Interakcje / Bortezomib
Bortezomib – interakcje
6 opisanych interakcji z lekami. Marki: Bortezomib Hospira, Bortezomib Accord, Bortezomib Adamed, Bortezomib Fresenius Kabi.
2 przeciwwskazane · 4 niekorzystne
Interakcje z innymi lekami 6
Jaki opis pokazać?
Połączenie przeciwwskazane2
Połączenie przeciwwskazaneBortezomib+ Selektywne leki immunosupresyjne klasaJednoczesne stosowanie selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora proteasomu należy ograniczyć do sytuacji, w których jest niezbędne, i prowadzić pod ścisłą kontrolą morfologii krwi oraz objawów zakażenia.Jeśli przyjmujesz lek obniżający odporność i jednocześnie jesteś leczony lekiem na szpiczaka z tej grupy, poinformuj o tym obu lekarzy, wykonuj zlecone badania krwi i przy gorączce lub innych objawach zakażenia niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem.ChPL: przeciwwskazaneopóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek obniżający odporność i jednocześnie jesteś leczony lekiem na szpiczaka z tej grupy, poinformuj o tym obu lekarzy, wykonuj zlecone badania krwi i przy gorączce lub innych objawach zakażenia niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem.
Leki obniżające odporność stosowane w chorobach autoimmunologicznych, takie jak leflunomid, fingolimod, tofacytynib czy natalizumab, oraz leki na szpiczaka, takie jak bortezomib, karfilzomib i iksazomib, osłabiają układ odpornościowy. Przyjmowane razem mogą bardzo obniżyć odporność i liczbę krwinek. Zwiększa to ryzyko poważnych zakażeń, półpaśca, a także krwawień. Lekarz może zdecydować o przerwie w jednym z leków, zalecić leki chroniące przed zakażeniami i częstsze badania krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub ogólne złe samopoczucie
- kaszel, duszność lub ból przy oddychaniu
- bolesna wysypka z pęcherzykami (półpasiec)
- łatwe powstawanie siniaków, krwawienie z nosa lub dziąseł
- pieczenie w ustach, owrzodzenia jamy ustnej lub ból gardła
- nowe zaburzenia mowy, widzenia, równowagi, osłabienie ręki lub nogi albo zmiana zachowania
- drętwienie, mrowienie lub pieczenie dłoni i stóp
- zawroty głowy, omdlenie lub wyraźnie wolne bicie serca
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Jednoczesne stosowanie selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora proteasomu należy ograniczyć do sytuacji, w których jest niezbędne, i prowadzić pod ścisłą kontrolą morfologii krwi oraz objawów zakażenia. Przed rozpoczęciem leczenia inhibitorem proteasomu warto ocenić z lekarzem prowadzącym chorobę autoimmunologiczną, czy lek z grupy A można odstawić lub zawiesić. Trzeba przy tym pamiętać o długim utrzymywaniu się działania leflunomidu i teriflunomidu, które bez procedury przyspieszonej eliminacji z kolestyraminą lub węglem aktywnym działają jeszcze przez wiele miesięcy po odstawieniu. Także natalizumab, inebilizumab, rawulizumab, abatacept i belatacept działają długo po ostatniej dawce, a po odstawieniu fingolimodu, ozanimodu i ponesimodu liczba limfocytów wraca do normy dopiero po kilku tygodniach. Gdy skojarzenia nie da się uniknąć, należy stosować profilaktykę przeciwwirusową (acyklowir lub walacyklowir) zalecaną przy inhibitorach proteasomu i rozważyć profilaktykę pneumocystozy[1]. Przed leczeniem trzeba wykonać badania przesiewowe w kierunku wirusowego zapalenia wątroby typu B i gruźlicy oraz sprawdzić stan szczepień. Szczepionek żywych nie należy podawać. Przy natalizumabie skojarzenie z lekiem cytotoksycznym jest niewskazane ze względu na ryzyko PML i zwykle wymaga przerwania natalizumabu. Przy rawulizumabie trzeba upewnić się, że pacjent jest zaszczepiony przeciw meningokokom lub otrzymuje profilaktykę antybiotykową. Przy ciężkiej neutropenii, małopłytkowości lub zakażeniu należy wstrzymać lek z grupy A i postępować zgodnie z zasadami modyfikacji dawki inhibitora proteasomu.
Skutek kliniczny
Zwiększone ryzyko ciężkich zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, w tym oportunistycznych, takich jak półpasiec, zakażenia wirusem cytomegalii, reaktywacja wirusowego zapalenia wątroby typu B, pneumocystozowe zapalenie płuc i postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia (PML), szczególnie przy natalizumabie. Możliwe pogłębienie neutropenii, limfopenii i małopłytkowości z ryzykiem krwawień. Przy leflunomidzie i teriflunomidzie z bortezomibem możliwe nasilenie neuropatii obwodowej, a przy modulatorach receptora S1P z karfilzomibem nasilenie bradykardii i zaburzeń przewodzenia.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i wynika z sumowania się działania obu grup na układ odpornościowy. Selektywne leki immunosupresyjne hamują aktywację, proliferację lub migrację limfocytów. Część z nich obniża też liczbę limfocytów we krwi obwodowej (modulatory receptora S1P – fingolimod, ozanimod, ponesimod), zmniejsza stężenie immunoglobulin (efgartigimod alfa, imlifidaza) albo uszkadza linie komórkowe szpiku (mykofenolan mofetyl, kwas mykofenolowy, leflunomid, immunoglobulina przeciw limfocytom T). Inhibitory proteasomu (bortezomib, karfilzomib, iksazomib) działają cytotoksycznie na komórki plazmatyczne i limfocyty, wywołują małopłytkowość, neutropenię i limfopenię oraz upośledzają odporność komórkową, czego wyrazem jest między innymi reaktywacja wirusa ospy wietrznej i półpaśca[2]. Łączne działanie pogłębia niedobór odporności i supresję szpiku. Mechanizm dotyczy całej klasy i nie zależy od metabolizmu konkretnych substancji, a jego nasilenie zależy od siły immunosupresji danego leku z grupy A. Istotne interakcje farmakokinetyczne między grupami nie są opisane. Dodatkowo leflunomid i teriflunomid mogą sumować się z bortezomibem w wywoływaniu neuropatii obwodowej, a modulatory receptora S1P mogą nasilać bradykardię i zaburzenia rytmu, które rzadko występują przy karfilzomibie i bortezomibie.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba neutrofilów, limfocytów i płytek krwi, przed każdym cyklem inhibitora proteasomu
- objawy zakażenia, w tym gorączka, kaszel, duszność i zmiany skórne sugerujące półpaśca
- nowe lub nasilające się objawy neurologiczne (podejrzenie PML), szczególnie przy natalizumabie, fingolimodzie, ozanimodzie i ponesimodzie
- aktywność aminotransferaz i bilirubina, szczególnie przy leflunomidzie i teriflunomidzie
- objawy neuropatii obwodowej przy skojarzeniu bortezomibu z leflunomidem lub teriflunomidem
- częstość akcji serca i ciśnienie tętnicze przy skojarzeniu modulatorów receptora S1P z karfilzomibem lub bortezomibem
- markery wirusowego zapalenia wątroby typu B u nosicieli oraz w razie potrzeby wiremia CMV
- stężenie immunoglobulin przy nawracających zakażeniach, szczególnie przy efgartigimodzie alfa i imlifidazie
Kiedy ocena się zmienia
| Okres po odstawieniu leflunomidu lub teriflunomidu bez przeprowadzonej procedury przyspieszonej eliminacjiodstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Leflunomid i teriflunomid mają bardzo długi okres eliminacji z powodu krążenia jelitowo-wątrobowego. Po samym odstawieniu ich działanie utrzymuje się przez wiele miesięcy, dlatego ryzyko interakcji trwa mimo zaprzestania przyjmowania leku. Gdy planowane jest leczenie inhibitorem proteasomu, należy rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji z kolestyraminą lub węglem aktywnym. |
| Długotrwałe stosowanie natalizumabu, szczególnie u osób z przeciwciałami przeciw wirusowi JC lub po wcześniejszym leczenczas leczenia · selektywne leki immunosupresyjne | ryzyko rośnie | Ryzyko PML przy natalizumabie rośnie z czasem leczenia, przy obecności przeciwciał przeciw wirusowi JC i po wcześniejszej immunosupresji. Skojarzenie z lekiem cytotoksycznym, takim jak inhibitor proteasomu, jest wtedy niewskazane i wymaga przerwania natalizumabu. |
| Włączenie inhibitora proteasomu u pacjenta z utrzymującą się limfopenią po fingolimodzie, ozanimodzie lub ponesimodziekolejność włączenia · selektywne leki immunosupresyjne | ryzyko rośnie | Modulatory receptora S1P zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych i powodują limfopenię, która po odstawieniu ustępuje stopniowo przez kilka tygodni. Przed rozpoczęciem leczenia inhibitorem proteasomu należy sprawdzić bezwzględną liczbę limfocytów i, jeśli to możliwe, odczekać do jej poprawy. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują ciężkie zakażenia, półpasiec, cytopenie i neuropatia, a rezerwa szpiku jest mniejsza. Wymagają one częstszej kontroli morfologii i szczególnej czujności w kierunku zakażeń. |
Źródła
- Sandherr M, Hentrich M, von Lilienfeld-Toal M, Massenkeil G, Neumann S, Penack O, et al. Antiviral prophylaxis in patients with solid tumours and haematological malignancies--update of the Guidelines of the Infectious Diseases Working Party (AGIHO) of the German Society for Hematology and Medical Oncology (DGHO). Ann Hematol. 2015;94(9):1441-50. doi: 10.1007/s00277-015-2447-3. PMID: 26193852.
- Zheng G, Guan F, Han X, Yang L, Zhao Y, Yang Y, et al. Efficacy of Intermittent, Oral Famciclovir Prophylaxis for Bortezomib-Induced Herpes Zoster in Multiple Myeloma Patients. Front Oncol. 2022;12:843032. doi: 10.3389/fonc.2022.843032. PMID: 35372089.
Połączenie przeciwwskazaneBortezomib+ KlozapinaNie należy rozpoczynać ani prowadzić leczenia klozapiną jednocześnie z bortezomibem.Nie odstawiaj samodzielnie klozapiny, tylko od razu powiedz psychiatrze i lekarzowi prowadzącemu chemioterapię, że przyjmujesz oba leki.ChPL: przeciwwskazaneopóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie odstawiaj samodzielnie klozapiny, tylko od razu powiedz psychiatrze i lekarzowi prowadzącemu chemioterapię, że przyjmujesz oba leki.
Klozapina i bortezomib mogą oba osłabiać szpik kostny, który wytwarza krwinki chroniące przed zakażeniami. Razem mogą doprowadzić do niebezpiecznego spadku białych krwinek i ciężkich infekcji. Mogą też razem obniżać ciśnienie krwi i powodować silne zaparcia. Tych leków zwykle nie stosuje się razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej
- objawy grypopodobne lub inne objawy zakażenia
- zawroty głowy lub omdlenie przy wstawaniu
- brak wypróżnienia przez kilka dni, ból i wzdęcie brzucha
- łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie należy rozpoczynać ani prowadzić leczenia klozapiną jednocześnie z bortezomibem.[1][2][3] Jeśli pacjent przyjmujący klozapinę ma rozpocząć leczenie bortezomibem, psychiatra i hematolog lub onkolog powinni wspólnie zdecydować o zmianie leku przeciwpsychotycznego na taki, który nie hamuje czynności szpiku. Gdy odstawienie klozapiny wiąże się z dużym ryzykiem nawrotu psychozy, a zespół leczący świadomie decyduje się na kontynuację, wymagane jest ścisłe monitorowanie morfologii krwi z rozmazem przed każdą dawką bortezomibu i natychmiastowe przerwanie klozapiny przy narastającej neutropenii.
Skutek kliniczny
Najgroźniejszym skutkiem jest ciężka neutropenia lub agranulocytoza z ryzykiem zakażeń zagrażających życiu, przy czym trudno ustalić, który lek ją wywołał. Możliwe są też nasilone niedociśnienie ortostatyczne z omdleniami oraz ciężkie zaparcia aż do niedrożności porażennej jelit, która jest przeciwwskazaniem do stosowania klozapiny.[1]
Mechanizm
Klozapiny nie wolno łączyć z bortezomibem, ponieważ oba leki uszkadzają szpik kostny i ich działania mielotoksyczne się sumują. ChPL klozapiny zabrania jednoczesnego stosowania substancji o istotnym działaniu hamującym czynność szpiku kostnego i wymienia wśród nich środki cytotoksyczne.[1] Bortezomib jako inhibitor proteasomu stosowany w chemioterapii często powoduje małopłytkowość i neutropenię, a klozapina sama w sobie niesie ryzyko neutropenii i agranulocytozy. Dodatkowo sumują się działanie hipotensyjne obu leków oraz ich wpływ na perystaltykę jelit, a ChPL klozapiny zaleca ostrożność przy łączeniu z substancjami o działaniu hipotensyjnym.[1] Bortezomib jest słabym inhibitorem CYP1A2, głównej drogi metabolizmu klozapiny, ale wpływ ten nie powinien mieć istotnego znaczenia klinicznego.[4]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Bortezomib – słaby inhibitor CYP1A2[5], klozapina – umiarkowanie wrażliwy substrat CYP1A2[6]
- Bortezomib – słaby inhibitor CYP2C19[5], klozapina – drugorzędny szlak substrat CYP2C19[7]
- Bortezomib – słaby inhibitor CYP2D6[5], klozapina – drugorzędny szlak substrat CYP2D6[7]
- Bortezomib – słaby inhibitor CYP3A4[5], klozapina – substrat CYP3A4[7]
- Bortezomib: słaby inhibitor CYP1A2[5], słaby inhibitor CYP2C19[5], słaby inhibitor CYP2C9[5], słaby inhibitor CYP2D6[5], słaby inhibitor CYP3A4[5], substrat CYP1A2[5], substrat CYP2C19[5], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[5], substrat CYP3A4[5]
- Klozapina: umiarkowanie wrażliwy substrat CYP1A2[6], drugorzędny szlak substrat CYP2C19[7], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[7], substrat CYP3A4[7]
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba neutrofili i płytek krwi przed każdą dawką bortezomibu
- temperatura ciała i objawy zakażenia
- ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej
- częstość wypróżnień i objawy niedrożności jelit
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Klozapina stosowana przewlekle przed rozpoczęciem bortezomibukolejność włączenia · klozapina | inne zalecenie | ChPL klozapiny zabrania rozpoczynania klozapiny u pacjentów przyjmujących leki o znacznym ryzyku agranulocytozy. U pacjenta ustabilizowanego na klozapinie, u którego planuje się bortezomib, należy przed pierwszym podaniem omówić z psychiatrą zamianę leku przeciwpsychotycznego. Jeśli zespół świadomie decyduje o kontynuacji, wymagana jest kontrola morfologii z rozmazem przed każdą dawką bortezomibu. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam 25 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ayupil 12,5 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ayupil-100396213/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Paxifar 25 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/paxifar-100435798/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Bortezomib Hospira 3,5 mg, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/bortezomib-hospira-100381803/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Bortezomib Hospira. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/bortezomib-hospira-100381803/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
Niekorzystna interakcja4
Niekorzystna interakcjaBortezomib+ Inhibitory proteasomu klasaJednoczesnego stosowania inhibitora proteasomu i inhibitora czynnika martwicy nowotworów należy w miarę możliwości unikać, a jeśli jest konieczne, wymaga ono ścisłej kontroli w kierunku zakażeń.Nie odstawiaj ani nie łącz tych leków na własną rękę, upewnij się, że lekarz od szpiczaka i lekarz od choroby zapalnej wiedzą o obu lekach, a przy gorączce lub innych objawach zakażenia od razu się z nimi skontaktuj.ChPL: brak wzmiankiopóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie odstawiaj ani nie łącz tych leków na własną rękę, upewnij się, że lekarz od szpiczaka i lekarz od choroby zapalnej wiedzą o obu lekach, a przy gorączce lub innych objawach zakażenia od razu się z nimi skontaktuj.
Leki na szpiczaka, takie jak bortezomib, karfilzomib czy iksazomib, oraz leki biologiczne na choroby zapalne, takie jak adalimumab, etanercept czy infliksymab, osłabiają odporność. Gdy przyjmujesz je razem, łatwiej o poważne zakażenie, półpasiec, a także o uaktywnienie gruźlicy lub żółtaczki zakaźnej typu B przebytej w przeszłości. Zakażenie może zacząć się niewinnie, a potem szybko się nasilić. Dlatego lekarze często decydują o przerwie w jednym z tych leków albo o częstszych kontrolach.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- kaszel, który nie mija, albo duszność
- bolesna wysypka z pęcherzykami na skórze
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- nocne poty i niezamierzone chudnięcie
- zażółcenie skóry lub oczu
- obrzęki nóg i narastająca duszność przy wysiłku
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania inhibitora proteasomu i inhibitora czynnika martwicy nowotworów należy w miarę możliwości unikać, a jeśli jest konieczne, wymaga ono ścisłej kontroli w kierunku zakażeń. Decyzję o kontynuacji leku z grupy inhibitorów czynnika martwicy nowotworów w czasie leczenia szpiczaka bortezomibem, karfilzomibem lub iksazomibem powinni podjąć wspólnie hematolog i lekarz prowadzący chorobę zapalną, a często rozważa się jego czasowe odstawienie. Przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć gruźlicę utajoną i zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B oraz uzupełnić szczepienia inaktywowane. Żywych szczepionek nie należy podawać w trakcie leczenia. U chorych otrzymujących inhibitor proteasomu należy zapewnić profilaktykę przeciwwirusową przeciw półpaścowi zgodnie ze standardem leczenia szpiczaka[1]. Przy karfilzomibie trzeba dodatkowo ocenić wydolność serca, a u chorych z umiarkowaną lub ciężką niewydolnością serca unikać inhibitorów czynnika martwicy nowotworów, zwłaszcza infliksymabu. Brak pary certolizumabu pegol w bazie interakcji oznacza brak danych, a nie brak ryzyka, i postępowanie jest takie samo.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń bakteryjnych, zakażeń oportunistycznych, reaktywacji wirusa ospy wietrznej i półpaśca, reaktywacji gruźlicy utajonej oraz reaktywacji wirusowego zapalenia wątroby typu B. Zakażenia mogą przebiegać skąpoobjawowo i szybko prowadzić do sepsy. Przy karfilzomibie dochodzi dodatkowo ryzyko nakładania się działania niekorzystnego na serce, ponieważ inhibitory czynnika martwicy nowotworów mogą nasilać niewydolność serca.
Mechanizm
Inhibitory proteasomu upośledzają czynność limfocytów i odpowiedź przeciwwirusową, a często wywołują też limfopenię, neutropenię i małopłytkowość. Inhibitory czynnika martwicy nowotworów blokują cytokinę kluczową dla obrony przed zakażeniami wewnątrzkomórkowymi, w tym przed prątkami gruźlicy, grzybami i wirusami. Oba mechanizmy sumują się i dają addycyjne osłabienie odporności o charakterze farmakodynamicznym. Nie oczekuje się istotnej klinicznie interakcji farmakokinetycznej, ponieważ inhibitory czynnika martwicy nowotworów to przeciwciała lub białka fuzyjne eliminowane drogą katabolizmu białek. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich leków obu grup.
Monitorować
- objawy zakażenia, w tym gorączka i objawy ze strony układu oddechowego
- morfologia krwi z rozmazem, zwłaszcza liczba neutrofili, limfocytów i płytek krwi
- objawy reaktywacji półpaśca
- objawy gruźlicy przy dłuższym leczeniu
- aktywność aminotransferaz i markery zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B u osób po przebytym zakażeniu
- objawy niewydolności serca przy leczeniu karfilzomibem
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń i ich powikłań przy łącznym osłabieniu odporności jest wyższe, dlatego kontrola powinna być częstsza, a próg do przerwania leku biologicznego niższy. |
| Okres eliminacji leku biologicznego po ostatniej dawceodstep · inhibitory czynnika martwicy nowotworów | inne zalecenie | Inhibitory czynnika martwicy nowotworów działają długo, dlatego ryzyko interakcji utrzymuje się przez kilka tygodni po ostatniej dawce i samo odstawienie tuż przed rozpoczęciem inhibitora proteasomu nie znosi go od razu. |
Źródła
- di Meo N, Bergamo S, Dondas A, Trevisan G. Bortezomib and bilateral herpes zoster. Acta Dermatovenerol Alp Pannonica Adriat. 2012;21(1):21-2. PMID: 22584902.
Niekorzystna interakcjaBortezomib+ Antyandrogeny klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu antyandrogenu i inhibitora proteasomu należy sprawdzić, czy antyandrogen jest silnym induktorem CYP3A4, a inhibitor proteasomu jest metabolizowany przez CYP3A4, i w takim przypadku unikać tego połączenia.Jeśli przyjmujesz lek antyandrogenowy na raka prostaty i jednocześnie leczysz się inhibitorem proteasomu, powiedz o obu lekach każdemu lekarzowi prowadzącemu i nie zmieniaj samodzielnie dawek.ChPL: nie sprawdzonoopóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek antyandrogenowy na raka prostaty i jednocześnie leczysz się inhibitorem proteasomu, powiedz o obu lekach każdemu lekarzowi prowadzącemu i nie zmieniaj samodzielnie dawek.
Niektóre leki na raka prostaty, takie jak enzalutamid i apalutamid, przyspieszają usuwanie z organizmu leków na szpiczaka, takich jak bortezomib i iksazomib. Przez to lek na szpiczaka może działać słabiej. Inne leki z tych grup, na przykład darolutamid, bikalutamid czy karfilzomib, nie wchodzą w to połączenie. Jeśli lekarz odstawi lek na prostatę, przez kilka tygodni działanie leku na szpiczaka może się zmieniać.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nasilający się ból kości
- narastające zmęczenie i osłabienie
- częstsze infekcje
- mrowienie, drętwienie lub pieczenie dłoni i stóp
- nowe siniaki, krwawienia z nosa lub dziąseł
- uporczywa biegunka
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu antyandrogenu i inhibitora proteasomu należy sprawdzić, czy antyandrogen jest silnym induktorem CYP3A4, a inhibitor proteasomu jest metabolizowany przez CYP3A4, i w takim przypadku unikać tego połączenia. Dotyczy to par enzalutamidu lub apalutamidu z bortezomibem lub iksazomibem, dla których charakterystyki produktów leczniczych zalecają unikanie silnych induktorów CYP3A4. Jeśli leczenie raka gruczołu krokowego na to pozwala, onkolog może rozważyć darolutamid, a hematolog karfilzomib, które nie wchodzą w tę interakcję. Gdy połączenia nie da się uniknąć, należy ściśle monitorować odpowiedź na leczenie hematologiczne, a o ewentualnej modyfikacji dawki decyduje lekarz prowadzący. Po odstawieniu enzalutamidu lub apalutamidu trzeba pamiętać, że efekt indukcji utrzymuje się jeszcze przez kilka tygodni.
Skutek kliniczny
Obniżenie stężeń bortezomibu lub iksazomibu może zmniejszyć skuteczność leczenia szpiczaka plazmocytowego lub amyloidozy AL i sprzyjać progresji choroby. Po odstawieniu enzalutamidu lub apalutamidu indukcja stopniowo wygasa, a ekspozycja na inhibitor proteasomu wraca do wyjściowej, co przy wcześniej zwiększonej dawce może nasilić toksyczność, zwłaszcza neuropatię obwodową, małopłytkowość i biegunkę.
Mechanizm
Enzalutamid i apalutamid są silnymi induktorami CYP3A4 (a także innych enzymów, m.in. CYP2C19). Bortezomib i iksazomib są w istotnym stopniu metabolizowane przez CYP3A4, dlatego indukcja enzymu przyspiesza ich eliminację i obniża ekspozycję ogólnoustrojową. Interakcja nie jest wspólna dla całej klasy – nie dotyczy bikalutamidu, flutamidu i darolutamidu (brak silnej indukcji CYP3A4) ani karfilzomibu (metabolizm niezależny od CYP).
Monitorować
- markery odpowiedzi w szpiczaku (białko monoklonalne, wolne łańcuchy lekkie w surowicy)
- objawy progresji choroby hematologicznej
- morfologia krwi z liczbą płytek, zwłaszcza po odstawieniu induktora
- objawy neuropatii obwodowej i biegunki po odstawieniu enzalutamidu lub apalutamidu
Kiedy ocena się zmienia
| Kilka tygodni od odstawienia enzalutamidu lub apalutamiduodstep · antyandrogeny | inne zalecenie | Indukcja CYP3A4 wygasa stopniowo przez kilka tygodni po odstawieniu enzalutamidu lub apalutamidu. W tym okresie ekspozycja na bortezomib lub iksazomib rośnie, dlatego trzeba monitorować toksyczność, a jeśli dawkę inhibitora proteasomu wcześniej zwiększono, lekarz powinien rozważyć powrót do dawki standardowej. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Bortezomib Hospira 3,5 mg, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/bortezomib-hospira-100381803/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Bortezomib Accord 3,5 mg, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/bortezomib-accord-100351601/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Bortezomib Fresenius Kabi 3,5 mg, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/bortezomib-fresenius-kabi-100429711/
Niekorzystna interakcjaBortezomib+ Neuroleptyki – diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu neuroleptyku z tej grupy i inhibitora proteasomu należy regularnie kontrolować morfologię krwi z rozmazem oraz ciśnienie tętnicze, zwłaszcza po pionizacji.Jeśli przyjmujesz lek przeciwpsychotyczny i lek na szpiczaka, regularnie rób zlecone badania krwi, wstawaj powoli i od razu zgłoś się do lekarza przy gorączce lub objawach zakażenia.ChPL: nie sprawdzonoopóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek przeciwpsychotyczny i lek na szpiczaka, regularnie rób zlecone badania krwi, wstawaj powoli i od razu zgłoś się do lekarza przy gorączce lub objawach zakażenia.
Leki przeciwpsychotyczne, takie jak olanzapina, kwetiapina czy klozapina, przyjmowane razem z lekami na szpiczaka, takimi jak bortezomib, karfilzomib lub iksazomib, mogą razem obniżać liczbę białych krwinek, które chronią przed zakażeniami. Oba rodzaje leków mogą też obniżać ciśnienie krwi i powodować zawroty głowy przy wstawaniu. Szczególnie ostrożnie trzeba postępować z klozapiną, bo ona najsilniej wpływa na krwinki.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub ból gardła
- owrzodzenia w jamie ustnej
- zawroty głowy lub omdlenie przy wstawaniu
- łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
- nadmierna senność
- duszność, ból w klatce piersiowej lub kołatanie serca
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu neuroleptyku z tej grupy i inhibitora proteasomu należy regularnie kontrolować morfologię krwi z rozmazem oraz ciśnienie tętnicze, zwłaszcza po pionizacji. Neutropenię i małopłytkowość ocenia się zgodnie z harmonogramem obowiązującym dla bortezomibu, karfilzomibu lub iksazomibu, a przy spadku liczby neutrofili trzeba rozważyć, czy neuroleptyk nie przyczynia się do niego. Klozapiny nie należy łączyć z inhibitorami proteasomu, a jeśli odstawienie jest niemożliwe, wymagana jest wspólna decyzja psychiatry i hematologa oraz ścisłe monitorowanie bezwzględnej liczby neutrofili. Olanzapina bywa celowo stosowana krótkotrwale przeciwwymiotnie w trakcie chemioterapii i w takim schemacie wystarcza standardowe monitorowanie. U osób starszych i z niedociśnieniem warto zaczynać neuroleptyk od małej dawki i zwiększać ją stopniowo.
Skutek kliniczny
Połączenie może zwiększać ryzyko neutropenii i ciężkich zakażeń, a także niedociśnienia ortostatycznego z zawrotami głowy, omdleniami i upadkami. Największe ryzyko hematologiczne dotyczy klozapiny, u której opisano możliwość agranulocytozy. Przy klozapinie i karfilzomibie należy też liczyć się z sumowaniem się ryzyka powikłań sercowych.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i polega na sumowaniu się działań niepożądanych obu grup. Inhibitory proteasomu hamują czynność szpiku i powodują małopłytkowość oraz neutropenię, a neuroleptyki z tej grupy mogą rzadko wywoływać leukopenię i neutropenię, najsilniej klozapina. Obie grupy mogą też obniżać ciśnienie tętnicze, neuroleptyki przez blokowanie receptorów alfa‑adrenergicznych, a bortezomib przez działanie na autonomiczny układ nerwowy. Istotna interakcja farmakokinetyczna nie jest spodziewana, ponieważ inhibitory proteasomu nie hamują w sposób klinicznie ważny enzymów metabolizujących neuroleptyki, a neuroleptyki nie zmieniają metabolizmu inhibitorów proteasomu.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba neutrofili i płytek krwi
- ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej
- objawy zakażenia, zwłaszcza gorączka
- nadmierna senność i ryzyko upadków
- przy klozapinie z karfilzomibem objawy niewydolności serca i zapalenia mięśnia sercowego
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych niedociśnienie ortostatyczne, sedacja i upadki występują częściej, a rezerwa szpiku jest mniejsza, dlatego potrzebne jest ostrożniejsze dawkowanie neuroleptyku i częstsza kontrola ciśnienia. |
| Krótkotrwałe stosowanie przeciwwymiotne przez kilka dni cyklu chemioterapiiczas leczenia · neuroleptyki – diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny | ryzyko maleje | Krótkotrwałe podawanie olanzapiny w małej dawce jako leku przeciwwymiotnego jest uznanym, celowym postępowaniem i przy standardowym monitorowaniu morfologii nie wymaga dodatkowych działań. |
| Duża dawka lub szybkie zwiększanie dawkidawka · neuroleptyki – diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny | ryzyko rośnie | Duże dawki neuroleptyku i szybkie ich zwiększanie nasilają niedociśnienie ortostatyczne i sedację, co przy jednoczesnym stosowaniu bortezomibu zwiększa ryzyko omdleń. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Bortezomib Hospira 3,5 mg, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/bortezomib-hospira-100381803/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Bortezomib Accord 3,5 mg, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/bortezomib-accord-100351601/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Bortezomib Fresenius Kabi 3,5 mg, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/bortezomib-fresenius-kabi-100429711/
Niekorzystna interakcjaBortezomib+ Inhibitory proteasomu klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteasomu i inhibitora kinaz janusowych należy unikać tego połączenia, a jeśli jest konieczne, decyzję powinien podjąć hematolog razem z lekarzem prowadzącym leczenie immunologiczne przy ścisłym monitorowaniu morfologii i objawów zakażenia.Jeśli bierzesz lek na szpiczaka z tej grupy i lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych, upewnij się, że wie o tym zarówno twój hematolog, jak i lekarz, który przepisał drugi lek, i nie łącz ich bez ich wspólnej zgody.ChPL: nie sprawdzonoopóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli bierzesz lek na szpiczaka z tej grupy i lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych, upewnij się, że wie o tym zarówno twój hematolog, jak i lekarz, który przepisał drugi lek, i nie łącz ich bez ich wspólnej zgody.
Leki na szpiczaka takie jak bortezomib, karfilzomib czy iksazomib osłabiają odporność i mogą obniżać liczbę krwinek. Leki stosowane w chorobach zapalnych stawów, skóry lub jelit takie jak barycytynib, upadacytynib czy filgotynib też osłabiają odporność. Razem zwiększają ryzyko poważnych zakażeń, w tym półpaśca, oraz spadku liczby krwinek. Dlatego takie połączenie stosuje się tylko wtedy, gdy lekarze uznają je za konieczne.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- bolesna wysypka z pęcherzykami, zwłaszcza po jednej stronie ciała
- kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
- duża bladość i osłabienie
- obrzęk, ból lub zaczerwienienie łydki
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteasomu i inhibitora kinaz janusowych należy unikać tego połączenia, a jeśli jest konieczne, decyzję powinien podjąć hematolog razem z lekarzem prowadzącym leczenie immunologiczne przy ścisłym monitorowaniu morfologii i objawów zakażenia. Zwykle rozsądniej jest wstrzymać inhibitor kinaz janusowych na czas leczenia bortezomibem, karfilzomibem lub iksazomibem i zastąpić go lekiem o mniejszym działaniu immunosupresyjnym. Przed ewentualnym połączeniem trzeba wykluczyć czynne zakażenie i gruźlicę, sprawdzić status zakażenia wirusami zapalenia wątroby typu B i C oraz zapewnić profilaktykę przeciwwirusową w kierunku półpaśca. Nie należy rozpoczynać ani kontynuować inhibitora kinaz janusowych przy neutropenii, limfopenii lub niedokrwistości poniżej progów podanych w ChPL. Przy karfilzomibie należy ocenić ryzyko zakrzepowe i sercowo naczyniowe, zwłaszcza w połączeniu z barycytynibem, upadacytynibem lub filgotynibem.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, w tym półpaśca, gruźlicy i zakażeń oportunistycznych, a także pogłębienia neutropenii, limfopenii, małopłytkowości i niedokrwistości. Pacjenci leczeni inhibitorem proteasomu mają aktywny nowotwór złośliwy, a u chorych z nowotworem w wywiadzie inhibitory kinaz janusowych należy stosować tylko wtedy, gdy nie ma odpowiedniej alternatywy. Przy karfilzomibie dodatkowo może sumować się ryzyko żylnej choroby zakrzepowo zatorowej i zdarzeń sercowo naczyniowych, które są znanym działaniem niepożądanym obu grup.
Mechanizm
Inhibitory proteasomu działają cytotoksycznie i mielosupresyjnie, a przy tym upośledzają odporność komórkową, co sprzyja zwłaszcza reaktywacji wirusa ospy wietrznej i półpaśca. Inhibitory kinaz janusowych hamują przekazywanie sygnału z receptorów wielu cytokin, przez co osłabiają odpowiedź immunologiczną i mogą obniżać liczbę limfocytów, neutrofili oraz stężenie hemoglobiny. Działania obu grup sumują się, co zwiększa ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń oraz cytopenii. Istotna interakcja farmakokinetyczna nie jest dla tej klasy oczekiwana, bo leki obu grup są eliminowane różnymi drogami. Interakcja jest wspólna dla wszystkich leków obu grup, a jej nasilenie zależy od stopnia immunosupresji i mielosupresji wywoływanej przez konkretny lek. Deukrawacytynib jako selektywny allosteryczny inhibitor TYK2 słabiej wpływa na parametry morfologii, ale również zwiększa podatność na zakażenia.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba neutrofili i limfocytów
- liczba płytek krwi
- objawy zakażenia, w tym półpaśca i zakażeń oportunistycznych
- aktywność aminotransferaz i markery reaktywacji wirusa zapalenia wątroby typu B
- objawy żylnej choroby zakrzepowo zatorowej
- objawy niewydolności serca i ciśnienie tętnicze przy karfilzomibie
- lipidogram
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób w wieku co najmniej 65 lat inhibitory kinaz janusowych wiążą się z większym ryzykiem ciężkich zakażeń, zdarzeń sercowo naczyniowych, zakrzepicy i nowotworów, co nasila konsekwencje połączenia z inhibitorem proteasomu. |
| Po zakończeniu leczenia inhibitorem proteasomu i powrocie prawidłowej morfologiiodstep · inhibitory proteasomu | ryzyko maleje | Po zakończeniu leczenia inhibitorem proteasomu i odnowie parametrów morfologii ryzyko sumowania mielosupresji maleje, choć decyzję o włączeniu inhibitora kinaz janusowych nadal ogranicza obecność nowotworu złośliwego. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Bortezomib Hospira 3,5 mg, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/bortezomib-hospira-100381803/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Bortezomib Accord 3,5 mg, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/bortezomib-accord-100351601/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Bortezomib Fresenius Kabi 3,5 mg, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/bortezomib-fresenius-kabi-100429711/
Alkohol
Brak opisu połączenia z alkoholem w bazie.
Metabolizm i transportery
Enzymy i transportery, przez które ten lek wchodzi w interakcje farmakokinetyczne. Inhibitor zwiększa, a induktor zmniejsza stężenie leków, które są substratami tego samego enzymu albo transportera.
| Enzym lub transporter | Rola | Źródło |
|---|---|---|
| CYP1A2 | słaby inhibitor | ChPL |
| CYP2C19 | słaby inhibitor | ChPL |
| CYP2C9 | słaby inhibitor | ChPL |
| CYP2D6 | słaby inhibitor | ChPL |
| CYP3A4 | słaby inhibitor | ChPL |
| CYP1A2 | substrat | ChPL |
| CYP2C19 | substrat | ChPL |
| CYP2D6 | drugorzędny szlak substrat | ChPL |
| CYP3A4 | substrat | ChPL |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.