Interakcje / Enoksaparyna / Enoksaparyna i temsyrolimus
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Połączenie można stosować, gdy antykoagulacja jest wyraźnie wskazana, ale wymaga ścisłego monitorowania morfologii z płytkami krwi i objawów krwawienia.
Regularnie rób badania krwi zlecone przez lekarza, nie przyjmuj bez konsultacji leków przeciwbólowych typu ibuprofen czy aspiryna i od razu zgłoś się do lekarza, jeśli zauważysz objawy krwawienia.
Niekorzystna interakcjaEnoksaparyna+ TemsyrolimusPołączenie można stosować, gdy antykoagulacja jest wyraźnie wskazana, ale wymaga ścisłego monitorowania morfologii z płytkami krwi i objawów krwawienia.Regularnie rób badania krwi zlecone przez lekarza, nie przyjmuj bez konsultacji leków przeciwbólowych typu ibuprofen czy aspiryna i od razu zgłoś się do lekarza, jeśli zauważysz objawy krwawienia.opóźniony (dni)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Regularnie rób badania krwi zlecone przez lekarza, nie przyjmuj bez konsultacji leków przeciwbólowych typu ibuprofen czy aspiryna i od razu zgłoś się do lekarza, jeśli zauważysz objawy krwawienia.
Oba leki mogą zwiększać skłonność do krwawień. Lek przeciwzakrzepowy w zastrzykach utrudnia krzepnięcie krwi, a lek przeciwnowotworowy może obniżać liczbę płytek krwi, które pomagają zatamować krwawienie. Razem mogą powodować łatwiejsze siniaki i krwawienia, rzadko także groźne krwawienie do mózgu. Lekarz może stosować oba leki, ale musi regularnie sprawdzać twoją krew.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- krwawienie z nosa lub dziąseł, które trudno zatamować
- liczne lub duże siniaki bez urazu
- czerwony lub ciemny mocz
- czarne, smoliste stolce albo krew w stolcu
- wymioty z krwią lub treścią przypominającą fusy od kawy
- nagły silny ból głowy, zaburzenia mowy, widzenia lub osłabienie jednej strony ciała
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Połączenie można stosować, gdy antykoagulacja jest wyraźnie wskazana, ale wymaga ścisłego monitorowania morfologii z płytkami krwi i objawów krwawienia. Przy jednoczesnym stosowaniu enoksaparyny z lekami wpływającymi na hemostazę potrzebne jest uważne monitorowanie parametrów klinicznych i laboratoryjnych[1]. Przy istotnym spadku płytek krwi lub objawach krwawienia należy ponownie ocenić dawkę enoksaparyny albo przerwać leczenie przeciwzakrzepowe. U pacjentów z guzem lub przerzutami w mózgu korzyść z antykoagulacji trzeba szczególnie starannie zważyć wobec ryzyka krwawienia śródczaszkowego.
Skutek kliniczny
Większe ryzyko krwawień, od drobnych krwawień z nosa i dziąseł po ciężkie krwawienia z przewodu pokarmowego i krwawienia śródmózgowe. Ryzyko jest największe u pacjentów z guzem lub przerzutami w ośrodkowym układzie nerwowym, z małopłytkowością i przy pełnej, leczniczej antykoagulacji.
Mechanizm
Połączenie zwiększa ryzyko krwawienia przez sumowanie działań. Enoksaparyna hamuje krzepnięcie, a temsyrolimus często wywołuje małopłytkowość i może sprzyjać krwawieniom, w tym krwawieniom wewnątrzczaszkowym. Nie ma interakcji farmakokinetycznej, ponieważ enoksaparyna nie jest metabolizowana przez CYP3A4 ani transportowana przez glikoproteinę P.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z liczbą płytek przed każdym podaniem temsyrolimusu
- objawy krwawienia (skóra, dziąsła, mocz, stolec)
- objawy neurologiczne sugerujące krwawienie śródczaszkowe
- hemoglobina
- czynność nerek
Kiedy ocena się zmienia
| Dawka lecznicza (pełna antykoagulacja)dawka · enoksaparyna | ryzyko rośnie | Przy leczniczych dawkach enoksaparyny ryzyko krwawienia w skojarzeniu z temsyrolimusem jest większe niż przy dawkach profilaktycznych – kontrola płytek krwi i objawów krwawienia powinna być częstsza. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Inhixa 2000 j.m. (20 mg), roztwór do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/inhixa-100377581/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Torisel. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/torisel-100181790/
Alkohol przy tych lekach
Interakcja o niejasnym znaczeniuEnoksaparynaa alkoholPrzed rozpoczęciem leczenia zapytaj pacjenta o ilość i częstość picia alkoholu.Ogranicz alkohol do minimum i zgłoś lekarzowi lub farmaceucie, jeśli pijesz regularnie lub w większych ilościach.nieznanyteoretyczne
Interakcja o niejasnym znaczeniu
Ogranicz alkohol do minimum i zgłoś lekarzowi lub farmaceucie, jeśli pijesz regularnie lub w większych ilościach.
Nie ma dowodów, że okazjonalny kieliszek alkoholu jest groźny podczas leczenia enoksaparyną. Lek zmniejsza krzepliwość krwi, a duże ilości alkoholu mogą dodatkowo podrażniać żołądek i zwiększać ryzyko krwawienia oraz upadków. Dlatego warto pić jak najmniej, a najlepiej wcale w trakcie leczenia. Jeśli pije się alkohol regularnie, trzeba powiedzieć o tym lekarzowi lub farmaceucie.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- czarne lub smoliste stolce
- krwawe lub przypominające fusy od kawy wymioty
- silne bóle brzucha
- duże siniaki lub krwawienia z nosa i dziąseł, które trudno zatrzymać
- uraz głowy po upadku
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przed rozpoczęciem leczenia zapytaj pacjenta o ilość i częstość picia alkoholu. Przy okazjonalnym piciu nie trzeba zmieniać terapii. Pacjentowi nadużywającemu alkoholu zaleć ograniczenie picia, a w razie choroby wątroby, żylaków przełyku lub wrzodu oceń z lekarzem, czy enoksaparyna jest bezpieczna.[1]
Skutek kliniczny
Przy okazjonalnym, niewielkim spożyciu nie wykazano zwiększenia ryzyka krwawienia. Przy nadużywaniu alkoholu rośnie ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego, siniaków oraz urazów po upadkach, które u pacjenta leczonego przeciwzakrzepowo mogą być groźniejsze. Szczególnie niekorzystne jest połączenie z chorobą wątroby, żylakami przełyku albo wrzodami, bo są to stany, w których ChPL przeciwwskazuje enoksaparynę.[1]
Mechanizm
Nie ma badań nad bezpośrednią interakcją enoksaparyny z etanolem. ChPL nie wymienia alkoholu wśród produktów wpływających na hemostazę w punkcie 4.5 i nie zakazuje go w punkcie 4.3.[1] Enoksaparyna zwiększa ryzyko krwawienia przez wzmocnienie działania antytrombiny, a alkohol może przy tym działać niezależnie. Etanol podrażnia błonę śluzową żołądka, a przewlekłe nadużywanie może zaburzać czynność płytek i wątroby, która wytwarza czynniki krzepnięcia. Nie jest to interakcja farmakokinetyczna. Mamy tu możliwe zsumowanie się ryzyka krwawienia, które ma znaczenie głównie przy częstym lub dużym spożyciu.
Monitorować
- objawy krwawienia (smoliste stolce, krew w wymiotach, siniaki, krwawienia z nosa lub dziąseł)
- morfologia z liczbą płytek krwi, zwłaszcza u pacjentów nadużywających alkoholu
- czynność wątroby u osób pijących regularnie
- ryzyko upadków u pacjentów pod wpływem alkoholu
Kiedy ocena się zmienia
| Regularne nadużywanie alkoholu lub picie epizodyczne w dużych ilościachilość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Przy nadużywaniu alkoholu ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego i skutków upadków jest wyższe. Rozważ ścisłe monitorowanie, ocenę czynności wątroby i omówienie z lekarzem bezpieczeństwa leczenia. |
| Okazjonalne, niewielkie spożycieilość alkoholu · pacjent | inne zalecenie | Przy sporadycznym, niewielkim spożyciu nie ma podstaw do zmiany leczenia, choć nadal warto zalecić umiar. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Inhixa 2000 j.m. (20 mg), roztwór do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/inhixa-100377581/
Temsyrolimus a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 117
Połączenie przeciwwskazaneHeparyny (np. enoksaparyna, nadroparyna, dalteparyna)+ Inhibitory czynnika Xa (np. rywaroksaban, apiksaban, edoksaban) klasaNie należy jednocześnie stosować heparyny i inhibitora czynnika Xa, poza krótkim okresem zmiany jednego leku na drugi.Nie stosuj jednocześnie heparyny w zastrzykach i leku przeciwzakrzepowego w tabletkach, chyba że lekarz wyraźnie zalecił zamianę jednego na drugi, a jeśli masz oba leki, zapytaj lekarza lub farmaceutę, który z nich przyjmować.szybki (godziny)rozległe badania
Połączenie przeciwwskazane
Nie stosuj jednocześnie heparyny w zastrzykach i leku przeciwzakrzepowego w tabletkach, chyba że lekarz wyraźnie zalecił zamianę jednego na drugi, a jeśli masz oba leki, zapytaj lekarza lub farmaceutę, który z nich przyjmować.
Heparyny w zastrzykach (np. enoksaparyna, nadroparyna, dalteparyna) i leki przeciwzakrzepowe w tabletkach, takie jak rywaroksaban, apiksaban czy edoksaban, działają w podobny sposób i rozrzedzają krew. Przyjmowane razem bardzo zwiększają ryzyko groźnego krwawienia, a nie chronią lepiej przed zakrzepami. Dlatego zwykle stosuje się tylko jeden z tych leków, a przy zamianie jednego na drugi nowy lek zaczyna się w porze, w której przypadałaby dawka poprzedniego.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- duże lub liczne siniaki bez wyraźnej przyczyny
- krwawienie z nosa lub dziąseł, które trudno zatrzymać
- różowy, czerwony lub brązowy mocz
- czarne, smoliste stolce albo krew w stolcu
- wymioty z krwią lub treścią przypominającą fusy od kawy
- silny ból głowy, zaburzenia widzenia lub mowy, osłabienie kończyn
- drętwienie lub osłabienie nóg po znieczuleniu w kręgosłup
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Nie należy jednocześnie stosować heparyny i inhibitora czynnika Xa, poza krótkim okresem zmiany jednego leku na drugi. Przy przejściu z enoksaparyny, nadroparyny, dalteparyny lub bemiparyny na rywaroksaban, apiksaban lub edoksaban pierwszą dawkę doustnego leku podaje się w porze planowanej kolejnej dawki heparyny, bez nakładania się obu leków. Przy przejściu w odwrotnym kierunku heparynę podaje się w porze, w której przypadałaby kolejna dawka inhibitora czynnika Xa. Przy każdym zleceniu heparyny pacjentowi przyjmującemu doustny lek przeciwkrzepliwy należy ustalić, czy doustny lek został odstawiony i kiedy przyjęto ostatnią dawkę. Dotyczy to zwłaszcza przyjęcia do szpitala, okresu okołozabiegowego i wypisu. U chorych z upośledzoną czynnością nerek należy uwzględnić wydłużone działanie obu leków. Przed znieczuleniem przewodowym i przed usunięciem cewnika zewnątrzoponowego trzeba zachować odstępy czasowe przewidziane dla każdego leku. Antytrombinę ludzką i sulodeksyd można łączyć z inhibitorem czynnika Xa tylko przy wyraźnym wskazaniu i z obserwacją w kierunku krwawień.
Skutek kliniczny
Jednoczesne stosowanie heparyny drobnocząsteczkowej i inhibitora czynnika Xa wyraźnie zwiększa ryzyko krwawień, w tym ciężkich krwawień z przewodu pokarmowego, wewnątrzczaszkowych i krwiaków w miejscu wkłucia. Przy znieczuleniu podpajęczynówkowym lub zewnątrzoponowym wzrasta ryzyko krwiaka kanału kręgowego z trwałym porażeniem. Połączenie nie daje dodatkowej korzyści przeciwzakrzepowej. Charakterystyki produktów leczniczych rywaroksabanu, apiksabanu i edoksabanu wymieniają jednoczesne leczenie innym lekiem przeciwkrzepliwym, w tym heparynami drobnocząsteczkowymi, jako przeciwwskazanie. Wyjątkiem jest okres zmiany jednego leku na drugi. Interakcja dotyczy wszystkich heparyn drobnocząsteczkowych i wszystkich inhibitorów czynnika Xa. Odmiennie zachowują się antytrombina ludzka i sulodeksyd.
Mechanizm
Heparyny drobnocząsteczkowe (enoksaparyna, nadroparyna, dalteparyna, bemiparyna) hamują czynnik Xa i w mniejszym stopniu trombinę za pośrednictwem antytrombiny. Inhibitory czynnika Xa (rywaroksaban, apiksaban, edoksaban) blokują czynnik Xa bezpośrednio. Oba mechanizmy działają w tym samym miejscu kaskady krzepnięcia, więc ich działanie przeciwkrzepliwe sumuje się[1]. Nie występuje istotna interakcja farmakokinetyczna[1]. Zarówno heparyny drobnocząsteczkowe, jak i inhibitory czynnika Xa są w części wydalane przez nerki, dlatego przy niewydolności nerek oba leki mogą się kumulować, co dodatkowo nasila efekt.
Monitorować
- objawy krwawienia (krwiaki, krwawienie z dziąseł i nosa, krwiomocz, smoliste stolce)
- morfologia krwi z oceną hemoglobiny i płytek krwi
- czynność nerek (kreatynina, eGFR)
- objawy neurologiczne po znieczuleniu przewodowym lub nakłuciu lędźwiowym
- zgodność schematu przy zmianie leku – brak podwójnego dawkowania
Kiedy ocena się zmienia
| Zamiana heparyny na inhibitor czynnika Xa lub odwrotniekolejność włączenia · pacjent | inne zalecenie | Przy planowej zamianie leków dopuszczalne jest następstwo leków bez nakładania dawek. Doustny inhibitor czynnika Xa rozpoczyna się w porze planowanej kolejnej dawki heparyny drobnocząsteczkowej, a heparynę w porze planowanej kolejnej dawki inhibitora czynnika Xa. |
| eGFR ≤ 30pacjent | ryzyko rośnie | Przy ciężkim upośledzeniu czynności nerek heparyny drobnocząsteczkowe i inhibitory czynnika Xa kumulują się, co wydłuża ich działanie i zwiększa ryzyko krwawienia, także przy zbyt wczesnym przejściu z jednego leku na drugi. |
| wiek ≥ 75pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują upośledzenie czynności nerek, mała masa ciała i inne leki zwiększające ryzyko krwawienia, co nasila skutki ewentualnego nałożenia się obu leków. |
| Dawka leczniczadawka · heparyny | ryzyko rośnie | Nałożenie się leczniczej dawki heparyny drobnocząsteczkowej z inhibitorem czynnika Xa niesie wyraźnie większe ryzyko ciężkiego krwawienia niż nałożenie się dawki profilaktycznej, choć żadne połączenie nie jest bezpieczne. |
Źródła
- Kubitza D, Becka M, Schwers S, Voith B. Investigation of Pharmacodynamic and Pharmacokinetic Interactions Between Rivaroxaban and Enoxaparin in Healthy Male Subjects. Clin Pharmacol Drug Dev. 2013;2(3):270-7. doi: 10.1002/cpdd.26. PMID: 27121789.
Połączenie przeciwwskazaneHeparyny (np. enoksaparyna, nadroparyna, dalteparyna)+ NLPZ – oksykamy (np. meloksykam, piroksykam, lornoksykam) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu leku z grupy heparyn i NLPZ z grupy oksykamów należy unikać tego połączenia, a jeśli jest ono konieczne – stosować oksykam w najmniejszej skutecznej dawce przez możliwie najkrótszy czas i ściśle obserwować pacjenta pod kątem krwawień.Jeśli stosujesz lek z grupy heparyn, nie przyjmuj na własną rękę leków przeciwbólowych z grupy oksykamów (meloksykamu, piroksykamu, lornoksykamu) i zapytaj lekarza lub farmaceutę o bezpieczniejszy lek przeciwbólowy, na przykład paracetamol.szybki (godziny)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli stosujesz lek z grupy heparyn, nie przyjmuj na własną rękę leków przeciwbólowych z grupy oksykamów (meloksykamu, piroksykamu, lornoksykamu) i zapytaj lekarza lub farmaceutę o bezpieczniejszy lek przeciwbólowy, na przykład paracetamol.
Leki z grupy heparyn, takie jak enoksaparyna czy nadroparyna, rozrzedzają krew i chronią przed zakrzepami. Leki przeciwbólowe z grupy oksykamów, na przykład meloksykam, piroksykam czy lornoksykam, też utrudniają krzepnięcie i mogą podrażniać żołądek. Przyjmowane razem wyraźnie zwiększają ryzyko krwawienia, zwłaszcza z żołądka i jelit. Mogą też obciążać nerki i podnosić poziom potasu we krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- czarne, smoliste stolce
- wymioty z krwią lub treścią przypominającą fusy od kawy
- silny ból brzucha
- różowy, czerwony lub brązowy mocz
- duże lub liczne siniaki bez wyraźnej przyczyny
- przedłużające się krwawienie z nosa lub dziąseł
- silny ból głowy, zaburzenia widzenia lub mowy
- drętwienie lub osłabienie nóg po znieczuleniu w kręgosłup
- osłabienie mięśni, kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu leku z grupy heparyn i NLPZ z grupy oksykamów należy unikać tego połączenia, a jeśli jest ono konieczne – stosować oksykam w najmniejszej skutecznej dawce przez możliwie najkrótszy czas i ściśle obserwować pacjenta pod kątem krwawień. W leczeniu bólu u pacjenta otrzymującego enoksaparynę, nadroparynę, dalteparynę lub bemiparynę lepszym wyborem jest paracetamol lub metamizol. Piroksykamu nie należy dołączać do leczenia przeciwzakrzepowego ze względu na wysokie ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego. Jeśli meloksykam lub lornoksykam jest niezbędny, warto rozważyć osłonę inhibitorem pompy protonowej, zwłaszcza u osób starszych i z chorobą wrzodową w wywiadzie[1]. Przed planowanym znieczuleniem przewodowym lub nakłuciem lędźwiowym u pacjenta otrzymującego heparynę drobnocząsteczkową należy uwzględnić przyjmowanie oksykamu w ocenie ryzyka krwiaka. Sulodeksyd i antytrombina ludzka mają słabsze lub fizjologiczne działanie przeciwkrzepliwe, ale ich połączenie z oksykamem również wymaga ostrożności.
Skutek kliniczny
Zwiększone ryzyko krwawień, przede wszystkim z górnego odcinka przewodu pokarmowego, ale także krwiaków w miejscu wstrzyknięcia, krwawień z dróg moczowych i krwawień wewnątrzczaszkowych. U chorych poddawanych znieczuleniu przewodowemu lub nakłuciu lędźwiowemu podczas stosowania heparyny drobnocząsteczkowej NLPZ zwiększają ryzyko krwiaka nadtwardówkowego lub podpajęczynówkowego, który może prowadzić do trwałego porażenia. Możliwa jest też hiperkaliemia i ostre uszkodzenie nerek, zwłaszcza u osób starszych, z cukrzycą lub przewlekłą chorobą nerek. Ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego jest największe przy piroksykamie, który spośród NLPZ ma jeden z najmniej korzystnych profili bezpieczeństwa żołądkowo-jelitowego[2].
Mechanizm
Interakcja jest farmakodynamiczna i wspólna dla wszystkich leków obu grup. Heparyny i leki działające przez antytrombinę hamują krzepnięcie osocza, głównie przez aktywację antytrombiny i hamowanie czynnika Xa oraz trombiny. Oksykamy hamują cyklooksygenazę, więc zmniejszają syntezę tromboksanu w płytkach krwi i osłabiają ich agregację. Uszkadzają też ochronną barierę błony śluzowej żołądka i dwunastnicy. Połączenie zaburza jednocześnie krzepnięcie osoczowe i hemostazę płytkową, a NLPZ dodatkowo tworzy miejsce krwawienia w przewodzie pokarmowym. Drugi, rzadszy mechanizm dotyczy potasu. Heparyny hamują wydzielanie aldosteronu, a NLPZ zmniejszają wydzielanie reniny i przepływ nerkowy, co sumuje ryzyko hiperkaliemii i pogorszenia czynności nerek. Interakcja nie jest farmakokinetyczna i nie zależy od metabolizmu wątrobowego.
Monitorować
- objawy krwawienia (smoliste stolce, krwiste wymioty, krwiomocz, krwiaki)
- morfologia krwi z hemoglobiną i liczbą płytek
- stężenie potasu w surowicy
- kreatynina i eGFR
- objawy neurologiczne po znieczuleniu przewodowym lub nakłuciu lędźwiowym
- aktywność anty-Xa u pacjentów z niewydolnością nerek lub skrajną masą ciała
Kiedy ocena się zmienia
| Postać miejscowa (żel, krem, plaster)postać · NLPZ – oksykamy | ryzyko maleje | Oksykam stosowany miejscowo na niewielką, nieuszkodzoną powierzchnię skóry osiąga małe stężenia w osoczu, więc ryzyko krwawienia jest znacznie mniejsze niż przy postaci doustnej lub domięśniowej. Należy unikać stosowania na rozległe powierzchnie i pod opatrunkiem okluzyjnym. |
| Dawka leczniczadawka · heparyny | ryzyko rośnie | Heparyny drobnocząsteczkowe w dawkach leczniczych (leczenie zakrzepicy, zatorowości, ostrych zespołów wieńcowych) wiążą się z większym ryzykiem krwawienia po dołączeniu oksykamu niż dawki profilaktyczne. W tej sytuacji należy szczególnie zdecydowanie unikać NLPZ. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występuje krwawienie z przewodu pokarmowego po NLPZ, osłabiona czynność nerek i hiperkaliemia, więc ryzyko powikłań połączenia jest większe. Jeśli oksykam jest niezbędny, należy dołączyć inhibitor pompy protonowej i kontrolować potas oraz kreatyninę. |
| eGFR ≤ 30 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | W ciężkiej niewydolności nerek heparyny drobnocząsteczkowe kumulują się, a oksykamy są przeciwwskazane ze względu na ryzyko dalszego uszkodzenia nerek i hiperkaliemii. W tej grupie pacjentów oksykamów nie należy stosować. |
| Dłużej niż kilka dniczas leczenia · NLPZ – oksykamy | ryzyko rośnie | Ryzyko owrzodzenia i krwawienia z przewodu pokarmowego rośnie z czasem stosowania NLPZ. Jeśli połączenie jest konieczne, oksykam należy podawać jak najkrócej. |
Źródła
- Sharma S. Upper gastrointestinal bleeding after hip and knee arthroplasty. Orthopedics. 2006;29(3):255-7. doi: 10.3928/01477447-20060301-17. PMID: 16539204.
- Castellsague J, Pisa F, Rosolen V, Drigo D, Riera-Guardia N, Giangreco M, et al. Risk of upper gastrointestinal complications in a cohort of users of nimesulide and other nonsteroidal anti-inflammatory drugs in Friuli Venezia Giulia, Italy. Pharmacoepidemiol Drug Saf. 2012;22(4):365-75. doi: 10.1002/pds.3385. PMID: 23229866.
Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Przeciwnowotworowe inhibitory mTOR (np. ewerolimus, temsyrolimus) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu selektywnego leku immunosupresyjnego i przeciwnowotworowego inhibitora mTOR należy unikać tego połączenia, a jeśli jest ono konieczne – prowadzić leczenie pod ścisłym nadzorem w kierunku zakażeń i cytopenii.Jeśli przyjmujesz lek obniżający odporność i lek przeciwnowotworowy z grupy inhibitorów mTOR, powiedz o tym każdemu lekarzowi, który cię leczy, i nie zmieniaj ani nie odstawiaj żadnego z nich na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek obniżający odporność i lek przeciwnowotworowy z grupy inhibitorów mTOR, powiedz o tym każdemu lekarzowi, który cię leczy, i nie zmieniaj ani nie odstawiaj żadnego z nich na własną rękę.
Oba leki osłabiają układ odpornościowy, a przyjmowane razem robią to silniej niż każdy z osobna. Dotyczy to na przykład połączenia ewerolimusu lub temsyrolimusu z fingolimodem, leflunomidem, teriflunomidem, tofacytynibem czy natalizumabem. Przez to łatwiej o ciężkie zakażenia, także takie, które u zdrowych osób zdarzają się rzadko. Lekarze zwykle unikają takiego połączenia, a jeśli jest konieczne, częściej zlecają badania krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- kaszel, który nie mija, albo narastająca duszność
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- bolesna wysypka z pęcherzykami
- nietypowe siniaki, krwawienia z nosa lub dziąseł
- silne zmęczenie i bladość
- zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz
- nowe zaburzenia mowy, widzenia, równowagi, osłabienie jednej strony ciała lub zmiany w zachowaniu
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu selektywnego leku immunosupresyjnego i przeciwnowotworowego inhibitora mTOR należy unikać tego połączenia, a jeśli jest ono konieczne – prowadzić leczenie pod ścisłym nadzorem w kierunku zakażeń i cytopenii[1]. Decyzję o kontynuacji leczenia immunosupresyjnego po rozpoznaniu nowotworu wymagającego ewerolimusu lub temsyrolimusu powinien podjąć lekarz prowadzący wspólnie z onkologiem, z uwzględnieniem możliwości przerwania lub zamiany leku grupy A. Przed rozpoczęciem połączenia należy wykonać badania przesiewowe w kierunku zakażenia HBV, HCV i gruźlicy oraz uzupełnić szczepienia inaktywowane, a szczepionek żywych nie podawać. Należy rozważyć profilaktykę zapalenia płuc wywołanego przez Pneumocystis jirovecii, zwłaszcza gdy pacjent otrzymuje także glikokortykosteroidy. Przy przejściu z leflunomidu lub teriflunomidu na inhibitor mTOR należy pamiętać o bardzo długim utrzymywaniu się tych leków w organizmie i rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji. Po odstawieniu fingolimodu, ozanimodu lub ponesimodu liczba limfocytów wraca do normy dopiero po kilku tygodniach, a po lekach powodujących deplecję limfocytów, takich jak inebilizumab czy immunoglobulina przeciw limfocytom T, nawet po kilku miesiącach. Połączenie natalizumabu z inhibitorem mTOR wymaga szczególnej czujności w kierunku postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, w tym oportunistycznych, takich jak zapalenie płuc wywołane przez Pneumocystis jirovecii, reaktywacja wirusa zapalenia wątroby typu B, półpasiec czy zakażenia cytomegalowirusem[1]. Przy natalizumabie, fingolimodzie i ozanimodzie dodatkowa immunosupresja może zwiększać ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. Może też nasilić się cytopenia, zwłaszcza limfopenia i neutropenia, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie dochodzi ryzyko sumowania działania hepatotoksycznego i mielosupresyjnego. Inhibitory mTOR same wywołują niezakaźne zapalenie płuc, co utrudnia odróżnienie go od zakażenia u pacjenta z głęboką immunosupresją[2]. Interakcja dotyczy wszystkich leków obu grup z wyjątkiem apremilastu i nerandomilastu.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i polega na sumowaniu się działania immunosupresyjnego. Ewerolimus i temsyrolimus hamują kinazę mTOR, przez co ograniczają proliferację i aktywację limfocytów T i B oraz mogą powodować mielosupresję. Leki grupy A tłumią odporność innymi drogami – przez zatrzymanie limfocytów w węzłach chłonnych (fingolimod, ozanimod, ponesimod), hamowanie syntezy pirymidyn w proliferujących limfocytach (leflunomid, teriflunomid), hamowanie syntezy puryn (mykofenolan mofetyl, kwas mykofenolowy), blokowanie kostymulacji (abatacept, belatacept), hamowanie kinaz JAK (tofacytynib), blokowanie migracji limfocytów do tkanek (natalizumab), deplecję limfocytów (immunoglobulina przeciw limfocytom T, inebilizumab), obniżanie stężenia IgG (efgartigimod alfa, imlifidaza), hamowanie dopełniacza (rawulizumab) albo hamowanie kinazy Brutona (tolebrutynib). Niezależnie od punktu uchwytu efekt końcowy jest wspólny – głębsze i dłuższe osłabienie odporności. Nie ma istotnej interakcji farmakokinetycznej wspólnej dla całej klasy.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba limfocytów i neutrofilów
- objawy zakażenia, w tym gorączka, kaszel, duszność i zmiany skórne
- aktywność aminotransferaz i bilirubina, zwłaszcza przy leflunomidzie i teriflunomidzie
- nowe objawy neurologiczne lub poznawcze sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię, zwłaszcza przy natalizumabie, fingolimodzie i ozanimodzie
- markery wirusa zapalenia wątroby typu B przed leczeniem i w trakcie u nosicieli
- objawy ze strony układu oddechowego z różnicowaniem między niezakaźnym zapaleniem płuc a zakażeniem oportunistycznym
Kiedy ocena się zmienia
| Do zakończenia procedury przyspieszonej eliminacji leflunomidu lub teriflunomidu albo do powrotu liczby limfocytów do noodstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Interakcja może wystąpić także wtedy, gdy lek grupy A został niedawno odstawiony, ponieważ jego działanie immunosupresyjne utrzymuje się długo po ostatniej dawce. Przed włączeniem ewerolimusu lub temsyrolimusu należy sprawdzić czas od odstawienia, ocenić liczbę limfocytów, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć przyspieszoną eliminację. |
| Długotrwałe leczenie natalizumabem, zwłaszcza u pacjenta z przeciwciałami przeciw wirusowi JCczas leczenia · selektywne leki immunosupresyjne | ryzyko rośnie | Ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii rośnie wraz z czasem stosowania natalizumabu, obecnością przeciwciał przeciw wirusowi JC i wcześniejszym lub równoczesnym leczeniem immunosupresyjnym. Dołączenie inhibitora mTOR w tej sytuacji jest w praktyce niedopuszczalne i wymaga odstawienia natalizumabu przed rozpoczęciem leczenia onkologicznego. |
| Dodatkowe stosowanie glikokortykosteroidów lub innych leków immunosupresyjnychkolejność włączenia · pacjent | ryzyko rośnie | Każdy kolejny lek osłabiający odporność, zwłaszcza glikokortykosteroidy w dawkach ogólnoustrojowych, dodatkowo zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych. W takiej sytuacji profilaktyka zapalenia płuc wywołanego przez Pneumocystis jirovecii jest szczególnie wskazana. |
Źródła
- Kaymakcalan MD, Je Y, Sonpavde G, Galsky M, Nguyen PL, Heng DY, et al. Risk of infections in renal cell carcinoma (RCC) and non-RCC patients treated with mammalian target of rapamycin inhibitors. Br J Cancer. 2013;108(12):2478-84. doi: 10.1038/bjc.2013.278. PMID: 23736025.
- Iacovelli R, Palazzo A, Mezi S, Morano F, Naso G, Cortesi E. Incidence and risk of pulmonary toxicity in patients treated with mTOR inhibitors for malignancy. A meta-analysis of published trials. Acta Oncol. 2012;51(7):873-9. doi: 10.3109/0284186X.2012.705019. PMID: 22909392.
Połączenie przeciwwskazaneTemsyrolimus+ Szczepionka przeciw półpaścowiNie podawaj żywej szczepionki przeciw półpaścowi pacjentowi leczonemu temsyrolimusem.Przed szczepieniem przeciw półpaścowi powiedz lekarzowi, że dostajesz temsyrolimus, i zaszczep się wyłącznie szczepionką niezawierającą żywego wirusa.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Przed szczepieniem przeciw półpaścowi powiedz lekarzowi, że dostajesz temsyrolimus, i zaszczep się wyłącznie szczepionką niezawierającą żywego wirusa.
Temsyrolimus osłabia odporność. Szczepionka zawierająca żywego, osłabionego wirusa półpaśca mogłaby u ciebie wywołać groźne zakażenie, dlatego nie wolno jej stosować w czasie tego leczenia. Szczepionka niezawierająca żywego wirusa jest bezpieczna, ale może chronić nieco słabiej niż u osób zdrowych.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wysypka z pęcherzykami na skórze
- gorączka po szczepieniu
- silny ból lub pieczenie skóry po jednej stronie ciała
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie podawaj żywej szczepionki przeciw półpaścowi pacjentowi leczonemu temsyrolimusem[1]. Jeśli szczepienie jest wskazane, stosuj szczepionkę rekombinowaną z adiuwantem, która nie ma przeciwwskazań związanych z immunosupresją[2]. Najlepiej zaplanować szczepienie przed rozpoczęciem leczenia temsyrolimusem albo w porozumieniu z onkologiem w okresie możliwie najmniejszej immunosupresji.
Skutek kliniczny
Po szczepionce żywej istnieje ryzyko rozsianego zakażenia wirusem szczepionkowym, które może być ciężkie. Po szczepionce rekombinowanej głównym skutkiem jest możliwa mniejsza skuteczność ochrony przed półpaścem.
Mechanizm
Temsyrolimus jako inhibitor mTOR hamuje proliferację limfocytów i działa immunosupresyjnie. U chorego leczonego immunosupresyjnie żywy, atenuowany wirus ospy wietrznej i półpaśca ze szczepionki żywej może się niekontrolowanie namnażać. Szczepienie żywą szczepionką przeciw półpaścowi w trakcie leczenia immunosupresyjnego jest przeciwwskazane[1]. Szczepionka rekombinowana z adiuwantem nie zawiera żywego wirusa, więc nie grozi zakażeniem, ale odpowiedź immunologiczna na nią może być słabsza.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- objawy zakażenia wirusem ospy wietrznej i półpaśca (wysypka pęcherzykowa, gorączka)
- odczyny poszczepienne
- wystąpienie półpaśca mimo szczepienia
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Rekombinowana z adiuwantempostać · szczepionka przeciw półpaścowi | ryzyko maleje | Szczepionka rekombinowana nie zawiera żywego wirusa i może być podana pacjentowi leczonemu temsyrolimusem. Odpowiedź immunologiczna może być osłabiona, dlatego termin szczepienia należy uzgodnić z onkologiem. |
| Żywa atenuowanapostać · szczepionka przeciw półpaścowi | inne zalecenie | Żywa szczepionka przeciw półpaścowi jest przeciwwskazana w trakcie leczenia immunosupresyjnego. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zostavax, proszek i rozpuszczalnik do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/zostavax-100353400/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Shingrix -, proszek i zawiesina do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/shingrix-100402280/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Torisel. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/torisel-100181790/
Połączenie przeciwwskazaneHeparyny (np. enoksaparyna, nadroparyna, dalteparyna)+ Bezpośrednie inhibitory trombiny (np. dabigatran eteksylan, biwalirudyna) klasaJednoczesne stosowanie heparyny i bezpośredniego inhibitora trombiny jest przeciwwskazane, z wyjątkiem planowej zamiany jednego leku na drugi.Nie przyjmuj jednocześnie heparyny i leku hamującego trombinę – przy zmianie jednego leku na drugi przyjmij nowy lek dokładnie w terminie wskazanym przez lekarza, a gdy nie wiesz, kiedy to zrobić, zapytaj farmaceutę lub lekarza.szybki (godziny)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj jednocześnie heparyny i leku hamującego trombinę – przy zmianie jednego leku na drugi przyjmij nowy lek dokładnie w terminie wskazanym przez lekarza, a gdy nie wiesz, kiedy to zrobić, zapytaj farmaceutę lub lekarza.
Heparyny w zastrzykach, na przykład enoksaparyna czy nadroparyna, oraz leki hamujące trombinę, na przykład dabigatran, rozrzedzają krew w podobny sposób. Przyjmowane razem sumują swoje działanie i mogą wywołać groźne krwawienie. Zwykle stosuje się tylko jeden z nich, a przejście z jednego na drugi odbywa się według dokładnego planu od lekarza. Nie dokładaj sam drugiego leku i nie zmieniaj terminów dawek.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- krwawienie z nosa lub dziąseł, które długo nie ustaje
- czarne, smoliste stolce albo krew w stolcu
- różowy, czerwony lub brązowy mocz
- wymioty z krwią lub treścią przypominającą fusy od kawy
- duże siniaki bez wyraźnej przyczyny albo rosnący krwiak w miejscu zastrzyku
- nagły silny ból głowy, zawroty głowy, zaburzenia widzenia lub mowy, osłabienie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Jednoczesne stosowanie heparyny i bezpośredniego inhibitora trombiny jest przeciwwskazane, z wyjątkiem planowej zamiany jednego leku na drugi. Przy przejściu z enoksaparyny, nadroparyny, dalteparyny lub bemiparyny na dabigatran eteksylan pierwszą dawkę dabigatranu podaje się w porze przypadającej na kolejną dawkę heparyny, a heparynę odstawia. Przy przejściu z dabigatranu na heparynę drobnocząsteczkową zachowuje się odstęp od ostatniej dawki dabigatranu, zgodny z zasadami zamiany leków i wydłużony przy obniżonym klirensie kreatyniny. U pacjenta przygotowywanego do przezskórnej interwencji wieńcowej, który otrzymywał heparynę drobnocząsteczkową, biwalirudynę włącza się dopiero po odpowiednim odstępie od ostatniej dawki heparyny. Nie podaje się dodatkowych dawek heparyny w trakcie wlewu biwalirudyny. W każdej sytuacji nakładania się działania obu leków należy ocenić czynność nerek, ryzyko krwawienia i leki przeciwpłytkowe przyjmowane jednocześnie.
Skutek kliniczny
Jednoczesne podawanie leków z obu grup wyraźnie zwiększa ryzyko krwawień, także poważnych, takich jak krwawienie z przewodu pokarmowego, krwawienie wewnątrzczaszkowe czy krwiaki w miejscu wkłucia lub dostępu naczyniowego. Ryzyko jest największe, gdy działanie obu leków nakłada się podczas zmiany leczenia i nie zachowano właściwego odstępu. Rośnie też u osób z niewydolnością nerek, u osób starszych i przy jednoczesnym stosowaniu leków przeciwpłytkowych. Interakcja dotyczy wszystkich heparyn drobnocząsteczkowych z listy, czyli enoksaparyny, nadroparyny, dalteparyny i bemiparyny, oraz obu inhibitorów trombiny. Inaczej zachowują się antytrombina ludzka i sulodeksyd.
Mechanizm
Heparyny drobnocząsteczkowe hamują krzepnięcie przez antytrombinę, głównie przez blokowanie czynnika Xa i w mniejszym stopniu trombiny. Bezpośrednie inhibitory trombiny wiążą trombinę wprost, bez udziału antytrombiny. Oba mechanizmy dotyczą tej samej kaskady krzepnięcia, więc ich działanie przeciwkrzepliwe sumuje się. Nie ma istotnej interakcji farmakokinetycznej. Problem wynika wyłącznie z nakładania się działania.
Monitorować
- objawy krwawienia (miejsca wkłuć, przewód pokarmowy, drogi moczowe, objawy neurologiczne)
- morfologia krwi z hemoglobiną i liczbą płytek
- czynność nerek (kreatynina, klirens kreatyniny) przed zamianą leków
- aPTT lub ACT podczas stosowania biwalirudyny
- harmonogram ostatniej dawki heparyny i pierwszej dawki inhibitora trombiny przy zmianie leczenia
Kiedy ocena się zmienia
| Planowa zamiana heparyny drobnocząsteczkowej na bezpośredni inhibitor trombiny lub odwrotniekolejność włączenia · pacjent | inne zalecenie | Przy planowej zamianie leków dopuszczalne jest krótkie następstwo jednego leku po drugim, z zachowaniem kolejności i odstępu właściwych dla danej pary. Dabigatran eteksylan włącza się w porze kolejnej dawki heparyny drobnocząsteczkowej. Biwalirudynę włącza się po odstępie od ostatniej dawki heparyny. Nie łączy się dawek obu leków w tym samym czasie. |
| eGFR ≤ 50 ml/minpacjent | ryzyko rośnie | Dabigatran i heparyny drobnocząsteczkowe są wydalane przez nerki. Przy obniżonym klirensie kreatyniny działanie obu leków się wydłuża, a nakładanie się ich efektu przy zamianie trwa dłużej. Odstęp przy przejściu z dabigatranu na heparynę trzeba wydłużyć, a dawki dostosować do czynności nerek. W ciężkiej niewydolności nerek dabigatranu nie stosuje się. |
| wiek ≥ 75 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych ryzyko krwawienia przy nakładaniu się działania heparyny i inhibitora trombiny jest większe, między innymi z powodu częstszego pogorszenia czynności nerek i przyjmowania innych leków wpływających na krzepnięcie. Wymaga to szczególnej dbałości o odstęp przy zamianie leków. |
Połączenie przeciwwskazaneSzczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi (np. szczepionka przeciw ospie wietrznej)+ Przeciwnowotworowe inhibitory mTOR (np. ewerolimus, temsyrolimus) klasaŻywej szczepionki przeciw ospie wietrznej nie podaje się w trakcie leczenia przeciwnowotworowym inhibitorem mTOR.Nie szczep się przeciw ospie wietrznej w trakcie leczenia inhibitorem mTOR i przed każdym szczepieniem powiedz lekarzowi, że przyjmujesz ten lek.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie szczep się przeciw ospie wietrznej w trakcie leczenia inhibitorem mTOR i przed każdym szczepieniem powiedz lekarzowi, że przyjmujesz ten lek.
Ewerolimus i temsyrolimus to leki przeciwnowotworowe, które osłabiają odporność. Szczepionka przeciw ospie wietrznej zawiera osłabiony, ale żywy wirus, który przy obniżonej odporności może wywołać ciężką chorobę. Szczepionka przeciw półpaścowi nie zawiera żywego wirusa i jest bezpieczna, ale w trakcie leczenia może chronić słabiej. Najlepiej zaplanować szczepienia z lekarzem jeszcze przed rozpoczęciem leczenia.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- swędząca wysypka z pęcherzykami po szczepieniu
- gorączka po szczepieniu
- kaszel lub duszność
- silny ból głowy, sztywność karku lub splątanie
- kontakt z osobą chorą na ospę wietrzną lub półpasiec
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej nie podaje się w trakcie leczenia przeciwnowotworowym inhibitorem mTOR. Dotyczy to zarówno ewerolimusu, jak i temsyrolimusu. Przed rozpoczęciem leczenia warto ocenić odporność na wirusa ospy wietrznej i półpaśca, a osobę bez odporności zaszczepić żywą szczepionką co najmniej 4 tygodnie przed pierwszą dawką leku, jeśli stan kliniczny pozwala odroczyć leczenie. Po zakończeniu terapii żywą szczepionkę rozważa się dopiero po odbudowie odporności, zwykle nie wcześniej niż po 3 miesiącach, w porozumieniu z onkologiem. Rekombinowaną szczepionkę przeciw półpaścowi i niereplikującą szczepionkę przeciw ospie prawdziwej można podać w trakcie leczenia, najlepiej przed jego rozpoczęciem lub w okresie najmniejszej immunosupresji. Chory bez odporności po kontakcie z ospą wietrzną lub półpaścem wymaga pilnej oceny lekarskiej w celu profilaktyki poekspozycyjnej.
Skutek kliniczny
Po podaniu żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej chorego leczonego inhibitorem mTOR może się rozwinąć uogólnione zakażenie wirusem szczepionkowym z rozsianą wysypką pęcherzykową, zapaleniem płuc, zapaleniem wątroby lub zajęciem ośrodkowego układu nerwowego. Takie zakażenie może zagrażać życiu. Po szczepionkach nieżywych głównym skutkiem jest słabsza lub krótsza ochrona.
Mechanizm
Ewerolimus i temsyrolimus hamują kinazę mTOR, przez co ograniczają aktywację i namnażanie limfocytów T i B. Osłabiona odpowiedź komórkowa nie hamuje namnażania atenuowanego wirusa ospy wietrznej zawartego w żywej szczepionce. Ten sam mechanizm zmniejsza wytwarzanie przeciwciał po każdym szczepieniu, także szczepionką nieżywą. Interakcja dotyczy w jednakowym stopniu obu inhibitorów mTOR, a jej ciężka postać dotyczy tylko szczepionki żywej.
Monitorować
- status serologiczny przeciw wirusowi ospy wietrznej i półpaśca przed rozpoczęciem leczenia
- historia szczepień i przebycia ospy wietrznej przed włączeniem inhibitora mTOR
- wysypka pęcherzykowa, gorączka i duszność w ciągu kilku tygodni po przypadkowym podaniu żywej szczepionki
- kontakt z chorym na ospę wietrzną lub półpasiec w trakcie leczenia
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepionka nieżywa (rekombinowana lub z wirusem niereplikującym)postać · szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | ryzyko maleje | Szczepionka bez wirusa zdolnego do namnażania nie niesie ryzyka zakażenia szczepionkowego. Pozostaje ryzyko słabszej odpowiedzi, dlatego szczepienie najlepiej zaplanować przed leczeniem lub w okresie najmniejszej immunosupresji. |
| Co najmniej 4 tygodnie przed pierwszą dawką inhibitora mTORkolejność włączenia · szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | interakcja nie dotyczy | Żywą szczepionkę przeciw ospie wietrznej podaną odpowiednio wcześnie przed rozpoczęciem leczenia uznaje się za bezpieczną, bo wirus szczepionkowy zostaje opanowany przed wystąpieniem immunosupresji. |
| Co najmniej 3 miesiące od zakończenia leczeniaodstep · przeciwnowotworowe inhibitory mTOR | inne zalecenie | Po odstawieniu inhibitora mTOR żywą szczepionkę rozważa się po odbudowie odporności, a decyzję podejmuje się indywidualnie z onkologiem na podstawie stanu klinicznego i dalszego planu leczenia. |
Połączenie przeciwwskazaneSzczepionki przeciw żółtej febrze (np. szczepionka przeciw żółtej febrze)+ Przeciwnowotworowe inhibitory mTOR (np. ewerolimus, temsyrolimus) klasaSzczepionki przeciw żółtej febrze nie podaje się osobom leczonym przeciwnowotworowym inhibitorem mTOR.Jeśli jesteś leczony przeciwnowotworowym inhibitorem mTOR, nie szczep się przeciw żółtej febrze i przed planowaną podróżą porozmawiaj z lekarzem prowadzącym leczenie.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli jesteś leczony przeciwnowotworowym inhibitorem mTOR, nie szczep się przeciw żółtej febrze i przed planowaną podróżą porozmawiaj z lekarzem prowadzącym leczenie.
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywy, osłabiony wirus. Leki przeciwnowotworowe takie jak ewerolimus czy temsyrolimus osłabiają odporność, więc organizm może nie poradzić sobie z tym wirusem. Może to wywołać ciężką chorobę, groźną dla życia, a samo szczepienie może nie chronić przed żółtą febrą.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wysoka gorączka w ciągu kilku tygodni po szczepieniu
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- silny ból głowy, sztywność karku, splątanie lub drgawki
- krwawienia lub łatwe powstawanie siniaków
- wyraźnie mniejsza ilość oddawanego moczu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Szczepionki przeciw żółtej febrze nie podaje się osobom leczonym przeciwnowotworowym inhibitorem mTOR. Dotyczy to zarówno ewerolimusu przyjmowanego doustnie, jak i temsyrolimusu podawanego we wlewie. Jeśli szczepienie jest konieczne, należy je wykonać przed rozpoczęciem leczenia, z odpowiednim wyprzedzeniem, albo odroczyć do czasu odbudowy odporności po zakończeniu terapii, a decyzję podejmuje onkolog razem z lekarzem medycyny podróży. Gdy szczepienia nie można wykonać, pacjent powinien zrezygnować z podróży do rejonu endemicznego lub otrzymać zaświadczenie o przeciwwskazaniu do szczepienia i bardzo starannie chronić się przed komarami. Jeśli szczepionkę podano omyłkowo w trakcie leczenia, pacjent wymaga obserwacji w kierunku ciężkich powikłań poszczepiennych.
Skutek kliniczny
U osoby z osłabioną odpornością wirus szczepionkowy może się niekontrolowanie namnażać i wywołać chorobę trzewną podobną do żółtej febry lub chorobę neurotropową, które mogą zakończyć się zgonem. Dodatkowo odpowiedź poszczepienna bywa słabsza, więc szczepienie może nie chronić przed zakażeniem w czasie podróży.
Mechanizm
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywy, osłabiony wirus, który po podaniu namnaża się w organizmie i jest kontrolowany przez odporność komórkową. Ewerolimus i temsyrolimus hamują kinazę mTOR, a przez to proliferację i aktywację limfocytów T i B. Organizm gorzej kontroluje namnażanie wirusa szczepionkowego i słabiej wytwarza przeciwciała ochronne. Mechanizm jest wspólny dla obu inhibitorów mTOR i dotyczy każdej szczepionki przeciw żółtej febrze, bo wszystkie zawierają żywy szczep 17D.
Monitorować
- gorączka i objawy grypopodobne w ciągu kilku tygodni po omyłkowym szczepieniu
- aminotransferazy i bilirubina – żółtaczka, uszkodzenie wątroby
- objawy neurologiczne – silny ból głowy, sztywność karku, splątanie, drgawki
- parametry nerek i diureza
- objawy skazy krwotocznej
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepienie wykonane co najmniej 4 tygodnie przed rozpoczęciem leczenia inhibitorem mTORkolejność włączenia · przeciwnowotworowe inhibitory mTOR | interakcja nie dotyczy | Szczepienie wykonane z odpowiednim wyprzedzeniem przed włączeniem ewerolimusu lub temsyrolimusu nie niesie ryzyka tej interakcji, o ile stan pacjenta i choroba podstawowa pozwalają na podanie żywej szczepionki. |
| odstep ≥ 3 miesiące po zakończeniu leczenia inhibitorem mTORprzeciwnowotworowe inhibitory mTOR | inne zalecenie | Po zakończeniu terapii odporność odbudowuje się stopniowo. Szczepienie rozważa się dopiero po kilku miesiącach od ostatniej dawki, po ocenie stanu odporności i za zgodą onkologa. |
Niekorzystna interakcjaAntytrombina ludzka+ EnoksaparynaŁącz oba leki tylko przy wyraźnym wskazaniu, np. u chorych z wrodzonym niedoborem antytrombiny w okresie okołooperacyjnym lub w ciąży, i pod ścisłą kontrolą kliniczną i laboratoryjną.Stosuj oba leki tylko tak, jak zalecił lekarz, i od razu zgłoś mu każde nietypowe krwawienie lub siniaki.szybki (godziny)rozległe badania
Niekorzystna interakcja
Stosuj oba leki tylko tak, jak zalecił lekarz, i od razu zgłoś mu każde nietypowe krwawienie lub siniaki.
Oba leki zmniejszają krzepliwość krwi, a razem działają silniej niż każdy z osobna. Przez to rośnie ryzyko krwawień. Lekarz czasem celowo łączy te leki, ale wtedy regularnie sprawdza wyniki badań krwi i dobiera dawki.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- krwawienie z nosa lub dziąseł, które długo nie ustaje
- duże siniaki bez wyraźnej przyczyny
- krew w moczu lub czarne, smoliste stolce
- wymioty z krwią lub fusowate
- silny ból głowy, zawroty głowy albo nagłe osłabienie
- krwiak lub silne krwawienie w miejscu wkłucia
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PD – synergizm, PK – wydalanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Łącz oba leki tylko przy wyraźnym wskazaniu, np. u chorych z wrodzonym niedoborem antytrombiny w okresie okołooperacyjnym lub w ciąży, i pod ścisłą kontrolą kliniczną i laboratoryjną. Przed rozpoczęciem leczenia enoksaparyną odstawia się inne leki zaburzające hemostazę, w tym leki przeciwzakrzepowe, chyba że ich stosowanie jest wyraźnie wskazane, a wtedy konieczne jest uważne monitorowanie parametrów klinicznych i laboratoryjnych.[1] U pacjentów ze zwiększonym ryzykiem krwawień jednoczesne podawanie heparyny wymaga starannego monitorowania klinicznego i biologicznego.[2] Dawkę antytrombiny ustalaj na podstawie oznaczeń jej aktywności, uwzględniając skrócony okres półtrwania, a w razie krwawienia rozważ zmniejszenie dawki enoksaparyny.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko krwawień, zwłaszcza przy terapeutycznych dawkach heparyny.[2] Szybsze zużycie antytrombiny może prowadzić do spadku jej aktywności poniżej docelowej i konieczności częstszego lub większego dawkowania koncentratu.
Mechanizm
Enoksaparyna działa przeciwzakrzepowo przez wiązanie z antytrombiną i wielokrotne przyspieszenie hamowania czynnika Xa oraz w mniejszym stopniu trombiny, więc podana z zewnątrz antytrombina staje się dodatkowym substratem dla heparyny drobnocząsteczkowej. Heparyna znacznie potęguje działanie antytrombiny, a jej równoczesne podawanie może znacznie zwiększyć zużycie i skrócić okres półtrwania antytrombiny.[2] W efekcie działanie przeciwzakrzepowe obu leków się sumuje, a jednocześnie trudniej utrzymać docelową aktywność antytrombiny.
Monitorować
- aktywność antytrombiny w osoczu
- aktywność anty-Xa
- objawy krwawienia
- hemoglobina i hematokryt
- liczba płytek krwi
Kiedy ocena się zmienia
| Dawka terapeutycznadawka · enoksaparyna | ryzyko rośnie | Ryzyko krwawień wyraźnie rośnie przy jednoczesnym stosowaniu antytrombiny z terapeutycznymi dawkami heparyny. Przy dawkach profilaktycznych ryzyko jest mniejsze, ale monitorowanie nadal obowiązuje. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Inhixa 2000 j.m. (20 mg), roztwór do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/inhixa-100377581/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Anbinex 500 j.m., proszek i rozpuszczalnik do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/anbinex-100108295/
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.