Interakcje / Darunawir / Darunawir i metyloprednizolon
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Należy unikać łączenia metyloprednizolonu z wzmocnionym darunawirem, chyba że korzyść przewyższa zwiększone ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych glikokortykosteroidu, a wtedy pacjenta trzeba obserwować w kierunku tych działań.
Powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie HIV o metyloprednizolonie i nie odstawiaj żadnego z tych leków na własną rękę.
Niekorzystna interakcjaDarunawir+ MetyloprednizolonNależy unikać łączenia metyloprednizolonu z wzmocnionym darunawirem, chyba że korzyść przewyższa zwiększone ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych glikokortykosteroidu, a wtedy pacjenta trzeba obserwować w kierunku tych działań.Powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie HIV o metyloprednizolonie i nie odstawiaj żadnego z tych leków na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie HIV o metyloprednizolonie i nie odstawiaj żadnego z tych leków na własną rękę.
Darunawir sprawia, że metyloprednizolon dłużej utrzymuje się w organizmie i działa silniej. Może to nasilić jego działania niepożądane, takie jak obrzęki, przyrost masy ciała, zaokrąglenie twarzy, wzrost ciśnienia i cukru we krwi. Ryzyko rośnie, im dłużej i w większej dawce przyjmujesz metyloprednizolon.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- obrzęki nóg lub twarzy
- szybki przyrost masy ciała
- zaokrąglenie twarzy
- wzmożone pragnienie i częste oddawanie moczu
- bóle głowy przy wysokim ciśnieniu
- osłabienie mięśni
- silne zmęczenie, zawroty głowy lub nudności po odstawieniu metyloprednizolonu
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Należy unikać łączenia metyloprednizolonu z wzmocnionym darunawirem, chyba że korzyść przewyższa zwiększone ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych glikokortykosteroidu, a wtedy pacjenta trzeba obserwować w kierunku tych działań[1]. Jeśli leczenie skojarzone jest konieczne, stosuje się najmniejszą skuteczną dawkę metyloprednizolonu przez możliwie krótki czas i rozważa jej zmniejszenie[1]. Przy dłuższym leczeniu metyloprednizolon odstawia się stopniowo z uwagi na ryzyko niewydolności nadnerczy. Gdy potrzebna jest przewlekła steroidoterapia układowa, warto rozważyć glikokortykosteroid słabiej zależny od CYP3A.
Skutek kliniczny
Rośnie ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych glikokortykosteroidu[1]. Mogą wystąpić objawy jatrogennego zespołu Cushinga, hiperglikemia, nadciśnienie, zatrzymanie płynów, hipokaliemia i zahamowanie osi podwzgórze–przysadka–nadnercza. Po odstawieniu metyloprednizolonu po dłuższym skojarzonym leczeniu wzrasta ryzyko niewydolności kory nadnerczy.
Mechanizm
Darunawir podawany z rytonawirem lub kobicystatem hamuje CYP3A i glikoproteinę P, przez co zwiększa ekspozycję układową na leki metabolizowane głównie przez CYP3A[2]. Metyloprednizolon jest substratem CYP3A4 i glikoproteiny P, a inhibitory CYP3A, w tym produkty zawierające kobicystat, zwiększają jego stężenie i nasilają działanie[1]. Darunawir zawsze stosuje się ze wzmacniaczem farmakokinetycznym, więc interakcja dotyczy każdego schematu z darunawirem.
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- glikemia
- ciśnienie tętnicze
- masa ciała i obrzęki
- stężenie potasu
- objawy zespołu Cushinga
- objawy niewydolności kory nadnerczy po odstawieniu glikokortykosteroidu
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Krótki kurs kilkudniowyczas leczenia · metyloprednizolon | ryzyko maleje | Przy krótkim kursie metyloprednizolonu ryzyko istotnych klinicznie działań ogólnoustrojowych i zahamowania osi nadnerczowej jest małe, wystarczy poinformować pacjenta o możliwych objawach. |
| Leczenie przewlekłeczas leczenia · metyloprednizolon | ryzyko rośnie | Przewlekła steroidoterapia układowa ze wzmocnionym darunawirem zwiększa ryzyko zespołu Cushinga i niewydolności kory nadnerczy po odstawieniu. Rozważ zmianę na prednizolon lub prednizon. |
| Na skórędroga podania · metyloprednizolon | ryzyko maleje | Przy stosowaniu metyloprednizolonu na skórę wchłanianie układowe jest niewielkie. Ryzyko rośnie przy dużych powierzchniach, opatrunkach okluzyjnych i długim stosowaniu. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Meprelon 8 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/meprelon-100238945/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/prezista-100201988/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/prezista-100201988/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Meprelon. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/meprelon-100238945/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Alkohol przy tych lekach
Interakcja o niejasnym znaczeniuDarunawira alkoholNie ma potrzeby zmiany dawki darunawiru ani zakazu okazjonalnego picia umiarkowanych ilości alkoholu.Jeśli pijesz alkohol, rób to z umiarem i nigdy nie pomijaj dawki leku ani posiłku, z którym go przyjmujesz.opóźniony (dni)teoretyczne
Interakcja o niejasnym znaczeniu
Jeśli pijesz alkohol, rób to z umiarem i nigdy nie pomijaj dawki leku ani posiłku, z którym go przyjmujesz.
Niewielkie ilości alkoholu wypite okazjonalnie nie powinny osłabiać działania tego leku. Częste picie dużych ilości alkoholu może jednak obciążać wątrobę, którą ten lek również może w rzadkich przypadkach uszkadzać. Picie alkoholu sprzyja też zapominaniu o dawkach albo przyjmowaniu leku bez jedzenia, przez co lek może słabiej działać na wirusa.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- ciemny mocz lub odbarwiony stolec
- ból lub uczucie ciężaru pod prawym łukiem żebrowym
- utrata apetytu, nudności, nietypowe zmęczenie
- ból, sztywność stawów lub trudności w poruszaniu się
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – sumowanie, przestrzeganie_zalecen
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie ma potrzeby zmiany dawki darunawiru ani zakazu okazjonalnego picia umiarkowanych ilości alkoholu. U pacjentów pijących regularnie lub w dużych ilościach należy zalecić ograniczenie alkoholu, kontrolować aktywność aminotransferaz i oceniać przestrzeganie schematu leczenia. Pacjenta trzeba poinformować, że dawki nie wolno pomijać po spożyciu alkoholu i że darunawir należy przyjmować z posiłkiem.[1]
Skutek kliniczny
Okazjonalne picie umiarkowanych ilości alkoholu nie powinno zmieniać skuteczności ani bezpieczeństwa darunawiru. Przy przewlekłym nadużywaniu alkoholu rośnie ryzyko uszkodzenia wątroby, zwłaszcza u osób ze współistniejącym zakażeniem HBV lub HCV, a pomijanie dawek albo przyjmowanie leku bez posiłku grozi obniżeniem stężeń darunawiru, utratą kontroli nad wiremią i rozwojem oporności wirusa. Alkohol jest też jednym z czynników ryzyka martwicy kości u pacjentów leczonych przeciwretrowirusowo.[1]
Mechanizm
Nie należy oczekiwać istotnej interakcji farmakokinetycznej, bo etanol nie zmienia w znaczący sposób metabolizmu darunawiru wzmocnionego rytonawirem lub kobicystatem, a darunawir nie wpływa na przemiany alkoholu. Darunawir i rytonawir są metabolizowane przez CYP3A, a etanol nie należy do induktorów ani inhibitorów CYP3A wymienionych w charakterystyce darunawiru.[1] Potencjalne znaczenie ma sumowanie się działania na wątrobę, ponieważ ChPL darunawiru opisuje przypadki polekowego zapalenia wątroby i wskazuje na większe ryzyko u pacjentów z wcześniejszymi zaburzeniami czynności wątroby, w tym z przewlekłym zapaleniem wątroby typu B lub C.[1] Ciężkie zaburzenia czynności wątroby (klasa C wg skali Child-Pugh) są przeciwwskazaniem do stosowania darunawiru, co ma znaczenie u osób z alkoholową marskością wątroby.[1] Zapisy ChPL różnią się między produktami. ChPL jednego z produktów generycznych zawiera w punkcie 4.4 ostrzeżenie, że jednoczesne podawanie z dowolnym substratem dehydrogenazy alkoholowej, takim jak etanol, „może wywoływać poważne działania niepożądane u noworodków”.[1] Darunawir nie jest stosowany u dzieci poniżej 3 lat, więc ten zapis nie ma praktycznego znaczenia dla leczonych pacjentów. ChPL pozostałych produktów nie wymienia alkoholu jako czynnika interakcji i wspomina o nim jedynie jako o jednym z czynników ryzyka martwicy kości u osób leczonych przeciwretrowirusowo.[1] Dodatkowym, pośrednim mechanizmem jest gorsze przestrzeganie schematu leczenia przy regularnym piciu dużych ilości alkoholu.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- aktywność AlAT i AspAT u osób regularnie pijących alkohol
- przestrzeganie schematu dawkowania i przyjmowanie leku z posiłkiem
- wiremia HIV (HIV RNA) przy podejrzeniu nieregularnego przyjmowania leku
- objawy uszkodzenia wątroby, zwłaszcza przy zakażeniu HBV lub HCV
Kiedy ocena się zmienia
| Regularne picie dużych ilości alkoholu (picie ryzykowne lub szkodliwe)ilość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Przewlekłe nadużywanie alkoholu zwiększa ryzyko uszkodzenia wątroby w trakcie leczenia darunawirem i wiąże się z gorszym przestrzeganiem schematu leczenia, co wymaga monitorowania aminotransferaz, oceny przestrzegania zaleceń i interwencji dotyczącej picia alkoholu. |
| wiek ≤ 28 dnialkohol | inne zalecenie | ChPL jednego z produktów ostrzega, że jednoczesne podawanie z substratami dehydrogenazy alkoholowej, takimi jak etanol, może wywoływać poważne działania niepożądane u noworodków. Darunawir nie jest stosowany u dzieci poniżej 3 lat, więc zapis ma znaczenie wyłącznie formalne. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/prezista-100201988/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/prezista-100201988/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Niekorzystna interakcjaMetyloprednizolona alkoholPodczas leczenia metyloprednizolonem należy ograniczyć alkohol do okazjonalnych małych ilości, a przy leczeniu przewlekłym, wysokich dawkach, chorobie wrzodowej, cukrzycy lub osteoporozie najlepiej go unikać.W czasie leczenia pij alkohol najwyżej okazjonalnie i w małej ilości, a przy dłuższym leczeniu lepiej całkiem z niego zrezygnować.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
W czasie leczenia pij alkohol najwyżej okazjonalnie i w małej ilości, a przy dłuższym leczeniu lepiej całkiem z niego zrezygnować.
Alkohol nie zmienia działania metyloprednizolonu, ale oba mogą podrażniać żołądek i razem zwiększają ryzyko wrzodów oraz krwawienia. Przy dłuższym leczeniu regularne picie dodatkowo osłabia kości, utrudnia kontrolę cukru we krwi i zmniejsza odporność na zakażenia. Najbezpieczniej jest pić alkohol tylko okazjonalnie i w małej ilości albo zrezygnować z niego na czas leczenia.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- ból brzucha, pieczenie w nadbrzuszu lub uporczywa zgaga
- czarne, smoliste stolce
- wymioty z krwią lub przypominające fusy od kawy
- silne pragnienie i częste oddawanie moczu
- gorączka lub inne objawy zakażenia
- bezsenność albo wyraźne wahania nastroju
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Podczas leczenia metyloprednizolonem należy ograniczyć alkohol do okazjonalnych małych ilości, a przy leczeniu przewlekłym, wysokich dawkach, chorobie wrzodowej, cukrzycy lub osteoporozie najlepiej go unikać. U pacjenta pijącego regularnie lub nadmiernie trzeba zadbać o profilaktykę osteoporozy, czyli wystarczające spożycie wapnia i witaminy D oraz aktywność fizyczną[1]. Przy jednoczesnym stosowaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych warto rozważyć osłonę żołądka. Metyloprednizolon należy przyjmować po posiłku, a alkoholu nie pić na pusty żołądek.
Skutek kliniczny
Najważniejszym skutkiem jest większe ryzyko dolegliwości żołądkowych, owrzodzenia i krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego. Ryzyko to rośnie, gdy pacjent przyjmuje także niesteroidowe leki przeciwzapalne lub salicylany, które według ChPL same zwiększają ryzyko owrzodzenia i krwawienia podczas leczenia metyloprednizolonem[1]. Przy regularnym piciu i dłuższym leczeniu narasta ryzyko osteoporozy i złamań, gorszej kontroli glikemii u chorych na cukrzycę oraz zakażeń. Możliwe jest też nasilenie bezsenności, drażliwości i wahań nastroju.
Mechanizm
Alkohol nie zmienia stężenia metyloprednizolonu, ale sumuje się z jego działaniami niepożądanymi. Metyloprednizolon i etanol uszkadzają błonę śluzową żołądka i dwunastnicy, dlatego razem zwiększają ryzyko podrażnienia, owrzodzenia i krwawienia z przewodu pokarmowego. Oba czynniki zaburzają gospodarkę węglowodanową, osłabiają odporność i sprzyjają utracie masy kostnej. Glikokortykosteroidy wpływają też na nastrój i sen, a alkohol może te zaburzenia nasilać. Etanol może dodatkowo powodować spadki glikemii, co u chorych na cukrzycę daje duże wahania stężenia glukozy w połączeniu z działaniem hiperglikemizującym metyloprednizolonu. ChPL metyloprednizolonu w tabletkach 8 mg wymienia nadmierne spożycie alkoholu wśród czynników ryzyka osteoporozy, przy których podczas leczenia zaleca się zapobieganie osteoporozie[1]. ChPL metyloprednizolonu w tabletkach 4 mg nie wymieniają alkoholu[1]. Żadna z tych charakterystyk nie umieszcza alkoholu w przeciwwskazaniach ani w interakcjach[1].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- objawy dyspeptyczne, ból w nadbrzuszu, smoliste stolce
- glikemia u chorych na cukrzycę
- gęstość mineralna kości przy leczeniu przewlekłym
- objawy zakażenia
- nastrój i jakość snu
Kiedy ocena się zmienia
| Leczenie przewlekłe trwające tygodnie lub miesiąceczas leczenia · alkohol | ryzyko rośnie | Przy leczeniu przewlekłym kumuluje się wpływ obu substancji na masę kostną, glikemię i odporność, dlatego należy zalecić unikanie alkoholu i profilaktykę osteoporozy. |
| Krótki kurs kilkudniowyczas leczenia · alkohol | ryzyko maleje | Przy krótkim kursie i okazjonalnym, małym spożyciu alkoholu istotne klinicznie skutki są mało prawdopodobne, wystarczy poinformować pacjenta o objawach ze strony przewodu pokarmowego. |
| Dawki wysokiedawka · alkohol | ryzyko rośnie | Wysokie dawki metyloprednizolonu zwiększają ryzyko działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego, zaburzeń glikemii i zakażeń, dlatego alkoholu należy unikać. |
| Regularne lub nadmierne picieilość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Nadmierne spożycie alkoholu jest czynnikiem ryzyka osteoporozy wymagającym profilaktyki podczas leczenia metyloprednizolonem. Zwiększa też ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Meprelon 8 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/meprelon-100238945/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Meprelon. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/meprelon-100238945/
Inne interakcje tych leków 293
Połączenie przeciwwskazaneDarunawir+ TikagrelorNie łącz tikagreloru ze wzmocnionym darunawirem.Nie zaczynaj przyjmować tikagreloru razem z darunawirem i nie odstawiaj samodzielnie żadnego z nich, tylko od razu skontaktuj się z lekarzem, który dobierze inny lek przeciwpłytkowy.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie zaczynaj przyjmować tikagreloru razem z darunawirem i nie odstawiaj samodzielnie żadnego z nich, tylko od razu skontaktuj się z lekarzem, który dobierze inny lek przeciwpłytkowy.
Darunawir stosowany w leczeniu HIV podaje się razem z lekiem wzmacniającym, który spowalnia rozkład tikagreloru w organizmie. Tikagrelor gromadzi się wtedy we krwi w dużo większej ilości niż zwykle. To znacznie zwiększa ryzyko groźnych krwawień, dlatego tych leków nie wolno przyjmować razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- krwawienie z nosa lub dziąseł, które trudno zatrzymać
- nowe siniaki bez wyraźnej przyczyny
- krew w moczu, czerwony lub czarny smolisty stolec
- wymioty z krwią lub treścią przypominającą fusy kawy
- silny ból głowy, zaburzenia mowy, widzenia lub osłabienie jednej strony ciała
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz tikagreloru ze wzmocnionym darunawirem[1][2][3]. Jako lek przeciwpłytkowy wybierz preparat, na który nie wpływa hamowanie ani indukcja CYP, np. prasugrel[1]. Klopidogrelu również nie zaleca się ze wzmocnionym darunawirem, ponieważ jego czynny metabolit może powstawać w mniejszej ilości i działanie przeciwpłytkowe słabnie[1]. Gdy tikagrelor jest niezbędny, decyzję o zmianie schematu przeciwwirusowego podejmuje lekarz prowadzący leczenie zakażenia HIV wspólnie z kardiologiem.
Skutek kliniczny
Wielokrotny wzrost ekspozycji na tikagrelor nasila hamowanie płytek i zwiększa ryzyko krwawień, w tym ciężkich[1][4]. Połączenie jest przeciwwskazane[1][2][3].
Mechanizm
Darunawir wzmocniony rytonawirem lub kobicystatem silnie hamuje CYP3A i glikoproteinę P, a tikagrelor jest przede wszystkim substratem CYP3A4 i glikoproteiny P[1][4]. Zahamowanie tych dróg zmniejsza klirens tikagreloru i zwiększa jego stężenie w osoczu[1]. Silny inhibitor CYP3A4 ketokonazol zwiększył Cmax tikagreloru 2,4-krotnie, a AUC 7,3-krotnie, i podobnego działania oczekuje się po innych silnych inhibitorach, w tym rytonawirze[4].
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- objawy krwawienia (krwawienie z dziąseł i nosa, siniaki, krew w moczu lub stolcu, smoliste stolce)
- morfologia krwi przy podejrzeniu krwawienia
- objawy neurologiczne sugerujące krwawienie śródczaszkowe
Bezpieczniejsze alternatywy
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/prezista-100201988/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Accord 75 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/darunavir-accord-100407537/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Krka 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/darunavir-krka-100401954/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Brilique 90 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/brilique-100236165/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/prezista-100201988/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Brilique. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/brilique-100236165/
Połączenie przeciwwskazaneDarunawir+ EnzalutamidNie łącz wzmocnionego darunawiru z enzalutamidem, bo silne induktory CYP3A są przeciwwskazane zarówno przy wzmocnieniu rytonawirem, jak i kobicystatem.Nie przyjmuj tych leków razem i jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem prowadzącym leczenie HIV oraz z onkologiem, nie odstawiając samodzielnie żadnego z nich.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj tych leków razem i jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem prowadzącym leczenie HIV oraz z onkologiem, nie odstawiając samodzielnie żadnego z nich.
Lek na raka prostaty (enzalutamid) przyspiesza rozkład leku na HIV (darunawiru) w organizmie. Przez to darunawir może przestać skutecznie hamować wirusa, a wirus może się na niego uodpornić. Ten wpływ narasta przez kilka tygodni i utrzymuje się jeszcze długo po odstawieniu enzalutamidu. Tych leków nie stosuje się razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wynik badania pokazujący wzrost ilości wirusa we krwi
- nawracające infekcje
- długo utrzymująca się gorączka lub nocne poty
- niezamierzona utrata masy ciała
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz wzmocnionego darunawiru z enzalutamidem, bo silne induktory CYP3A są przeciwwskazane zarówno przy wzmocnieniu rytonawirem, jak i kobicystatem.[1][2][3] Decyzję o zmianie leczenia przeciwandrogenowego albo schematu przeciwretrowirusowego podejmuje onkolog wspólnie z lekarzem prowadzącym leczenie HIV. Pełna indukcja pojawia się po około miesiącu stosowania enzalutamidu, a ze względu na okres półtrwania około 5,8 dnia jego wpływ na enzymy może się utrzymywać miesiąc lub dłużej po odstawieniu.[4] Po odstawieniu enzalutamidu nie zakładaj, że darunawir od razu osiąga właściwe stężenia, i kontroluj wiremię.
Skutek kliniczny
Spadek stężeń darunawiru i wzmacniacza grozi utratą kontroli zakażenia HIV i rozwojem oporności wirusa.[1] Darunawir wzmocniony kobicystatem jest na indukcję CYP3A jeszcze bardziej wrażliwy niż darunawir wzmocniony rytonawirem.[1]
Mechanizm
Enzalutamid jest silnym induktorem CYP3A4 oraz umiarkowanym induktorem CYP2C9 i CYP2C19, a w badaniu u pacjentów zmniejszał AUC midazolamu o 86%.[4] Darunawir, rytonawir i kobicystat są metabolizowane przez CYP3A, więc indukcja tego enzymu zwiększa ich klirens i obniża stężenia w osoczu.[1] Wpływ wzmocnionego darunawiru na enzalutamid jest mało istotny, bo CYP3A4 odgrywa niewielką rolę w jego metabolizmie, a silny inhibitor CYP3A4 zwiększał AUC enzalutamidu o 41% bez potrzeby zmiany dawki.[4]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Darunawir – inhibitor CYP3A4[5], enzalutamid – drugorzędny szlak substrat CYP3A4[6]
- Enzalutamid – silny induktor CYP3A4[7], darunawir – wrażliwy substrat CYP3A4[7]
- Darunawir: inhibitor CYP2D6[5], inhibitor CYP3A4[5], inhibitor P-gp[5], wrażliwy substrat CYP3A4[7]
- Enzalutamid: inhibitor OAT3[6], słaby inhibitor P-gp[6], induktor CYP2B6[6], umiarkowany induktor CYP2C19[7], umiarkowany induktor CYP2C9[7], silny induktor CYP3A4[7], induktor UGT1A1[6], umiarkowanie wrażliwy substrat CYP2C8[6], drugorzędny szlak substrat CYP3A4[6]
Monitorować
- wiremia HIV (HIV RNA)
- liczba limfocytów CD4
- skuteczność leczenia raka gruczołu krokowego (PSA) po ewentualnej zmianie leku przeciwandrogenowego
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie enzalutamidu przed włączeniem darunawirukolejność włączenia · enzalutamid | inne zalecenie | Wpływ indukujący enzalutamidu może się utrzymywać miesiąc lub dłużej po jego odstawieniu, dlatego darunawir włączany w tym okresie może osiągać zbyt niskie stężenia i wymaga kontroli wiremii. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/prezista-100201988/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Accord 75 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/darunavir-accord-100407537/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Krka 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/darunavir-krka-100401954/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Enzalutamide Accordpharma 40 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/enzalutamide-accordpharma-100535469/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/prezista-100201988/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Enzalutamide Accordpharma. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/enzalutamide-accordpharma-100535469/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Połączenie przeciwwskazaneInhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir)+ Alfa-adrenolityki urologiczne (np. tamsulosyna, sylodosyna, alfuzosyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i alfa-adrenolityku urologicznego należy unikać tego połączenia albo, gdy jest konieczne, wybrać lek o najmniejszym ryzyku i ściśle kontrolować ciśnienie tętnicze.Jeśli bierzesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy i lek na prostatę z grupy alfa-blokerów, nie zaczynaj ani nie łącz ich bez rozmowy z lekarzem, a gdy już je bierzesz razem, wstawaj powoli i zgłoś lekarzowi zawroty głowy lub omdlenie.szybki (godziny)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli bierzesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy i lek na prostatę z grupy alfa-blokerów, nie zaczynaj ani nie łącz ich bez rozmowy z lekarzem, a gdy już je bierzesz razem, wstawaj powoli i zgłoś lekarzowi zawroty głowy lub omdlenie.
Niektóre leki na HIV, takie jak darunawir, atazanawir czy rytonawir, spowalniają usuwanie z organizmu leków na prostatę, takich jak alfuzosyna, sylodosyna czy tamsulosyna. Lek na prostatę gromadzi się wtedy we krwi i działa silniej niż powinien. Może to mocno obniżyć ciśnienie, zwłaszcza przy wstawaniu, i grozić zawrotami głowy, omdleniem lub upadkiem. Terazosyna jest wyjątkiem, bo organizm usuwa ją inną drogą.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zawroty głowy lub pociemnienie przed oczami przy wstawaniu
- omdlenie lub upadek
- kołatanie serca lub szybkie bicie serca
- silne osłabienie i senność
- bolesny wzwód trwający kilka godzin
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i alfa-adrenolityku urologicznego należy unikać tego połączenia albo, gdy jest konieczne, wybrać lek o najmniejszym ryzyku i ściśle kontrolować ciśnienie tętnicze. Alfuzosyna jest przeciwwskazana z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i inhibitorami proteazy wzmacnianymi rytonawirem. Nie należy jej z nimi łączyć. Sylodosyny nie zaleca się łączyć z silnymi inhibitorami CYP3A4. Tamsulosynę można rozważyć tylko ostrożnie, w najniższej dawce, z oceną ciśnienia w pozycji stojącej po rozpoczęciu leczenia. Jeśli pacjent wymaga alfa-adrenolityku, rozsądną opcją jest terazosyna z miareczkowaniem dawki od najniższej. Można też zamiast niego zastosować inhibitor 5-alfa-reduktazy. Gdy zmiana leczenia przeciwwirusowego jest możliwa, warto rozważyć schemat bez inhibitora proteazy i bez wzmacniacza farmakokinetycznego.
Skutek kliniczny
Większe stężenie alfa-adrenolityku nasila jego działanie rozszerzające naczynia. Może to dać hipotonię ortostatyczną, zawroty głowy, omdlenia i upadki, a także tachykardię odruchową. Alfuzosyna wydłuża odstęp QT zależnie od stężenia. To ryzyko sumuje się z działaniem sakwinawiru i rytonawiru, które same wydłużają QT. Najsilniejszy wzrost stężeń dotyczy alfuzosyny i sylodosyny. Przy tamsulosynie wzrost jest mniejszy, ale nadal może mieć znaczenie kliniczne.
Mechanizm
Inhibitory proteazy, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem, są silnymi inhibitorami CYP3A4. Dotyczy to też leków, które podaje się zawsze z rytonawirem, jak darunawir, typranawir czy sakwinawir. Alfuzosyna, sylodosyna i tamsulosyna są w dużej mierze metabolizowane przez CYP3A4. Gdy ten szlak zostaje zahamowany, ich stężenie we krwi wyraźnie rośnie i utrzymuje się dłużej. W przypadku sylodosyny dochodzi jeszcze hamowanie glikoproteiny P. Mechanizm jest wspólny dla całej grupy inhibitorów proteazy. W grupie alfa-adrenolityków dotyczy alfuzosyny, sylodosyny i tamsulosyny, ale nie terazosyny.
Monitorować
- ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej, szczególnie w pierwszych dniach połączenia
- objawy hipotonii ortostatycznej: zawroty głowy, omdlenia, upadki
- częstość akcji serca
- EKG z oceną odstępu QT przy połączeniu z sakwinawirem lub u pacjentów z innymi czynnikami ryzyka wydłużenia QT
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych hipotonia ortostatyczna częściej prowadzi do upadków i złamań. Nasilenie działania alfa-adrenolityku jest u nich szczególnie niebezpieczne, więc należy unikać połączenia lub stosować najniższe dawki z kontrolą ciśnienia w pozycji stojącej. |
| Inhibitor proteazy dołączony do stałego leczenia alfa-adrenolitykiemkolejność włączenia · inhibitory proteazy | inne zalecenie | Gdy inhibitor proteazy, zwłaszcza wzmacniany rytonawirem, dołącza się do wcześniej dobrze tolerowanego alfa-adrenolityku, stężenie alfa-adrenolityku rośnie w ciągu kilku dni. Należy wtedy odstawić alfuzosynę lub sylodosynę i zamienić je na lek bez tej interakcji. Przy tamsulosynie trzeba rozważyć zmniejszenie dawki i kontrolować ciśnienie w pierwszych dniach. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Accord 75 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/darunavir-accord-100407537/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz 100 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/reyataz-100125810/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Krka 200 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/atazanavir-krka-100402296/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Accord 150 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/atazanavir-accord-100399016/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/prezista-100201988/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Krka 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/darunavir-krka-100401954/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Omnic Ocas 0,4 0,4 mg, tabletki powlekane o przedłużonym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/omnic-ocas-0-4-100136340/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tanyz 0,4 mg, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/tanyz-100158198/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tamsudil 0,4 mg, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu, twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/tamsudil-100158488/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Silodosin Recordati 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/silodosin-recordati-100416861/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Silodyx 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/silodyx-100316390/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Urorec 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/urorec-100074739/
Połączenie przeciwwskazaneInhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir)+ Inhibitory fosfodiesterazy typu 5 (np. syldenafil, tadalafil, wardenafil) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i inhibitora fosfodiesterazy typu 5 należy podawać inhibitor PDE5 w najmniejszej dawce i z wydłużonym odstępem między dawkami albo całkowicie zrezygnować z połączenia, gdy charakterystyka produktu je przeciwwskazuje.Jeśli przyjmujesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy, nie bierz żadnego leku na erekcję ani na nadciśnienie płucne z tej grupy bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą, bo może być potrzebna znacznie mniejsza dawka albo inny lek.szybki (godziny)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy, nie bierz żadnego leku na erekcję ani na nadciśnienie płucne z tej grupy bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą, bo może być potrzebna znacznie mniejsza dawka albo inny lek.
Niektóre leki na HIV, takie jak darunawir, atazanawir czy rytonawir, spowalniają usuwanie z organizmu leków na zaburzenia erekcji, takich jak syldenafil, tadalafil, wardenafil czy awanafil. Lek na erekcję działa wtedy dużo silniej i dłużej, niż powinien. Może to wywołać silny spadek ciśnienia, omdlenie, zaburzenia widzenia albo długi, bolesny wzwód. Część tych połączeń jest całkowicie zakazana, a przy innych potrzebna jest wyraźnie mniejsza dawka.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silne zawroty głowy lub uczucie zbliżającego się omdlenia
- omdlenie
- nagłe pogorszenie lub utrata widzenia
- wzwód trwający kilka godzin lub bolesny
- kołatanie serca lub ból w klatce piersiowej
- silny ból głowy
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i inhibitora fosfodiesterazy typu 5 należy podawać inhibitor PDE5 w najmniejszej dawce i z wydłużonym odstępem między dawkami albo całkowicie zrezygnować z połączenia, gdy charakterystyka produktu je przeciwwskazuje. Awanafil jest przeciwwskazany z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i inhibitorami proteazy wzmacnianymi rytonawirem, dlatego tego połączenia nie należy stosować. Wardenafil jest przeciwwskazany z rytonawirem, a z pozostałymi inhibitorami proteazy należy go unikać, przy sakwinawirze także z powodu ryzyka wydłużenia odstępu QT. Syldenafil i tadalafil w leczeniu zaburzeń erekcji można stosować tylko w zredukowanej dawce i rzadziej niż zwykle, zgodnie z zaleceniami charakterystyki produktu. Przewlekłe stosowanie syldenafilu w tętniczym nadciśnieniu płucnym u pacjenta przyjmującego inhibitor proteazy jest przeciwwskazane, a tadalafil w tym wskazaniu wymaga specjalnego schematu włączania i odstawiania[1]. Pacjenta należy poinformować o objawach przedawkowania inhibitora PDE5 i bezwzględnym zakazie łączenia z azotanami.
Skutek kliniczny
Nasilenie i wydłużenie działania inhibitora PDE5 z ryzykiem ciężkiego niedociśnienia, zawrotów głowy, omdlenia, zaburzeń widzenia, bólu głowy, zaczerwienienia twarzy oraz przedłużonego, bolesnego wzwodu (priapizmu). Przy wardenafilu skojarzonym z sakwinawirem dochodzi ryzyko addycyjnego wydłużenia odstępu QT. Skutek dotyczy wszystkich par obu grup, a różnice w kwalifikacji wynikają z wrażliwości poszczególnych inhibitorów PDE5 i ze wskazania, w którym są stosowane.
Mechanizm
Inhibitory proteazy HIV, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem, silnie hamują izoenzym CYP3A4 w wątrobie i ścianie jelita. Wszystkie inhibitory fosfodiesterazy typu 5 są metabolizowane głównie przez CYP3A4, dlatego ich stężenie we krwi wyraźnie rośnie, a okres półtrwania się wydłuża. Mechanizm jest wspólny dla całej klasy. Typranawir sam indukuje część enzymów, ale stosowany jest zawsze z rytonawirem, więc wypadkowym efektem jest hamowanie metabolizmu inhibitora PDE5. Fosamprenawir działa przez swój aktywny metabolit amprenawir i również jest wzmacniany rytonawirem.
Monitorować
- ciśnienie tętnicze, zwłaszcza po pierwszej dawce inhibitora PDE5
- objawy niedociśnienia ortostatycznego i omdlenia
- zaburzenia widzenia
- przedłużony lub bolesny wzwód
- EKG i odstęp QT przy skojarzeniu sakwinawiru z wardenafilem
- tolerancja wysiłku i objawy niewydolności prawej komory u pacjentów z nadciśnieniem płucnym
Kiedy ocena się zmienia
| Regularne dawkowanie w tętniczym nadciśnieniu płucnymdawka · inhibitory fosfodiesterazy typu 5 | ryzyko rośnie | Przewlekłe podawanie syldenafilu w nadciśnieniu płucnym z inhibitorem proteazy jest przeciwwskazane, ponieważ utrzymująca się wysoka ekspozycja grozi ciężkim niedociśnieniem. Tadalafil w tym wskazaniu można stosować wyłącznie według specjalnego schematu z charakterystyki produktu, pod kontrolą lekarza prowadzącego. |
| Włączanie inhibitora proteazy u pacjenta już leczonego inhibitorem PDE5kolejność włączenia · inhibitory fosfodiesterazy typu 5 | inne zalecenie | Gdy inhibitor proteazy jest włączany u pacjenta przyjmującego regularnie inhibitor PDE5, należy przerwać podawanie inhibitora PDE5 przed rozpoczęciem terapii przeciwretrowirusowej i po ustabilizowaniu jej ponownie włączyć go od najmniejszej dawki. Gdy kolejność jest odwrotna, inhibitor PDE5 rozpoczyna się od najmniejszej dawki. |
Źródła
- Chinello P, Cicalini S, Pichini S, Pacifici R, Tempestilli M, Petrosillo N. Sildenafil plasma concentrations in two HIV patients with pulmonary hypertension treated with ritonavir-boosted protease inhibitors. Curr HIV Res. 2012;10(2):162-4. doi: 10.2174/157016212799937263. PMID: 22329523.
Połączenie przeciwwskazaneInne leki nasercowe (np. iwabradyna, ranolazyna, mawakamten)+ Inhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir) klasaJednoczesnego stosowania inhibitora proteazy HIV i leku nasercowego zależnego od CYP3A4 należy unikać, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane w ChPL albo wymaga zmiany leczenia.Jeśli bierzesz lek na serce i lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy albo rytonawir w leczeniu COVID-19, nie łącz ich bez zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie o obu lekach.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli bierzesz lek na serce i lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy albo rytonawir w leczeniu COVID-19, nie łącz ich bez zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie o obu lekach.
Niektóre leki na HIV, takie jak rytonawir, darunawir czy atazanawir, mocno spowalniają usuwanie z organizmu części leków na serce. Dotyczy to zwłaszcza ranolazyny, iwabradyny i mawakamtenu, których może wtedy we krwi zrobić się za dużo. Może to spowodować groźne zwolnienie lub zaburzenia rytmu serca, omdlenia albo osłabienie pracy serca. Trimetazydyna, meldonium, koenzym Q10 i preparaty z głogu nie stwarzają tego problemu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- bardzo wolne bicie serca
- kołatanie serca lub nierówny rytm
- zawroty głowy lub omdlenie
- błyski lub jasne plamy w polu widzenia
- duszność, obrzęki nóg lub nagłe osłabienie
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania inhibitora proteazy HIV i leku nasercowego zależnego od CYP3A4 należy unikać, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane w ChPL albo wymaga zmiany leczenia. Ranolazyna i iwabradyna są przeciwwskazane z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i innymi inhibitorami proteazy HIV, i należy je odstawić lub zastąpić innym lekiem. Mawakamtenu nie należy włączać u pacjenta leczonego wzmacnianym inhibitorem proteazy bez konsultacji kardiologicznej, a u osób słabo metabolizujących przez CYP2C19 połączenie jest przeciwwskazane. Dotyczy to także krótkiej kuracji nirmatrelwirem z rytonawirem w COVID-19, a po jej zakończeniu z ponownym włączeniem ranolazyny lub iwabradyny trzeba odczekać kilka dni[1]. Jeżeli lek nasercowy jest niezbędny, rozważ z lekarzem prowadzącym leczenie HIV zmianę schematu na niewzmacniany inhibitor integrazy.
Skutek kliniczny
Przy ranolazynie wzrost stężenia grozi wydłużeniem odstępu QT, częstoskurczem typu torsade de pointes, zawrotami głowy, nudnościami i omdleniami. Przy iwabradynie grozi ciężką bradykardią, blokiem przedsionkowo-komorowym, zaburzeniami widzenia typu fosfenów i arytmią komorową wtórną do bradykardii. Przy mawakamtenie grozi nadmiernym spadkiem frakcji wyrzutowej lewej komory i niewydolnością serca. Interakcja dotyczy wszystkich inhibitorów proteazy z listy, ale nie wszystkich leków nasercowych – leki nie zależne od CYP3A4 są wyjątkami.
Mechanizm
Inhibitory proteazy HIV, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem lub kobicystatem, silnie hamują CYP3A4, a część z nich także glikoproteinę P[2]. Ranolazyna, iwabradyna i mawakamten są metabolizowane w dużej mierze przez CYP3A4, a ranolazyna jest dodatkowo substratem glikoproteiny P, dlatego ich stężenie we krwi wielokrotnie rośnie. Sakwinawir i atazanawir dodatkowo wydłużają odstęp PR lub QT, co sumuje się z wydłużeniem QT po ranolazynie i z bradykardią po iwabradynie. Hamowanie CYP3A4 przez rytonawir utrzymuje się jeszcze kilka dni po jego odstawieniu.
Monitorować
- częstość rytmu serca
- EKG z oceną odstępów QTc i PR
- ciśnienie tętnicze
- objawy niewydolności serca i frakcja wyrzutowa lewej komory przy mawakamtenie
- zawroty głowy, omdlenia i zaburzenia widzenia
Źródła
- Casey B, Vernick RC, Bahekar A, Patel D, Ncogo Alene I. Ranolazine Toxicity Secondary to Paxlovid. Cureus. 2023;15(4):e37153. doi: 10.7759/cureus.37153. PMID: 37153311.
- Maideen NMP, Kandasamy K, Balasubramanian R. Pharmacokinetic Interactions of Paxlovid Involving CYP3A Enzymes and P-gp Transporter: An Overview of Clinical Data. Curr Drug Metab. 2024;25(9):639-652. doi: 10.2174/0113892002320326250123082112. PMID: 39917926.
Połączenie przeciwwskazaneKwetiapina+ DarunawirKwetiapiny nie łączy się z darunawirem wzmocnionym rytonawirem ani kobicystatem.Nie przyjmuj kwetiapiny razem z darunawirem i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który dobierze inny lek – nie odstawiaj samodzielnie leków na HIV.szybki (godziny)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj kwetiapiny razem z darunawirem i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który dobierze inny lek – nie odstawiaj samodzielnie leków na HIV.
Lek na HIV darunawir bardzo silnie zwiększa ilość kwetiapiny we krwi. Może to wywołać skrajną senność, spadki ciśnienia, kołatanie serca, a nawet utratę przytomności. Tych leków nie wolno przyjmować razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- bardzo silna senność lub trudność z obudzeniem się
- zawroty głowy i omdlenia przy wstawaniu
- kołatanie lub nierówne bicie serca
- drżenie, sztywność mięśni, mimowolne ruchy
- splątanie lub utrata przytomności
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Kwetiapiny nie łączy się z darunawirem wzmocnionym rytonawirem ani kobicystatem.[1] Należy zastąpić kwetiapinę lekiem przeciwpsychotycznym niezależnym od CYP3A albo, w porozumieniu z lekarzem prowadzącym leczenie HIV, zmienić schemat przeciwretrowirusowy na niezawierający inhibitora CYP3A. Jeśli połączenia nie da się uniknąć przejściowo, decyzja należy do specjalisty i wymaga znacznego zmniejszenia dawki kwetiapiny oraz ścisłej obserwacji pacjenta.
Skutek kliniczny
Wzrost stężenia kwetiapiny nasila jej działania toksyczne i może prowadzić do śpiączki.[2] Można się spodziewać silnej sedacji, niedociśnienia ortostatycznego, tachykardii, objawów pozapiramidowych i wydłużenia odstępu QT.
Mechanizm
Kwetiapina jest metabolizowana głównie przez CYP3A4.[3] Darunawir wzmocniony rytonawirem lub kobicystatem silnie hamuje CYP3A, co zmniejsza klirens kwetiapiny i zwiększa jej stężenie w osoczu.[2] Silny inhibitor CYP3A4 (ketokonazol) zwiększał AUC kwetiapiny 5- do 8-krotnie.[3]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- stopień sedacji i stan świadomości
- ciśnienie tętnicze, w tym ortostatyczne
- częstość rytmu serca i EKG z oceną odstępu QTc
- objawy pozapiramidowe
Bezpieczniejsze alternatywy
paliperidon
Kiedy ocena się zmienia
| Kwetiapina przyjmowana przed włączeniem darunawirukolejność włączenia · pacjent | inne zalecenie | U pacjenta stabilnie leczonego kwetiapiną włączenie wzmocnionego darunawiru może gwałtownie zwiększyć jej stężenie. Przed rozpoczęciem terapii przeciwretrowirusowej należy zmienić lek przeciwpsychotyczny albo wybrać schemat bez inhibitora CYP3A. |
| Mała dawka stosowana na sendawka · kwetiapina | inne zalecenie | Przeciwwskazanie obowiązuje niezależnie od dawki i wskazania kwetiapiny, także przy stosowaniu poza wskazaniami w bezsenności. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Accord 75 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/darunavir-accord-100407537/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/prezista-100201988/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Kwetaplex XR 50 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/kwetaplex-xr-100276779/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Kwetaplex XR. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/kwetaplex-xr-100276779/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/prezista-100201988/
Połączenie przeciwwskazaneLidokaina+ DarunawirLidokainy podawanej ogólnie nie łączy się z darunawirem wzmocnionym rytonawirem w małej dawce, a dla części produktów darunawiru połączenie to jest przeciwwskazane.Przed każdym zabiegiem w znieczuleniu, także u dentysty, powiedz lekarzowi, że przyjmujesz darunawir.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Przed każdym zabiegiem w znieczuleniu, także u dentysty, powiedz lekarzowi, że przyjmujesz darunawir.
Darunawir może zwiększać ilość lidokainy we krwi, gdy lidokaina jest podawana w zastrzyku lub kroplówce. Zbyt dużo lidokainy może wywołać drętwienie ust, szum w uszach, zawroty głowy, kołatanie serca, a nawet drgawki. Pastylki z lidokainą na ból gardła oraz żele i aerozole stosowane miejscowo nie dają takiego ryzyka, jeśli nie przekraczasz zalecanej dawki.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- drętwienie lub mrowienie warg i języka
- szum w uszach
- zawroty głowy lub dezorientacja
- kołatanie serca albo bardzo wolne bicie serca
- drżenie mięśni lub drgawki
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Lidokainy podawanej ogólnie nie łączy się z darunawirem wzmocnionym rytonawirem w małej dawce, a dla części produktów darunawiru połączenie to jest przeciwwskazane[1]. Jeśli podanie lidokainy ogólnie jest niezbędne, należy zachować ostrożność i w miarę możliwości oznaczać jej stężenie we krwi[1][2][3]. Do znieczulenia nasiękowego, np. stomatologicznego, warto stosować najmniejszą skuteczną dawkę lidokainy albo wybrać artykainę. Lidokainę w pastylkach, żelu i aerozolu na błony śluzowe można stosować w zalecanych dawkach bez zmian.
Skutek kliniczny
Wzrost stężenia lidokainy podanej ogólnie może prowadzić do jej toksyczności – zaburzeń rytmu serca, bradykardii, spadku ciśnienia oraz objawów ze strony ośrodkowego układu nerwowego, takich jak drętwienie warg, szumy uszne, zawroty głowy i drgawki. Przy miejscowym stosowaniu lidokainy w pastylkach, żelu lub aerozolu takiego ryzyka się nie oczekuje.
Mechanizm
Darunawir wzmocniony rytonawirem lub kobicystatem hamuje CYP3A i CYP2D6, przez co zwiększa stężenia leków przeciwarytmicznych, w tym lidokainy podawanej ogólnie[1]. Lidokaina jest metabolizowana w wątrobie przez enzymy mikrosomalne, a ich zahamowanie zwiększa jej stężenie we krwi[4]. Po podaniu miejscowym w małych dawkach, np. w pastylkach, ilość lidokainy we krwi jest zbyt mała, by interakcja miała znaczenie kliniczne[4].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- stężenie lidokainy we krwi przy podaniu dożylnym
- EKG i częstość akcji serca
- ciśnienie tętnicze
- objawy neurologiczne toksyczności lidokainy (drętwienie warg, szumy uszne, zawroty głowy, drgawki)
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Pastylki, żel, aerozol lub inne postacie do stosowania miejscowego na skórę i błony śluzowepostać · lidokaina | ryzyko maleje | Lidokaina stosowana miejscowo w małych dawkach osiąga stężenia ogólnoustrojowe bez znaczenia klinicznego dla interakcji metabolicznych. |
| Dożylna (lek przeciwarytmiczny)droga podania · lidokaina | ryzyko rośnie | Lidokainy podawanej dożylnie nie łączy się z darunawirem wzmocnionym rytonawirem w małej dawce. Jeśli nie ma innej możliwości, konieczne jest oznaczanie stężenia lidokainy i monitorowanie EKG. |
| Znieczulenie nasiękowe lub przewodowe (np. stomatologiczne)droga podania · lidokaina | inne zalecenie | Przy znieczuleniu miejscowym w zastrzyku należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę lidokainy i obserwować pacjenta pod kątem objawów toksyczności albo rozważyć artykainę. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/prezista-100201988/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Accord 75 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/darunavir-accord-100407537/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Krka 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/darunavir-krka-100401954/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Trachisan 8 mg 8 mg, pastylki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/trachisan-8-mg-100177110/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/prezista-100201988/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Połączenie przeciwwskazaneLowastatyna+ DarunawirNie łącz lowastatyny ze wzmocnionym darunawirem, bo skojarzenie jest przeciwwskazane w charakterystyce obu leków.Nie przyjmuj lowastatyny razem z darunawirem i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, żeby dobrał inny lek na cholesterol, a lekarstwa na HIV nie odstawiaj samodzielnie.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj lowastatyny razem z darunawirem i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, żeby dobrał inny lek na cholesterol, a lekarstwa na HIV nie odstawiaj samodzielnie.
Lek na HIV darunawir sprawia, że lowastatyna, czyli lek na cholesterol, gromadzi się w organizmie w dużo większej ilości niż zwykle. Może to poważnie uszkodzić mięśnie, a rozpad mięśni grozi też uszkodzeniem nerek. Tych dwóch leków nie wolno przyjmować razem. Lekarz może zamienić lowastatynę na inny lek na cholesterol, który jest bezpieczniejszy z darunawirem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- bóle, kurcze lub tkliwość mięśni
- nietypowe osłabienie mięśni
- ciemny, brunatny mocz
- gorączka i ogólne złe samopoczucie razem z bólem mięśni
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz lowastatyny ze wzmocnionym darunawirem, bo skojarzenie jest przeciwwskazane w charakterystyce obu leków.[1][2] Przed rozpoczęciem leczenia darunawirem należy odstawić lowastatynę i zastąpić ją inną statyną. Gdy potrzebna jest atorwastatyna, leczenie zaczyna się od dawki 10 mg raz na dobę i stopniowo dostosowuje do odpowiedzi klinicznej.[1] Prawastatynę i rozuwastatynę zaczyna się od możliwie najmniejszej dawki i stopniowo zwiększa przy monitorowaniu bezpieczeństwa.[1]
Skutek kliniczny
Znacznie zwiększone stężenie lowastatyny może uszkadzać mięśnie i prowadzić do rabdomiolizy.[1] Silne inhibitory CYP3A4 zwiększają ryzyko miopatii przez zmniejszenie wydalania lowastatyny.[2]
Mechanizm
Darunawir stosowany z rytonawirem lub kobicystatem silnie hamuje CYP3A, a lowastatyna jest metabolizowana przez CYP3A4, więc jej wydalanie się zmniejsza i stężenie w osoczu znacznie rośnie.[1] Rytonawir hamuje dodatkowo glikoproteinę P oraz transportery OATP1B1 i OATP1B3, przez które przechodzą statyny.[1]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- bóle i osłabienie mięśni
- aktywność kinazy kreatynowej (CK) przy objawach mięśniowych
- barwa moczu i czynność nerek przy podejrzeniu rabdomiolizy
Bezpieczniejsze alternatywy
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/prezista-100201988/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Liprox 20 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/liprox-100246614/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/prezista-100201988/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
- Korzystna interakcjaPołączenie celowe
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.