Interakcje / Aminoglikozydy / Aminoglikozydy i szczepionki przeciw durowi brzusznemu
Jaki opis pokazać?
Interakcja nieistotna klinicznie
Przy jednoczesnym stosowaniu aminoglikozydu i szczepionki przeciw durowi brzusznemu podawanej we wstrzyknięciu nie trzeba zmieniać leczenia ani przesuwać terminu szczepienia.
Jeśli bierzesz antybiotyk z grupy aminoglikozydów i masz dostać szczepionkę przeciw durowi brzusznemu w zastrzyku, możesz się zaszczepić bez zmiany leczenia, a przy szczepionce doustnej zapytaj lekarza lub farmaceutę o odstęp od antybiotyku.
Interakcja klasy Aminoglikozydy + szczepionki przeciw durowi brzusznemu
Opis dotyczy wszystkich leków z obu grup.
- Aminoglikozydy
- gentamycyna, amikacyna
- Szczepionki przeciw durowi brzusznemu
- szczepionka przeciw durowi brzusznemu, szczepionka przeciw durowi brzusznemu i tężcowi
Interakcja nieistotna klinicznieAminoglikozydy (np. gentamycyna, amikacyna)+ Szczepionki przeciw durowi brzusznemu (np. szczepionka przeciw durowi brzusznemu, szczepionka przeciw durowi brzusznemu i tężcowi) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu aminoglikozydu i szczepionki przeciw durowi brzusznemu podawanej we wstrzyknięciu nie trzeba zmieniać leczenia ani przesuwać terminu szczepienia.Jeśli bierzesz antybiotyk z grupy aminoglikozydów i masz dostać szczepionkę przeciw durowi brzusznemu w zastrzyku, możesz się zaszczepić bez zmiany leczenia, a przy szczepionce doustnej zapytaj lekarza lub farmaceutę o odstęp od antybiotyku.nieznanyteoretyczne
Interakcja nieistotna klinicznie
Jeśli bierzesz antybiotyk z grupy aminoglikozydów i masz dostać szczepionkę przeciw durowi brzusznemu w zastrzyku, możesz się zaszczepić bez zmiany leczenia, a przy szczepionce doustnej zapytaj lekarza lub farmaceutę o odstęp od antybiotyku.
Antybiotyki z grupy aminoglikozydów, takie jak gentamycyna czy amikacyna, nie osłabiają działania szczepionki przeciw durowi brzusznemu podawanej w zastrzyku. Ta szczepionka nie zawiera żywych bakterii, więc antybiotyk nie ma na co zadziałać. Inaczej jest tylko ze szczepionką doustną w kapsułkach, która zawiera żywe, osłabione bakterie i może przestać działać, gdy przyjmujesz antybiotyk.
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu aminoglikozydu i szczepionki przeciw durowi brzusznemu podawanej we wstrzyknięciu nie trzeba zmieniać leczenia ani przesuwać terminu szczepienia. Dotyczy to gentamycyny i amikacyny w połączeniu zarówno ze szczepionką przeciw durowi brzusznemu, jak i ze szczepionką przeciw durowi brzusznemu i tężcowi. Gdy pacjent ma otrzymać żywą szczepionkę doustną, szczepienie zaplanuj po zakończeniu antybiotykoterapii z zachowaniem odstępu. O odroczeniu szczepienia u pacjenta w trakcie ciężkiego zakażenia leczonego aminoglikozydem decyduje stan kliniczny, a nie interakcja.
Skutek kliniczny
Przy szczepionkach podawanych we wstrzyknięciu nie spodziewa się osłabienia odpowiedzi poszczepiennej ani nasilenia działań niepożądanych. Przy żywej szczepionce doustnej antybiotyk aktywny wobec Salmonella mógłby zniszczyć bakterie szczepionkowe i zmniejszyć skuteczność szczepienia. Aminoglikozydy podawane pozajelitowo słabo przenikają do światła jelita, więc nawet wtedy ryzyko jest raczej teoretyczne.
Mechanizm
Aminoglikozydy (gentamycyna, amikacyna) działają bakteriobójczo na pałeczki Salmonella. Takie działanie może mieć znaczenie tylko dla żywej, atenuowanej szczepionki doustnej, której bakterie muszą przeżyć i namnożyć się w jelicie, aby wywołać odporność. Szczepionki przeciw durowi brzusznemu podawane we wstrzyknięciu (polisacharydowa Vi oraz inaktywowana szczepionka skojarzona z anatoksyną tężcową) nie zawierają żywych bakterii, dlatego antybiotyk nie osłabia ich działania. Ostrzeżenie opisywane dla tej klasy dotyczy wyłącznie żywej szczepionki doustnej. Ten mechanizm jest wspólny dla wszystkich aminoglikozydów i obu szczepionek z listy.
Monitorować
- Sprawdzenie, czy planowana szczepionka jest podawana we wstrzyknięciu, czy doustnie
Kiedy ocena się zmienia
| Żywa szczepionka doustnapostać · szczepionki przeciw durowi brzusznemu | ryzyko rośnie | Żywa atenuowana szczepionka doustna przeciw durowi brzusznemu może utracić skuteczność, gdy pacjent otrzymuje antybiotyk aktywny wobec Salmonella. Szczepienie zaplanuj po zakończeniu antybiotykoterapii z zachowaniem odstępu co najmniej 3 dni, a antybiotyku nie włączaj w okresie przyjmowania kolejnych dawek szczepionki, jeśli nie jest to konieczne. |
Alkohol przy tych lekach
Aminoglikozydy a alkohol: brak opisu w bazie.
Szczepionki przeciw durowi brzusznemu a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 48
Niekorzystna interakcjaAminoglikozydy (np. gentamycyna, amikacyna)+ Diuretyki pętlowe (np. torasemid, furosemid) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu aminoglikozydu i diuretyku pętlowego należy unikać tego połączenia, a gdy jest ono konieczne, stosować najmniejszą skuteczną dawkę diuretyku i ściśle monitorować stężenie aminoglikozydu, czynność nerek oraz słuch.Jeśli dostajesz antybiotyk z grupy aminoglikozydów i jednocześnie silny lek moczopędny, powiedz o tym lekarzowi i od razu zgłoś każdy szum w uszach, pogorszenie słuchu lub zawroty głowy.opóźniony (dni)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli dostajesz antybiotyk z grupy aminoglikozydów i jednocześnie silny lek moczopędny, powiedz o tym lekarzowi i od razu zgłoś każdy szum w uszach, pogorszenie słuchu lub zawroty głowy.
Antybiotyki z grupy aminoglikozydów, takie jak gentamycyna i amikacyna, oraz silne leki moczopędne, takie jak furosemid i torasemid, mogą uszkadzać słuch. Gdy przyjmujesz je razem, ryzyko utraty słuchu, szumów w uszach i problemów z nerkami jest większe, a uszkodzenie słuchu może być trwałe. Lekarz zwykle unika takiego połączenia albo regularnie sprawdza twoje wyniki krwi i słuch.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- szumy lub dzwonienie w uszach
- pogorszenie słuchu lub uczucie zatkanych uszu
- zawroty głowy i zaburzenia równowagi
- wyraźnie mniej oddawanego moczu
- silne pragnienie, suchość w ustach, osłabienie
- obrzęki lub nagłe zmęczenie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – synergizm, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu aminoglikozydu i diuretyku pętlowego należy unikać tego połączenia, a gdy jest ono konieczne, stosować najmniejszą skuteczną dawkę diuretyku i ściśle monitorować stężenie aminoglikozydu, czynność nerek oraz słuch. Gentamycynę i amikacynę warto dawkować raz na dobę z dostosowaniem do czynności nerek i oznaczeniem stężeń w surowicy. Furosemidu i torasemidu nie należy podawać w szybkich, dużych bolusach dożylnych, a przed rozpoczęciem terapii trzeba wyrównać nawodnienie oraz stężenie potasu i magnezu. Terapię aminoglikozydem należy ograniczyć do najkrótszego koniecznego czasu.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko niedosłuchu, szumów usznych i zaburzeń równowagi, a uszkodzenie słuchu wywołane aminoglikozydem bywa trwałe. Rośnie też ryzyko ostrego uszkodzenia nerek, zwłaszcza przy odwodnieniu i zaburzeniach elektrolitowych, co z kolei dalej podnosi stężenie aminoglikozydu.
Mechanizm
Aminoglikozydy i diuretyki pętlowe uszkadzają ucho wewnętrzne, a przy łącznym podaniu działanie ototoksyczne nasila się bardziej, niż wynikałoby z prostego sumowania. Diuretyk pętlowy zmienia skład endolimfy i uszkadza prążek naczyniowy ślimaka, co ułatwia przenikanie aminoglikozydu do ucha wewnętrznego i jego gromadzenie w komórkach słuchowych. Diuretyk powoduje też utratę płynów i elektrolitów, co zmniejsza nerkowy klirens aminoglikozydu, podnosi jego stężenie we krwi i zwiększa ryzyko uszkodzenia nerek. Interakcja dotyczy całej klasy – wszystkie aminoglikozydy są oto- i nefrotoksyczne, a każdy diuretyk pętlowy działa na ucho wewnętrzne i może odwodnić pacjenta, dlatego dotyczy gentamycyny i amikacyny z furosemidem i z torasemidem.
Monitorować
- stężenie aminoglikozydu w surowicy (minimalne i w razie potrzeby maksymalne)
- kreatynina i eGFR
- diureza i bilans płynów
- stężenie potasu, magnezu i sodu
- słuch i równowaga (wywiad, w terapii dłuższej audiometria)
Kiedy ocena się zmienia
| Dożylnie, szybki bolus lub duże dawkidroga podania · diuretyki pętlowe | ryzyko rośnie | Szybkie dożylne podanie dużych dawek furosemidu lub torasemidu daje wysokie stężenia diuretyku w uchu wewnętrznym i najsilniej nasila ototoksyczność aminoglikozydu. |
| eGFR ≤ 60pacjent | ryzyko rośnie | Upośledzona czynność nerek zmniejsza wydalanie aminoglikozydu i diuretyku, co zwiększa ich stężenia i ryzyko oto- oraz nefrotoksyczności. |
| wiek ≥ 65pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występuje pogorszona czynność nerek, odwodnienie i wcześniejszy ubytek słuchu, co zwiększa ryzyko uszkodzenia słuchu i nerek. |
| Powyżej kilku dni terapiiczas leczenia · aminoglikozydy | ryzyko rośnie | Ryzyko ototoksyczności i nefrotoksyczności rośnie wraz z czasem terapii aminoglikozydem i skumulowaną dawką. |
| Postać miejscowa (krople do oczu, maść, krem)postać · aminoglikozydy | interakcja nie dotyczy | Gentamycyna stosowana miejscowo na skórę lub do oka praktycznie nie przenika do krążenia, więc interakcja z diuretykiem pętlowym nie ma znaczenia klinicznego. |
Niekorzystna interakcjaAminoglikozydy (np. gentamycyna, amikacyna)+ Przeciwnowotworowe inhibitory mTOR (np. ewerolimus, temsyrolimus) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu aminoglikozydu i przeciwnowotworowego inhibitora mTOR należy ocenić, czy aminoglikozyd jest niezbędny, a jeśli tak – stosować go możliwie najkrócej i pod ścisłą kontrolą czynności nerek.Jeśli dostajesz antybiotyk z grupy aminoglikozydów razem z ewerolimusem lub temsyrolimusem, pij odpowiednią ilość płynów, wykonuj zlecone badania krwi i powiedz lekarzowi o wszystkich innych przyjmowanych lekach, zwłaszcza przeciwbólowych.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli dostajesz antybiotyk z grupy aminoglikozydów razem z ewerolimusem lub temsyrolimusem, pij odpowiednią ilość płynów, wykonuj zlecone badania krwi i powiedz lekarzowi o wszystkich innych przyjmowanych lekach, zwłaszcza przeciwbólowych.
Antybiotyki z grupy aminoglikozydów, takie jak gentamycyna i amikacyna, oraz leki przeciwnowotworowe, takie jak ewerolimus i temsyrolimus, mogą obciążać nerki. Gdy stosujesz je razem, ryzyko uszkodzenia nerek jest większe, a antybiotyk może gromadzić się w organizmie i szkodzić także słuchowi. Lekarz może zdecydować, że takie połączenie jest potrzebne, ale wtedy wymaga ono częstych badań krwi. Krople do oczu i maści z gentamycyną praktycznie nie stwarzają tego problemu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyraźnie mniejsza ilość oddawanego moczu
- obrzęki nóg lub twarzy
- pienienie się moczu
- szumy w uszach lub pogorszenie słuchu
- zawroty głowy i zaburzenia równowagi
- osłabienie mięśni lub skurcze mięśni
- nietypowe zmęczenie i nudności
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu aminoglikozydu i przeciwnowotworowego inhibitora mTOR należy ocenić, czy aminoglikozyd jest niezbędny, a jeśli tak – stosować go możliwie najkrócej i pod ścisłą kontrolą czynności nerek. Przed rozpoczęciem terapii należy oznaczyć kreatyninę z oszacowaniem eGFR, elektrolity oraz białko w moczu. Gentamycynę i amikacynę należy dawkować według aktualnej czynności nerek, preferować schemat podawania raz na dobę i prowadzić monitorowanie stężeń leku we krwi. Należy zadbać o właściwe nawodnienie i unikać dokładania innych leków nefrotoksycznych, takich jak niesteroidowe leki przeciwzapalne, wankomycyna, amfoterycyna B czy dożylne środki kontrastowe. W razie wzrostu kreatyniny lub nasilenia białkomoczu należy rozważyć zmianę antybiotyku oraz skonsultować z onkologiem czasowe wstrzymanie ewerolimusu lub temsyrolimusu.
Skutek kliniczny
Jednoczesne stosowanie zwiększa ryzyko ostrego uszkodzenia nerek, nasilenia białkomoczu oraz zaburzeń elektrolitowych, zwłaszcza hipokaliemii i hipomagnezemii. Wtórna kumulacja aminoglikozydu może nasilać uszkodzenie słuchu i błędnika. Ryzyko dotyczy w podobnym stopniu gentamycyny i amikacyny w skojarzeniu z ewerolimusem lub temsyrolimusem. Pacjenci onkologiczni często mają dodatkowe czynniki ryzyka, takie jak odwodnienie, posocznica, wcześniejsza chemioterapia nefrotoksyczna lub środki kontrastowe.
Mechanizm
Interakcja ma głównie charakter farmakodynamiczny i polega na sumowaniu się działania uszkadzającego nerki. Aminoglikozydy gromadzą się w komórkach kanalików bliższych i wywołują ich martwicę zależną od stężenia oraz czasu ekspozycji. Inhibitory mTOR mogą powodować białkomocz, zaburzenia czynności kanalików i ostre uszkodzenie nerek, a także zaburzenia elektrolitowe. Aminoglikozydy są wydalane niemal wyłącznie przez nerki, więc pogorszenie filtracji kłębuszkowej wywołane przez inhibitor mTOR prowadzi do kumulacji aminoglikozydu i zwiększa ryzyko jego działania nefrotoksycznego oraz ototoksycznego. Aminoglikozydy nie wpływają na metabolizm ewerolimusu ani temsyrolimusu przez CYP3A4 ani P-glikoproteinę, dlatego nie należy oczekiwać zmiany stężeń inhibitora mTOR. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich leków obu grup.
Monitorować
- kreatynina i eGFR przed leczeniem oraz co 1–2 dni w trakcie podawania aminoglikozydu
- stężenia minimalne gentamycyny lub amikacyny we krwi
- potas, magnez i fosforany w surowicy
- białko w moczu
- diureza i stan nawodnienia
- słuch, szumy uszne i zaburzenia równowagi przy dłuższej terapii
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (na skórę, do oka, do ucha przy nienaruszonej błonie bębenkowej)droga podania · aminoglikozydy | ryzyko maleje | Aminoglikozydy stosowane miejscowo na nieuszkodzoną skórę lub do worka spojówkowego wchłaniają się w stopniu znikomym, dlatego nie należy oczekiwać addycyjnej nefrotoksyczności z inhibitorem mTOR. Ostrożność pozostaje zasadna przy aplikacji na rozległe rany, oparzenia lub do ucha przy perforacji błony bębenkowej. |
| eGFR ≤ 60pacjent | ryzyko rośnie | Przy obniżonej filtracji kłębuszkowej aminoglikozyd szybciej się kumuluje, a rezerwa nerkowa na dodatkowe uszkodzenie wywołane inhibitorem mTOR jest mniejsza. Należy szczególnie mocno rozważyć alternatywny antybiotyk, a jeśli aminoglikozyd jest konieczny – dawkować go według stężeń we krwi. |
| czas leczenia ≥ 7 dniaminoglikozydy | ryzyko rośnie | Nefrotoksyczność i ototoksyczność aminoglikozydów narasta wraz z czasem terapii i skumulowaną dawką. Przy dłuższym leczeniu u pacjenta otrzymującego inhibitor mTOR należy zwiększyć częstość kontroli kreatyniny, elektrolitów i stężeń leku oraz rozważyć kontrolę słuchu. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występuje ograniczona rezerwa nerkowa, odwodnienie i wielolekowość z innymi lekami nefrotoksycznymi, co zwiększa ryzyko ostrego uszkodzenia nerek przy tym skojarzeniu. |
Niekorzystna interakcjaAminoglikozydy (np. gentamycyna, amikacyna)+ Niskoosmolarne jodowe środki kontrastowe (np. jomeprol, joheksol, joversol) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu aminoglikozydu i jodowego środka kontrastowego trzeba ocenić, czy oba leki są w tym czasie niezbędne, a jeśli tak – zapewnić dobre nawodnienie pacjenta i kontrolować czynność nerek oraz stężenie aminoglikozydu.Jeśli dostajesz antybiotyk z grupy aminoglikozydów i masz mieć badanie z kontrastem jodowym, powiedz o tym lekarzowi i personelowi pracowni przed badaniem, pij odpowiednio dużo płynów (chyba że lekarz zalecił inaczej) i zgłoś się na zlecone badania krwi.opóźniony (dni)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli dostajesz antybiotyk z grupy aminoglikozydów i masz mieć badanie z kontrastem jodowym, powiedz o tym lekarzowi i personelowi pracowni przed badaniem, pij odpowiednio dużo płynów (chyba że lekarz zalecił inaczej) i zgłoś się na zlecone badania krwi.
Antybiotyki z grupy aminoglikozydów, takie jak gentamycyna czy amikacyna, oraz kontrasty z jodem podawane do tomografii lub koronarografii, takie jak joheksol czy jodiksanol, mogą obciążać nerki. Podane w tym samym czasie mogą je uszkodzić silniej niż każdy z nich osobno. Gdy nerki pracują słabiej, antybiotyk gromadzi się w organizmie i może też zaszkodzić słuchowi. Lekarz może zlecić badania krwi i zmienić dawkowanie, aby leczenie było bezpieczne.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyraźnie mniej oddawanego moczu
- obrzęki nóg lub twarzy
- duże zmęczenie, nudności, brak apetytu
- szum lub dzwonienie w uszach, pogorszenie słuchu
- zawroty głowy lub zaburzenia równowagi
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu aminoglikozydu i jodowego środka kontrastowego trzeba ocenić, czy oba leki są w tym czasie niezbędne, a jeśli tak – zapewnić dobre nawodnienie pacjenta i kontrolować czynność nerek oraz stężenie aminoglikozydu. Jeśli badanie można wykonać bez kontrastu albo odroczyć je do końca terapii, jest to rozwiązanie preferowane. Jeśli leczenie aminoglikozydem nie jest konieczne, warto rozważyć antybiotyk bez działania nefrotoksycznego. Gdy oba leki są niezbędne, przed badaniem trzeba oznaczyć eGFR i ocenić czynniki ryzyka. Należy podać najmniejszą skuteczną objętość kontrastu i zastosować nawodnienie dożylne zgodnie z miejscowym protokołem. Aminoglikozyd (np. gentamycynę lub amikacynę) najlepiej dawkować raz na dobę pod kontrolą stężeń leku. Przy wzroście kreatyniny trzeba wydłużyć odstęp między dawkami. W miarę możliwości warto też odstawić na ten czas inne leki nefrotoksyczne, takie jak NLPZ, wankomycyna czy diuretyki pętlowe w dużych dawkach.
Skutek kliniczny
Rośnie ryzyko ostrego uszkodzenia nerek po podaniu kontrastu. Kreatynina zwykle zaczyna rosnąć po upływie doby i osiąga szczyt po kilku dniach. Kumulacja aminoglikozydu może prowadzić do trwałego uszkodzenia słuchu lub błędnika. Ryzyko jest największe u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek, cukrzycą, niewydolnością serca, odwodnieniem, w starszym wieku oraz przy dotętniczym podaniu kontrastu.
Mechanizm
Aminoglikozydy i jodowe środki kontrastowe uszkadzają nerki różnymi drogami, a ich działanie się sumuje. Aminoglikozydy gromadzą się w komórkach cewek bliższych i wywołują ich martwicę. Środki kontrastowe zwężają naczynia nerkowe, niedotleniają rdzeń nerki i działają bezpośrednio toksycznie na nabłonek cewek. Oba leki są wydalane przez nerki w postaci niezmienionej. Pogorszenie przesączania kłębuszkowego po kontraście zmniejsza więc klirens aminoglikozydu. Rośnie wtedy jego stężenie, zwłaszcza minimalne, co dodatkowo zwiększa nefrotoksyczność i ototoksyczność. Wszystkie niskoosmolarne i izoosmolarne niejonowe środki kontrastowe z tej grupy działają na nerki w ten sam sposób. Brak par z jomeprolem w bazie oznacza brak danych, a nie inny profil działania. Interakcja jest więc wspólna dla wszystkich leków obu grup.
Monitorować
- kreatynina i eGFR przed podaniem kontrastu oraz w kolejnych dniach po badaniu
- stężenie minimalne aminoglikozydu (gentamycyny, amikacyny)
- diureza i bilans płynów
- słuch i równowaga (szum w uszach, zawroty głowy) przy dłuższej terapii
Kiedy ocena się zmienia
| eGFR ≤ 30 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Przy ciężkim upośledzeniu czynności nerek ryzyko ostrego uszkodzenia nerek po kontraście jest wyraźnie większe, a kumulacja aminoglikozydu następuje szybciej. Należy w miarę możliwości unikać tego połączenia. Jeśli nie da się go uniknąć, konieczne jest nawodnienie i ścisłe monitorowanie stężeń leku. |
| Dotętnicza (np. koronarografia, angiografia)droga podania · niskoosmolarne jodowe środki kontrastowe | ryzyko rośnie | Przy podaniu dotętniczym, zwłaszcza do aorty nad tętnicami nerkowymi, nerki otrzymują większą dawkę kontrastu przy pierwszym przejściu. Często podaje się też większe objętości, więc ryzyko nefrotoksyczności jest większe niż przy podaniu dożylnym. |
| Miejscowa (krople do oczu lub uszu, maść, krem)droga podania · aminoglikozydy | interakcja nie dotyczy | Gentamycyna stosowana miejscowo na nieuszkodzoną skórę lub do worka spojówkowego wchłania się w minimalnym stopniu i nie ma znaczenia dla interakcji z kontrastem. |
| Wziewna (amikacyna liposomalna)droga podania · aminoglikozydy | ryzyko maleje | Po podaniu wziewnym ekspozycja ogólnoustrojowa na amikacynę jest znacznie mniejsza niż po podaniu pozajelitowym. Ryzyko jest więc mniejsze. Kontrola czynności nerek jest nadal wskazana u pacjentów z dodatkowymi czynnikami ryzyka. |
| Kilka dni terapii pozajelitowejczas leczenia · aminoglikozydy | ryzyko rośnie | Dłuższa terapia aminoglikozydem prowadzi do gromadzenia się leku w korze nerki. Nerki są wtedy bardziej podatne na dodatkowe uszkodzenie przez kontrast. |
| wiek ≥ 70 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych rezerwa czynnościowa nerek jest mniejsza, a odwodnienie występuje częściej. Zwiększa to ryzyko ostrego uszkodzenia nerek i kumulacji aminoglikozydu. |
Niekorzystna interakcjaAminoglikozydy (np. gentamycyna, amikacyna)+ Immunoglobuliny ludzkie normalne (np. immunoglobulina ludzka normalna, immunoglobulina ludzka) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu aminoglikozydu i immunoglobuliny ludzkiej normalnej należy ograniczyć skojarzenie do sytuacji, w których jest niezbędne, zapewnić dobre nawodnienie pacjenta i ściśle monitorować czynność nerek oraz stężenie aminoglikozydu.Jeśli dostajesz jednocześnie antybiotyk z grupy aminoglikozydów i immunoglobulinę ludzką, pij tyle płynów, ile zaleci lekarz, i od razu mów personelowi o zmniejszeniu ilości oddawanego moczu, obrzękach, szumach w uszach albo pogorszeniu słuchu.opóźniony (dni)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Jeśli dostajesz jednocześnie antybiotyk z grupy aminoglikozydów i immunoglobulinę ludzką, pij tyle płynów, ile zaleci lekarz, i od razu mów personelowi o zmniejszeniu ilości oddawanego moczu, obrzękach, szumach w uszach albo pogorszeniu słuchu.
Antybiotyki z grupy aminoglikozydów, np. gentamycyna i amikacyna, mogą obciążać nerki. Immunoglobulina ludzka podawana we wlewie dożylnym również czasem uszkadza nerki. Przyjmowane razem zwiększają to ryzyko, a gdy nerki pracują gorzej, antybiotyk gromadzi się w organizmie i może uszkodzić słuch. Lekarz może takie leczenie stosować, ale wtedy częściej sprawdza wyniki krwi i dba o twoje nawodnienie.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyraźnie mniej oddawanego moczu albo ciemny mocz
- obrzęki nóg lub twarzy
- nagłe zmęczenie, nudności, brak apetytu
- szumy lub dzwonienie w uszach
- pogorszenie słuchu
- zawroty głowy lub chwiejność przy chodzeniu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu aminoglikozydu i immunoglobuliny ludzkiej normalnej należy ograniczyć skojarzenie do sytuacji, w których jest niezbędne, zapewnić dobre nawodnienie pacjenta i ściśle monitorować czynność nerek oraz stężenie aminoglikozydu. Przed każdym wlewem immunoglobuliny trzeba ocenić stężenie kreatyniny i stan nawodnienia. U pacjentów z grupy ryzyka warto wybrać preparat niezawierający sacharozy, podawać najmniejszą skuteczną dawkę i stosować możliwie wolne tempo wlewu. Gentamycynę i amikacynę najlepiej dawkować raz na dobę, a dawkę lub odstęp między dawkami dostosować do stężenia minimalnego i aktualnego eGFR. Gdy pojawi się wzrost kreatyniny, należy rozważyć zmianę antybiotyku na lek nienefrotoksyczny albo odroczenie wlewu immunoglobuliny. Nie należy wtedy dokładać innych leków nefrotoksycznych.
Skutek kliniczny
Rośnie ryzyko ostrego uszkodzenia nerek, które może przebiegać ze skąpomoczem, a w ciężkich przypadkach wymagać leczenia nerkozastępczego. Kumulacja aminoglikozydu zwiększa ryzyko trwałej ototoksyczności, czyli niedosłuchu, szumów usznych i zaburzeń równowagi, a także ryzyko blokady nerwowo-mięśniowej. Najbardziej narażeni są pacjenci starsi, odwodnieni, z wcześniej upośledzoną czynnością nerek, z cukrzycą, posocznicą lub paraproteinemią oraz osoby przyjmujące inne leki nefrotoksyczne.
Mechanizm
Aminoglikozydy uszkadzają nerki, ponieważ gromadzą się w komórkach kanalików proksymalnych i wywołują ich martwicę. Immunoglobuliny ludzkie normalne podawane dożylnie mogą wywołać ostre uszkodzenie nerek. Najczęstszą przyczyną jest nefroza osmotyczna, zwłaszcza po preparatach stabilizowanych sacharozą. Inne przyczyny to zwiększenie lepkości krwi i zmniejszenie przepływu nerkowego. Oba działania nefrotoksyczne się sumują. Pogorszenie przesączania kłębuszkowego zmniejsza z kolei wydalanie aminoglikozydu, który jest usuwany niemal wyłącznie przez nerki. Rośnie wtedy jego stężenie we krwi, a to dodatkowo nasila uszkodzenie nerek i ucha wewnętrznego. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich aminoglikozydów, czyli gentamycyny i amikacyny, oraz dla wszystkich preparatów immunoglobuliny ludzkiej normalnej.
Monitorować
- stężenie kreatyniny i eGFR przed włączeniem leczenia i regularnie w trakcie
- diureza i bilans płynów
- stężenie minimalne aminoglikozydu we krwi
- stężenia elektrolitów, w tym potasu i magnezu
- słuch, szumy uszne i zaburzenia równowagi
- objawy przewodnienia lub odwodnienia
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (maść, krem, krople do oczu lub uszu)droga podania · aminoglikozydy | interakcja nie dotyczy | Przy miejscowym stosowaniu gentamycyny na nieuszkodzoną skórę lub spojówki wchłanianie ogólnoustrojowe jest pomijalne, więc interakcja nie ma znaczenia klinicznego. Ostrożność jest potrzebna przy stosowaniu na rozległe rany lub oparzenia. |
| Podskórnadroga podania · immunoglobuliny ludzkie normalne | ryzyko maleje | Immunoglobulina ludzka normalna podawana podskórnie w mniejszych, częstszych dawkach rzadko wywołuje ostre uszkodzenie nerek. Ryzyko interakcji jest wtedy znacznie mniejsze, choć kontrola czynności nerek podczas leczenia aminoglikozydem nadal obowiązuje. |
| Preparat dożylny zawierający sacharozępostać · immunoglobuliny ludzkie normalne | ryzyko rośnie | Preparaty stabilizowane sacharozą najczęściej wywołują nefrozę osmotyczną. U pacjentów leczonych aminoglikozydem należy wybierać preparaty bez sacharozy. |
| Dawka immunomodulacyjna (duża)dawka · immunoglobuliny ludzkie normalne | ryzyko rośnie | Duże dawki immunoglobuliny stosowane w leczeniu immunomodulacyjnym zwiększają obciążenie osmotyczne i lepkość krwi. Ryzyko uszkodzenia nerek jest wtedy wyższe niż przy dawkach substytucyjnych, a monitorowanie trzeba wzmocnić. |
| Obniżony przed rozpoczęciem leczeniaeGFR · pacjent | ryzyko rośnie | Wcześniej upośledzona czynność nerek jest głównym czynnikiem ryzyka ostrego uszkodzenia nerek i kumulacji aminoglikozydu. Należy rozważyć antybiotyk nienefrotoksyczny albo dawkować aminoglikozyd ściśle według stężeń. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych rezerwa nerkowa jest mniejsza, a skłonność do odwodnienia większa. Wymagają one ściślejszej kontroli kreatyniny i stężenia aminoglikozydu. |
| Leczenie dłuższe niż kilka dniczas leczenia · aminoglikozydy | ryzyko rośnie | Ryzyko nefro- i ototoksyczności aminoglikozydu rośnie wraz z czasem leczenia. Przy przedłużonej terapii należy częściej oznaczać stężenia i kreatyninę albo rozważyć zmianę antybiotyku. |
Niekorzystna interakcjaAminoglikozydy (np. gentamycyna, amikacyna)+ Polimyksyny (np. kolistymetat) klasaJednoczesnego stosowania aminoglikozydu i polimyksyny należy unikać, a jeśli jest konieczne ze względu na wielolekooporne zakażenie, wymaga ono ścisłego monitorowania czynności nerek i objawów neurotoksyczności.Jeśli dostajesz jednocześnie antybiotyk z grupy aminoglikozydów i polimyksynę, regularnie rób badania nerek zlecone przez lekarza i od razu zgłaszaj niepokojące objawy, a nie przerywaj leczenia na własną rękę.opóźniony (dni)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli dostajesz jednocześnie antybiotyk z grupy aminoglikozydów i polimyksynę, regularnie rób badania nerek zlecone przez lekarza i od razu zgłaszaj niepokojące objawy, a nie przerywaj leczenia na własną rękę.
Antybiotyki z grupy aminoglikozydów, takie jak gentamycyna i amikacyna, oraz z grupy polimyksyn, takie jak kolistymetat, mogą obciążać nerki i nerwy. Podane razem mocniej szkodzą nerkom i mogą osłabiać mięśnie, w tym mięśnie potrzebne do oddychania. Gdy nerki pracują gorzej, leki dłużej zostają w organizmie, co może też uszkodzić słuch i zmysł równowagi. Takie połączenie stosuje się tylko w ciężkich zakażeniach, gdy lekarz uzna je za konieczne, i zawsze z częstymi badaniami.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyraźnie mniej moczu niż zwykle lub obrzęki
- szum lub dzwonienie w uszach, pogorszenie słuchu
- zawroty głowy lub zaburzenia równowagi
- osłabienie mięśni, opadanie powiek, trudności z połykaniem
- duszność lub płytki oddech
- mrowienie lub drętwienie wokół ust, rąk albo stóp
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania aminoglikozydu i polimyksyny należy unikać, a jeśli jest konieczne ze względu na wielolekooporne zakażenie, wymaga ono ścisłego monitorowania czynności nerek i objawów neurotoksyczności. Przed połączeniem gentamycyny lub amikacyny z kolistymetatem warto sprawdzić, czy nie ma skutecznej alternatywy według antybiogramu, na przykład antybiotyku beta-laktamowego. Gdy połączenie jest stosowane, dawki obu leków należy dostosowywać do aktualnej czynności nerek, a dawkowanie aminoglikozydu prowadzić na podstawie oznaczeń stężenia leku we krwi. Należy unikać dokładania kolejnych leków nefrotoksycznych, takich jak wankomycyna, amfoterycyna B, diuretyki pętlowe czy niesteroidowe leki przeciwzapalne, a także zadbać o prawidłowe nawodnienie chorego. Szczególnej ostrożności wymaga stosowanie leków zwiotczających mięśnie i znieczulenie ogólne, a także chorzy z miastenią. Leczenie skojarzone powinno trwać możliwie krótko.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ostrego uszkodzenia nerek, które może wymagać przerwania leczenia, a czasem leczenia nerkozastępczego. Może wystąpić blokada nerwowo-mięśniowa z osłabieniem mięśni, a w ciężkich przypadkach z niewydolnością oddechową i bezdechem. Wzrost stężenia aminoglikozydu przy pogorszeniu czynności nerek zwiększa też ryzyko trwałego uszkodzenia słuchu i błędnika. Częste są również zaburzenia elektrolitowe, zwłaszcza niedobór magnezu i potasu.
Mechanizm
Aminoglikozydy i polimyksyny działają toksycznie na nerki i na układ nerwowy, więc ich działania niepożądane sumują się. Oba rodzaje leków gromadzą się w komórkach kanalików proksymalnych nerek i uszkadzają je, a dodatkowo blokują przewodnictwo nerwowo-mięśniowe przez hamowanie uwalniania acetylocholiny i jej działania w złączu nerwowo-mięśniowym. Oba leki są wydalane głównie przez nerki, dlatego uszkodzenie nerek wywołane jednym z nich zmniejsza eliminację drugiego i zwiększa jego stężenie we krwi, co dalej nasila toksyczność. Interakcja jest wspólna dla wszystkich leków obu grup, bo wynika z właściwości całych klas, a nie z cech pojedynczych substancji.
Monitorować
- stężenie kreatyniny i eGFR co najmniej co kilka dni, a u chorych niestabilnych codziennie
- diureza i bilans płynów
- stężenie aminoglikozydu we krwi, zwłaszcza stężenie przed kolejną dawką
- stężenie magnezu, potasu i wapnia
- osłabienie mięśni, zaburzenia oddychania, parestezje i zawroty głowy
- słuch i równowaga, szczególnie przy dłuższym leczeniu
Kiedy ocena się zmienia
| Wziewnadroga podania · polimyksyny | ryzyko maleje | Kolistymetat podawany wziewnie osiąga znacznie mniejsze stężenia ogólnoustrojowe niż po podaniu dożylnym, więc ryzyko interakcji jest mniejsze. Nadal należy zachować ostrożność, szczególnie gdy aminoglikozyd podawany jest dożylnie, przy upośledzonej czynności nerek oraz u chorych z mukowiscydozą leczonych wieloma kursami antybiotyków. |
| Wziewnadroga podania · aminoglikozydy | ryzyko maleje | Wziewna postać amikacyny daje mniejszą ekspozycję ogólnoustrojową niż podanie pozajelitowe, co zmniejsza ryzyko addycyjnej nefrotoksyczności i neurotoksyczności. Przy jednoczesnym dożylnym kolistymetacie lub upośledzonej czynności nerek monitorowanie pozostaje konieczne. |
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Upośledzona czynność nerek zmniejsza eliminację obu leków i zwiększa ryzyko dalszego uszkodzenia nerek, neurotoksyczności i ototoksyczności. Konieczne jest dostosowanie dawek, częstsze oznaczanie kreatyniny i stężeń aminoglikozydu oraz rozważenie alternatywy bez nefrotoksyczności. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występuje ukryte upośledzenie czynności nerek, odwodnienie i stosowanie innych leków nefrotoksycznych, co nasila ryzyko ostrego uszkodzenia nerek i uszkodzenia słuchu. |
| Przedłużona terapiaczas leczenia · aminoglikozydy | ryzyko rośnie | Ryzyko nefrotoksyczności i ototoksyczności aminoglikozydów rośnie wraz z czasem leczenia i skumulowaną dawką, dlatego leczenie skojarzone z kolistymetatem powinno trwać możliwie krótko i być regularnie weryfikowane. |
Niekorzystna interakcjaAminoglikozydy (np. gentamycyna, amikacyna)+ Chelatory żelaza (np. deferazyroks, deferoksamina) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu aminoglikozydu i chelatora żelaza unikaj tego połączenia, a gdy jest konieczne, ściśle monitoruj czynność nerek, stężenie aminoglikozydu i słuch.Jeśli przyjmujesz lek usuwający żelazo i masz dostać antybiotyk z grupy aminoglikozydów, powiedz o tym lekarzowi, bo może on czasowo odstawić jeden z leków albo zlecić częstsze badania krwi i słuchu.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek usuwający żelazo i masz dostać antybiotyk z grupy aminoglikozydów, powiedz o tym lekarzowi, bo może on czasowo odstawić jeden z leków albo zlecić częstsze badania krwi i słuchu.
Antybiotyki z grupy aminoglikozydów, takie jak gentamycyna czy amikacyna, mogą uszkadzać nerki i słuch. Podobne działanie mają niektóre leki usuwające nadmiar żelaza z organizmu, zwłaszcza deferazyroks, a w zakresie słuchu także deferoksamina. Gdy przyjmujesz je razem, ryzyko uszkodzenia nerek i słuchu rośnie. Deferypron nie wywołuje tej interakcji.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyraźnie mniej oddawanego moczu
- obrzęki nóg lub wokół oczu
- szumy lub dzwonienie w uszach
- pogorszenie słuchu lub uczucie zatkanego ucha
- zawroty głowy i chwianie się przy chodzeniu
- osłabienie, skurcze mięśni lub kołatanie serca
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu aminoglikozydu i chelatora żelaza unikaj tego połączenia, a gdy jest konieczne, ściśle monitoruj czynność nerek, stężenie aminoglikozydu i słuch. Jeśli leczenie aminoglikozydem jest niezbędne, rozważ wstrzymanie deferazyroksu na czas kuracji i do powrotu stabilnej czynności nerek. Przy deferoksaminie oceń zasadność utrzymania dawki i kontroluj słuch. Aminoglikozyd dawkuj według czynności nerek i stężeń leku, możliwie raz na dobę i przez możliwie krótki czas. Unikaj dokładania innych leków nefrotoksycznych i zadbaj o nawodnienie. Gdy chelatacja nie może być przerwana, rozważ zmianę na deferypron z kontrolą liczby neutrofilów albo zamianę aminoglikozydu na antybiotyk bez działania nefrotoksycznego.
Skutek kliniczny
Rośnie ryzyko ostrego uszkodzenia nerek, tubulopatii z utratą elektrolitów oraz trwałego uszkodzenia słuchu lub błędnika. Kumulacja aminoglikozydu przy pogorszonej czynności nerek może wywołać dalszą toksyczność. Najbardziej narażeni są pacjenci z przeładowaniem żelazem i chorobami hematologicznymi, z gorączką neutropeniczną i odwodnieniem lub przyjmujący inne leki nefrotoksyczne.
Mechanizm
Aminoglikozydy gromadzą się w komórkach kanalika proksymalnego i w uchu wewnętrznym, przez co działają nefrotoksycznie i ototoksycznie. Deferazyroks sam uszkadza nerki. Obniża przesączanie kłębuszkowe i może wywołać tubulopatię proksymalną z zespołem Fanconiego, a także ostre uszkodzenie nerek. Deferoksamina działa ototoksycznie, zwłaszcza przy dużych dawkach i niskim obciążeniu żelazem, a rzadko także nefrotoksycznie. Działania toksyczne obu grup sumują się. Pogorszenie czynności nerek przez chelator zmniejsza też wydalanie aminoglikozydu. Rośnie wtedy jego stężenie, a to dodatkowo zwiększa toksyczność dla nerek i słuchu. Interakcja dotyczy wszystkich aminoglikozydów podawanych ogólnie. Wśród chelatorów jest najsilniejsza dla deferazyroksu, występuje też dla deferoksaminy, zwłaszcza w zakresie słuchu, i nie dotyczy deferypronu.
Monitorować
- stężenie kreatyniny i eGFR przed leczeniem i co najmniej co 2–3 dni w trakcie
- stężenie minimalne aminoglikozydu
- białkomocz i cukromocz jako wskaźniki tubulopatii
- potas, magnez i fosforany w surowicy
- audiometria lub ocena słuchu, szumów usznych i równowagi
- diureza i stan nawodnienia
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (krople do oczu lub uszu, maść, krem)droga podania · aminoglikozydy | interakcja nie dotyczy | Miejscowe podanie gentamycyny na skórę lub do worka spojówkowego daje znikome stężenia ogólnoustrojowe i nie prowadzi do istotnej interakcji. Wyjątkiem jest podanie do ucha przy perforacji błony bębenkowej, które jest samo w sobie ototoksyczne. |
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Przy obniżonym eGFR deferazyroks jest przeciwwskazany zgodnie z ChPL, a aminoglikozyd szybciej się kumuluje. Połączenie należy uznać za przeciwwskazane i wstrzymać deferazyroks. |
| Powyżej kilku dniczas leczenia · aminoglikozydy | ryzyko rośnie | Ryzyko nefro- i ototoksyczności aminoglikozydu rośnie wraz z czasem leczenia i skumulowaną dawką, więc dłuższa kuracja przy jednoczesnej chelatacji wymaga częstszego monitorowania. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występuje ukryte upośledzenie czynności nerek i wyjściowy niedosłuch, co zwiększa ryzyko powikłań połączenia. |
Niekorzystna interakcjaAminoglikozydy (np. gentamycyna, amikacyna)+ Inhibitory kalcyneuryny (np. takrolimus, cyklosporyna, woklosporyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu aminoglikozydu i inhibitora kalcyneuryny należy w miarę możliwości unikać tego połączenia, a gdy jest konieczne – ograniczyć czas leczenia aminoglikozydem i ściśle monitorować czynność nerek.Jeśli dostajesz antybiotyk z grupy aminoglikozydów w zastrzykach lub kroplówce i jednocześnie przyjmujesz lek z grupy inhibitorów kalcyneuryny, powiedz o tym lekarzowi, pij odpowiednią ilość płynów, nie przyjmuj na własną rękę leków przeciwbólowych takich jak ibuprofen i zgłaszaj się na zlecone badania krwi.opóźniony (dni)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli dostajesz antybiotyk z grupy aminoglikozydów w zastrzykach lub kroplówce i jednocześnie przyjmujesz lek z grupy inhibitorów kalcyneuryny, powiedz o tym lekarzowi, pij odpowiednią ilość płynów, nie przyjmuj na własną rękę leków przeciwbólowych takich jak ibuprofen i zgłaszaj się na zlecone badania krwi.
Antybiotyki z grupy aminoglikozydów, np. gentamycyna lub amikacyna, podawane w zastrzykach lub kroplówce mogą razem z lekami chroniącymi przeszczep lub hamującymi układ odpornościowy, np. takrolimusem, cyklosporyną lub woklosporyną, uszkadzać nerki. Gdy nerki pracują gorzej, antybiotyk gromadzi się w organizmie i może też uszkodzić słuch lub zmysł równowagi. Takie leczenie jest czasem konieczne, ale wymaga częstych badań krwi. Krople do oczu i maści z gentamycyną nie stanowią takiego problemu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyraźnie mniej oddawanego moczu
- obrzęki nóg lub twarzy
- szum lub dzwonienie w uszach
- pogorszenie słuchu
- zawroty głowy lub chwiejny chód
- skurcze mięśni lub drżenie
- nasilone zmęczenie i osłabienie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu aminoglikozydu i inhibitora kalcyneuryny należy w miarę możliwości unikać tego połączenia, a gdy jest konieczne – ograniczyć czas leczenia aminoglikozydem i ściśle monitorować czynność nerek. Jeśli pozwala na to wrażliwość drobnoustroju, lepiej wybrać antybiotyk nienefrotoksyczny. Gdy gentamycyna lub amikacyna są niezbędne, należy podawać je raz na dobę w dawce dobranej do aktualnej czynności nerek i kierować się stężeniami leku we krwi. Przy takrolimusie i cyklosporynie należy kontrolować stężenia minimalne i unikać ich nadmiernego wzrostu. Przy woklosporynie, dla której nie oznacza się stężeń, należy kontrolować eGFR zgodnie z zasadami z ChPL. Należy zadbać o nawodnienie chorego i unikać dokładania innych leków nefrotoksycznych, takich jak wankomycyna, kolistyna, amfoterycyna B, NLPZ, diuretyki pętlowe czy jodowe środki kontrastowe.
Skutek kliniczny
Główne ryzyko to ostre uszkodzenie nerek, czyli wzrost kreatyniny i spadek diurezy, a u biorców przeszczepu nerki także pogorszenie czynności przeszczepu. Kumulacja aminoglikozydu przy pogorszonej czynności nerek zwiększa ryzyko nieodwracalnego uszkodzenia słuchu i zaburzeń równowagi. Mogą też wystąpić hipomagnezemia i inne zaburzenia elektrolitowe. Uszkodzenie nerek jest zwykle odwracalne po odstawieniu aminoglikozydu, ale u chorych z już obniżoną czynnością nerek może być trwałe.
Mechanizm
Aminoglikozydy i inhibitory kalcyneuryny uszkadzają nerki różnymi drogami, a ich działania się sumują. Aminoglikozydy gromadzą się w komórkach kanalików proksymalnych i je uszkadzają. Inhibitory kalcyneuryny obkurczają tętniczki doprowadzające, zmniejszają przepływ nerkowy i przesączanie kłębuszkowe, a przy dłuższym stosowaniu uszkadzają kanaliki i śródmiąższ. Aminoglikozydy są wydalane wyłącznie przez nerki, więc spadek przesączania zmniejsza ich klirens. Rośnie wtedy ich stężenie, a z nim ryzyko dalszego uszkodzenia nerek oraz uszkodzenia słuchu i błędnika. Oba rodzaje leków nasilają też utratę magnezu z moczem. Jest to efekt farmakodynamiczny wspólny dla całej klasy, a nie wynik wpływu na metabolizm. Dotyczy więc wszystkich par: gentamycyny i amikacyny z takrolimusem, cyklosporyną i woklosporyną. Różne poziomy w bazach danych dla poszczególnych par nie mają uzasadnienia farmakologicznego. Brak wpisu dla woklosporyny wynika z braku danych, a nie z innego działania na nerki.
Monitorować
- stężenie kreatyniny i eGFR przed leczeniem i regularnie w trakcie leczenia aminoglikozydem
- diureza i bilans płynów
- stężenia minimalne gentamycyny lub amikacyny
- stężenie minimalne takrolimusu lub cyklosporyny
- stężenie magnezu i potasu w surowicy
- słuch i równowaga, zwłaszcza przy dłuższym leczeniu
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (krople do oczu lub uszu, maść, krem)droga podania · aminoglikozydy | interakcja nie dotyczy | Po podaniu miejscowym na skórę lub do oka wchłanianie aminoglikozydu jest znikome i nie zwiększa istotnie ryzyka uszkodzenia nerek. Wyjątkiem mogą być rozległe rany lub oparzenia, przez które lek wchłania się w większym stopniu. |
| Wziewnadroga podania · aminoglikozydy | ryzyko maleje | Po podaniu wziewnym amikacyny lub tobramycyny narażenie ogólnoustrojowe jest mniejsze niż po podaniu dożylnym, ale nefrotoksyczność jest możliwa. Należy okresowo kontrolować czynność nerek, szczególnie u biorców przeszczepu. |
| Kilka dniczas leczenia · aminoglikozydy | ryzyko rośnie | Ryzyko nefrotoksyczności i ototoksyczności aminoglikozydu rośnie wraz z czasem leczenia. Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora kalcyneuryny należy ograniczyć leczenie do najkrótszego skutecznego okresu i jak najwcześniej zmienić antybiotyk na podstawie antybiogramu. |
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | U chorych z obniżonym eGFR, w tym u biorców przeszczepu nerki, wydalanie aminoglikozydu jest wolniejsze, a rezerwa czynnościowa nerek mniejsza. Połączenie należy stosować tylko wtedy, gdy nie ma alternatywy, z dawkowaniem opartym na stężeniach leku i częstą kontrolą kreatyniny. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych czynność nerek jest często obniżona, a łatwiej o odwodnienie. Rośnie więc ryzyko kumulacji aminoglikozydu i ostrego uszkodzenia nerek. |
Niekorzystna interakcjaAminoglikozydy (np. gentamycyna, amikacyna)+ Immunoglobuliny swoiste (np. immunoglobulina ludzka anty-D, immunoglobulina ludzka przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, immunoglobulina przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu B) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu aminoglikozydu i immunoglobuliny swoistej podawanej dożylnie oznacz kreatyninę przed rozpoczęciem leczenia i kontroluj czynność nerek oraz stężenia aminoglikozydu w trakcie terapii.Jeśli dostajesz antybiotyk aminoglikozydowy i immunoglobulinę, pij odpowiednią ilość płynów, chyba że lekarz zalecił inaczej, nie pomijaj badań krwi i od razu powiedz lekarzowi o niepokojących objawach.opóźniony (dni)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Jeśli dostajesz antybiotyk aminoglikozydowy i immunoglobulinę, pij odpowiednią ilość płynów, chyba że lekarz zalecił inaczej, nie pomijaj badań krwi i od razu powiedz lekarzowi o niepokojących objawach.
Antybiotyki takie jak gentamycyna czy amikacyna oraz niektóre immunoglobuliny podawane w kroplówce, np. immunoglobulina przeciw cytomegalii lub anty-D, mogą obciążać nerki. Gdy dostajesz je w tym samym czasie, ryzyko pogorszenia pracy nerek rośnie. Słabiej pracujące nerki gorzej usuwają antybiotyk, a jego nadmiar może uszkodzić słuch i zmysł równowagi. Ten problem nie dotyczy bezlotoksumabu ani zastrzyku z immunoglobuliny przeciwtężcowej.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyraźnie mniej moczu niż zwykle
- obrzęki nóg lub twarzy
- szum lub dzwonienie w uszach
- pogorszenie słuchu
- zawroty głowy lub chwiejny chód
- ciemny lub czerwonobrązowy mocz
- nagłe osłabienie, duszność lub zażółcenie skóry
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu aminoglikozydu i immunoglobuliny swoistej podawanej dożylnie oznacz kreatyninę przed rozpoczęciem leczenia i kontroluj czynność nerek oraz stężenia aminoglikozydu w trakcie terapii. Jeśli to możliwe, unikaj nakładania się podania dużej dawki immunoglobuliny dożylnej z kursem gentamycyny lub amikacyny albo wybierz antybiotyk bez działania nefrotoksycznego. Przed wlewem immunoglobuliny zapewnij dobre nawodnienie pacjenta, podawaj ją z najmniejszą zalecaną szybkością i preferuj preparaty niezawierające sacharozy. Dawkowanie aminoglikozydu opieraj na oznaczeniach stężeń i aktualnym klirensie kreatyniny, a przy jego spadku wydłuż odstęp między dawkami lub odstaw lek. Przy dożylnym podaniu immunoglobuliny anty-D pacjentowi Rh-dodatniemu obserwuj dodatkowo objawy hemolizy. Domięśniowe lub podskórne podanie immunoglobuliny w dawce profilaktycznej, w tym anty-D w profilaktyce konfliktu serologicznego, zwykle nie wymaga dodatkowych działań poza standardowym monitorowaniem aminoglikozydu.
Skutek kliniczny
Ryzyko ostrego uszkodzenia nerek, które może wymagać czasowej dializoterapii, oraz kumulacji aminoglikozydu z następowym uszkodzeniem słuchu i narządu przedsionkowego. Ryzyko jest największe przy dużych dawkach immunoglobulin podawanych dożylnie, u osób starszych, odwodnionych, z cukrzycą, z wcześniejszą niewydolnością nerek lub przyjmujących inne leki nefrotoksyczne.
Mechanizm
Aminoglikozydy gromadzą się w komórkach kanalików bliższych nerki i uszkadzają je w sposób zależny od dawki i czasu leczenia. Immunoglobuliny podawane dożylnie w dużych dawkach mogą wywołać ostre uszkodzenie nerek przez obciążenie osmotyczne kanalików, szczególnie preparaty stabilizowane sacharozą, a także przez wzrost lepkości krwi i zmniejszenie objętości wewnątrznaczyniowej. Dożylna immunoglobulina anty-D u pacjentów Rh-dodatnich może dodatkowo wywołać hemolizę wewnątrznaczyniową z uszkodzeniem nerek. Działanie nefrotoksyczne obu grup się sumuje. Spadek przesączania kłębuszkowego zmniejsza wydalanie aminoglikozydu, co podnosi jego stężenie i nasila zarówno nefrotoksyczność, jak i ototoksyczność.
Monitorować
- kreatynina i eGFR przed leczeniem oraz w pierwszych dniach po wlewie immunoglobuliny
- stężenie minimalne aminoglikozydu
- diureza i bilans płynów
- stężenie sodu i potasu
- objawy uszkodzenia słuchu i równowagi
- przy dożylnej immunoglobulinie anty-D: hemoglobina, bilirubina, LDH, kolor moczu
Kiedy ocena się zmienia
| Domięśniowa lub podskórnadroga podania · immunoglobuliny swoiste | ryzyko maleje | Immunoglobuliny podawane domięśniowo lub podskórnie w dawkach profilaktycznych nie wywołują obciążenia osmotycznego i białkowego nerek istotnego klinicznie, więc ryzyko sumowania nefrotoksyczności z aminoglikozydem jest pomijalne. |
| Duża dawka dożylna stosowana w leczeniu immunomodulującymdawka · immunoglobuliny swoiste | ryzyko rośnie | Ryzyko ostrego uszkodzenia nerek po immunoglobulinach dożylnych rośnie z dawką, szybkością wlewu i zawartością sacharozy w preparacie. |
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Przy obniżonym eGFR ryzyko ostrego uszkodzenia nerek i kumulacji aminoglikozydu jest wyraźnie większe. Rozważ antybiotyk bez działania nefrotoksycznego, a gdy aminoglikozyd jest niezbędny, dawkuj go według stężeń. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występuje ograniczona rezerwa nerkowa i odwodnienie, co zwiększa ryzyko nefrotoksyczności obu grup leków. |
| Powyżej 5–7 dniczas leczenia · aminoglikozydy | ryzyko rośnie | Nefrotoksyczność i ototoksyczność aminoglikozydów rośnie z czasem leczenia, więc przy dłuższej terapii nałożenie się wlewu immunoglobuliny jest bardziej niebezpieczne. |
Oznaczenia na tej stronie
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.