Przejdź do treści
Poradniki Historia Szukaj

Interakcje / Estazolam / Estazolam i rytonawir

Estazolam i rytonawir

Jaki opis pokazać?

Połączenie przeciwwskazane

Nie łącz estazolamu z rytonawirem – połączenie jest przeciwwskazane.

Nie przyjmuj estazolamu, jeśli stosujesz rytonawir lub lek, który go zawiera – porozmawiaj z lekarzem o innym leku nasennym.

Połączenie przeciwwskazaneEstazolam+ RytonawirNie łącz estazolamu z rytonawirem – połączenie jest przeciwwskazane.Nie przyjmuj estazolamu, jeśli stosujesz rytonawir lub lek, który go zawiera – porozmawiaj z lekarzem o innym leku nasennym.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie przyjmuj estazolamu, jeśli stosujesz rytonawir lub lek, który go zawiera – porozmawiaj z lekarzem o innym leku nasennym.

Rytonawir sprawia, że estazolam dłużej pozostaje w organizmie i działa znacznie silniej. Może to wywołać bardzo silną senność, trudność z obudzeniem się oraz niebezpieczne spowolnienie oddechu. Tych leków nie wolno przyjmować razem.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • bardzo silna senność lub trudność z obudzeniem
  • wolny lub płytki oddech
  • splątanie
  • zawroty głowy i chwiejny chód
  • senność utrzymująca się w ciągu dnia
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie łącz estazolamu z rytonawirem – połączenie jest przeciwwskazane.[1][2][3] Zakaz dotyczy również rytonawiru stosowanego w małej dawce jako środek nasilający właściwości farmakokinetyczne innych leków przeciwwirusowych.[2] Jeśli pacjent przyjmujący rytonawir wymaga leku nasennego, rozważ benzodiazepinę metabolizowaną głównie przez sprzęganie z kwasem glukuronowym, np. lorazepam lub oksazepam, w najmniejszej skutecznej dawce i oceniaj jej skuteczność, bo rytonawir może przyspieszać sprzęganie z kwasem glukuronowym.[1]

Skutek kliniczny

Zwiększone stężenie estazolamu grozi nadmierną i przedłużoną sedacją oraz depresją oddechową.[1] Ryzyko jest największe u osób starszych, z chorobami płuc, bezdechem sennym albo przyjmujących inne leki hamujące ośrodkowy układ nerwowy lub alkohol.

Mechanizm

Rytonawir silnie hamuje izoenzym CYP3A, przez który estazolam jest metabolizowany, co zwiększa stężenie estazolamu w osoczu i nasila oraz wydłuża jego działanie.[1] Leki hamujące układ cytochromu P450 nasilają działanie pochodnych benzodiazepiny.[4]

Metabolizm i transportery

  • Rytonawir: inhibitor BCRP[5], inhibitor CYP3A4[5], silny inhibitor P-gp[5], induktor CYP1A2[5], induktor CYP2C19[5], induktor CYP2C8[5], induktor CYP2C9[5], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[5], wrażliwy substrat CYP3A4[5]

Monitorować

  • stopień sedacji i stan świadomości
  • częstość i głębokość oddechów
  • zaburzenia równowagi i ryzyko upadków
  • skuteczność leku nasennego zastępczego

Bezpieczniejsze alternatywy

lorazepamoksazepam

Kiedy ocena się zmienia

dawka ≤ 100 mgrytonawirinne zalecenieMała dawka rytonawiru stosowana jako środek nasilający właściwości farmakokinetyczne nie znosi przeciwwskazania, bo silnie hamuje CYP3A również w tej dawce.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/norvir-100223530/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Ritonavir Accord 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ritonavir-accord-100374750/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Ritonavir Aurovitas 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ritonavir-aurovitas-100430200/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Estazolam Polfarmex 2 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/estazolam-polfarmex-100129297/
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 20.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/norvir-100223530/

Alkohol przy tych lekach

Połączenie przeciwwskazaneEstazolama alkoholPacjent nie powinien spożywać żadnych napojów alkoholowych w trakcie leczenia estazolamem i przez 3 dni po jego zakończeniu.Nie pij żadnego alkoholu w czasie leczenia i przez 3 dni po zakończeniu przyjmowania leku.szybki (godziny)rozległe badania

Połączenie przeciwwskazane

Nie pij żadnego alkoholu w czasie leczenia i przez 3 dni po zakończeniu przyjmowania leku.

Alkohol bardzo silnie nasila działanie tego leku nasennego. Razem mogą wywołać głęboką senność, zaburzenia równowagi, spowolnienie oddechu, a nawet utratę przytomności, co może zagrażać życiu. Alkohol może też powodować nietypowe reakcje, takie jak pobudzenie, drażliwość czy agresja, i zwiększa ryzyko uzależnienia od leku.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • bardzo silna senność lub trudność z wybudzeniem
  • spowolniony, płytki lub nieregularny oddech
  • zaburzenia równowagi, chwiejny chód, upadki
  • splątanie lub niewyraźna mowa
  • nietypowe pobudzenie, drażliwość lub agresja
  • omdlenie lub utrata przytomności
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – sumowanie, PD – synergizm
Początek
szybki (godziny)
Dowody
rozległe badania

Postępowanie

Pacjent nie powinien spożywać żadnych napojów alkoholowych w trakcie leczenia estazolamem i przez 3 dni po jego zakończeniu[1]. Estazolamu nie należy podawać osobie pod wpływem alkoholu, ponieważ zatrucie alkoholem jest przeciwwskazaniem do stosowania leku[1]. U pacjentów nadużywających alkoholu lub uzależnionych od alkoholu w wywiadzie należy rozważyć inne postępowanie w bezsenności, a jeśli estazolam jest konieczny, objąć pacjenta ścisłą kontrolą ze względu na ryzyko uzależnienia[1]. Pacjenta należy też poinformować o zakazie prowadzenia pojazdów po łącznym przyjęciu leku i alkoholu.

Skutek kliniczny

Połączenie powoduje nasiloną senność, zaburzenia koordynacji i równowagi, spowolnienie reakcji oraz upośledzenie zdolności prowadzenia pojazdów, a przy większych ilościach alkoholu zaburzenia świadomości, niedociśnienie i depresję oddechową aż do śpiączki. ChPL estazolamu podaje, że zatrucie mieszane estazolamem i alkoholem może zagrażać życiu[1]. Alkohol zwiększa też ryzyko reakcji paradoksalnych z pobudzeniem i agresywnością[1] oraz ryzyko uzależnienia od benzodiazepin[1]. U osób starszych połączenie szczególnie zwiększa ryzyko upadków i złamań, a u pacjentów z bezdechem sennym lub chorobami płuc ryzyko niewydolności oddechowej.

Mechanizm

Estazolam i etanol nasilają hamujące działanie na ośrodkowy układ nerwowy, ponieważ oba wzmacniają przekaźnictwo GABA-ergiczne przez receptor GABA-A. Skutkiem jest addytywna, a przy większych dawkach etanolu ponadaddytywna sedacja, upośledzenie sprawności psychomotorycznej i depresja oddechowa. ChPL estazolamu podaje, że alkohol nasila działanie nasenne leku oraz zwiększa ryzyko reakcji paradoksalnych, takich jak pobudzenie psychoruchowe, agresywność i drażliwość[1]. Zapisy charakterystyk różnią się stopniem ostrości. Jedna z nich wymienia w przeciwwskazaniach „zatrucie alkoholem lub lekami działającymi hamująco na ośrodkowy układ nerwowy”[1], a pozostałe nie umieszczają alkoholu w punkcie 4.3, lecz zalecają, aby w trakcie leczenia i do 3 dni po jego zakończeniu nie spożywać żadnych napojów alkoholowych[1]. Wszystkie charakterystyki wskazują, że zatrucia mieszane estazolamem i alkoholem mogą stanowić zagrożenie dla życia[1].

Monitorować

  • stopień sedacji i stan świadomości
  • częstość i wydolność oddechu, zwłaszcza u pacjentów z chorobami płuc lub bezdechem sennym
  • ciśnienie tętnicze
  • równowaga i ryzyko upadków u osób starszych
  • objawy reakcji paradoksalnych, takie jak pobudzenie, agresywność i drażliwość
  • objawy nadużywania alkoholu lub leku i rozwoju uzależnienia

Kiedy ocena się zmienia

Stan nietrzeźwości lub zatrucie alkoholemilość alkoholu · pacjentinterakcja nie dotyczyZatrucie alkoholem jest przeciwwskazaniem do stosowania estazolamu w jednej z charakterystyk, a zatrucia mieszane mogą zagrażać życiu. Leku nie należy podawać osobie pod wpływem alkoholu.
odstep ≤ 3 dni od ostatniej dawki estazolamupacjentinne zalecenieChPL estazolamu zaleca niespożywanie napojów alkoholowych także do 3 dni po zakończeniu leczenia. Zakaz nie kończy się więc wraz z przyjęciem ostatniej tabletki.
wiek ≥ 65 latpacjentryzyko rośnieU osób starszych połączenie estazolamu z alkoholem szczególnie zwiększa ryzyko nadmiernej sedacji, upadków i złamań oraz depresji oddechowej.
czas leczenia ≥ 4 tygodniepacjentryzyko rośnieRyzyko uzależnienia zwiększa się wraz z dawką i czasem leczenia oraz u pacjentów nadużywających alkoholu. U pacjentów stosujących lek dłużej niż 4 tygodnie odstawianie powinno odbywać się stopniowo pod kontrolą lekarza.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Estazolam Polfarmex 2 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/estazolam-polfarmex-100129297/

Pełny opis tej pary

Interakcja o niejasnym znaczeniuRytonawira alkoholNie ma potrzeby zmiany dawki rytonawiru u osób pijących alkohol okazjonalnie i w małych ilościach, należy jednak poinformować pacjenta o objawach uszkodzenia wątroby i zapalenia trzustki.Jeśli pijesz, rób to rzadko i w małych ilościach, nigdy nie pomijaj dawki leku z powodu alkoholu i powiedz lekarzowi, jeśli pijesz regularnie.opóźniony (dni)teoretyczne

Interakcja o niejasnym znaczeniu

Jeśli pijesz, rób to rzadko i w małych ilościach, nigdy nie pomijaj dawki leku z powodu alkoholu i powiedz lekarzowi, jeśli pijesz regularnie.

Alkohol nie osłabia bezpośrednio działania rytonawiru, a okazjonalny mały kieliszek zwykle nie szkodzi. Rytonawir i alkohol mogą jednak obciążać wątrobę i trzustkę oraz podnosić poziom tłuszczów we krwi, dlatego regularne lub duże picie zwiększa ryzyko tych problemów. Po alkoholu łatwiej też zapomnieć o dawce leku, a regularne przyjmowanie leków na HIV jest bardzo ważne dla skuteczności leczenia.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • silny ból brzucha w nadbrzuszu, często promieniujący do pleców
  • uporczywe nudności lub wymioty
  • zażółcenie skóry lub białek oczu
  • ciemny mocz lub jasny stolec
  • ból lub sztywność stawów, trudności w poruszaniu się
ChPL
brak wzmianki
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie ma potrzeby zmiany dawki rytonawiru u osób pijących alkohol okazjonalnie i w małych ilościach, należy jednak poinformować pacjenta o objawach uszkodzenia wątroby i zapalenia trzustki. U osób pijących regularnie lub dużo warto ograniczyć alkohol, oceniać czynność wątroby i lipidogram oraz omówić wpływ alkoholu na przestrzeganie schematu leczenia. Rytonawiru nie należy stosować u pacjentów z niewyrównaną chorobą wątroby, także o etiologii alkoholowej.[1]

Skutek kliniczny

Okazjonalne spożycie niewielkiej ilości alkoholu podczas leczenia rytonawirem nie powinno zmieniać jego skuteczności ani bezpieczeństwa. Regularne lub duże spożycie alkoholu może zwiększać ryzyko uszkodzenia wątroby, zapalenia trzustki i zaburzeń lipidowych, nasilać nudności i biegunkę oraz pogarszać regularność przyjmowania leków przeciwretrowirusowych, co grozi utratą kontroli wiremii i rozwojem oporności. Alkohol jest też czynnikiem ryzyka martwicy kości obserwowanej u pacjentów z zaawansowanym zakażeniem HIV i długotrwałą terapią skojarzoną.[1]

Mechanizm

Nie opisano klinicznie istotnej interakcji farmakokinetycznej między rytonawirem a etanolem, ponieważ etanol nie jest istotnym substratem izoenzymów CYP3A i CYP2D6, które rytonawir silnie hamuje.[1] Ryzyko wynika głównie z addycji działań niepożądanych na wątrobę, trzustkę i gospodarkę lipidową, bo zarówno rytonawir, jak i alkohol mogą uszkadzać wątrobę, nasilać hipertriglicerydemię i sprzyjać zapaleniu trzustki. ChPL wszystkich trzech produktów z rytonawirem w tabletkach wymienia spożywanie alkoholu wyłącznie jako jeden z czynników ryzyka martwicy kości u pacjentów leczonych przeciwretrowirusowo, bez zalecenia unikania alkoholu.[1] Rytonawiru nie należy stosować u pacjentów z niewyrównaną chorobą wątroby, co ma znaczenie u osób z alkoholową marskością wątroby.[1] Charakterystyki produktów nie różnią się w ocenie alkoholu.

Metabolizm i transportery

  • Rytonawir: inhibitor BCRP[2], inhibitor CYP3A4[2], silny inhibitor P-gp[2], induktor CYP1A2[2], induktor CYP2C19[2], induktor CYP2C8[2], induktor CYP2C9[2], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[2], wrażliwy substrat CYP3A4[2]

Monitorować

  • aktywność aminotransferaz (ALT, AST) i bilirubina u osób pijących regularnie
  • stężenie triglicerydów i cholesterolu
  • objawy zapalenia trzustki (ból w nadbrzuszu, wymioty), w razie podejrzenia amylaza lub lipaza
  • przestrzeganie schematu leczenia przeciwretrowirusowego i wiremia HIV

Kiedy ocena się zmienia

Regularne picie lub picie dużych ilości alkoholuilość alkoholu · pacjentryzyko rośnieRegularne lub duże spożycie alkoholu zwiększa addycyjne ryzyko hepatotoksyczności, zapalenia trzustki i hipertriglicerydemii oraz pogarsza adherencję do terapii przeciwretrowirusowej, co uzasadnia ograniczenie alkoholu i monitorowanie czynności wątroby oraz lipidogramu.
Przewlekłe nadużywanie alkoholu z niewyrównaną chorobą wątrobyczas leczenia · pacjentinterakcja nie dotyczyRytonawiru nie należy stosować u pacjentów z niewyrównaną chorobą wątroby, także o etiologii alkoholowej.
Roztwór doustnypostać · alkoholinne zalecenieDoustny roztwór rytonawiru zawiera etanol jako substancję pomocniczą, dlatego u osób z chorobą alkoholową, w okresie abstynencji oraz przy leczeniu disulfiramem lub metronidazolem należy rozważyć postać tabletkowaną.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/norvir-100223530/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/norvir-100223530/

Pełny opis tej pary

Inne interakcje tych leków 407

Połączenie przeciwwskazaneBenzodiazepiny nasenne (np. midazolam, estazolam)+ Triazole (np. flukonazol, pozakonazol, worykonazol) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu benzodiazepiny nasennej metabolizowanej przez CYP3A4 i triazolowego leku przeciwgrzybiczego należy unikać tego połączenia albo zmniejszyć dawkę benzodiazepiny i ściśle obserwować pacjenta pod kątem nadmiernej sedacji.Jeśli przyjmujesz lek nasenny z grupy benzodiazepin i dostajesz lek przeciwgrzybiczy z grupy triazoli, nie łącz ich bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą, bo lek nasenny może działać dużo silniej i dłużej.szybki (godziny)rozległe badania

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli przyjmujesz lek nasenny z grupy benzodiazepin i dostajesz lek przeciwgrzybiczy z grupy triazoli, nie łącz ich bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą, bo lek nasenny może działać dużo silniej i dłużej.

Niektóre leki przeciwgrzybicze, takie jak flukonazol, itrakonazol, worykonazol czy pozakonazol, spowalniają usuwanie z organizmu części leków nasennych, na przykład midazolamu i estazolamu. Lek nasenny może wtedy działać dużo mocniej i dłużej niż zwykle. Możesz być bardzo senny także następnego dnia, mieć kłopoty z równowagą i łatwiej upaść. Nie dotyczy to wszystkich leków nasennych, bo na przykład lormetazepam i temazepam są usuwane z organizmu inną drogą.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • bardzo silna senność, także w ciągu dnia
  • trudność z obudzeniem się
  • spowolniony lub płytki oddech
  • zawroty głowy i chwiejny chód
  • upadek lub prawie upadek
  • splątanie albo niewyraźna mowa
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm
Początek
szybki (godziny)
Dowody
rozległe badania

Postępowanie

Przy jednoczesnym stosowaniu benzodiazepiny nasennej metabolizowanej przez CYP3A4 i triazolowego leku przeciwgrzybiczego należy unikać tego połączenia albo zmniejszyć dawkę benzodiazepiny i ściśle obserwować pacjenta pod kątem nadmiernej sedacji. Doustny midazolam z itrakonazolem jest ujęty w przeciwwskazaniach charakterystyki itrakonazolu, a z pozakonazolem i worykonazolem należy go unikać. Jeśli midazolam musi być podany dożylnie podczas leczenia triazolem, trzeba rozważyć mniejszą dawkę, zapewnić monitorowanie oddychania i gotowość do wspomagania wentylacji. Przy estazolamie z triazolem należy zastosować najmniejszą skuteczną dawkę albo zamienić lek nasenny na substancję unieczynnianą przez glukuronidację, na przykład lormetazepam lub temazepam. Ponieważ itrakonazol, pozakonazol i izawukonazol długo pozostają w organizmie, ostrożność należy utrzymać także przez kilka dni po ich odstawieniu.

Skutek kliniczny

Połączenie może powodować nasiloną i przedłużoną sedację, senność i zaburzenia sprawności psychoruchowej następnego dnia, zaburzenia równowagi i upadki, a przy dużych dawkach lub podaniu dożylnym także depresję oddechową. Najsilniej narażony jest midazolam podawany doustnie, bo zahamowanie metabolizmu w jelicie i wątrobie sumuje się. U pacjentów leczonych długotrwałym wlewem midazolamu na oddziale intensywnej terapii lek może się kumulować, co wydłuża wybudzanie.

Mechanizm

Triazolowe leki przeciwgrzybicze hamują izoenzym CYP3A4 w wątrobie i ścianie jelita[1]. Benzodiazepiny nasenne unieczynniane głównie przez ten enzym, czyli midazolam i estazolam, są wtedy wolniej metabolizowane, a ich stężenie we krwi i czas działania wyraźnie rosną. Najsilniejszymi inhibitorami w tej grupie są itrakonazol, pozakonazol i worykonazol, a flukonazol i izawukonazol hamują CYP3A4 umiarkowanie, przy czym efekt flukonazolu rośnie wraz z dawką[1]. Interakcja nie jest wspólna dla całej grupy benzodiazepin, bo lormetazepam, temazepam, nitrazepam i remimazolam są metabolizowane innymi szlakami. Po stronie triazoli kierunek interakcji jest wspólny dla wszystkich leków grupy, a różni się jedynie jej siła.

Monitorować

  • głębokość sedacji i poziom świadomości
  • częstość oddechów i saturacja, zwłaszcza przy midazolamie podawanym dożylnie
  • ciśnienie tętnicze
  • senność i spowolnienie psychoruchowe następnego dnia
  • zaburzenia równowagi i ryzyko upadków u osób starszych
  • czas wybudzania po sedacji lub znieczuleniu

Kiedy ocena się zmienia

Doustnadroga podania · benzodiazepiny nasenneryzyko rośniePrzy doustnym podaniu midazolamu hamowanie CYP3A4 w ścianie jelita i w wątrobie sumuje się, co daje najsilniejszy wzrost stężenia. Połączenie doustnego midazolamu z itrakonazolem jest przeciwwskazane w charakterystyce itrakonazolu, a z pozakonazolem i worykonazolem należy go unikać.
Wlew ciągły lub wielokrotne dawkiczas leczenia · benzodiazepiny nasenneryzyko rośnieJednorazowa dożylna dawka midazolamu jest mniej narażona na interakcję niż podanie doustne, ale przy długotrwałym wlewie lub powtarzanych dawkach lek się kumuluje i wybudzanie może się znacznie wydłużyć. Należy zmniejszyć szybkość wlewu i monitorować głębokość sedacji.
Duża dawka flukonazoludawka · triazoleryzyko rośnieHamowanie CYP3A4 przez flukonazol zależy od dawki, więc przy dużych dawkach leczniczych interakcja z midazolamem i estazolamem staje się porównywalna z silniejszymi triazolami. Pojedyncza mała dawka flukonazolu stosowana w kandydozie pochwy daje słabszy i krótszy efekt, ale nie wyklucza interakcji.
Kilka dni od odstawienia triazoluodstep · triazoleinne zalecenieItrakonazol, pozakonazol i izawukonazol mają długi okres półtrwania, a ich działanie hamujące utrzymuje się przez kilka dni po odstawieniu. W tym czasie nie należy wracać do pełnej dawki midazolamu lub estazolamu bez obserwacji pacjenta.
wiek ≥ 65 latpacjentryzyko rośnieU osób starszych metabolizm benzodiazepin jest wolniejszy, a wrażliwość ośrodkowego układu nerwowego większa, więc nasilona sedacja szybciej prowadzi do upadków, złamań i zaburzeń oddychania. W tej grupie szczególnie zalecana jest zamiana leku nasennego na lormetazepam lub temazepam w najmniejszej skutecznej dawce.

Źródła

  1. Venkatakrishnan K, von Moltke LL, Greenblatt DJ. Effects of the antifungal agents on oxidative drug metabolism: clinical relevance. Clin Pharmacokinet. 2000;38(2):111-80. doi: 10.2165/00003088-200038020-00002. PMID: 10709776.

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneDiazepam+ RytonawirNie stosuj diazepamu razem z rytonawirem.Nie przyjmuj diazepamu razem z rytonawirem i jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem o zamianie leku, ale nie odstawiaj sam nagle diazepamu, jeśli bierzesz go od dawna.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie przyjmuj diazepamu razem z rytonawirem i jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem o zamianie leku, ale nie odstawiaj sam nagle diazepamu, jeśli bierzesz go od dawna.

Rytonawir, stosowany w leczeniu HIV i w niektórych lekach na COVID-19, mocno spowalnia usuwanie diazepamu z organizmu. Diazepam gromadzi się wtedy we krwi i może wywołać bardzo silną senność oraz spłycenie i spowolnienie oddechu. Tych leków nie stosuje się razem.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • bardzo silna senność lub trudność z obudzeniem się
  • wolny, płytki albo nierówny oddech
  • splątanie, bełkotliwa mowa
  • chwiejny chód, zawroty głowy, upadki
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm, PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie stosuj diazepamu razem z rytonawirem.[1][2][3] Jeśli pacjent wymaga benzodiazepiny w trakcie leczenia rytonawirem, wybierz lek eliminowany przez sprzęganie z kwasem glukuronowym, np. lorazepam lub oksazepam, i oceń skuteczność, bo rytonawir może przyspieszać sprzęganie z kwasem glukuronowym.[1] U pacjenta przewlekle przyjmującego diazepam nie odstawiaj go nagle – zmianę leku zaplanuj z lekarzem, aby uniknąć objawów odstawiennych. Po zakończeniu leczenia rytonawirem pamiętaj, że hamowanie metabolizmu ustępuje stopniowo, a diazepam ma długi okres półtrwania.

Skutek kliniczny

Połączenie grozi bardzo silnym uspokojeniem i depresją oddechową.[4] Rytonawir zwiększa ekspozycję na lek podawany w skojarzeniu i ryzyko ciężkich działań niepożądanych, dlatego połączenie jest przeciwwskazane.[1][2][3] Nadmierna sedacja może narastać przez kilka dni ze względu na kumulację diazepamu i jego czynnego metabolitu.

Mechanizm

Rytonawir silnie hamuje CYP3A, a diazepam jest utleniany przy udziale CYP3A i CYP2C19, więc jego metabolizm zwalnia i stężenie we krwi rośnie.[1][4] Rytonawir może jednocześnie indukować CYP2C19, ale nie znosi to klinicznie istotnego wzrostu ekspozycji na diazepam.[1] Ponieważ diazepam i jego czynny metabolit desmetylodiazepam mają długi okres półtrwania, zahamowanie ich eliminacji prowadzi do kumulacji i przedłużonego działania.

Metabolizm i transportery

Wspólny mechanizm:

  • Rytonawir – inhibitor CYP3A4[5], diazepam – substrat CYP3A4[6]
  • Rytonawir – induktor CYP2C19[5], diazepam – umiarkowanie wrażliwy substrat CYP2C19[7]
  • Diazepam: umiarkowanie wrażliwy substrat CYP2C19[7], substrat CYP3A4[6]
  • Rytonawir: inhibitor BCRP[5], inhibitor CYP3A4[5], silny inhibitor P-gp[5], induktor CYP1A2[5], induktor CYP2C19[5], induktor CYP2C8[5], induktor CYP2C9[5], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[5], wrażliwy substrat CYP3A4[5]

Monitorować

  • stopień sedacji i senności
  • częstość i głębokość oddechów
  • zaburzenia koordynacji ruchowej i ryzyko upadków
  • objawy odstawienne przy zmianie benzodiazepiny

Bezpieczniejsze alternatywy

lorazepamoksazepam

Kiedy ocena się zmienia

Podeszły wiekwiek · pacjentryzyko rośnieU osób starszych wrażliwość na diazepam jest większa, więc nasilenie sedacji i depresji oddechowej przy zahamowaniu jego metabolizmu jest szczególnie groźne.
Długotrwałe stosowanie diazepamuczas leczenia · diazepaminne zalecenieU pacjenta przewlekle przyjmującego diazepam nie przerywa się go nagle przed włączeniem rytonawiru – zamianę na lorazepam lub oksazepam planuje lekarz, aby uniknąć zespołu odstawiennego.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/norvir-100223530/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Ritonavir Accord 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ritonavir-accord-100374750/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Ritonavir Aurovitas 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ritonavir-aurovitas-100430200/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Relanium 2 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/relanium-100057770/
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 17.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/norvir-100223530/
  6. Charakterystyka Produktu Leczniczego Relanium. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 17.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/relanium-100057770/
  7. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 17.10.2026]. Dostępne na: fda.gov

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneDziurawiec+ RytonawirNie łącz rytonawiru z żadnym preparatem zawierającym dziurawiec zwyczajny – połączenie jest przeciwwskazane.Nie przyjmuj żadnych preparatów z dziurawcem, a jeśli już je bierzesz, odstaw je i od razu powiedz o tym lekarzowi, który prowadzi twoje leczenie HIV.opóźniony (dni)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie przyjmuj żadnych preparatów z dziurawcem, a jeśli już je bierzesz, odstaw je i od razu powiedz o tym lekarzowi, który prowadzi twoje leczenie HIV.

Dziurawiec osłabia działanie rytonawiru i leków, które rytonawir wzmacnia. Leczenie może przestać działać, a wirus może stać się odporny na leki. Tych preparatów nie wolno łączyć. Dziurawiec bywa ukryty w herbatkach, kroplach na trawienie i suplementach na nastrój.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • pogorszenie wyników badań wiremii
  • nasilenie działań niepożądanych rytonawiru w kolejnych tygodniach po odstawieniu dziurawca, np. nudności, biegunka, mrowienie wokół ust, zaburzenia smaku
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm, PK – transport
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Nie łącz rytonawiru z żadnym preparatem zawierającym dziurawiec zwyczajny – połączenie jest przeciwwskazane[1][2][3]. Dziurawca nie stosuje się u osób przyjmujących leki przeciwwirusowe w zakażeniu HIV[4]. Jeśli pacjent już przyjmuje dziurawiec, należy go odstawić i gdy to możliwe oznaczyć wiremię[1][2]. Po odstawieniu dziurawca stężenie rytonawiru może wzrosnąć, więc może być konieczne ponowne dobranie dawki rytonawiru, a indukcja enzymów utrzymuje się co najmniej dwa tygodnie[1].

Skutek kliniczny

Zmniejszenie stężenia rytonawiru oraz wzmacnianego przez niego inhibitora proteazy, co grozi utratą kontroli wiremii HIV i rozwojem oporności wirusa na leczenie. Po odstawieniu dziurawca stężenie rytonawiru może wzrosnąć[1].

Mechanizm

Dziurawiec zwyczajny indukuje enzymy metabolizujące rytonawir, przez co stężenie rytonawiru w surowicy się zmniejsza[1][2]. Systematyczne przyjmowanie dziurawca aktywuje cytochrom P450 i osłabia działanie leków przeciwwirusowych, np. indynawiru[5]. Dziurawiec indukuje też glikoproteinę P, co dodatkowo zmniejsza ekspozycję na rytonawir i na inhibitor proteazy, którego działanie rytonawir wzmacnia.

Metabolizm i transportery

Wspólny mechanizm:

  • Dziurawiec – silny induktor CYP3A4[6], rytonawir – wrażliwy substrat CYP3A4[7]
  • Dziurawiec: silny induktor CYP3A4[6]
  • Rytonawir: inhibitor BCRP[7], inhibitor CYP3A4[7], silny inhibitor P-gp[7], induktor CYP1A2[7], induktor CYP2C19[7], induktor CYP2C8[7], induktor CYP2C9[7], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[7], wrażliwy substrat CYP3A4[7]

Monitorować

  • wiremia HIV (miano RNA HIV) po wykryciu jednoczesnego stosowania i po odstawieniu dziurawca
  • działania niepożądane rytonawiru i wzmacnianego inhibitora proteazy w ciągu kilku tygodni po odstawieniu dziurawca

Bezpieczniejsze alternatywy

escytalopramcytalopram

Kiedy ocena się zmienia

Dziurawiec przyjmowany przed włączeniem rytonawiru lub razem z nimkolejność włączenia · pacjentinne zalecenieOdstaw dziurawiec i gdy to możliwe oznacz wiremię. Po odstawieniu stężenie rytonawiru może wzrosnąć, więc może być konieczne ponowne dobranie dawki rytonawiru.
odstep ≥ 2 tygodnie od odstawienia dziurawcadziurawiecinne zalecenieIndukcja enzymów utrzymuje się co najmniej dwa tygodnie po odstawieniu dziurawca, więc przez ten czas stężenie rytonawiru i wzmacnianego leku może być nadal obniżone, a potem stopniowo rosnąć.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/norvir-100223530/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Ritonavir Accord 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ritonavir-accord-100374750/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Ritonavir Aurovitas 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ritonavir-aurovitas-100430200/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Intractum Hyperici Phytopharm 4,65 g/5 ml, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/intractum-hyperici-phytopharm-100031859/
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Digestonic -, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/digestonic-100018913/
  6. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
  7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/norvir-100223530/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneEstazolam+ BupropionRównoczesne stosowanie jest możliwe, ale estazolamu nie wolno odstawiać nagle w trakcie leczenia bupropionem – dawkę zmniejsza się stopniowo pod kontrolą lekarza.Nie przerywaj nagle przyjmowania estazolamu w trakcie leczenia bupropionem – jeśli chcesz go odstawić, ustal z lekarzem stopniowe zmniejszanie dawki.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie przerywaj nagle przyjmowania estazolamu w trakcie leczenia bupropionem – jeśli chcesz go odstawić, ustal z lekarzem stopniowe zmniejszanie dawki.

Te leki można przyjmować razem, ale wymagają ostrożności. Lek przeciwdepresyjny bupropion zwiększa ryzyko drgawek, a nagłe odstawienie leku nasennego estazolamu też może je wywołać. Razem leki mogą też nasilać senność.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • drgawki lub utrata przytomności
  • drżenie, niepokój, bezsenność po zmniejszeniu dawki estazolamu
  • silna senność w ciągu dnia
  • zawroty głowy i chwiejny chód
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – synergizm, PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Równoczesne stosowanie jest możliwe, ale estazolamu nie wolno odstawiać nagle w trakcie leczenia bupropionem – dawkę zmniejsza się stopniowo pod kontrolą lekarza.[1] Na początku leczenia skojarzonego trzeba ocenić senność i sprawność psychomotoryczną, a u pacjentów z innymi czynnikami ryzyka drgawek rozważyć zasadność dalszego stosowania benzodiazepiny.

Skutek kliniczny

Główne zagrożenie to napad drgawkowy po nagłym odstawieniu estazolamu u pacjenta leczonego bupropionem.[1] Podczas równoczesnego stosowania możliwe jest też nasilenie senności i zaburzeń psychomotorycznych.[2]

Mechanizm

Bupropion obniża próg drgawkowy, a ryzyko napadów zależy od jego dawki. Nagłe odstawienie benzodiazepiny, w tym estazolamu, również sprzyja napadom drgawkowym, więc oba czynniki się sumują. Dlatego nagłe odstawienie benzodiazepin w trakcie leczenia bupropionem jest przeciwwskazane.[1] Estazolam nasila działanie leków działających na ośrodkowy układ nerwowy, w tym leków przeciwdepresyjnych.[2] Istotna interakcja farmakokinetyczna nie jest oczekiwana, ponieważ bupropion hamuje głównie CYP2D6, który nie odgrywa znaczącej roli w metabolizmie estazolamu.

Metabolizm i transportery

  • Bupropion: silny inhibitor CYP2D6[3], drugorzędny szlak substrat CYP1A2[4], wrażliwy substrat CYP2B6[3], drugorzędny szlak substrat CYP2C9[4], drugorzędny szlak substrat CYP2E1[4], drugorzędny szlak substrat CYP3A4[4]

Monitorować

  • objawy odstawienia benzodiazepin przy zmniejszaniu dawki estazolamu
  • napady drgawkowe
  • nadmierna senność i zaburzenia sprawności psychomotorycznej

Bezpieczniejsze alternatywy

melatoninasertralina

Kiedy ocena się zmienia

Nagłe odstawienie w trakcie leczenia bupropionemdawka · estazolamryzyko rośnieNagłe odstawienie benzodiazepiny w trakcie leczenia bupropionem jest przeciwwskazane z powodu ryzyka napadów drgawkowych.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Wellbutrin XR 300 mg, tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/wellbutrin-xr-100175245/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Estazolam Polfarmex 2 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/estazolam-polfarmex-100129297/
  3. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 19.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Wellbutrin XR. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 19.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/wellbutrin-xr-100175245/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneInhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir)+ Alfa-adrenolityki urologiczne (np. tamsulosyna, sylodosyna, alfuzosyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i alfa-adrenolityku urologicznego należy unikać tego połączenia albo, gdy jest konieczne, wybrać lek o najmniejszym ryzyku i ściśle kontrolować ciśnienie tętnicze.Jeśli bierzesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy i lek na prostatę z grupy alfa-blokerów, nie zaczynaj ani nie łącz ich bez rozmowy z lekarzem, a gdy już je bierzesz razem, wstawaj powoli i zgłoś lekarzowi zawroty głowy lub omdlenie.szybki (godziny)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli bierzesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy i lek na prostatę z grupy alfa-blokerów, nie zaczynaj ani nie łącz ich bez rozmowy z lekarzem, a gdy już je bierzesz razem, wstawaj powoli i zgłoś lekarzowi zawroty głowy lub omdlenie.

Niektóre leki na HIV, takie jak darunawir, atazanawir czy rytonawir, spowalniają usuwanie z organizmu leków na prostatę, takich jak alfuzosyna, sylodosyna czy tamsulosyna. Lek na prostatę gromadzi się wtedy we krwi i działa silniej niż powinien. Może to mocno obniżyć ciśnienie, zwłaszcza przy wstawaniu, i grozić zawrotami głowy, omdleniem lub upadkiem. Terazosyna jest wyjątkiem, bo organizm usuwa ją inną drogą.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • zawroty głowy lub pociemnienie przed oczami przy wstawaniu
  • omdlenie lub upadek
  • kołatanie serca lub szybkie bicie serca
  • silne osłabienie i senność
  • bolesny wzwód trwający kilka godzin
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm, PK – transport
Początek
szybki (godziny)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i alfa-adrenolityku urologicznego należy unikać tego połączenia albo, gdy jest konieczne, wybrać lek o najmniejszym ryzyku i ściśle kontrolować ciśnienie tętnicze. Alfuzosyna jest przeciwwskazana z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i inhibitorami proteazy wzmacnianymi rytonawirem. Nie należy jej z nimi łączyć. Sylodosyny nie zaleca się łączyć z silnymi inhibitorami CYP3A4. Tamsulosynę można rozważyć tylko ostrożnie, w najniższej dawce, z oceną ciśnienia w pozycji stojącej po rozpoczęciu leczenia. Jeśli pacjent wymaga alfa-adrenolityku, rozsądną opcją jest terazosyna z miareczkowaniem dawki od najniższej. Można też zamiast niego zastosować inhibitor 5-alfa-reduktazy. Gdy zmiana leczenia przeciwwirusowego jest możliwa, warto rozważyć schemat bez inhibitora proteazy i bez wzmacniacza farmakokinetycznego.

Skutek kliniczny

Większe stężenie alfa-adrenolityku nasila jego działanie rozszerzające naczynia. Może to dać hipotonię ortostatyczną, zawroty głowy, omdlenia i upadki, a także tachykardię odruchową. Alfuzosyna wydłuża odstęp QT zależnie od stężenia. To ryzyko sumuje się z działaniem sakwinawiru i rytonawiru, które same wydłużają QT. Najsilniejszy wzrost stężeń dotyczy alfuzosyny i sylodosyny. Przy tamsulosynie wzrost jest mniejszy, ale nadal może mieć znaczenie kliniczne.

Mechanizm

Inhibitory proteazy, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem, są silnymi inhibitorami CYP3A4. Dotyczy to też leków, które podaje się zawsze z rytonawirem, jak darunawir, typranawir czy sakwinawir. Alfuzosyna, sylodosyna i tamsulosyna są w dużej mierze metabolizowane przez CYP3A4. Gdy ten szlak zostaje zahamowany, ich stężenie we krwi wyraźnie rośnie i utrzymuje się dłużej. W przypadku sylodosyny dochodzi jeszcze hamowanie glikoproteiny P. Mechanizm jest wspólny dla całej grupy inhibitorów proteazy. W grupie alfa-adrenolityków dotyczy alfuzosyny, sylodosyny i tamsulosyny, ale nie terazosyny.

Monitorować

  • ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej, szczególnie w pierwszych dniach połączenia
  • objawy hipotonii ortostatycznej: zawroty głowy, omdlenia, upadki
  • częstość akcji serca
  • EKG z oceną odstępu QT przy połączeniu z sakwinawirem lub u pacjentów z innymi czynnikami ryzyka wydłużenia QT

Kiedy ocena się zmienia

wiek ≥ 65 latpacjentryzyko rośnieU osób starszych hipotonia ortostatyczna częściej prowadzi do upadków i złamań. Nasilenie działania alfa-adrenolityku jest u nich szczególnie niebezpieczne, więc należy unikać połączenia lub stosować najniższe dawki z kontrolą ciśnienia w pozycji stojącej.
Inhibitor proteazy dołączony do stałego leczenia alfa-adrenolitykiemkolejność włączenia · inhibitory proteazyinne zalecenieGdy inhibitor proteazy, zwłaszcza wzmacniany rytonawirem, dołącza się do wcześniej dobrze tolerowanego alfa-adrenolityku, stężenie alfa-adrenolityku rośnie w ciągu kilku dni. Należy wtedy odstawić alfuzosynę lub sylodosynę i zamienić je na lek bez tej interakcji. Przy tamsulosynie trzeba rozważyć zmniejszenie dawki i kontrolować ciśnienie w pierwszych dniach.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Accord 75 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/darunavir-accord-100407537/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz 100 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/reyataz-100125810/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Krka 200 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/atazanavir-krka-100402296/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Accord 150 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/atazanavir-accord-100399016/
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/prezista-100201988/
  6. Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Krka 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/darunavir-krka-100401954/
  7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Omnic Ocas 0,4 0,4 mg, tabletki powlekane o przedłużonym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/omnic-ocas-0-4-100136340/
  8. Charakterystyka Produktu Leczniczego Tanyz 0,4 mg, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/tanyz-100158198/
  9. Charakterystyka Produktu Leczniczego Tamsudil 0,4 mg, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu, twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/tamsudil-100158488/
  10. Charakterystyka Produktu Leczniczego Silodosin Recordati 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/silodosin-recordati-100416861/
  11. Charakterystyka Produktu Leczniczego Silodyx 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/silodyx-100316390/
  12. Charakterystyka Produktu Leczniczego Urorec 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/urorec-100074739/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneInhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir)+ Inhibitory fosfodiesterazy typu 5 (np. syldenafil, tadalafil, wardenafil) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i inhibitora fosfodiesterazy typu 5 należy podawać inhibitor PDE5 w najmniejszej dawce i z wydłużonym odstępem między dawkami albo całkowicie zrezygnować z połączenia, gdy charakterystyka produktu je przeciwwskazuje.Jeśli przyjmujesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy, nie bierz żadnego leku na erekcję ani na nadciśnienie płucne z tej grupy bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą, bo może być potrzebna znacznie mniejsza dawka albo inny lek.szybki (godziny)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli przyjmujesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy, nie bierz żadnego leku na erekcję ani na nadciśnienie płucne z tej grupy bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą, bo może być potrzebna znacznie mniejsza dawka albo inny lek.

Niektóre leki na HIV, takie jak darunawir, atazanawir czy rytonawir, spowalniają usuwanie z organizmu leków na zaburzenia erekcji, takich jak syldenafil, tadalafil, wardenafil czy awanafil. Lek na erekcję działa wtedy dużo silniej i dłużej, niż powinien. Może to wywołać silny spadek ciśnienia, omdlenie, zaburzenia widzenia albo długi, bolesny wzwód. Część tych połączeń jest całkowicie zakazana, a przy innych potrzebna jest wyraźnie mniejsza dawka.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • silne zawroty głowy lub uczucie zbliżającego się omdlenia
  • omdlenie
  • nagłe pogorszenie lub utrata widzenia
  • wzwód trwający kilka godzin lub bolesny
  • kołatanie serca lub ból w klatce piersiowej
  • silny ból głowy
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm
Początek
szybki (godziny)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i inhibitora fosfodiesterazy typu 5 należy podawać inhibitor PDE5 w najmniejszej dawce i z wydłużonym odstępem między dawkami albo całkowicie zrezygnować z połączenia, gdy charakterystyka produktu je przeciwwskazuje. Awanafil jest przeciwwskazany z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i inhibitorami proteazy wzmacnianymi rytonawirem, dlatego tego połączenia nie należy stosować. Wardenafil jest przeciwwskazany z rytonawirem, a z pozostałymi inhibitorami proteazy należy go unikać, przy sakwinawirze także z powodu ryzyka wydłużenia odstępu QT. Syldenafil i tadalafil w leczeniu zaburzeń erekcji można stosować tylko w zredukowanej dawce i rzadziej niż zwykle, zgodnie z zaleceniami charakterystyki produktu. Przewlekłe stosowanie syldenafilu w tętniczym nadciśnieniu płucnym u pacjenta przyjmującego inhibitor proteazy jest przeciwwskazane, a tadalafil w tym wskazaniu wymaga specjalnego schematu włączania i odstawiania[1]. Pacjenta należy poinformować o objawach przedawkowania inhibitora PDE5 i bezwzględnym zakazie łączenia z azotanami.

Skutek kliniczny

Nasilenie i wydłużenie działania inhibitora PDE5 z ryzykiem ciężkiego niedociśnienia, zawrotów głowy, omdlenia, zaburzeń widzenia, bólu głowy, zaczerwienienia twarzy oraz przedłużonego, bolesnego wzwodu (priapizmu). Przy wardenafilu skojarzonym z sakwinawirem dochodzi ryzyko addycyjnego wydłużenia odstępu QT. Skutek dotyczy wszystkich par obu grup, a różnice w kwalifikacji wynikają z wrażliwości poszczególnych inhibitorów PDE5 i ze wskazania, w którym są stosowane.

Mechanizm

Inhibitory proteazy HIV, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem, silnie hamują izoenzym CYP3A4 w wątrobie i ścianie jelita. Wszystkie inhibitory fosfodiesterazy typu 5 są metabolizowane głównie przez CYP3A4, dlatego ich stężenie we krwi wyraźnie rośnie, a okres półtrwania się wydłuża. Mechanizm jest wspólny dla całej klasy. Typranawir sam indukuje część enzymów, ale stosowany jest zawsze z rytonawirem, więc wypadkowym efektem jest hamowanie metabolizmu inhibitora PDE5. Fosamprenawir działa przez swój aktywny metabolit amprenawir i również jest wzmacniany rytonawirem.

Monitorować

  • ciśnienie tętnicze, zwłaszcza po pierwszej dawce inhibitora PDE5
  • objawy niedociśnienia ortostatycznego i omdlenia
  • zaburzenia widzenia
  • przedłużony lub bolesny wzwód
  • EKG i odstęp QT przy skojarzeniu sakwinawiru z wardenafilem
  • tolerancja wysiłku i objawy niewydolności prawej komory u pacjentów z nadciśnieniem płucnym

Kiedy ocena się zmienia

Regularne dawkowanie w tętniczym nadciśnieniu płucnymdawka · inhibitory fosfodiesterazy typu 5ryzyko rośniePrzewlekłe podawanie syldenafilu w nadciśnieniu płucnym z inhibitorem proteazy jest przeciwwskazane, ponieważ utrzymująca się wysoka ekspozycja grozi ciężkim niedociśnieniem. Tadalafil w tym wskazaniu można stosować wyłącznie według specjalnego schematu z charakterystyki produktu, pod kontrolą lekarza prowadzącego.
Włączanie inhibitora proteazy u pacjenta już leczonego inhibitorem PDE5kolejność włączenia · inhibitory fosfodiesterazy typu 5inne zalecenieGdy inhibitor proteazy jest włączany u pacjenta przyjmującego regularnie inhibitor PDE5, należy przerwać podawanie inhibitora PDE5 przed rozpoczęciem terapii przeciwretrowirusowej i po ustabilizowaniu jej ponownie włączyć go od najmniejszej dawki. Gdy kolejność jest odwrotna, inhibitor PDE5 rozpoczyna się od najmniejszej dawki.

Źródła

  1. Chinello P, Cicalini S, Pichini S, Pacifici R, Tempestilli M, Petrosillo N. Sildenafil plasma concentrations in two HIV patients with pulmonary hypertension treated with ritonavir-boosted protease inhibitors. Curr HIV Res. 2012;10(2):162-4. doi: 10.2174/157016212799937263. PMID: 22329523.

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneInne leki nasercowe (np. iwabradyna, ranolazyna, mawakamten)+ Inhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir) klasaJednoczesnego stosowania inhibitora proteazy HIV i leku nasercowego zależnego od CYP3A4 należy unikać, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane w ChPL albo wymaga zmiany leczenia.Jeśli bierzesz lek na serce i lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy albo rytonawir w leczeniu COVID-19, nie łącz ich bez zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie o obu lekach.opóźniony (dni)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli bierzesz lek na serce i lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy albo rytonawir w leczeniu COVID-19, nie łącz ich bez zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie o obu lekach.

Niektóre leki na HIV, takie jak rytonawir, darunawir czy atazanawir, mocno spowalniają usuwanie z organizmu części leków na serce. Dotyczy to zwłaszcza ranolazyny, iwabradyny i mawakamtenu, których może wtedy we krwi zrobić się za dużo. Może to spowodować groźne zwolnienie lub zaburzenia rytmu serca, omdlenia albo osłabienie pracy serca. Trimetazydyna, meldonium, koenzym Q10 i preparaty z głogu nie stwarzają tego problemu.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • bardzo wolne bicie serca
  • kołatanie serca lub nierówny rytm
  • zawroty głowy lub omdlenie
  • błyski lub jasne plamy w polu widzenia
  • duszność, obrzęki nóg lub nagłe osłabienie
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm, PK – transport, PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Jednoczesnego stosowania inhibitora proteazy HIV i leku nasercowego zależnego od CYP3A4 należy unikać, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane w ChPL albo wymaga zmiany leczenia. Ranolazyna i iwabradyna są przeciwwskazane z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i innymi inhibitorami proteazy HIV, i należy je odstawić lub zastąpić innym lekiem. Mawakamtenu nie należy włączać u pacjenta leczonego wzmacnianym inhibitorem proteazy bez konsultacji kardiologicznej, a u osób słabo metabolizujących przez CYP2C19 połączenie jest przeciwwskazane. Dotyczy to także krótkiej kuracji nirmatrelwirem z rytonawirem w COVID-19, a po jej zakończeniu z ponownym włączeniem ranolazyny lub iwabradyny trzeba odczekać kilka dni[1]. Jeżeli lek nasercowy jest niezbędny, rozważ z lekarzem prowadzącym leczenie HIV zmianę schematu na niewzmacniany inhibitor integrazy.

Skutek kliniczny

Przy ranolazynie wzrost stężenia grozi wydłużeniem odstępu QT, częstoskurczem typu torsade de pointes, zawrotami głowy, nudnościami i omdleniami. Przy iwabradynie grozi ciężką bradykardią, blokiem przedsionkowo-komorowym, zaburzeniami widzenia typu fosfenów i arytmią komorową wtórną do bradykardii. Przy mawakamtenie grozi nadmiernym spadkiem frakcji wyrzutowej lewej komory i niewydolnością serca. Interakcja dotyczy wszystkich inhibitorów proteazy z listy, ale nie wszystkich leków nasercowych – leki nie zależne od CYP3A4 są wyjątkami.

Mechanizm

Inhibitory proteazy HIV, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem lub kobicystatem, silnie hamują CYP3A4, a część z nich także glikoproteinę P[2]. Ranolazyna, iwabradyna i mawakamten są metabolizowane w dużej mierze przez CYP3A4, a ranolazyna jest dodatkowo substratem glikoproteiny P, dlatego ich stężenie we krwi wielokrotnie rośnie. Sakwinawir i atazanawir dodatkowo wydłużają odstęp PR lub QT, co sumuje się z wydłużeniem QT po ranolazynie i z bradykardią po iwabradynie. Hamowanie CYP3A4 przez rytonawir utrzymuje się jeszcze kilka dni po jego odstawieniu.

Monitorować

  • częstość rytmu serca
  • EKG z oceną odstępów QTc i PR
  • ciśnienie tętnicze
  • objawy niewydolności serca i frakcja wyrzutowa lewej komory przy mawakamtenie
  • zawroty głowy, omdlenia i zaburzenia widzenia

Źródła

  1. Casey B, Vernick RC, Bahekar A, Patel D, Ncogo Alene I. Ranolazine Toxicity Secondary to Paxlovid. Cureus. 2023;15(4):e37153. doi: 10.7759/cureus.37153. PMID: 37153311.
  2. Maideen NMP, Kandasamy K, Balasubramanian R. Pharmacokinetic Interactions of Paxlovid Involving CYP3A Enzymes and P-gp Transporter: An Overview of Clinical Data. Curr Drug Metab. 2024;25(9):639-652. doi: 10.2174/0113892002320326250123082112. PMID: 39917926.

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneKlozapina+ RytonawirKlozapiny nie łączy się z rytonawirem, także w małej dawce stosowanej do wzmacniania innych leków przeciwretrowirusowych.Nie przyjmuj tych leków razem i nie odstawiaj żadnego z nich samodzielnie, tylko jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem.szybki (godziny)opisy przypadków

Połączenie przeciwwskazane

Nie przyjmuj tych leków razem i nie odstawiaj żadnego z nich samodzielnie, tylko jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem.

Te dwa leki nie powinny być przyjmowane razem. Lek na HIV może zmieniać ilość leku przeciwpsychotycznego we krwi i nasilać jego groźne działania niepożądane. Należy do nich silny spadek odporności, nadmierna senność, zawroty głowy i drgawki. Lekarz może dobrać inny lek na HIV, który jest bezpieczny razem z twoim leczeniem psychiatrycznym.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka, ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej
  • silna senność lub splątanie
  • zawroty głowy i omdlenia przy wstawaniu
  • drgawki
  • kołatanie serca
  • nasilony ślinotok
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm
Początek
szybki (godziny)
Dowody
opisy przypadków

Postępowanie

Klozapiny nie łączy się z rytonawirem, także w małej dawce stosowanej do wzmacniania innych leków przeciwretrowirusowych.[1] U pacjenta leczonego klozapiną należy dobrać schemat przeciwretrowirusowy bez rytonawiru i innych silnych inhibitorów CYP3A. Decyzję o zmianie leczenia podejmuje lekarz prowadzący terapię HIV wspólnie z psychiatrą. Jeśli połączenie zostało już zastosowane, konieczna jest pilna kontrola morfologii z rozmazem i ocena objawów toksyczności klozapiny.

Skutek kliniczny

Wzrost stężenia klozapiny zwiększa ryzyko ciężkich zaburzeń hematologicznych oraz innych ciężkich działań niepożądanych klozapiny.[1] W praktyce chodzi o agranulocytozę, nadmierną sedację, niedociśnienie, napady drgawkowe i zaburzenia rytmu serca.

Mechanizm

Rytonawir jest silnym inhibitorem CYP3A i CYP2D6, dlatego hamuje metabolizm klozapiny i zwiększa jej stężenie w osoczu.[1] Jednocześnie rytonawir indukuje CYP1A2, czyli główny szlak przemian klozapiny, co może z czasem obniżać jej stężenie.[1] Wypadkowy wpływ na stężenie klozapiny jest więc trudny do przewidzenia i może zmieniać się w trakcie leczenia. Opisywano przypadki interakcji klozapiny z inhibitorami proteazy.[2]

Metabolizm i transportery

Wspólny mechanizm:

  • Rytonawir – inhibitor CYP3A4[3], klozapina – substrat CYP3A4[4]
  • Rytonawir – induktor CYP1A2[3], klozapina – umiarkowanie wrażliwy substrat CYP1A2[5]
  • Rytonawir – induktor CYP2C19[3], klozapina – drugorzędny szlak substrat CYP2C19[4]
  • Klozapina: umiarkowanie wrażliwy substrat CYP1A2[5], drugorzędny szlak substrat CYP2C19[4], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[4], substrat CYP3A4[4]
  • Rytonawir: inhibitor BCRP[3], inhibitor CYP3A4[3], silny inhibitor P-gp[3], induktor CYP1A2[3], induktor CYP2C19[3], induktor CYP2C8[3], induktor CYP2C9[3], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[3], wrażliwy substrat CYP3A4[3]

Monitorować

  • morfologia z rozmazem i bezwzględna liczba neutrofili
  • stężenie klozapiny w osoczu
  • objawy toksyczności klozapiny – sedacja, ślinotok, niedociśnienie ortostatyczne, drgawki
  • EKG z oceną odstępu QTc

Bezpieczniejsze alternatywy

dolutegrawirraltegrawir

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/norvir-100223530/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam 25 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 17.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/norvir-100223530/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 17.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
  5. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 17.10.2026]. Dostępne na: fda.gov

Pełny opis tej pary

Oznaczenia na tej stronie

  • Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
  • Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
  • Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
  • Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
  • Korzystna interakcjaPołączenie celowe

Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.

Zgłoś błąd lub sugestię

Zgłoszenie trafi do redakcji razem z adresem tej strony. Nie podawaj danych pacjenta. Zasady przetwarzania danych opisuje polityka prywatności.