Przejdź do treści
Poradniki Historia Szukaj

Interakcje / Cytarabina / Cytarabina i szczepionka przeciw durowi brzusznemu

Cytarabina i szczepionka przeciw durowi brzusznemu

Jaki opis pokazać?

Połączenie przeciwwskazane

Nie podawaj żywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu pacjentowi leczonemu cytarabiną.

Nie przyjmuj doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu w trakcie leczenia cytarabiną i zapytaj lekarza prowadzącego, czy i kiedy możesz zaszczepić się szczepionką we wstrzyknięciu.

Połączenie przeciwwskazaneCytarabina+ Szczepionka przeciw durowi brzusznemuNie podawaj żywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu pacjentowi leczonemu cytarabiną.Nie przyjmuj doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu w trakcie leczenia cytarabiną i zapytaj lekarza prowadzącego, czy i kiedy możesz zaszczepić się szczepionką we wstrzyknięciu.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie przyjmuj doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu w trakcie leczenia cytarabiną i zapytaj lekarza prowadzącego, czy i kiedy możesz zaszczepić się szczepionką we wstrzyknięciu.

Cytarabina silnie osłabia odporność. Doustna szczepionka przeciw durowi brzusznemu zawiera żywe, osłabione bakterie, które przy obniżonej odporności mogą wywołać zakażenie, a samo szczepienie może nie dać ochrony. Dlatego tej szczepionki nie stosuje się w czasie leczenia cytarabiną.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka
  • biegunka
  • ból brzucha
  • wymioty
  • dreszcze lub wyraźne osłabienie
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – antagonizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie podawaj żywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu pacjentowi leczonemu cytarabiną.[1] Jeśli ochrona przed durem brzusznym jest potrzebna, rozważ szczepionkę inaktywowaną podawaną we wstrzyknięciu i uzgodnij termin z lekarzem prowadzącym leczenie onkologiczne. Szczepienie żywą szczepionką jest możliwe dopiero po zakończeniu leczenia i odbudowie odporności, o czym decyduje lekarz. Szczepienia należy też odroczyć w czasie ostrej choroby z gorączką lub ostrej choroby żołądkowo‑jelitowej, które są częste podczas chemioterapii.[1]

Skutek kliniczny

Po żywej doustnej szczepionce u pacjenta leczonego cytarabiną możliwe jest zakażenie szczepem szczepionkowym oraz brak skutecznej ochrony przed durem brzusznym. Po szczepionce inaktywowanej głównym skutkiem jest słabsza lub niewystarczająca odpowiedź immunologiczna.

Mechanizm

Cytarabina jest lekiem antymitotycznym o silnym działaniu mielosupresyjnym i immunosupresyjnym. Hamuje podziały komórek układu odpornościowego, przez co organizm nie kontroluje namnażania żywych, atenuowanych pałeczek szczepu Ty21a i słabiej wytwarza odporność poszczepienną. Żywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu nie podaje się osobom otrzymującym leki immunosupresyjne lub antymitotyczne.[1] W przypadku szczepionki inaktywowanej nie ma ryzyka zakażenia szczepem szczepionkowym, ale immunosupresja może osłabić odpowiedź na szczepienie.

Monitorować

  • gorączka i objawy zakażenia po szczepieniu
  • biegunka, bóle brzucha, wymioty
  • morfologia krwi z rozmazem przed planowanym szczepieniem

Bezpieczniejsze alternatywy

inaktywowana szczepionka przeciw durowi brzusznemu podawana we wstrzyknięciupolisacharydowa szczepionka Vi przeciw durowi brzusznemu

Kiedy ocena się zmienia

Szczepionka inaktywowana we wstrzyknięciupostać · szczepionka przeciw durowi brzusznemuryzyko malejeSzczepionka inaktywowana nie zawiera żywych bakterii, więc nie grozi zakażeniem szczepem szczepionkowym, ale podczas leczenia cytarabiną odpowiedź immunologiczna może być osłabiona. Termin szczepienia warto uzgodnić z lekarzem prowadzącym leczenie onkologiczne.
Zakończenie leczenia cytarabiną i odbudowa odpornościodstep · cytarabinainne zaleceniePo zakończeniu chemioterapii i odbudowie odporności można rozważyć szczepienie żywą szczepionką doustną. Decyzję o terminie podejmuje lekarz prowadzący na podstawie stanu pacjenta i wyników badań krwi.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Vivotif ≥ 2x10E9 CFU, kapsułki dojelitowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/vivotif-100386090/

Alkohol przy tych lekach

Cytarabina a alkohol: brak opisu w bazie.

Interakcja nieistotna klinicznieSzczepionka przeciw durowi brzusznemua alkoholNie jest wymagana zmiana schematu szczepienia ani unikanie alkoholu w umiarkowanych ilościach.Możesz wypić niewielką ilość alkoholu, ale nie upijaj się w czasie szczepienia, a jeśli masz wymioty lub biegunkę, przesuń kolejną dawkę i zapytaj farmaceutę, jak kontynuować.nieznanyteoretyczne

Interakcja nieistotna klinicznie

Możesz wypić niewielką ilość alkoholu, ale nie upijaj się w czasie szczepienia, a jeśli masz wymioty lub biegunkę, przesuń kolejną dawkę i zapytaj farmaceutę, jak kontynuować.

Alkohol w umiarkowanej ilości nie osłabia szczepionki przeciw durowi brzusznemu i nie zwiększa ryzyka działań niepożądanych. Jeśli jednak wypijesz dużo i dostaniesz wymiotów lub biegunki, kolejną kapsułkę szczepionki trzeba przesunąć do czasu, aż poczujesz się dobrze. Po szczepieniu alkohol może nasilić złe samopoczucie, jeśli takie się pojawi.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • wymioty lub biegunka w czasie przyjmowania kapsułek szczepionki
  • gorączka po szczepieniu
  • silne złe samopoczucie lub ból brzucha po szczepieniu
ChPL
brak wzmianki
Mechanizm
brak
Początek
nieznany
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie jest wymagana zmiana schematu szczepienia ani unikanie alkoholu w umiarkowanych ilościach. Jeżeli po spożyciu dużej ilości alkoholu wystąpią wymioty lub biegunka, przyjęcie kolejnej dawki szczepionki doustnej należy odroczyć do ustąpienia objawów[1] U osób przewlekle nadużywających alkoholu warto ocenić ogólny stan zdrowia i ewentualne inne przeciwwskazania przed szczepieniem.

Skutek kliniczny

Przy umiarkowanym spożyciu alkoholu nie należy oczekiwać klinicznie istotnych skutków ani utraty skuteczności szczepienia. Ostra choroba żołądkowo-jelitowa jest przeciwwskazaniem do podania szczepionki doustnej, a szczepienie należy wtedy odroczyć do powrotu do zdrowia[1] Alkohol może też nasilać lub maskować łagodne odczyny poszczepienne, takie jak złe samopoczucie, nudności czy bóle głowy.

Mechanizm

Nie jest znany mechanizm, przez który alkohol w umiarkowanej ilości osłabiałby działanie szczepionki przeciw durowi brzusznemu albo zwiększał ryzyko jej działań niepożądanych. ChPL doustnej żywej szczepionki ze szczepem Ty 21a nie wymienia alkoholu ani w przeciwwskazaniach, ani w interakcjach, a jako czynniki osłabiające odpowiedź wskazuje antybiotyki, sulfonamidy i leki przeciwmalaryczne[1] ChPL inaktywowanej szczepionki durowej do wstrzykiwań również nie wspomina o alkoholu[1] Oba produkty mają więc ten sam status. Teoretycznie przewlekłe nadużywanie alkoholu może osłabiać odpowiedź immunologiczną na szczepienia, a jednorazowe spożycie dużej ilości alkoholu może wywołać wymioty lub biegunkę, które utrudniają przyjęcie i działanie szczepionki doustnej.

Monitorować

  • objawy żołądkowo-jelitowe (wymioty, biegunka) w trakcie cyklu szczepienia doustnego
  • gorączka i złe samopoczucie po szczepieniu

Kiedy ocena się zmienia

Spożycie powodujące wymioty lub biegunkęilość alkoholu · pacjentinne zalecenieOstra choroba żołądkowo-jelitowa, także wywołana nadmiernym spożyciem alkoholu, jest przeciwwskazaniem do podania doustnej szczepionki Ty 21a i wymaga odroczenia kolejnej dawki do powrotu do zdrowia
Przewlekłe nadużywanie alkoholuczas leczenia · pacjentinne zaleceniePrzewlekłe nadużywanie alkoholu może teoretycznie osłabiać odpowiedź immunologiczną na szczepienie. Warto ocenić stan zdrowia pacjenta i wykluczyć inne przeciwwskazania, zwłaszcza zaburzenia odporności w przypadku szczepionki żywej.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Vivotif ≥ 2x10E9 CFU, kapsułki dojelitowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/vivotif-100386090/

Pełny opis tej pary

Inne interakcje tych leków 128

Połączenie przeciwwskazaneAzatiopryna+ Szczepionka przeciw durowi brzusznemuŻywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu nie podaje się osobom leczonym azatiopryną.Nie przyjmuj szczepionki przeciw durowi brzusznemu w kapsułkach i przed wyjazdem powiedz lekarzowi, że bierzesz azatioprynę, aby dobrał szczepionkę w zastrzyku.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie przyjmuj szczepionki przeciw durowi brzusznemu w kapsułkach i przed wyjazdem powiedz lekarzowi, że bierzesz azatioprynę, aby dobrał szczepionkę w zastrzyku.

Azatiopryna osłabia odporność. Szczepionka przeciw durowi brzusznemu w kapsułkach zawiera żywe, osłabione bakterie i przy obniżonej odporności może wywołać groźną reakcję, a przy tym może nie chronić przed chorobą. Szczepionka w zastrzyku nie zawiera żywych bakterii, ale u ciebie może działać słabiej niż zwykle.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka
  • biegunka lub wymioty
  • silne bóle brzucha
  • złe samopoczucie utrzymujące się po szczepieniu
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – antagonizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Żywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu nie podaje się osobom leczonym azatiopryną.[1][2] Żywe szczepionki można rozważyć dopiero po co najmniej 3 miesiącach od zakończenia leczenia azatiopryną.[3] Gdy szczepienie przed wyjazdem jest potrzebne w trakcie leczenia, wybiera się szczepionkę do wstrzykiwań, która nie zawiera żywych bakterii, i uprzedza pacjenta, że ochrona może być słabsza, dlatego nadal ważna jest higiena żywności i wody. Jeśli to możliwe, szczepienie najlepiej zaplanować przed rozpoczęciem immunosupresji.

Skutek kliniczny

Po żywej szczepionce doustnej możliwa jest nietypowa, potencjalnie szkodliwa reakcja na drobnoustroje szczepionkowe oraz brak skutecznej ochrony przed durem brzusznym. Po szczepionce inaktywowanej głównym skutkiem jest możliwe osłabienie ochrony poszczepiennej.

Mechanizm

Azatiopryna hamuje odpowiedź immunologiczną komórkową i humoralną. U osoby z obniżoną odpornością żywy, atenuowany szczep Salmonella Typhi Ty21a ze szczepionki doustnej może wywołać nietypową i potencjalnie szkodliwą reakcję, a jednocześnie wytworzenie ochronnej odpowiedzi jest mniej pewne. W przypadku szczepionki inaktywowanej do wstrzykiwań nie ma ryzyka zakażenia szczepem szczepionkowym, ale odpowiedź poszczepienna może być słabsza.

Monitorować

  • Weryfikacja przed szczepieniem, czy pacjent przyjmuje lub w ciągu ostatnich 3 miesięcy przyjmował azatioprynę
  • Gorączka, biegunka, wymioty lub bóle brzucha po ewentualnym przyjęciu żywej szczepionki doustnej

Bezpieczniejsze alternatywy

inaktywowana szczepionka przeciw durowi brzusznemu do wstrzykiwańpolisacharydowa szczepionka Vi przeciw durowi brzusznemu

Kiedy ocena się zmienia

Szczepionka inaktywowana lub polisacharydowa do wstrzykiwańpostać · szczepionka przeciw durowi brzusznemuryzyko malejeSzczepionka inaktywowana nie niesie ryzyka zakażenia szczepem szczepionkowym, ale odpowiedź immunologiczna podczas leczenia azatiopryną może być osłabiona. Szczepienie jest dopuszczalne, a pacjenta należy poinformować o możliwej słabszej ochronie.
odstep ≥ 3 miesiące od zakończenia leczenia azatioprynąazatioprynainne zalecenieŻywą szczepionkę można rozważyć dopiero po co najmniej 3 miesiącach od zakończenia leczenia azatiopryną.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Vivotif ≥ 2x10E9 CFU, kapsułki dojelitowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/vivotif-100386090/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Jayempi 10 mg/ml, zawiesina doustna. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 18.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/jayempi-100455355/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Imuran 25 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/imuran-100030481/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneBetametazon+ Szczepionka przeciw durowi brzusznemuŻywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu nie podaje się w trakcie ogólnoustrojowego leczenia betametazonem w dawkach immunosupresyjnych, a szczepienie odracza się do zakończenia takiego leczenia.Przed szczepieniem przeciw durowi brzusznemu powiedz lekarzowi lub farmaceucie, czy stosujesz betametazon i w jakiej postaci.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Przed szczepieniem przeciw durowi brzusznemu powiedz lekarzowi lub farmaceucie, czy stosujesz betametazon i w jakiej postaci.

Betametazon w kremie lub maści na skórę nie przeszkadza w szczepieniu przeciw durowi brzusznemu. Inaczej jest, gdy dostajesz betametazon w zastrzykach w większych dawkach, bo wtedy osłabia on odporność. W takiej sytuacji nie przyjmuj szczepionki w kapsułkach, która zawiera żywe, osłabione bakterie, a szczepionka w zastrzyku może zadziałać słabiej.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka po szczepieniu
  • uporczywa biegunka
  • wymioty
  • silny ból brzucha
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – antagonizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Żywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu nie podaje się w trakcie ogólnoustrojowego leczenia betametazonem w dawkach immunosupresyjnych, a szczepienie odracza się do zakończenia takiego leczenia. Jeśli szczepienia nie można odroczyć, rozważa się szczepionkę inaktywowaną do wstrzykiwań, licząc się ze słabszą odpowiedzią. Betametazon stosowany miejscowo na skórę nie wymaga zmiany planu szczepienia.

Skutek kliniczny

Przy ogólnoustrojowym leczeniu immunosupresyjnym słabsza ochrona po szczepieniu, a w przypadku szczepionki żywej teoretyczne ryzyko zakażenia szczepem szczepionkowym. Przy stosowaniu miejscowym brak istotnego skutku.

Mechanizm

Betametazon podany ogólnoustrojowo w dawkach immunosupresyjnych hamuje odpowiedź komórkową i humoralną. Osłabia to odpowiedź na szczepienie i przy żywej, atenuowanej szczepionce doustnej zwiększa teoretyczne ryzyko niekontrolowanego namnażania szczepu Ty 21a. Betametazon stosowany miejscowo na skórę w typowych warunkach nie wywołuje istotnej immunosupresji układowej.

Metabolizm i transportery

  • Betametazon: substrat CYP3A4[1]

Monitorować

  • droga podania, dawka i czas trwania leczenia betametazonem przed kwalifikacją do szczepienia
  • objawy żołądkowo jelitowe i gorączka po szczepieniu żywą szczepionką u pacjenta z obniżoną odpornością

Bezpieczniejsze alternatywy

szczepionka przeciw durowi brzusznemu inaktywowana do wstrzykiwań

Kiedy ocena się zmienia

Miejscowa (na skórę)droga podania · betametazonryzyko malejeBetametazon stosowany miejscowo na skórę w typowych warunkach nie wywołuje istotnej immunosupresji układowej i nie wpływa na kwalifikację do szczepienia.
Żywa doustna (kapsułki dojelitowe)postać · szczepionka przeciw durowi brzusznemuryzyko rośniePrzy ogólnoustrojowym leczeniu betametazonem w dawkach immunosupresyjnych podanie żywej szczepionki doustnej jest przeciwwskazane.
Inaktywowana do wstrzykiwańpostać · szczepionka przeciw durowi brzusznemuryzyko malejeSzczepionka inaktywowana nie niesie ryzyka zakażenia szczepem szczepionkowym, ale przy leczeniu immunosupresyjnym odpowiedź może być słabsza.
Szczepienie po zakończeniu leczenia ogólnoustrojowegokolejność włączenia · betametazoninne zalecenieJeśli leczenie betametazonem jest planowe i krótkie, żywą szczepionkę podaje się po jego zakończeniu i ustąpieniu działania immunosupresyjnego.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Betnovate. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 18.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/betnovate-100087311/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneBudezonid+ Szczepionka przeciw durowi brzusznemuPrzy budezonidzie donosowym lub wziewnym szczepienie przeciw durowi brzusznemu można wykonać bez zmiany leczenia i bez zachowywania odstępu.Możesz się zaszczepić bez przerywania leczenia, a jeśli przyjmujesz sterydy w tabletkach lub kapsułkach, powiedz o tym lekarzowi przed szczepieniem.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Możesz się zaszczepić bez przerywania leczenia, a jeśli przyjmujesz sterydy w tabletkach lub kapsułkach, powiedz o tym lekarzowi przed szczepieniem.

Budezonid w aerozolu do nosa lub do inhalacji działa głównie tam, gdzie go podajesz, i nie osłabia odporności całego organizmu. Dlatego nie przeszkadza w szczepieniu przeciw durowi brzusznemu i nie zmniejsza jego skuteczności. Inaczej może być, jeśli przyjmujesz budezonid w kapsułkach albo inne sterydy w tabletkach lub zastrzykach.

ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – antagonizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Przy budezonidzie donosowym lub wziewnym szczepienie przeciw durowi brzusznemu można wykonać bez zmiany leczenia i bez zachowywania odstępu. Żywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu nie podaje się osobom z niedoborem odporności, w tym otrzymującym leki immunosupresyjne.[1] Jeśli pacjent przyjmuje budezonid doustnie albo dodatkowo inne glikokortykosteroidy ogólnoustrojowo, decyzję o szczepieniu żywą szczepionką podejmuje lekarz indywidualnie.

Skutek kliniczny

Przy budezonidzie donosowym i wziewnym nie oczekuje się klinicznie istotnego osłabienia odpowiedzi na szczepionkę ani zwiększonego ryzyka zakażenia szczepem szczepionkowym. Teoretyczne ryzyko dotyczy wyłącznie ekspozycji ogólnoustrojowej na glikokortykosteroid w dawkach immunosupresyjnych.

Mechanizm

Glikokortykosteroidy w dawkach działających ogólnoustrojowo hamują odpowiedź immunologiczną, co może osłabić odpowiedź na szczepienie i w przypadku szczepionki żywej zwiększyć ryzyko namnażania się szczepu szczepionkowego. Budezonid podawany do nosa lub wziewnie działa głównie miejscowo i w dawkach leczniczych nie powoduje istotnej immunosupresji ogólnoustrojowej.

Metabolizm i transportery

  • Budezonid: wrażliwy substrat CYP3A4[2]

Kiedy ocena się zmienia

Doustnadroga podania · budezonidryzyko rośnieBudezonid doustny daje większą ekspozycję ogólnoustrojową niż postacie donosowe i wziewne, zwłaszcza przy długotrwałym leczeniu. Przed podaniem żywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu lekarz powinien ocenić stopień immunosupresji, a w razie wątpliwości rozważyć szczepionkę inaktywowaną we wstrzyknięciu.
Zawiesina do wstrzykiwań (szczepionka inaktywowana)postać · szczepionka przeciw durowi brzusznemuinne zalecenieSzczepionka inaktywowana we wstrzyknięciu nie niesie ryzyka zakażenia szczepem szczepionkowym, więc nawet przy ogólnoustrojowym działaniu glikokortykosteroidu nie ma przeciwwskazania z tego powodu. Odpowiedź immunologiczna może być wtedy jedynie słabsza.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Vivotif ≥ 2x10E9 CFU, kapsułki dojelitowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/vivotif-100386090/
  2. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 18.10.2026]. Dostępne na: fda.gov

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneBusulfan+ Szczepionka przeciw durowi brzusznemuŻywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu nie podaje się pacjentom leczonym busulfanem.Nie przyjmuj doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu w trakcie leczenia busulfanem i przed planowaną podróżą zapytaj lekarza prowadzącego, czy i jaką szczepionkę możesz dostać.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie przyjmuj doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu w trakcie leczenia busulfanem i przed planowaną podróżą zapytaj lekarza prowadzącego, czy i jaką szczepionkę możesz dostać.

Busulfan osłabia odporność organizmu. Doustna szczepionka przeciw durowi brzusznemu zawiera żywe, osłabione bakterie, które przy obniżonej odporności mogą wywołać zakażenie zamiast chronić. Dlatego tej szczepionki nie stosuje się w czasie leczenia busulfanem. Szczepionka w zastrzyku jest bezpieczniejsza, ale może działać słabiej.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka
  • biegunka lub silny ból brzucha
  • wymioty
  • dreszcze i ogólne złe samopoczucie
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – antagonizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Żywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu nie podaje się pacjentom leczonym busulfanem.[1] Szczepienia żywymi szczepionkami nie zaleca się u pacjentów w immunosupresji.[2] Jeśli ochrona przed durem brzusznym jest potrzebna w trakcie leczenia, wybiera się szczepionkę inaktywowaną do wstrzykiwań i uprzedza pacjenta, że jej skuteczność może być mniejsza. Termin ewentualnego szczepienia żywą szczepionką po zakończeniu leczenia ustala lekarz prowadzący na podstawie stanu odporności pacjenta.

Skutek kliniczny

Po szczepionce żywej istnieje ryzyko zakażenia wywołanego szczepem szczepionkowym oraz brak skutecznej ochrony przed durem brzusznym. Po szczepionce inaktywowanej nie ma ryzyka zakażenia, ale odpowiedź immunologiczna może być słabsza i ochrona niepełna.

Mechanizm

Busulfan jest lekiem cytotoksycznym i antymitotycznym, który hamuje czynność szpiku i wywołuje immunosupresję. Żywa, atenuowana szczepionka doustna zawiera żywe pałeczki szczepu Ty 21a, których namnażanie w jelicie przy osłabionej odporności nie jest kontrolowane tak jak u osoby zdrowej. Jednocześnie immunosupresja osłabia odpowiedź poszczepienną, także po szczepionce inaktywowanej.

Monitorować

  • morfologia krwi z rozmazem przed planowanym szczepieniem
  • objawy żołądkowo-jelitowe i gorączka po szczepieniu
  • ocena konieczności dodatkowej ochrony przed zakażeniem w podróży (higiena wody i żywności)

Bezpieczniejsze alternatywy

szczepionka durowa inaktywowana do wstrzykiwańszczepionka polisacharydowa Vi przeciw durowi brzusznemu

Kiedy ocena się zmienia

Szczepionka inaktywowana do wstrzykiwańpostać · szczepionka przeciw durowi brzusznemuryzyko malejeInaktywowana szczepionka durowa do wstrzykiwań nie zawiera żywych bakterii, więc nie grozi zakażeniem szczepem szczepionkowym. W trakcie leczenia busulfanem odpowiedź poszczepienna może być osłabiona, dlatego termin szczepienia warto uzgodnić z lekarzem prowadzącym.
Po zakończeniu leczenia i odbudowie odpornościczas leczenia · busulfaninne zaleceniePo zakończeniu leczenia busulfanem i powrocie czynności układu odpornościowego szczepienie żywą szczepionką może być rozważone, a termin ustala lekarz prowadzący na podstawie stanu pacjenta.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Vivotif ≥ 2x10E9 CFU, kapsułki dojelitowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/vivotif-100386090/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Myleran 2 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/myleran-100045175/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneCyklofosfamid+ Szczepionka przeciw durowi brzusznemuNie podawaj żywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu osobie leczonej cyklofosfamidem.Nie przyjmuj doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu w czasie leczenia cyklofosfamidem i przed planowaną podróżą zapytaj lekarza prowadzącego, czy i kiedy możesz się zaszczepić.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie przyjmuj doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu w czasie leczenia cyklofosfamidem i przed planowaną podróżą zapytaj lekarza prowadzącego, czy i kiedy możesz się zaszczepić.

Cyklofosfamid mocno osłabia odporność. Doustna szczepionka przeciw durowi brzusznemu zawiera żywe, osłabione bakterie, które u osoby z obniżoną odpornością mogą wywołać zakażenie, a samo szczepienie może nie chronić. Dlatego tych dwóch preparatów nie wolno łączyć. Szczepionka w zastrzyku nie zawiera żywych bakterii, ale w czasie leczenia może działać słabiej.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka
  • biegunka
  • ból brzucha
  • nudności lub wymioty
  • silne osłabienie
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – antagonizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie podawaj żywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu osobie leczonej cyklofosfamidem.[1] Jeżeli wyjazd w rejon endemiczny jest konieczny w trakcie leczenia, rozważ szczepionkę inaktywowaną po uzgodnieniu z lekarzem prowadzącym i poinformuj pacjenta, że ochrona może być słabsza. Termin ewentualnego szczepienia żywą szczepionką po zakończeniu leczenia ustala lekarz prowadzący na podstawie odbudowy odporności. Niezależnie od szczepienia zalecaj ścisłą higienę żywności i wody w czasie podróży.

Skutek kliniczny

Podanie żywej szczepionki doustnej osobie leczonej cyklofosfamidem grozi zakażeniem szczepem szczepionkowym oraz brakiem skutecznej ochrony przed durem brzusznym. Przy szczepionce inaktywowanej nie ma ryzyka zakażenia szczepem szczepionkowym, ale odpowiedź immunologiczna może być słabsza i ochrona niepełna.

Mechanizm

Cyklofosfamid jest lekiem cytostatycznym o silnym działaniu immunosupresyjnym, który hamuje proliferację limfocytów i osłabia odpowiedź immunologiczną. U osoby z tak obniżoną odpornością żywy, atenuowany szczep Salmonella typhi Ty21a ze szczepionki doustnej może się namnażać w sposób niekontrolowany, a odpowiedź ochronna na szczepienie jest osłabiona. Doustnej żywej szczepionki przeciw durowi brzusznemu nie podaje się osobom otrzymującym leki immunosupresyjne lub antymitotyczne.[1] Immunosupresja wywołana cyklofosfamidem może nasilać się przy łączeniu z innymi lekami o podobnym działaniu.[2]

Metabolizm i transportery

  • Cyklofosfamid: inhibitor CYP2B6[3], substrat CYP2B6[3]

Monitorować

  • weryfikacja przed wydaniem szczepionki, czy pacjent nie jest w trakcie leczenia cyklofosfamidem lub innym lekiem immunosupresyjnym
  • po przypadkowym podaniu żywej szczepionki – obserwacja w kierunku gorączki, biegunki, bólu brzucha i objawów ogólnoustrojowych
  • przy szczepionce inaktywowanej – świadomość możliwej słabszej ochrony i konieczność zachowania higieny żywności i wody

Bezpieczniejsze alternatywy

inaktywowana szczepionka przeciw durowi brzusznemupolisacharydowa szczepionka Vi przeciw durowi brzusznemu

Kiedy ocena się zmienia

Szczepionka inaktywowana do wstrzykiwańpostać · szczepionka przeciw durowi brzusznemuryzyko malejeSzczepionka inaktywowana nie zawiera żywych bakterii, więc nie stwarza ryzyka zakażenia szczepem szczepionkowym, ale w trakcie leczenia cyklofosfamidem odpowiedź immunologiczna może być osłabiona. Szczepienie wymaga decyzji lekarza prowadzącego, a pacjent powinien wiedzieć, że ochrona może być niepełna.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Vivotif ≥ 2x10E9 CFU, kapsułki dojelitowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/vivotif-100386090/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Endoxan 50 mg, tabletki drażowane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/endoxan-100022145/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Endoxan. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 19.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/endoxan-100022145/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneCyklosporyna+ Szczepionka przeciw durowi brzusznemuNie podawaj żywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu pacjentowi leczonemu cyklosporyną.Nie przyjmuj kapsułek ze szczepionką przeciw durowi brzusznemu i przed wyjazdem zapytaj lekarza o szczepionkę we wstrzyknięciu, ale nie odstawiaj cyklosporyny na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie przyjmuj kapsułek ze szczepionką przeciw durowi brzusznemu i przed wyjazdem zapytaj lekarza o szczepionkę we wstrzyknięciu, ale nie odstawiaj cyklosporyny na własną rękę.

Cyklosporyna osłabia układ odpornościowy. Doustna szczepionka przeciw durowi brzusznemu w kapsułkach zawiera żywe, osłabione bakterie i u osoby z obniżoną odpornością może nie zadziałać albo nawet wywołać zakażenie. Dlatego tej szczepionki nie łączy się z cyklosporyną. Szczepionka we wstrzyknięciu nie zawiera żywych bakterii, ale może chronić słabiej.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka
  • biegunka
  • bóle brzucha
  • złe samopoczucie po przyjęciu szczepionki
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – antagonizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie podawaj żywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu pacjentowi leczonemu cyklosporyną.[1] Jeśli ochrona przed durem brzusznym jest potrzebna, skieruj pacjenta do lekarza w celu rozważenia szczepionki inaktywowanej podawanej we wstrzyknięciu, z zastrzeżeniem, że odpowiedź na nią może być słabsza. Niezależnie od szczepienia przypomnij o ścisłej higienie żywności i wody w czasie podróży. Pacjent nie powinien samodzielnie przerywać cyklosporyny w celu zaszczepienia się.

Skutek kliniczny

Żywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu nie podaje się osobom otrzymującym leki immunosupresyjne, w tym cyklosporynę.[1] U takich osób szczepienie może nie wytworzyć ochrony, a teoretycznie istnieje ryzyko zakażenia wywołanego szczepem szczepionkowym. Szczepionka inaktywowana podawana we wstrzyknięciu nie stwarza ryzyka zakażenia, ale jej skuteczność podczas leczenia cyklosporyną może być mniejsza.

Mechanizm

Cyklosporyna hamuje aktywację limfocytów T przez blokowanie kalcyneuryny i osłabia odpowiedź immunologiczną na antygeny szczepionkowe. W przypadku żywej, atenuowanej szczepionki doustnej szczep Ty21a namnaża się w jelicie, a zahamowana odporność może nie kontrolować jego wzrostu.

Metabolizm i transportery

  • Cyklosporyna: inhibitor BCRP[2], słaby inhibitor CYP3A4[2], inhibitor OATP1B1[2], inhibitor OATP1B3[2], silny inhibitor P-gp[2], wrażliwy substrat CYP3A4[3], substrat P-gp[3]

Monitorować

  • objawy zakażenia przewodu pokarmowego (gorączka, biegunka, bóle brzucha) w razie omyłkowego przyjęcia szczepionki doustnej

Bezpieczniejsze alternatywy

szczepionka przeciw durowi brzusznemu inaktywowana (podawana we wstrzyknięciu)szczepionka polisacharydowa Vi przeciw durowi brzusznemu

Kiedy ocena się zmienia

Szczepionka inaktywowana we wstrzyknięciupostać · szczepionka przeciw durowi brzusznemuryzyko malejeSzczepionka inaktywowana nie zawiera żywych bakterii, więc nie stwarza ryzyka zakażenia szczepem szczepionkowym, ale podczas leczenia cyklosporyną odpowiedź immunologiczna może być słabsza. Decyzję o szczepieniu i jego terminie podejmuje lekarz.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Vivotif ≥ 2x10E9 CFU, kapsułki dojelitowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/vivotif-100386090/
  2. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 18.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 18.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneCytarabina+ KlozapinaNie należy łączyć cytarabiny z klozapiną ani rozpoczynać klozapiny w trakcie chemioterapii zawierającej cytarabinę.Jeśli przyjmujesz klozapinę i masz dostać chemioterapię, powiedz o tym onkologowi i psychiatrze, ale nie odstawiaj klozapiny sam bez rozmowy z lekarzem.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli przyjmujesz klozapinę i masz dostać chemioterapię, powiedz o tym onkologowi i psychiatrze, ale nie odstawiaj klozapiny sam bez rozmowy z lekarzem.

Cytarabina to lek stosowany w chemioterapii, a klozapina to lek na zaburzenia psychiczne. Oba leki mogą zmniejszać liczbę białych krwinek, które chronią przed zakażeniami. Razem mogą bardzo osłabić odporność i doprowadzić do groźnych zakażeń, dlatego nie łączy się ich.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka lub dreszcze
  • ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej
  • objawy grypopodobne lub nagłe osłabienie
  • łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie należy łączyć cytarabiny z klozapiną ani rozpoczynać klozapiny w trakcie chemioterapii zawierającej cytarabinę[1]. Gdy pacjent leczony klozapiną wymaga chemioterapii, decyzję o odstawieniu klozapiny i o leczeniu zastępczym podejmuje wspólnie onkolog lub hematolog z psychiatrą, a klozapiny nie odstawia się nagle bez nadzoru lekarza. Granulocytopenia lub agranulocytoza związana z wcześniej prowadzoną chemioterapią nie jest przeciwwskazaniem do późniejszego włączenia klozapiny[1][2]. Klozapinę można więc rozważyć po zakończeniu chemioterapii i po odbudowie szpiku, przy regularnej kontroli morfologii.

Skutek kliniczny

Jednoczesne stosowanie grozi głęboką i przedłużoną neutropenią albo agranulocytozą, a w konsekwencji ciężkimi zakażeniami i posocznicą, które mogą zagrażać życiu. Neutropenia wywołana chemioterapią utrudnia też rozpoznanie agranulocytozy po klozapinie i podjęcie decyzji o jej odstawieniu.

Mechanizm

Oba leki uszkadzają szpik kostny, więc ich działania się sumują. Cytarabina jest lekiem cytotoksycznym, który hamuje czynność szpiku i powoduje leukopenię, neutropenię i małopłytkowość. Klozapina może wywołać neutropenię i agranulocytozę. ChPL klozapiny zabrania jednoczesnego stosowania substancji o istotnym działaniu hamującym czynność szpiku kostnego i wymienia wśród nich środki cytotoksyczne[1]. Nie należy też rozpoczynać leczenia klozapiną u pacjentów, którzy przyjmują substancje wiążące się ze znacznym ryzykiem agranulocytozy, a zaburzenia czynności szpiku kostnego są przeciwwskazaniem do klozapiny[1][3][2]. ChPL cytarabiny nie wymienia klozapiny ani leków przeciwpsychotycznych.

Metabolizm i transportery

  • Klozapina: umiarkowanie wrażliwy substrat CYP1A2[4], drugorzędny szlak substrat CYP2C19[5], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[5], substrat CYP3A4[5]

Monitorować

  • morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą neutrofilów
  • liczba płytek krwi
  • temperatura ciała i objawy zakażenia
  • stan psychiczny po zmianie leczenia przeciwpsychotycznego

Bezpieczniejsze alternatywy

arypiprazolrisperidon

Kiedy ocena się zmienia

Klozapina stosowana przed rozpoczęciem chemioterapiikolejność włączenia · klozapinainne zalecenieU pacjenta stabilnie leczonego klozapiną, który wymaga chemioterapii z cytarabiną, połączenie pozostaje przeciwwskazane w ChPL klozapiny. Decyzję o odstawieniu klozapiny lub zmianie leku przeciwpsychotycznego podejmuje zespół onkologiczny wspólnie z psychiatrą przed rozpoczęciem chemioterapii.
Po zakończeniu chemioterapii i odbudowie szpikuodstep · klozapinaryzyko malejeGranulocytopenia lub agranulocytoza związana z wcześniej prowadzoną chemioterapią nie jest przeciwwskazaniem do klozapiny. Po zakończeniu leczenia cytarabiną i normalizacji morfologii klozapinę można rozważyć przy ścisłej kontroli morfologii krwi.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam 25 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Paxifar 25 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/paxifar-100435798/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Ayupil 12,5 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ayupil-100396213/
  4. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/clopizam-100383587/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneCytarabina+ Szczepionka BCGPrątków BCG nie podaje się pacjentom leczonym cytarabiną.Jeśli jesteś leczony cytarabiną, a masz zaplanowane leczenie BCG do pęcherza albo szczepienie BCG, nie przyjmuj go bez rozmowy z lekarzem prowadzącym chemioterapię.opóźniony (dni)opisy przypadków

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli jesteś leczony cytarabiną, a masz zaplanowane leczenie BCG do pęcherza albo szczepienie BCG, nie przyjmuj go bez rozmowy z lekarzem prowadzącym chemioterapię.

Cytarabina to lek stosowany w chemioterapii, który mocno osłabia odporność. Szczepionka BCG zawiera żywe, osłabione bakterie, które przy słabej odporności mogą rozprzestrzenić się po całym organizmie i wywołać groźne zakażenie. Dodatkowo leczenie BCG przestaje wtedy działać. Tych leków nie stosuje się razem.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka powyżej 38,5°C lub utrzymująca się dłużej niż dwa dni
  • dreszcze i silne osłabienie
  • kaszel, duszność
  • zażółcenie skóry lub oczu
  • silny ból lub pieczenie przy oddawaniu moczu, krew w moczu
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – antagonizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
opisy przypadków

Postępowanie

Prątków BCG nie podaje się pacjentom leczonym cytarabiną. Produktu BCG nie stosuje się u osób leczonych cytostatykami[1]. BCG jest przeciwwskazane u pacjentów z niedoborem odporności wywołanym leczeniem przeciwnowotworowym lekami cytostatycznymi[2]. Przeciwwskazaniem jest każde zaburzenie odpowiedzi immunologicznej wywołane lekami[3]. Gdy pacjent wymaga leczenia dopęcherzowego w trakcie chemioterapii, należy rozważyć dopęcherzowy cytostatyk zamiast BCG. Termin ewentualnego wznowienia terapii BCG ustala lekarz prowadzący po zakończeniu chemioterapii i odbudowie odporności.

Skutek kliniczny

Połączenie grozi uogólnionym, potencjalnie śmiertelnym zakażeniem prątkami BCG (posocznica BCG, rozsiane zakażenie narządowe) oraz brakiem skuteczności immunoterapii BCG. Ryzyko jest największe w okresie neutropenii i limfopenii po podaniu cytarabiny.

Mechanizm

Cytarabina jest cytostatykiem o silnym działaniu mielosupresyjnym i immunosupresyjnym. Hamuje proliferację limfocytów i granulocytów, a zatem znosi miejscową odpowiedź immunologiczną, na której opiera się działanie żywych, atenuowanych prątków BCG. Jednocześnie osłabiona odporność nie ogranicza namnażania się prątków, co sprzyja ich rozsiewowi poza miejsce podania.

Monitorować

  • morfologia krwi z rozmazem przed decyzją o podaniu BCG
  • objawy uogólnionego zakażenia BCG (gorączka, dreszcze, złe samopoczucie, objawy ze strony płuc lub wątroby) u pacjentów, którzy otrzymali BCG przed włączeniem cytarabiny

Bezpieczniejsze alternatywy

mitomycyna (dopęcherzowo)epirubicyna (dopęcherzowo)gemcytabina (dopęcherzowo)

Kiedy ocena się zmienia

Zakończona chemioterapia i odbudowa odporności potwierdzona przez lekarzaodstep · cytarabinainne zaleceniePo zakończeniu leczenia cytarabiną i powrocie parametrów odporności decyzję o rozpoczęciu lub wznowieniu terapii BCG podejmuje lekarz prowadzący z uwzględnieniem choroby podstawowej. Białaczka i chłoniak same w sobie są przeciwwskazaniem do BCG.
Śródskórnie (szczepienie przeciw gruźlicy)droga podania · szczepionka BCGinne zalecenieSzczepionka BCG podawana śródskórnie również zawiera żywe prątki i nie podaje się jej osobom z polekowym niedoborem odporności. Klasa pozostaje bez zmian.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Onko BCG 50 50 mg (nie mniej niż 150 mln i nie więcej niż 600 mln żywych prątków BCG)/ml, proszek i rozpuszczalnik do sporządzania zawiesiny do podawania do pęcherza moczowego. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/onko-bcg-50-100088227/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego BCG - medac min. 2x10^8 max. 3x10^9/50 ml, proszek i rozpuszczalnik do sporządzania zawiesiny do pęcherza moczowego. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 18.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/bcg-medac-100119519/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego OncoTICE 2-8 x 108 CFU żywych, atenuowanych prątków BCG/fiolkę, proszek do sporządzania zawiesiny do podawania do pęcherza moczowego. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 18.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/oncotice-100195800/

Pełny opis tej pary

Oznaczenia na tej stronie

  • Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
  • Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
  • Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
  • Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
  • Korzystna interakcjaPołączenie celowe

Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.

Zgłoś błąd lub sugestię

Zgłoszenie trafi do redakcji razem z adresem tej strony. Nie podawaj danych pacjenta. Zasady przetwarzania danych opisuje polityka prywatności.