Przejdź do treści
Poradniki Historia Szukaj

Interakcje / Adalimumab / Adalimumab i metotreksat

Adalimumab i metotreksat

Jaki opis pokazać?

Korzystna interakcja

Połączenie jest celowe i zalecane – w reumatoidalnym zapaleniu stawów metotreksat kontynuuje się w czasie leczenia adalimumabem.

Przyjmuj oba leki zgodnie z zaleceniem lekarza i przy gorączce lub innych objawach infekcji od razu skontaktuj się z lekarzem prowadzącym.

Korzystna interakcjaAdalimumab+ MetotreksatPołączenie jest celowe i zalecane – w reumatoidalnym zapaleniu stawów metotreksat kontynuuje się w czasie leczenia adalimumabem.Przyjmuj oba leki zgodnie z zaleceniem lekarza i przy gorączce lub innych objawach infekcji od razu skontaktuj się z lekarzem prowadzącym.opóźniony (dni)rozległe badania

Korzystna interakcja

Przyjmuj oba leki zgodnie z zaleceniem lekarza i przy gorączce lub innych objawach infekcji od razu skontaktuj się z lekarzem prowadzącym.

Te dwa leki często przepisuje się razem celowo, bo razem lepiej hamują zapalenie stawów. Metotreksat pomaga też, by drugi lek działał dłużej i skuteczniej. Oba leki osłabiają odporność, więc łatwiej możesz złapać infekcję, także poważną.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka lub dreszcze
  • kaszel trwający dłużej niż kilka dni
  • nocne poty i niezamierzona utrata masy ciała
  • owrzodzenia lub bolesne zmiany w jamie ustnej
  • łatwe siniaczenie lub krwawienia
  • zażółcenie skóry lub oczu
  • pieczenie przy oddawaniu moczu lub zaczerwienienie i ból skóry
ChPL
brak wzmianki
Mechanizm
PD – synergizm, PK – wydalanie, PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
rozległe badania

Postępowanie

Połączenie jest celowe i zalecane – w reumatoidalnym zapaleniu stawów metotreksat kontynuuje się w czasie leczenia adalimumabem[1]. Adalimumab w monoterapii stosuje się tylko przy nietolerancji metotreksatu lub gdy dalsze leczenie nim jest niewskazane[2]. Przed włączeniem wyklucz czynną gruźlicę i inne ciężkie zakażenia, bo w takiej sytuacji adalimumabu się nie stosuje[3]. Metotreksatu nie stosuje się przy ciężkich zakażeniach, niedoborach odporności i istniejących zaburzeniach obrazu krwi[4]. W czasie leczenia metotreksatem nie podaje się żywych szczepionek[5]. Przy objawach zakażenia pacjent powinien niezwłocznie skontaktować się z lekarzem prowadzącym.

Skutek kliniczny

Skojarzenie wolniej prowadzi do radiologicznego postępu uszkodzenia stawów i lepiej poprawia sprawność niż monoterapia[2]. Ceną jest addycyjne ryzyko zakażeń, w tym ciężkich i oportunistycznych oraz reaktywacji gruźlicy.

Mechanizm

Metotreksat zmniejsza tworzenie przeciwciał przeciwko adalimumabowi. Bez metotreksatu przeciwciała powstają częściej, klirens adalimumabu rośnie, a jego skuteczność maleje[3]. Oba leki działają przeciwzapalnie innymi mechanizmami, co daje synergizm kliniczny. Jednocześnie oba hamują odporność, więc ich działanie immunosupresyjne się sumuje.

Metabolizm i transportery

  • Metotreksat: substrat OAT3[6]

Monitorować

  • badanie w kierunku gruźlicy przed rozpoczęciem leczenia
  • objawy zakażenia, w tym gorączka, przewlekły kaszel, nocne poty
  • morfologia krwi z rozmazem
  • próby wątrobowe
  • czynność nerek (kreatynina, eGFR)
  • zmiany w jamie ustnej

Kiedy ocena się zmienia

eGFR ≤ 30 ml/minmetotreksatinterakcja nie dotyczyPrzy klirensie kreatyniny poniżej 30 ml/min metotreksatu w małych dawkach się nie stosuje, więc skojarzenie nie wchodzi w grę. Adalimumab można wtedy rozważyć w monoterapii.
wiek ≥ 2 lataadalimumabinne zalecenieW wielostawowym młodzieńczym idiopatycznym zapaleniu stawów skojarzenie jest wskazane od 2. roku życia, a dawkę adalimumabu dobiera się do masy ciała. Poniżej 2 lat adalimumabu nie badano.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Yuflyma 40 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/yuflyma-100448648/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Hefiya 40 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/hefiya-100409460/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Humira 40 mg, roztwór do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/humira-100087630/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Methofill 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/methofill-100380815/
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Trexan Neo 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/trexan-neo-100349455/
  6. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov

Alkohol przy tych lekach

Adalimumab a alkohol: brak opisu w bazie.

Połączenie przeciwwskazaneMetotreksata alkoholPacjent leczony metotreksatem powinien unikać alkoholu, a u osób nadużywających alkoholu lub z chorobą alkoholową metotreksat jest przeciwwskazany.W trakcie leczenia metotreksatem unikaj alkoholu, a jeśli trudno ci z niego zrezygnować, powiedz o tym szczerze lekarzowi.opóźniony (dni)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

W trakcie leczenia metotreksatem unikaj alkoholu, a jeśli trudno ci z niego zrezygnować, powiedz o tym szczerze lekarzowi.

Metotreksat i alkohol mogą uszkadzać wątrobę, a razem robią to silniej. Regularne picie alkoholu zwiększa ryzyko trwałego uszkodzenia wątroby, nawet jeśli długo nie daje to żadnych objawów. Osoby, które piją dużo alkoholu lub mają chorobę alkoholową, nie powinny przyjmować tego leku.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • Zażółcenie skóry lub białek oczu
  • Ciemny mocz lub jasny stolec
  • Ból lub uczucie ciężaru pod prawym łukiem żebrowym
  • Nudności, brak apetytu i nietypowe zmęczenie
  • Swędzenie skóry bez wyraźnej przyczyny
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Pacjent leczony metotreksatem powinien unikać alkoholu, a u osób nadużywających alkoholu lub z chorobą alkoholową metotreksat jest przeciwwskazany.[1] Przed rozpoczęciem leczenia należy zebrać dokładny wywiad dotyczący spożycia alkoholu i ocenić czynność wątroby. U pacjentów, którzy w przeszłości nadmiernie pili alkohol, należy uwzględnić to jako czynnik ryzyka hepatotoksyczności i rozważyć nieinwazyjne metody oceny wątroby obok badań laboratoryjnych.[1] Jeśli pacjent nie jest w stanie zrezygnować z alkoholu, lekarz prowadzący powinien rozważyć ryzyko kontynuacji leczenia i częstsze monitorowanie.

Skutek kliniczny

Najważniejszym skutkiem jest nasilenie toksycznego działania metotreksatu na wątrobę – wzrost aktywności aminotransferaz, stłuszczenie, zwłóknienie, a w skrajnych przypadkach marskość wątroby. W badaniach z udziałem pacjentów z łuszczycą hepatotoksyczność metotreksatu wiązała się z całkowitą dawką skumulowaną, a nadużywanie alkoholu, otyłość, cukrzyca i zaawansowany wiek ją zwiększały.[1] Zwłóknienie i marskość mogą rozwijać się przy prawidłowych wynikach prób wątrobowych, dlatego uszkodzenie bywa wykrywane późno.[1]

Mechanizm

Metotreksat i etanol sumują swoje działanie uszkadzające wątrobę. Metotreksat odkłada się w hepatocytach w postaci poliglutaminianów i zaburza przemiany folianów, a etanol powoduje stłuszczenie, stan zapalny i włóknienie wątroby oraz może pogłębiać niedobór kwasu foliowego. Charakterystyki produktów metotreksatu podają, że regularne spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko hepatotoksycznego działania leku i że w trakcie leczenia należy unikać alkoholu.[1] Wszystkie charakterystyki wymieniają alkohol w przeciwwskazaniach, ale różnią się zakresem zapisu – jedna obejmuje „nadużywanie alkoholu, poalkoholową chorobę wątroby i inne przewlekłe choroby wątroby”, druga „chorobę alkoholową”, a trzecia „nadużywanie alkoholu”.[1] Przeciwwskazanie dotyczy więc nadużywania alkoholu i jego następstw, natomiast okazjonalne picie jest objęte zaleceniem unikania alkoholu.

Metabolizm i transportery

  • Metotreksat: substrat OAT3[2]

Monitorować

  • Aktywność ALT i AST
  • Stężenie bilirubiny i albumin
  • Morfologia krwi z rozmazem
  • Stężenie kreatyniny
  • Nieinwazyjna ocena zwłóknienia wątroby u pacjentów z czynnikami ryzyka
  • Wywiad dotyczący ilości i częstości spożywania alkoholu

Kiedy ocena się zmienia

Nadużywanie alkoholu lub choroba alkoholowailość alkoholu · pacjentinterakcja nie dotyczyNadużywanie alkoholu, choroba alkoholowa i poalkoholowa choroba wątroby są wymienione w przeciwwskazaniach metotreksatu.
Regularne spożywanie alkoholuczas leczenia · pacjentryzyko rośnieRegularne spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko hepatotoksycznego działania metotreksatu i wymaga ściślejszego monitorowania czynności wątroby.
dawka ≥ 1,5 g dawki skumulowanejalkoholryzyko rośnieHepatotoksyczność metotreksatu wiąże się z całkowitą dawką skumulowaną, a ryzyko zmian w wątrobie opisywano po długotrwałym leczeniu i dawce skumulowanej większej niż 1,5 g.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Methotrexat-Ebewe 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/methotrexat-ebewe-100090448/
  2. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov

Pełny opis tej pary

Inne interakcje tych leków 100

Połączenie przeciwwskazaneAdalimumab+ Szczepionka przeciw półpaścowiNie podawaj żywej szczepionki przeciw półpaścowi pacjentowi leczonemu adalimumabem, ponieważ ChPL tej szczepionki wymienia leczenie immunosupresyjne w przeciwwskazaniach.Przed szczepieniem przeciw półpaścowi powiedz lekarzowi, że przyjmujesz adalimumab, i zapytaj, czy dostaniesz szczepionkę bez żywego wirusa.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Przed szczepieniem przeciw półpaścowi powiedz lekarzowi, że przyjmujesz adalimumab, i zapytaj, czy dostaniesz szczepionkę bez żywego wirusa.

Jeśli przyjmujesz adalimumab, nie możesz dostać szczepionki przeciw półpaścowi zawierającej żywego, osłabionego wirusa. Adalimumab osłabia odporność, więc taki wirus mógłby wywołać groźne zakażenie. Możesz natomiast zaszczepić się szczepionką, która nie zawiera żywego wirusa – jest bezpieczna, choć w czasie leczenia może działać nieco słabiej.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka po szczepieniu
  • wysypka z pęcherzykami na skórze, zwłaszcza rozległa
  • silne osłabienie lub złe samopoczucie po szczepieniu
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – antagonizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie podawaj żywej szczepionki przeciw półpaścowi pacjentowi leczonemu adalimumabem, ponieważ ChPL tej szczepionki wymienia leczenie immunosupresyjne w przeciwwskazaniach.[1] U pacjenta leczonego adalimumabem do profilaktyki półpaśca należy stosować szczepionkę rekombinowaną z adiuwantem, której ChPL nie przewiduje przeciwwskazań związanych z leczeniem immunosupresyjnym.[2] Jeśli to możliwe, szczepienie warto zaplanować przed rozpoczęciem leczenia adalimumabem, aby uzyskać lepszą odpowiedź odpornościową.

Skutek kliniczny

Po podaniu szczepionki żywej osobie leczonej adalimumabem istnieje ryzyko uogólnionego zakażenia szczepem szczepionkowym wirusa ospy wietrznej i półpaśca. Po podaniu szczepionki rekombinowanej możliwa jest słabsza odpowiedź odpornościowa, bez ryzyka zakażenia wywołanego szczepionką.

Mechanizm

Żywej szczepionki przeciw półpaścowi nie wolno podawać osobie leczonej adalimumabem, ponieważ jest on lekiem immunosupresyjnym, a takie leczenie znajduje się w przeciwwskazaniach szczepionki żywej.[1] Adalimumab hamuje działanie czynnika martwicy nowotworów (TNF) i osłabia odporność komórkową, przez co żywy, osłabiony wirus ospy wietrznej i półpaśca ze szczepionki może namnażać się w sposób niekontrolowany. To samo osłabienie odporności może zmniejszać odpowiedź na szczepionkę rekombinowaną, która jednak nie zawiera żywego wirusa i nie może wywołać zakażenia. ChPL szczepionki rekombinowanej z adiuwantem nie wymienia adalimumabu ani leków immunosupresyjnych w przeciwwskazaniach.[2]

Monitorować

  • rodzaj szczepionki przed podaniem (żywa czy rekombinowana)
  • objawy zakażenia wirusem ospy wietrznej i półpaśca, jeśli omyłkowo podano szczepionkę żywą

Bezpieczniejsze alternatywy

szczepionka przeciw półpaścowi

Kiedy ocena się zmienia

Szczepionka rekombinowana z adiuwantempostać · szczepionka przeciw półpaścowiryzyko malejeSzczepionka rekombinowana nie zawiera żywego wirusa i jej ChPL nie wymienia leczenia immunosupresyjnego w przeciwwskazaniach, dlatego może być podana pacjentowi leczonemu adalimumabem, z zastrzeżeniem możliwej słabszej odpowiedzi odpornościowej.
Szczepienie przed rozpoczęciem leczenia adalimumabemkolejność włączenia · szczepionka przeciw półpaścowiinne zalecenieSzczepienie wykonane przed włączeniem adalimumabu daje lepszą szansę na pełną odpowiedź odpornościową, a decyzję o ewentualnym użyciu szczepionki żywej przed leczeniem oraz o wymaganym odstępie podejmuje lekarz prowadzący na podstawie aktualnych zaleceń.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Zostavax, proszek i rozpuszczalnik do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/zostavax-100353400/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Shingrix -, proszek i zawiesina do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/shingrix-100402280/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneAnalogi puryn (np. klofarabina, kladrybina, merkaptopuryna)+ Inhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu puryn i inhibitora TNF należy unikać tego połączenia, chyba że korzyść wyraźnie przeważa ryzyko, a wówczas konieczne jest ścisłe monitorowanie w kierunku zakażeń, mielosupresji i nowotworów.Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy analogów puryn i lek blokujący TNF, nie przerywaj ich samodzielnie, ale regularnie wykonuj zlecone badania krwi i od razu zgłaszaj lekarzowi gorączkę lub inne objawy zakażenia.opóźniony (dni)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy analogów puryn i lek blokujący TNF, nie przerywaj ich samodzielnie, ale regularnie wykonuj zlecone badania krwi i od razu zgłaszaj lekarzowi gorączkę lub inne objawy zakażenia.

Leki z grupy analogów puryn, takie jak merkaptopuryna, tioguanina, kladrybina czy fludarabina, oraz leki blokujące TNF, takie jak adalimumab, infliksymab czy etanercept, osłabiają układ odpornościowy. Przyjmowane razem osłabiają go jeszcze bardziej. Rośnie wtedy ryzyko poważnych zakażeń, w tym gruźlicy, a bardzo rzadko także niektórych nowotworów krwi. Lekarz czasem celowo łączy te leki, na przykład w chorobie Leśniowskiego i Crohna, ale wtedy potrzebne są regularne badania krwi.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka lub dreszcze
  • uporczywy kaszel, duszność, nocne poty lub chudnięcie bez przyczyny
  • bolesna wysypka z pęcherzykami
  • łatwe powstawanie siniaków, krwawienia lub bladość i duże zmęczenie
  • ból lub uczucie pełności pod żebrami po lewej albo prawej stronie
  • nowe lub zmieniające się zmiany na skórze
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Przy jednoczesnym stosowaniu analogu puryn i inhibitora TNF należy unikać tego połączenia, chyba że korzyść wyraźnie przeważa ryzyko, a wówczas konieczne jest ścisłe monitorowanie w kierunku zakażeń, mielosupresji i nowotworów. Przed włączeniem leczenia trzeba wykluczyć utajoną gruźlicę oraz zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B i C, a także uzupełnić szczepienia. Szczepionki żywe są w tym czasie przeciwwskazane. Merkaptopurynę z infliksymabem lub adalimumabem łączy się celowo w nieswoistych zapaleniach jelit. U młodych mężczyzn warto wtedy rozważyć ograniczenie czasu terapii skojarzonej albo zamianę tiopuryny na metotreksat[1]. Po kladrybinie, fludarabinie, klofarabinie lub nelarabinie inhibitor TNF należy włączać dopiero po odbudowie liczby limfocytów i ustąpieniu neutropenii. U pacjentów z głęboką limfopenią trzeba rozważyć profilaktykę przeciwdrobnoustrojową zgodnie z protokołem ośrodka. Przed włączeniem tiopuryny wskazane jest oznaczenie aktywności TPMT i genotypu NUDT15.

Skutek kliniczny

Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych. Obejmuje to reaktywację gruźlicy, wirusowego zapalenia wątroby typu B, zakażeń wirusem półpaśca i wirusem cytomegalii, a także zakażenia oportunistyczne, takie jak pneumocystozowe zapalenie płuc. Połączenie tiopuryn (merkaptopuryny, tioguaniny) z inhibitorem TNF wiąże się z rzadkim, ale zwykle śmiertelnym chłoniakiem z limfocytów T wątroby i śledziony (HSTCL)[2]. Dotyczy to głównie młodych mężczyzn leczonych z powodu nieswoistych zapaleń jelit[3]. Opisuje się także zwiększone ryzyko innych chłoniaków i nieczerniakowych raków skóry[2]. Analogi puryn stosowane w onkologii mogą przy tym nasilać mielosupresję i wydłużać okres neutropenii oraz limfopenii.

Mechanizm

Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i jest wspólna dla wszystkich leków obu grup. Analogi puryn hamują syntezę kwasów nukleinowych, co uszkadza szpik i limfocyty. Najsilniej działają tu kladrybina, fludarabina, klofarabina i nelarabina, które wywołują głęboką i długotrwałą limfopenię. Merkaptopuryna i tioguanina działają podobnie, choć zwykle słabiej. Inhibitory TNF (adalimumab, etanercept, golimumab, infliksymab, certolizumab pegol) blokują kluczową cytokinę odporności komórkowej i obrony przed zakażeniami ziarniniakowymi. Oba działania sumują się i pogłębiają immunosupresję. Rośnie ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń oraz zaburzeń nadzoru immunologicznego nad nowotworami. Nie stwierdzono istotnej interakcji farmakokinetycznej.

Monitorować

  • morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą limfocytów oraz neutrofili
  • objawy zakażenia, w tym gorączka, kaszel, duszność i zmiany skórne
  • badanie w kierunku utajonej gruźlicy przed leczeniem i w razie objawów
  • markery zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B przed leczeniem oraz aktywność aminotransferaz
  • powiększenie wątroby lub śledziony, cytopenie i objawy ogólne sugerujące chłoniaka
  • okresowa kontrola dermatologiczna skóry

Kiedy ocena się zmienia

Młody dorosły, zwłaszcza mężczyznawiek · pacjentryzyko rośnieU młodych mężczyzn leczonych tiopuryną i inhibitorem TNF z powodu nieswoistego zapalenia jelit ryzyko chłoniaka z limfocytów T wątroby i śledziony jest największe. Należy rozważyć monoterapię albo zamianę tiopuryny na metotreksat.
Długotrwała terapia skojarzonaczas leczenia · analogi purynryzyko rośnieRyzyko chłoniaków i nowotworów skóry rośnie wraz z czasem łącznego stosowania tiopuryny i inhibitora TNF. Należy okresowo oceniać, czy terapia skojarzona jest nadal potrzebna.
Dawki stosowane w chemioterapii nowotworówdawka · analogi purynryzyko rośnieAnalogi puryn w dawkach onkologicznych, zwłaszcza kladrybina, fludarabina, klofarabina i nelarabina, wywołują głęboką mielosupresję i limfopenię. Dołączenie inhibitora TNF w tym okresie znacznie zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych.
Inhibitor TNF po leczeniu kladrybiną, fludarabiną, klofarabiną lub nelarabinąkolejność włączenia · inhibitory czynnika martwicy nowotworówinne zalecenieLimfopenia po tych lekach utrzymuje się długo po ostatniej dawce. Inhibitor TNF należy włączać dopiero po potwierdzeniu odbudowy liczby limfocytów i neutrofili w morfologii.

Źródła

  1. Beaugerie L. Immunosuppression-related lymphomas and cancers in IBD: how can they be prevented? Dig Dis. 2012;30(4):415-9. doi: 10.1159/000338144. PMID: 22796808.
  2. Biancone L, Onali S, Petruzziello C, Calabrese E, Pallone F. Cancer and immunomodulators in inflammatory bowel diseases. Inflamm Bowel Dis. 2015;21(3):674-98. doi: 10.1097/MIB.0000000000000243. PMID: 25545375.
  3. Carvão J, Magno Pereira V, Jacinto F, Sousa Andrade C, Jasmins L. Hepatosplenic T-Cell Lymphoma: A Rare Complication of Monotherapy with Thiopurines in Crohn's Disease. GE Port J Gastroenterol. 2018;26(4):279-284. doi: 10.1159/000493350. PMID: 31328143.

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneKwas acetylosalicylowy+ MetotreksatNie należy łączyć kwasu acetylosalicylowego, także w małych dawkach przeciwpłytkowych, z metotreksatem w dawkach 15 mg na tydzień lub większych.Nie bierz aspiryny ani leków przeciwbólowych z jej dodatkiem bez zgody lekarza prowadzącego leczenie metotreksatem i zapytaj farmaceutę, czym bezpiecznie złagodzić ból lub gorączkę.opóźniony (dni)opisy przypadków

Połączenie przeciwwskazane

Nie bierz aspiryny ani leków przeciwbólowych z jej dodatkiem bez zgody lekarza prowadzącego leczenie metotreksatem i zapytaj farmaceutę, czym bezpiecznie złagodzić ból lub gorączkę.

Aspiryna (kwas acetylosalicylowy) utrudnia nerkom usuwanie metotreksatu z organizmu. Przez to metotreksatu zostaje we krwi więcej i może on silniej uszkadzać szpik, który wytwarza krwinki. Przy większych dawkach metotreksatu tych leków nie wolno łączyć, a przy mniejszych lekarz musi częściej sprawdzać twoje wyniki krwi. Dotyczy to także aspiryny w małych dawkach „na serce” i leków przeciwbólowych z aspiryną kupowanych bez recepty.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • owrzodzenia lub ból w jamie ustnej
  • gorączka, dreszcze lub ból gardła
  • łatwe siniaczenie, krwawienie z nosa lub dziąseł
  • nasilona biegunka lub wymioty
  • nietypowe osłabienie lub bladość
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – wydalanie, pk_wiazanie_bialek
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
opisy przypadków

Postępowanie

Nie należy łączyć kwasu acetylosalicylowego, także w małych dawkach przeciwpłytkowych, z metotreksatem w dawkach 15 mg na tydzień lub większych.[1] Przy metotreksacie w dawkach mniejszych niż 15 mg na tydzień połączenie jest możliwe z zachowaniem ostrożności, a w pierwszych tygodniach leczenia skojarzonego należy co tydzień kontrolować morfologię krwi.[2] Pacjentów z nawet łagodnymi zaburzeniami czynności nerek oraz osoby w podeszłym wieku trzeba monitorować dokładniej.[3] U pacjentów z graniczną czynnością nerek nie zaleca się jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu.[4]

Skutek kliniczny

Wzrasta stężenie metotreksatu i nasila się jego toksyczne działanie na szpik, czyli toksyczność hematologiczna.[3] Podczas jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu, zwłaszcza w dużych dawkach, notowano ciężkie działania niepożądane, w tym zgon, niespodziewanie ciężką mielosupresję, niedokrwistość aplastyczną i toksyczne działanie na przewód pokarmowy.[4]

Mechanizm

Kwas acetylosalicylowy zmniejsza klirens nerkowy metotreksatu przez hamowanie jego wydzielania kanalikowego, a salicylany dodatkowo wypierają metotreksat z połączeń z białkami osocza.[1] Metotreksat może zwiększać biodostępność i toksyczność w wyniku wypierania przez salicylany z miejsc wiązania z białkami, a salicylany jako słabe kwasy organiczne zmniejszają jego wydzielanie kanalikowe.[4]

Metabolizm i transportery

  • Metotreksat: substrat OAT3[5]

Monitorować

  • morfologia krwi z rozmazem co tydzień w pierwszych tygodniach leczenia skojarzonego
  • czynność nerek (kreatynina, eGFR)
  • objawy toksyczności metotreksatu – zapalenie i owrzodzenia jamy ustnej, objawy z przewodu pokarmowego, objawy zakażenia, krwawienia

Bezpieczniejsze alternatywy

klopidogrelparacetamol

Kiedy ocena się zmienia

dawka ≥ 15 mg na tydzieńmetotreksatryzyko rośniePrzy metotreksacie w dawkach 15 mg na tydzień lub większych jednoczesne stosowanie kwasu acetylosalicylowego jest przeciwwskazane.
Mniej niż 15 mg na tydzieńdawka · metotreksatryzyko malejePrzy metotreksacie w dawkach mniejszych niż 15 mg na tydzień połączenie wymaga ostrożności oraz cotygodniowej kontroli morfologii krwi w pierwszych tygodniach leczenia skojarzonego.
Obniżony, także łagodne zaburzenia czynności nerekeGFR · pacjentinne zaleceniePrzy nawet łagodnych zaburzeniach czynności nerek konieczne jest dokładniejsze monitorowanie. U pacjentów z graniczną czynnością nerek nie zaleca się jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu.
Podeszły wiekwiek · pacjentinne zalecenieU pacjentów w podeszłym wieku należy prowadzić dokładne monitorowanie leczenia skojarzonego.
dawka ≥ 1 g na dobękwas acetylosalicylowyryzyko rośnieWiększość opisanych interakcji kwasu acetylosalicylowego dotyczy dawek konwencjonalnych od 1 g do 3 g na dobę, więc przy dawkach przeciwbólowych i przeciwzapalnych ryzyko jest większe niż przy dawkach przeciwpłytkowych.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Acard 75 mg, tabletki dojelitowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/acard-100002148/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Cardiopirin 100 mg, tabletki dojelitowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/cardiopirin-100033226/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Abrea 75 mg, tabletki dojelitowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/abrea-100364986/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Methotrexat-Ebewe 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/methotrexat-ebewe-100090448/
  5. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Inhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab) klasaJednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora TNF należy unikać, a gdy specjalista uzna je za konieczne, wymaga ono ścisłej kontroli w kierunku zakażeń.Nie łącz tych leków na własną rękę i upewnij się, że każdy lekarz prowadzący wie o obu lekach.opóźniony (dni)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie łącz tych leków na własną rękę i upewnij się, że każdy lekarz prowadzący wie o obu lekach.

Oba leki osłabiają działanie układu odpornościowego, a przyjmowane razem osłabiają je jeszcze bardziej. Zwiększa to ryzyko poważnych zakażeń, na przykład zapalenia płuc, półpaśca czy gruźlicy. Dotyczy to połączeń leków takich jak adalimumab, etanercept czy infliksymab z lekami takimi jak tofacytynib, abatacept, fingolimod czy leflunomid. Lekarz łączy takie leki tylko wtedy, gdy uzna to za konieczne, i regularnie kontroluje wyniki badań.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka lub dreszcze
  • uporczywy kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
  • nocne poty i utrata masy ciała
  • bolesna wysypka z pęcherzykami
  • pieczenie przy oddawaniu moczu
  • nowe zaburzenia widzenia, mowy, równowagi lub osłabienie kończyn
  • nowe lub zmieniające się zmiany na skórze
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Jednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora TNF należy unikać, a gdy specjalista uzna je za konieczne, wymaga ono ścisłej kontroli w kierunku zakażeń. Łączenia inhibitora TNF z innym lekiem biologicznym lub celowanym, takim jak abatacept, tofacytynib, natalizumab, belatacept czy inebilizumab, nie zaleca się, a dla części z nich takie skojarzenie jest wymienione w ChPL jako przeciwwskazane lub niezalecane. Połączenie z leflunomidem bywa świadomie stosowane w reumatologii, ale wymaga regularnej kontroli morfologii i aktywności enzymów wątrobowych. Przy zamianie leku z jednej grupy na lek z drugiej należy uwzględnić długi okres działania obu grup i czas potrzebny na odbudowę odporności, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji. Przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia należy wykluczyć gruźlicę utajoną oraz zakażenie HBV i nie podawać szczepionek żywych. Przy efgartigimodzie alfa i imlifidazie należy ustalić odstęp czasowy od podania przeciwciała anty-TNF ze względu na ryzyko jego przyspieszonego usunięcia lub rozłożenia.

Skutek kliniczny

Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, w tym zakażeń oportunistycznych, reaktywacji gruźlicy, wirusowego zapalenia wątroby typu B i półpaśca. Przy lekach działających na migrację limfocytów, zwłaszcza natalizumabie, rośnie ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. Długotrwała, głęboka immunosupresja może sprzyjać rozwojowi nowotworów, szczególnie chłoniaków i nowotworów skóry. W badaniach łączenia leków biologicznych zwiększeniu liczby ciężkich zakażeń zwykle nie towarzyszyła lepsza skuteczność.

Mechanizm

Obie grupy hamują odpowiedź immunologiczną różnymi drogami. Inhibitory TNF blokują kluczową cytokinę obrony przed bakteriami wewnątrzkomórkowymi, prątkami i grzybami. Selektywne leki immunosupresyjne działają m.in. przez zmniejszenie liczby lub zatrzymanie limfocytów w węzłach chłonnych, blokowanie kostymulacji limfocytów T, hamowanie syntezy nukleotydów, hamowanie kinaz JAK lub deplecję limfocytów B. Efekty sumują się, co pogłębia osłabienie odporności. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i jest wspólna dla większości leków obu grup, z wyjątkiem apremilastu i nerandomilastu o słabym działaniu immunosupresyjnym oraz efgartigimodu alfa i imlifidazy, które dodatkowo wpływają na usuwanie lub rozkład przeciwciał.

Monitorować

  • objawy zakażeń, w tym gorączka, kaszel, zmiany skórne
  • morfologia krwi z rozmazem, w tym liczba limfocytów i neutrofilów
  • aktywność enzymów wątrobowych
  • badanie w kierunku gruźlicy utajonej przed leczeniem i przy objawach
  • markery zakażenia HBV i HCV
  • nowe objawy neurologiczne przy natalizumabie, ozanimodzie i fingolimodzie
  • badanie skóry w kierunku nowotworów

Kiedy ocena się zmienia

wiek ≥ 65 latpacjentryzyko rośnieU osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń przy łączeniu leków immunosupresyjnych jest wyraźnie większe, zwłaszcza przy współistniejącej cukrzycy, chorobach płuc lub stosowaniu glikokortykosteroidów.
Okres działania poprzedniego lekuodstep · selektywne leki immunosupresyjneinne zaleceniePrzy zamianie leku z jednej grupy na lek z drugiej działanie immunosupresyjne poprzedniego leku utrzymuje się przez tygodnie lub miesiące. Należy uwzględnić okres półtrwania, czas odnowy limfocytów, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć przyspieszoną eliminację.
Długotrwałe stosowanieczas leczenia · pacjentryzyko rośnieDługotrwałe skojarzenie zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych, PML i nowotworów, w tym chłoniaków i nowotworów skóry niebędących czerniakiem.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Gilenya 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/gilenya-100244377/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Teva 0,25 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/fingolimod-teva-100421945/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Accord 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/fingolimod-accord-100439170/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Teriflunomide Accord 14 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/teriflunomide-accord-100476696/
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego AUBAGIO 7 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aubagio-100304493/
  6. Charakterystyka Produktu Leczniczego Hefiya 40 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/hefiya-100409460/
  7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Yuflyma 40 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/yuflyma-100448648/
  8. Charakterystyka Produktu Leczniczego Humira 40 mg, roztwór do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/humira-100087630/
  9. Charakterystyka Produktu Leczniczego Enbrel 50 mg, roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/enbrel-100211923/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneInhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab)+ Szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi (np. szczepionka przeciw ospie wietrznej) klasaŻywych szczepionek przeciw ospie wietrznej, półpaścowi ani ospie prawdziwej nie należy podawać w trakcie leczenia inhibitorem TNF ani w okresie kilku miesięcy po jego zakończeniu.Jeśli przyjmujesz lek z grupy inhibitorów TNF, przed każdym szczepieniem przeciw ospie wietrznej, półpaścowi lub ospie prawdziwej powiedz lekarzowi o tym leczeniu, bo żywych szczepionek nie wolno ci wtedy przyjmować.opóźniony (dni)opisy przypadków

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli przyjmujesz lek z grupy inhibitorów TNF, przed każdym szczepieniem przeciw ospie wietrznej, półpaścowi lub ospie prawdziwej powiedz lekarzowi o tym leczeniu, bo żywych szczepionek nie wolno ci wtedy przyjmować.

Leki z grupy inhibitorów TNF, takie jak adalimumab, etanercept, golimumab, infliksymab czy certolizumab pegol, osłabiają odporność organizmu. Szczepionki zawierające żywy, osłabiony wirus, na przykład szczepionka przeciw ospie wietrznej, mogą wtedy wywołać ciężką chorobę zamiast chronić. Niektóre szczepionki z tej grupy, jak stosowana w Polsce szczepionka przeciw półpaścowi, nie zawierają żywego wirusa i można je przyjąć w trakcie leczenia.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka w ciągu kilku tygodni po szczepieniu
  • pęcherzykowa wysypka rozsiana po całym ciele
  • silny ból głowy, sztywność karku lub splątanie
  • kaszel i duszność
  • rozległe, szerzące się zmiany wokół miejsca szczepienia
  • zażółcenie skóry lub oczu
ChPL
nie sprawdzono
Mechanizm
PD – antagonizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
opisy przypadków

Postępowanie

Żywych szczepionek przeciw ospie wietrznej, półpaścowi ani ospie prawdziwej nie należy podawać w trakcie leczenia inhibitorem TNF ani w okresie kilku miesięcy po jego zakończeniu. Przed rozpoczęciem terapii adalimumabem, etanerceptem, golimumabem, infliksymabem lub certolizumabem pegol należy ocenić status serologiczny wobec wirusa ospy wietrznej i półpaśca, a osobę seronegatywną zaszczepić żywą szczepionką przeciw ospie wietrznej z odpowiednim, co najmniej kilkutygodniowym wyprzedzeniem, zgodnie z aktualnymi zaleceniami. Przed ponownym podaniem żywej szczepionki po odstawieniu inhibitora TNF decyzję o wystarczającym odstępie podejmuje lekarz prowadzący z uwzględnieniem okresu półtrwania leku i innych stosowanych leków immunosupresyjnych. U osób dorosłych leczonych inhibitorem TNF profilaktykę półpaśca prowadzi się rekombinowaną szczepionką nieżywą, którą można podać w trakcie terapii, najlepiej przed jej rozpoczęciem. Jeśli wymagane jest szczepienie przeciw ospie prawdziwej, należy wybrać szczepionkę z niereplikującym się wirusem krowianki. Po ekspozycji na wirusa ospy wietrznej u seronegatywnego pacjenta leczonego inhibitorem TNF należy rozważyć podanie swoistej immunoglobuliny lub leczenie przeciwwirusowe zamiast szczepienia.

Skutek kliniczny

Po podaniu żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej, żywej szczepionki przeciw półpaścowi lub szczepionki z replikującym się wirusem krowianki osobie leczonej inhibitorem TNF istnieje ryzyko ciężkiego, uogólnionego zakażenia szczepem szczepionkowym, obejmującego rozsianą wysypkę pęcherzykową, zapalenie płuc, zapalenie wątroby lub zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych, a takie zakażenie może zagrażać życiu. Dodatkowo odpowiedź na szczepienie może być osłabiona, co zostawia pacjenta bez pełnej ochrony. Szczepionki nieżywe (rekombinowana przeciw półpaścowi, niereplikująca przeciw ospie prawdziwej) nie niosą ryzyka zakażenia szczepionkowego.

Mechanizm

Inhibitory TNF (adalimumab, etanercept, golimumab, infliksymab, certolizumab pegol) hamują działanie czynnika martwicy nowotworów, który odgrywa kluczową rolę w odporności komórkowej i w ograniczaniu zakażeń wirusowych, w tym zakażeń wirusem ospy wietrznej i półpaśca oraz wirusem krowianki. U pacjenta leczonego inhibitorem TNF atenuowany lub replikujący się wirus szczepionkowy może namnażać się w sposób niekontrolowany i powodować zakażenie uogólnione. Jednocześnie immunosupresja osłabia wytwarzanie przeciwciał i odpowiedź komórkową na szczepienie, więc szczepienie może być mniej skuteczne. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich inhibitorów TNF i dotyczy wszystkich żywych szczepionek z grupy B, nie dotyczy natomiast szczepionek nieżywych.

Monitorować

  • Ocena statusu serologicznego wobec wirusa ospy wietrznej i półpaśca przed rozpoczęciem leczenia inhibitorem TNF
  • Weryfikacja rodzaju szczepionki (żywa czy nieżywa) przed każdym szczepieniem
  • Kontrola odstępu między szczepieniem żywą szczepionką a pierwszą dawką lub ostatnią dawką inhibitora TNF
  • Obserwacja w kierunku gorączki, rozsianej wysypki pęcherzykowej i objawów neurologicznych po przypadkowym podaniu żywej szczepionki

Kiedy ocena się zmienia

Szczepionka nieżywa – rekombinowana lub z niereplikującym się wirusempostać · szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowiryzyko malejeRekombinowana szczepionka przeciw półpaścowi i szczepionka przeciw ospie prawdziwej z niereplikującym się wirusem krowianki nie mogą wywołać zakażenia szczepionkowego i mogą być podane w trakcie leczenia inhibitorem TNF. Odpowiedź immunologiczna może być słabsza, dlatego jeśli to możliwe, warto szczepić przed rozpoczęciem terapii.
Żywa szczepionka podana przed rozpoczęciem leczenia inhibitorem TNFkolejność włączenia · pacjentryzyko malejeŻywą szczepionkę przeciw ospie wietrznej można podać osobie seronegatywnej przed planowanym leczeniem inhibitorem TNF, zachowując co najmniej kilkutygodniowy odstęp przed pierwszą dawką leku zgodnie z aktualnymi zaleceniami.
Kilka miesięcy od ostatniej dawki inhibitora TNFodstep · inhibitory czynnika martwicy nowotworówryzyko malejePo odstawieniu inhibitora TNF żywą szczepionkę można rozważyć dopiero po okresie pozwalającym na eliminację leku i odbudowę odporności, a decyzję podejmuje lekarz prowadzący z uwzględnieniem innych leków immunosupresyjnych.
Niemowlę narażone na inhibitor TNF w okresie płodowymwiek · pacjentinne zaleceniePrzeciwciała monoklonalne z fragmentem Fc, zwłaszcza infliksymab i adalimumab, przenikają przez łożysko i mogą utrzymywać się we krwi niemowlęcia przez wiele miesięcy, dlatego szczepienie żywymi szczepionkami u dziecka narażonego w życiu płodowym należy odroczyć zgodnie z ChPL. Certolizumab pegol, pozbawiony fragmentu Fc, przenika przez łożysko w minimalnym stopniu, a etanercept w mniejszym stopniu niż przeciwciała pełnej długości, ale decyzję o terminie szczepienia zawsze podejmuje lekarz.

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneInhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab)+ Szczepionki przeciw rotawirusom (np. szczepionka przeciw rotawirusom) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora czynnika martwicy nowotworów i szczepionki przeciw rotawirusom szczepionki nie należy podawać, a dotyczy to także niemowlęcia narażonego na inhibitor TNF w życiu płodowym w okresie wskazanym w ChPL leku stosowanego przez matkę.Jeśli ty lub twoje dziecko jesteście leczeni inhibitorem TNF albo dziecko było narażone na taki lek w czasie ciąży, powiedz o tym lekarzowi przed szczepieniem przeciw rotawirusom.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli ty lub twoje dziecko jesteście leczeni inhibitorem TNF albo dziecko było narażone na taki lek w czasie ciąży, powiedz o tym lekarzowi przed szczepieniem przeciw rotawirusom.

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, z którymi zdrowy organizm dziecka łatwo sobie radzi. Leki osłabiające odporność, takie jak adalimumab, etanercept, golimumab, infliksymab czy certolizumab pegol, mogą sprawić, że wirus ze szczepionki wywoła poważną chorobę. Jeśli mama przyjmowała taki lek w ciąży, część leku trafia do dziecka i może działać jeszcze przez wiele miesięcy po porodzie. Dlatego lekarz musi wiedzieć o takim leczeniu przed szczepieniem.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • Częsta, wodnista biegunka u dziecka po szczepieniu
  • Uporczywe wymioty
  • Gorączka
  • Mniej mokrych pieluch, suche usta, senność lub płacz bez łez – objawy odwodnienia
ChPL
nie sprawdzono
Mechanizm
PD – antagonizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora czynnika martwicy nowotworów i szczepionki przeciw rotawirusom szczepionki nie należy podawać, a dotyczy to także niemowlęcia narażonego na inhibitor TNF w życiu płodowym w okresie wskazanym w ChPL leku stosowanego przez matkę. Przed kwalifikacją do szczepienia należy ustalić, czy matka przyjmowała w ciąży adalimumab, etanercept, golimumab, infliksymab albo certolizumab pegol i kiedy podano ostatnią dawkę. Szczepionkę podaje się tylko w krótkim przedziale wieku, więc odroczenie często oznacza rezygnację ze szczepienia. Decyzję podejmuje pediatra, najlepiej w porozumieniu z lekarzem prowadzącym leczenie matki. Uwzględnia się lek, termin ostatniej dawki w ciąży i ryzyko ciężkiej choroby rotawirusowej. Przy narażeniu wyłącznie na certolizumab pegol ryzyko jest najmniejsze. Szczepienia inaktywowane z kalendarza szczepień prowadzi się bez zmian.

Skutek kliniczny

Możliwe jest ciężkie lub przedłużone zakażenie wirusem szczepionkowym z biegunką, wymiotami, gorączką i odwodnieniem. Możliwa jest też słabsza ochrona przed zakażeniem rotawirusem typu dzikiego. Ciężkie zakażenia rozsianych żywych szczepionek opisano u niemowląt narażonych w ciąży na inhibitory TNF. Dla szczepionki przeciw rotawirusom zagrożenie wynika jednak głównie z przeniesienia danych z innych żywych szczepionek i z mechanizmu działania. Charakterystyki produktów leczniczych wszystkich inhibitorów TNF wykluczają jednoczesne podawanie żywych szczepionek i zalecają wstrzymanie się ze szczepieniami żywymi u niemowląt narażonych w ciąży.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, które namnażają się w przewodzie pokarmowym. Ich kontrolę zapewnia sprawna odpowiedź immunologiczna. Wszystkie inhibitory czynnika martwicy nowotworów hamują odporność komórkową i humoralną. Mogą przez to dopuścić do niekontrolowanego namnażania wirusa szczepionkowego i osłabić odpowiedź poszczepienną. Szczepionkę podaje się wyłącznie niemowlętom w pierwszych miesiącach życia, a inhibitory TNF nie są w tym wieku stosowane w leczeniu. Dlatego w praktyce interakcja dotyczy głównie niemowląt narażonych na lek w życiu płodowym. Przeciwciała monoklonalne z fragmentem Fc (adalimumab, golimumab, infliksymab) aktywnie przenikają przez łożysko, zwłaszcza w trzecim trymestrze, i utrzymują się we krwi dziecka przez wiele miesięcy po porodzie. Etanercept przenika w mniejszym stopniu. Certolizumab pegol nie ma fragmentu Fc, więc przenika przez łożysko minimalnie.

Monitorować

  • Wywiad o leczeniu matki inhibitorem TNF w ciąży i dacie ostatniej dawki przed kwalifikacją do szczepienia
  • U zaszczepionego niemowlęcia z narażeniem w ciąży – biegunka, wymioty, gorączka i objawy odwodnienia w tygodniach po szczepieniu
  • U osoby leczonej inhibitorem TNF w otoczeniu zaszczepionego niemowlęcia – objawy zakażenia przewodu pokarmowego

Kiedy ocena się zmienia

Okres od ostatniej dawki u matki w ciąży wskazany w ChPL danego inhibitora TNFodstep · inhibitory czynnika martwicy nowotworówryzyko malejePo upływie okresu wskazanego w ChPL leku przyjmowanego przez matkę poziom leku u niemowlęcia jest zwykle znikomy i szczepienie żywą szczepionką można rozważyć, o ile dziecko nie przekroczyło wieku dopuszczalnego dla szczepionki przeciw rotawirusom.
Pegylowany fragment Fab' bez fragmentu Fc (certolizumab pegol) stosowany w ciążypostać · inhibitory czynnika martwicy nowotworówryzyko malejeCertolizumab pegol nie ma fragmentu Fc i minimalnie przenika przez łożysko, więc narażenie niemowlęcia jest znacznie mniejsze niż po innych inhibitorach TNF. Decyzję o szczepieniu podejmuje pediatra zgodnie z aktualną ChPL.
Narażenie niemowlęcia wyłącznie przez mleko matkidroga podania · inhibitory czynnika martwicy nowotworówryzyko malejePrzenikanie inhibitorów TNF do mleka jest niewielkie, a lek jest w większości trawiony w przewodzie pokarmowym dziecka. Samo karmienie piersią przez matkę leczoną inhibitorem TNF zwykle nie jest powodem do odraczania szczepienia przeciw rotawirusom.

Pełny opis tej pary

Niekorzystna interakcjaDiklofenak+ MetotreksatPrzy metotreksacie w dużych dawkach należy unikać diklofenaku, a przy dawkach małych łączenie jest możliwe pod warunkiem ścisłego monitorowania.Nie przyjmuj diklofenaku na własną rękę, jeśli bierzesz metotreksat – zapytaj lekarza lub farmaceutę, czy możesz zamiast niego wziąć paracetamol.opóźniony (dni)opisy przypadków

Niekorzystna interakcja

Nie przyjmuj diklofenaku na własną rękę, jeśli bierzesz metotreksat – zapytaj lekarza lub farmaceutę, czy możesz zamiast niego wziąć paracetamol.

Diklofenak może utrudniać usuwanie metotreksatu z organizmu przez nerki. Metotreksat zostaje wtedy dłużej we krwi i może działać silniej, niż powinien, a w rzadkich przypadkach poważnie uszkodzić szpik, nerki lub przewód pokarmowy. Ryzyko jest większe przy dużych dawkach metotreksatu, chorych nerkach i w podeszłym wieku.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • owrzodzenia lub bolesność w jamie ustnej
  • gorączka, dreszcze lub częste infekcje
  • łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
  • silne osłabienie i bladość
  • biegunka, wymioty lub ból brzucha
  • czarne, smoliste stolce
  • zmniejszenie ilości oddawanego moczu lub obrzęki
ChPL
niezalecane
Mechanizm
PK – wydalanie, PK – transport, PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
opisy przypadków

Postępowanie

Przy metotreksacie w dużych dawkach należy unikać diklofenaku, a przy dawkach małych łączenie jest możliwe pod warunkiem ścisłego monitorowania. Należy zachować ostrożność, jeśli diklofenak podaje się w odstępie krótszym niż 24 godziny przed lub po metotreksacie.[1] U pacjentów z czynnikami ryzyka, np. graniczną czynnością nerek, nie zaleca się jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu.[2] Przebieg skojarzonego leczenia należy uważnie kontrolować.[2] Jeśli wystarczy lek przeciwbólowy bez działania przeciwzapalnego, warto rozważyć paracetamol.

Skutek kliniczny

Zwiększone stężenie metotreksatu może prowadzić do nasilenia jego toksyczności.[3] Podczas jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu, zwłaszcza w dużych dawkach, notowano ciężkie działania niepożądane, w tym zgon, niespodziewanie ciężką mielosupresję, niedokrwistość aplastyczną i toksyczne działanie na przewód pokarmowy.[2]

Mechanizm

Diklofenak może hamować klirens nerkowy metotreksatu, co zwiększa jego stężenie we krwi i działanie toksyczne.[1] NLPZ zmniejszają kanalikowe wydzielanie metotreksatu, a efekt ten dotyczy zwłaszcza zakresu małych dawek.[2] Dodatkowo oba leki mogą uszkadzać błonę śluzową przewodu pokarmowego, a pogorszenie czynności nerek wywołane przez NLPZ dodatkowo opóźnia eliminację metotreksatu.

Metabolizm i transportery

  • Diklofenak: substrat CYP2C9[4]
  • Metotreksat: substrat OAT3[5]

Monitorować

  • morfologia krwi z rozmazem i płytkami krwi
  • stężenie kreatyniny i eGFR
  • aktywność AlAT i AspAT
  • objawy zapalenia jamy ustnej i owrzodzeń
  • objawy krwawienia z przewodu pokarmowego
  • stężenie metotreksatu w surowicy przy dużych dawkach

Bezpieczniejsze alternatywy

paracetamol

Kiedy ocena się zmienia

Duże dawki (wskazania onkologiczne)dawka · metotreksatryzyko rośnieCiężkie działania niepożądane, w tym zgon i ciężką mielosupresję, notowano zwłaszcza przy dużych dawkach metotreksatu. W tej sytuacji należy unikać diklofenaku.
Graniczna lub zmniejszona czynność nerekeGFR · pacjentinne zalecenieU pacjentów z czynnikami ryzyka, np. graniczną czynnością nerek, nie zaleca się jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu. Ciężkie zaburzenia czynności nerek z klirensem kreatyniny poniżej 30 ml/min są przeciwwskazaniem do stosowania metotreksatu. Niewydolność nerek jest także przeciwwskazaniem do stosowania diklofenaku.
odstep ≥ 24 godzinydiklofenakryzyko malejeZaleca się ostrożność przy stosowaniu diklofenaku w czasie krótszym niż 24 godziny przed lub po metotreksacie, więc zachowanie co najmniej takiego odstępu zmniejsza ryzyko.
Podeszły wiekwiek · pacjentryzyko rośnieU osób starszych częściej występuje ograniczona czynność nerek, co nasila kumulację metotreksatu i ryzyko jego toksyczności.
Miejscowa (na skórę)droga podania · diklofenakryzyko malejePrzy stosowaniu diklofenaku na skórę ekspozycja ogólnoustrojowa jest znacznie mniejsza, więc znaczenie interakcji jest prawdopodobnie małe, choć przy rozległym i długotrwałym stosowaniu nie można go wykluczyć.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Diclac 75 Duo 75 mg, tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/diclac-75-duo-100109870/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Methotrexat-Ebewe 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/methotrexat-ebewe-100090448/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Olfen 75 SR 75 mg, tabletki powlekane o przedłużonym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/olfen-75-sr-100111630/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Diclac 75 Duo. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/diclac-75-duo-100109870/
  5. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov

Pełny opis tej pary

Niekorzystna interakcjaIbuprofen+ MetotreksatNależy unikać podawania ibuprofenu w ciągu 24 godzin przed i po dawce metotreksatu.Nie bierz ibuprofenu na własną rękę, gdy leczysz się metotreksatem – na ból lub gorączkę zapytaj farmaceutę o inny lek, a jeśli ibuprofen zalecił ci lekarz, nie przyjmuj go w ciągu doby przed ani po dawce metotreksatu.szybki (godziny)opisy przypadków

Niekorzystna interakcja

Nie bierz ibuprofenu na własną rękę, gdy leczysz się metotreksatem – na ból lub gorączkę zapytaj farmaceutę o inny lek, a jeśli ibuprofen zalecił ci lekarz, nie przyjmuj go w ciągu doby przed ani po dawce metotreksatu.

Ibuprofen może utrudniać usuwanie metotreksatu z organizmu przez nerki. Wtedy we krwi zostaje więcej metotreksatu i łatwiej o jego groźne działania niepożądane, takie jak spadek liczby krwinek, owrzodzenia w jamie ustnej czy uszkodzenie żołądka i jelit. Ryzyko jest największe, gdy weźmiesz ibuprofen w ciągu doby przed lub po dawce metotreksatu.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • owrzodzenia lub bolesność w jamie ustnej
  • gorączka, dreszcze lub ból gardła
  • siniaki lub krwawienia bez wyraźnej przyczyny
  • czarne stolce lub krew w wymiotach
  • uporczywa biegunka lub silny ból brzucha
  • wyraźnie mniej oddawanego moczu
  • nasilone zmęczenie i bladość
ChPL
niezalecane
Mechanizm
PK – wydalanie, PD – sumowanie
Początek
szybki (godziny)
Dowody
opisy przypadków

Postępowanie

Należy unikać podawania ibuprofenu w ciągu 24 godzin przed i po dawce metotreksatu.[1] U pacjentów z czynnikami ryzyka, np. z graniczną czynnością nerek, nie zaleca się jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu.[2] Przy małych dawkach metotreksatu połączenie jest dopuszczalne z zachowaniem ostrożności i z kontrolą stężenia metotreksatu w surowicy.[2][3] Do doraźnego leczenia bólu lub gorączki lepiej wybrać paracetamol.

Skutek kliniczny

Głównym skutkiem jest nasilenie toksyczności metotreksatu, zwłaszcza szpikowej i żołądkowo-jelitowej. Podanie ibuprofenu w ciągu 24 godzin przed lub po podaniu metotreksatu może zwiększyć stężenie metotreksatu i nasilić jego działanie toksyczne.[1] Podczas jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu, zwłaszcza w dużych dawkach, notowano ciężkie działania niepożądane, w tym zgon, niespodziewanie ciężką mielosupresję, niedokrwistość aplastyczną i toksyczne działanie na przewód pokarmowy.[2]

Mechanizm

Ibuprofen, podobnie jak inne NLPZ, zmniejsza kanalikowe wydzielanie metotreksatu w nerkach, co zwiększa jego stężenie i nasila działanie toksyczne.[2] Hamowanie syntezy prostaglandyn nerkowych może dodatkowo zmniejszać przepływ nerkowy i opóźniać eliminację metotreksatu. Oba leki mogą też uszkadzać błonę śluzową przewodu pokarmowego, więc ich działania niepożądane w tym zakresie się sumują.

Metabolizm i transportery

  • Ibuprofen: substrat CYP2C9[4]
  • Metotreksat: substrat OAT3[5]

Monitorować

  • morfologia krwi z rozmazem
  • stężenie kreatyniny i eGFR
  • aktywność aminotransferaz
  • stężenie metotreksatu w surowicy przy dużych dawkach lub zaburzeniach czynności nerek
  • objawy zapalenia jamy ustnej i dolegliwości żołądkowo-jelitowe

Bezpieczniejsze alternatywy

paracetamol

Kiedy ocena się zmienia

odstep ≤ 24 h od dawki metotreksatuibuprofenryzyko rośniePodanie ibuprofenu w ciągu 24 godzin przed lub po podaniu metotreksatu może zwiększyć stężenie metotreksatu i nasilić jego działanie toksyczne.
dawka ≥ 100 mg/m2 pc.metotreksatryzyko rośnieCiężkie działania niepożądane, w tym zgony, notowano zwłaszcza przy dużych dawkach metotreksatu stosowanych w onkologii, dlatego w takich schematach NLPZ należy unikać.
Graniczna czynność nerekeGFR · pacjentinne zalecenieU pacjentów z czynnikami ryzyka, np. z graniczną czynnością nerek, nie zaleca się jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu.
Na skórędroga podania · ibuprofenryzyko malejeIbuprofen stosowany miejscowo na skórę osiąga niewielkie stężenia ogólnoustrojowe, więc ryzyko klinicznie istotnego wpływu na wydalanie metotreksatu jest małe, choć przy stosowaniu na duże powierzchnie nie można go wykluczyć.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Ibuprofen TZF 40 mg/ml, zawiesina doustna. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ibuprofen-tzf-100418660/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Methotrexat-Ebewe 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/methotrexat-ebewe-100090448/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Ibum Forte 400 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ibum-forte-100128197/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Ibuprofen TZF. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/ibuprofen-tzf-100418660/
  5. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov

Pełny opis tej pary

Oznaczenia na tej stronie

  • Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
  • Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
  • Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
  • Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
  • Korzystna interakcjaPołączenie celowe

Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.

Zgłoś błąd lub sugestię

Zgłoszenie trafi do redakcji razem z adresem tej strony. Nie podawaj danych pacjenta. Zasady przetwarzania danych opisuje polityka prywatności.