkie zakażenia rozsianych żywych szczepionek opisano u niemowląt narażonych w ciąży na inhibitory TNF. Dla szczepionki przeciw rotawirusom zagrożenie wynika jednak głównie z przeniesienia danych z innych żywych szczepionek i z mechanizmu działania. Charakterystyki produktów leczniczych wszystkich inhibitorów TNF wykluczają jednoczesne podawanie żywych szczepionek i zalecają wstrzymanie się ze szczepieniami żywymi u niemowląt narażonych w ciąży.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, które namnażają się w przewodzie pokarmowym. Ich kontrolę zapewnia sprawna odpowiedź immunologiczna. Wszystkie inhibitory czynnika martwicy nowotworów hamują odporność komórkową i humoralną. Mogą przez to dopuścić do niekontrolowanego namnażania wirusa szczepionkowego i osłabić odpowiedź poszczepienną. Szczepionkę podaje się wyłącznie niemowlętom w pierwszych miesiącach życia, a inhibitory TNF nie są w tym wieku stosowane w leczeniu. Dlatego w praktyce interakcja dotyczy głównie niemowląt narażonych na lek w życiu płodowym. Przeciwciała monoklonalne z fragmentem Fc (adalimumab, golimumab, infliksymab) aktywnie przenikają przez łożysko, zwłaszcza w trzecim trymestrze, i utrzymują się we krwi dziecka przez wiele miesięcy po porodzie. Etanercept przenika w mniejszym stopniu. Certolizumab pegol nie ma fragmentu Fc, więc przenika przez łożysko minimalnie.

Monitorować

  • Wywiad o leczeniu matki inhibitorem TNF w ciąży i dacie ostatniej dawki przed kwalifikacją do szczepienia
  • U zaszczepionego niemowlęcia z narażeniem w ciąży – biegunka, wymioty, gorączka i objawy odwodnienia w tygodniach po szczepieniu
  • U osoby leczonej inhibitorem TNF w otoczeniu zaszczepionego niemowlęcia – objawy zakażenia przewodu pokarmowego

Kiedy ocena się zmienia

Okres od ostatniej dawki u matki w ciąży wskazany w ChPL danego inhibitora TNFodstep · inhibitory czynnika martwicy nowotworówryzyko malejePo upływie okresu wskazanego w ChPL leku przyjmowanego przez matkę poziom leku u niemowlęcia jest zwykle znikomy i szczepienie żywą szczepionką można rozważyć, o ile dziecko nie przekroczyło wieku dopuszczalnego dla szczepionki przeciw rotawirusom.
Pegylowany fragment Fab' bez fragmentu Fc (certolizumab pegol) stosowany w ciążypostać · inhibitory czynnika martwicy nowotworówryzyko malejeCertolizumab pegol nie ma fragmentu Fc i minimalnie przenika przez łożysko, więc narażenie niemowlęcia jest znacznie mniejsze niż po innych inhibitorach TNF. Decyzję o szczepieniu podejmuje pediatra zgodnie z aktualną ChPL.
Narażenie niemowlęcia wyłącznie przez mleko matkidroga podania · inhibitory czynnika martwicy nowotworówryzyko malejePrzenikanie inhibitorów TNF do mleka jest niewielkie, a lek jest w większości trawiony w przewodzie pokarmowym dziecka. Samo karmienie piersią przez matkę leczoną inhibitorem TNF zwykle nie jest powodem do odraczania szczepienia przeciw rotawirusom.

Pełny opis tej pary

Niekorzystna interakcjaAnalogi iperytu azotowego (np. cyklofosfamid, bendamustyna, melfalan)+ Inhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab) klasaJednoczesnego stosowania leku alkilującego z grupy analogów iperytu azotowego i inhibitora TNF należy unikać, a jeśli jest konieczne, decyzję podejmuje lekarz prowadzący po ocenie korzyści i ryzyka oraz przy ścisłym monitorowaniu zakażeń i morfologii krwi.Jeśli przyjmujesz lek przeciwnowotworowy z tej grupy i lek biologiczny blokujący TNF, powiedz o tym każdemu lekarzowi, który cię leczy, i niczego nie odstawiaj ani nie włączaj samodzielnie.opóźniony (dni)badania kliniczne

Niekorzystna interakcja

Jeśli przyjmujesz lek przeciwnowotworowy z tej grupy i lek biologiczny blokujący TNF, powiedz o tym każdemu lekarzowi, który cię leczy, i niczego nie odstawiaj ani nie włączaj samodzielnie.

Leki przeciwnowotworowe, takie jak cyklofosfamid, bendamustyna, melfalan czy chlorambucyl, oraz leki biologiczne na choroby zapalne, takie jak adalimumab, etanercept czy infliksymab, osłabiają odporność. Przyjmowane razem osłabiają ją jeszcze bardziej, przez co łatwiej o ciężkie zakażenia, a po dłuższym czasie może rosnąć ryzyko innych nowotworów. Lekarze zwykle wstrzymują lek biologiczny na czas chemioterapii. Nie dotyczy to chlormetyny w żelu na skórę, która nie działa na cały organizm.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka lub dreszcze
  • kaszel, duszność albo ból w klatce piersiowej
  • bolesna wysypka z pęcherzykami, np. półpasiec
  • owrzodzenia w jamie ustnej lub ból gardła
  • nocne poty, chudnięcie bez przyczyny, powiększone węzły chłonne
  • łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
  • pieczenie przy oddawaniu moczu lub biegunka z gorączką
ChPL
ostrożność
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Jednoczesnego stosowania leku alkilującego z grupy analogów iperytu azotowego i inhibitora TNF należy unikać, a jeśli jest konieczne, decyzję podejmuje lekarz prowadzący po ocenie korzyści i ryzyka oraz przy ścisłym monitorowaniu zakażeń i morfologii krwi. U chorego z chorobą zapalną leczonego adalimumabem, etanerceptem, golimumabem, infliksymabem lub certolizumabem pegol, u którego planuje się chemioterapię cyklofosfamidem, bendamustyną, melfalanem, melfalanem flufenamidem, ifosfamidem lub chlorambucylem, zwykle wstrzymuje się inhibitor TNF w porozumieniu z reumatologiem, gastroenterologiem lub dermatologiem i onkologiem. Należy pamiętać, że działanie inhibitorów TNF utrzymuje się przez kilka okresów półtrwania po ostatniej dawce. Skojarzenia etanerceptu z cyklofosfamidem nie zaleca się. Przed leczeniem trzeba wykluczyć gruźlicę utajoną i zakażenie HBV oraz uzupełnić szczepienia, a szczepionek żywych nie podaje się w trakcie leczenia. Należy rozważyć profilaktykę przeciwdrobnoustrojową (np. przeciw Pneumocystis i wirusowi półpaśca) zgodnie z protokołem ośrodka. Chlormetyna w postaci żelu na skórę nie wymaga takich ograniczeń.

Skutek kliniczny

Zwiększa się ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym bakteryjnych z posocznicą, reaktywacji gruźlicy, inwazyjnych zakażeń grzybiczych, pneumocystozowego zapalenia płuc, reaktywacji HBV oraz półpaśca. W dłuższym okresie skojarzenie może zwiększać ryzyko nowotworów wtórnych, zwłaszcza chłoniaków, białaczek i guzów litych[1]. W badaniu z etanerceptem dodanym do leczenia standardowego obejmującego cyklofosfamid u chorych z ziarniniakowatością z zapaleniem naczyń obserwowano więcej nowotworów litych, dlatego takiego skojarzenia nie zaleca się[2]. Może się także nasilać cytopenia i wydłużać czas powrotu odporności po zakończeniu leczenia.

Mechanizm

Interakcja jest farmakodynamiczna i wspólna dla wszystkich leków obu grup podawanych ogólnoustrojowo. Analogi iperytu azotowego alkilują DNA szybko dzielących się komórek, co powoduje mielosupresję z neutropenią i limfopenią oraz osłabienie odporności komórkowej i humoralnej. Inhibitory TNF blokują kluczową cytokinę odpowiedzialną za tworzenie ziarniniaków, aktywację makrofagów i obronę przed zakażeniami wewnątrzkomórkowymi oraz za nadzór immunologiczny nad komórkami nowotworowymi. Oba mechanizmy sumują się, co nasila immunosupresję. Nie ma istotnej interakcji farmakokinetycznej, ponieważ inhibitory TNF jako białka nie wpływają na metabolizm cyklofosfamidu ani ifosfamidu z udziałem cytochromu P450 ani na eliminację pozostałych leków alkilujących. Brak części par w bazach interakcji (np. dla melfalanu flufenamidu i certolizumabu pegol) wynika z braku danych, a nie z odmiennej farmakologii, dlatego leki te traktuje się jak resztę klasy.

Monitorować

  • morfologia krwi z rozmazem przed każdym cyklem i między cyklami
  • objawy zakażenia, w tym gorączka, kaszel, duszność, zmiany skórne
  • badanie w kierunku gruźlicy utajonej przed leczeniem i czujność kliniczna w trakcie
  • HBsAg i anty-HBc przed leczeniem, u nosicieli kontrola DNA HBV i aminotransferaz
  • objawy nowotworu wtórnego, w tym powiększenie węzłów chłonnych, zmiany skórne, niewyjaśniona utrata masy ciała
  • stan szczepień i unikanie szczepionek żywych

Kiedy ocena się zmienia

Na skórę (żel z chlormetyną)droga podania · analogi iperytu azotowegointerakcja nie dotyczyChlormetyna w żelu stosowanym miejscowo w ziarniniaku grzybiastym wchłania się w znikomym stopniu i nie powoduje układowej immunosupresji, więc interakcja z inhibitorami TNF nie ma znaczenia klinicznego.
wiek ≥ 65 latpacjentryzyko rośnieU osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń i mielosupresji przy skojarzonej immunosupresji jest większe, co wymaga szczególnie ostrożnej oceny korzyści i ryzyka oraz częstszego monitorowania.
Kilka okresów półtrwania inhibitora TNF od ostatniej dawkiodstep · inhibitory czynnika martwicy nowotworówryzyko malejeOdpowiednio długa przerwa po ostatniej dawce inhibitora TNF przed rozpoczęciem chemioterapii zmniejsza nakładanie się działania immunosupresyjnego, choć nie usuwa ryzyka całkowicie. Długość przerwy ustala lekarz zależnie od leku i pilności chemioterapii.
Leczenie długotrwałe lub wielokrotne cykleczas leczenia · analogi iperytu azotowegoryzyko rośnieDługotrwałe lub powtarzane leczenie lekiem alkilującym przy jednoczesnej terapii inhibitorem TNF zwiększa skumulowane ryzyko nowotworów wtórnych i przewlekłej cytopenii.

Źródła

  1. Stone JH, Holbrook JT, Marriott MA, Tibbs AK, Sejismundo LP, Min YI, et al. Solid malignancies among patients in the Wegener's Granulomatosis Etanercept Trial. Arthritis Rheum. 2006;54(5):1608-18. doi: 10.1002/art.21869. PMID: 16646004.
  2. Etanercept plus standard therapy for Wegener's granulomatosis. N Engl J Med. 2005;352(4):351-61. doi: 10.1056/NEJMoa041884. PMID: 15673801.

Pełny opis tej pary

Niekorzystna interakcjaAtorwastatyna+ LenalidomidPołączenie można stosować, ale wymaga wzmożonej kontroli klinicznej i laboratoryjnej, szczególnie w pierwszych tygodniach leczenia.Nie odstawiaj leków na własną rękę, ale jeśli pojawią się bóle lub osłabienie mięśni albo ciemny mocz, od razu skontaktuj się z lekarzem.opóźniony (dni)opisy przypadków

Niekorzystna interakcja

Nie odstawiaj leków na własną rękę, ale jeśli pojawią się bóle lub osłabienie mięśni albo ciemny mocz, od razu skontaktuj się z lekarzem.

Atorwastatynę i lenalidomid można przyjmować razem, ale oba leki mogą obciążać mięśnie i razem to ryzyko jest większe. Rzadko może dojść do poważnego uszkodzenia mięśni, które szkodzi też nerkom. Najczęściej zdarza się to w pierwszych tygodniach wspólnego stosowania, dlatego lekarz może częściej zlecać badania krwi.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • niewyjaśnione bóle mięśni
  • osłabienie mięśni lub trudność ze wstawaniem
  • tkliwość mięśni przy dotyku
  • ciemny, brunatny mocz
  • zmniejszona ilość oddawanego moczu
ChPL
ostrożność
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
opisy przypadków

Postępowanie

Połączenie można stosować, ale wymaga wzmożonej kontroli klinicznej i laboratoryjnej, szczególnie w pierwszych tygodniach leczenia. Według ChPL lenalidomidu w pierwszych tygodniach jednoczesnego stosowania uzasadniona jest wzmożona kontrola kliniczna i laboratoryjna.[1] Należy ocenić, czy dawka atorwastatyny jest najniższą skuteczną, i wyjaśnić pacjentowi objawy uszkodzenia mięśni. W razie objawów mięśniowych lub istotnego wzrostu kinazy kreatynowej należy wstrzymać statynę i pilnie skontaktować się z lekarzem prowadzącym.

Skutek kliniczny

Głównym zagrożeniem jest miopatia aż do rabdomiolizy, która może prowadzić do ostrego uszkodzenia nerek. ChPL lenalidomidu opisuje zwiększone ryzyko rabdomiolizy przy łączeniu ze statynami.[1] Uszkodzenie nerek jest szczególnie niekorzystne, ponieważ może dodatkowo zmienić tolerancję leczenia lenalidomidem.

Mechanizm

Połączenie zwiększa ryzyko uszkodzenia mięśni, a mechanizm jest najpewniej addytywny. ChPL lenalidomidu wskazuje na zwiększone ryzyko rabdomiolizy przy jednoczesnym podawaniu statyn i lenalidomidu i dodaje, że może ono mieć charakter po prostu addytywny.[1] Atorwastatyna sama może powodować miopatię, a jej ryzyko rośnie przy łączeniu z innymi lekami o takim działaniu.[2] Lenalidomid nie indukuje CYP3A4 i nie hamuje glikoproteiny P, więc istotna interakcja farmakokinetyczna z atorwastatyną nie jest oczekiwana.[1]

Metabolizm i transportery

  • Atorwastatyna: substrat BCRP[3], umiarkowanie wrażliwy substrat CYP3A4[4], substrat OATP1B1[4], substrat OATP1B3[4], substrat P-gp[3]
  • Lenalidomid: substrat P-gp[5]

Monitorować

  • bóle, osłabienie i tkliwość mięśni
  • aktywność kinazy kreatynowej (CK)
  • czynność nerek (kreatynina, eGFR)
  • barwa moczu

Kiedy ocena się zmienia

Pierwsze tygodnie jednoczesnego stosowaniaczas leczenia · lenalidomidinne zalecenieChPL lenalidomidu wskazuje na potrzebę szczególnie wzmożonej kontroli klinicznej i laboratoryjnej w pierwszych tygodniach jednoczesnego stosowania ze statyną.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Lenalidomide Accord 2,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/lenalidomide-accord-100411250/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Atoris 10 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/atoris-100113400/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Atoris. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/atoris-100113400/
  4. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Lenalidomide Accord. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/lenalidomide-accord-100411250/

Pełny opis tej pary

Niekorzystna interakcjaLenalidomid+ RozuwastatynaPołączenie można stosować, ale szczególnie w pierwszych tygodniach leczenia należy prowadzić wzmożoną kontrolę kliniczną i laboratoryjną.Przyjmuj oba leki tak, jak zalecił lekarz, chodź na zlecone badania krwi i od razu zgłoś lekarzowi każdy niewyjaśniony ból lub osłabienie mięśni.opóźniony (dni)opisy przypadków

Niekorzystna interakcja

Przyjmuj oba leki tak, jak zalecił lekarz, chodź na zlecone badania krwi i od razu zgłoś lekarzowi każdy niewyjaśniony ból lub osłabienie mięśni.

Lenalidomid przyjmowany razem z lekiem na cholesterol z tej grupy może zwiększać ryzyko uszkodzenia mięśni. Najczęściej zdarza się to w pierwszych tygodniach wspólnego przyjmowania leków. W rzadkich przypadkach uszkodzenie mięśni może być ciężkie i obciążać nerki. Lekarz może zlecić ci badania krwi, żeby wcześnie wychwycić problem.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • ból, tkliwość lub kurcze mięśni bez wyraźnej przyczyny
  • osłabienie mięśni, trudność we wstawaniu lub wchodzeniu po schodach
  • ciemny, brunatny mocz
  • wyraźnie mniejsza ilość oddawanego moczu
  • gorączka i ogólne złe samopoczucie razem z bólem mięśni
ChPL
ostrożność
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
opisy przypadków

Postępowanie

Połączenie można stosować, ale szczególnie w pierwszych tygodniach leczenia należy prowadzić wzmożoną kontrolę kliniczną i laboratoryjną.[1] Przed rozpoczęciem leczenia warto oznaczyć aktywność CK i czynność nerek, a następnie kontrolować je okresowo oraz przy każdym zgłoszeniu bólu lub osłabienia mięśni. Należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę rozuwastatyny i ocenić czynniki ryzyka miopatii, takie jak niewydolność nerek, niedoczynność tarczycy czy nadużywanie alkoholu.[2] Przy znacznym zwiększeniu CK lub objawach rabdomiolizy statynę należy odstawić.

Skutek kliniczny

Możliwe jest wystąpienie miopatii, a w ciężkich przypadkach rabdomiolizy z ryzykiem ostrego uszkodzenia nerek. Ryzyko jest największe w pierwszych tygodniach leczenia skojarzonego.[1]

Mechanizm

Interakcja ma najpewniej charakter farmakodynamiczny i polega na sumowaniu się ryzyka uszkodzenia mięśni szkieletowych. ChPL lenalidomidu podaje, że jednoczesne stosowanie statyn i lenalidomidu zwiększa ryzyko rabdomiolizy, a efekt może mieć charakter po prostu addytywny.[1] Interakcja farmakokinetyczna jest mało prawdopodobna, ponieważ lenalidomid nie indukuje izoenzymów CYP i jest substratem, a nie inhibitorem glikoproteiny P.[1] Rozuwastatyna jest w niewielkim stopniu metabolizowana przez cytochrom P450, a jej stężenie zwiększają głównie inhibitory transporterów OATP1B1 i BCRP.[2]

Metabolizm i transportery

  • Lenalidomid: substrat P-gp[3]
  • Rozuwastatyna: substrat BCRP[4], drugorzędny szlak substrat CYP2C19[5], substrat CYP2C9[5], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[5], drugorzędny szlak substrat CYP3A4[5], substrat OATP1B1[4], substrat OATP1B3[4]

Monitorować

  • aktywność kinazy kreatynowej (CK) przed leczeniem i w pierwszych tygodniach
  • stężenie kreatyniny i klirens kreatyniny
  • ból, tkliwość lub osłabienie mięśni
  • ciemne zabarwienie moczu

Kiedy ocena się zmienia

dawka ≥ 30 mgrozuwastatynaryzyko rośnieWiększe dawki rozuwastatyny zwiększają ryzyko miopatii. Dawki 30 i 40 mg są przeciwwskazane u pacjentów z czynnikami predysponującymi do miopatii lub rabdomiolizy.
eGFR ≤ 60 ml/minpacjentryzyko rośniePrzy klirensie kreatyniny < 60 ml/min dawki 30 i 40 mg rozuwastatyny są przeciwwskazane, a ryzyko rabdomiolizy w skojarzeniu z lenalidomidem jest większe.
eGFR ≤ 30 ml/minpacjentinterakcja nie dotyczyRozuwastatyna jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek (klirens kreatyniny < 30 ml/min).
Pierwsze tygodnie leczenia skojarzonegoczas leczenia · pacjentryzyko rośnieWzmożona kontrola kliniczna i laboratoryjna jest szczególnie uzasadniona w pierwszych tygodniach leczenia.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Lenalidomide Accord 2,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/lenalidomide-accord-100411250/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Zaranta 5 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/zaranta-100226250/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Lenalidomide Accord. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/lenalidomide-accord-100411250/
  4. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Zaranta. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/zaranta-100226250/

Pełny opis tej pary

Oznaczenia na tej stronie

  • Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
  • Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
  • Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
  • Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
  • Korzystna interakcjaPołączenie celowe

Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.

Zgłoś błąd lub sugestię

Zgłoszenie trafi do redakcji razem z adresem tej strony. Nie podawaj danych pacjenta. Zasady przetwarzania danych opisuje polityka prywatności.