Interakcje / Formoterol / Formoterol i ozanimod
Jaki opis pokazać?
Interakcja o niejasnym znaczeniu
Połączenie można stosować bez zmiany dawek, ale przed rozpoczęciem ozanimodu u pacjenta przyjmującego formoterol należy ocenić EKG, tętno i stężenie potasu.
Przyjmuj oba leki tak jak dotąd i od razu zgłoś się do lekarza, jeśli poczujesz kołatanie serca, silne zawroty głowy, omdlenie lub nasilenie duszności.
Interakcja o niejasnym znaczeniuFormoterol+ OzanimodPołączenie można stosować bez zmiany dawek, ale przed rozpoczęciem ozanimodu u pacjenta przyjmującego formoterol należy ocenić EKG, tętno i stężenie potasu.Przyjmuj oba leki tak jak dotąd i od razu zgłoś się do lekarza, jeśli poczujesz kołatanie serca, silne zawroty głowy, omdlenie lub nasilenie duszności.nieznanyteoretyczne
Interakcja o niejasnym znaczeniu
Przyjmuj oba leki tak jak dotąd i od razu zgłoś się do lekarza, jeśli poczujesz kołatanie serca, silne zawroty głowy, omdlenie lub nasilenie duszności.
Te dwa leki zwykle można przyjmować razem. Lek wziewny rozszerzający oskrzela może przyspieszać bicie serca, a ozanimod na początku leczenia może je zwalniać. U niektórych osób może to rzadko powodować nierówne bicie serca lub zawroty głowy. Ozanimod może też nieco pogorszyć oddychanie u osób z chorobą płuc.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie lub nierówne bicie serca
- bardzo wolne tętno
- silne zawroty głowy lub omdlenie
- nasilenie duszności lub świszczący oddech
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie można stosować bez zmiany dawek, ale przed rozpoczęciem ozanimodu u pacjenta przyjmującego formoterol należy ocenić EKG, tętno i stężenie potasu. Pacjenta z chorobą serca, hipokaliemią lub przyjmującego inne leki wydłużające odstęp QT trzeba ściślej obserwować na początku leczenia ozanimodem. U chorego na astmę lub POChP warto kontrolować czynność płuc, bo ozanimod może ją nieznacznie pogarszać.
Skutek kliniczny
Poważnych skutków tego połączenia nie opisano. Możliwe są kołatanie serca, zawroty głowy lub omdlenie, zwłaszcza w pierwszych dniach przyjmowania ozanimodu u pacjentów z chorobą serca, hipokaliemią lub przyjmujących inne leki wydłużające odstęp QT.
Mechanizm
Oba leki mogą wpływać na rytm serca, ale w odmienny sposób. Formoterol jako długo działający β2-mimetyk może przyspieszać czynność serca, obniżać stężenie potasu i u osób podatnych sprzyjać komorowym zaburzeniom rytmu. Ozanimod jako modulator receptora sfingozyno-1-fosforanu przejściowo zwalnia czynność serca i może opóźniać przewodzenie przedsionkowo-komorowe, głównie na początku leczenia. Teoretycznie nałożenie się bradykardii, hipokaliemii i proarytmicznego działania β2-mimetyku zwiększa podatność na zaburzenia rytmu. Interakcji farmakokinetycznej się nie oczekuje, bo formoterol nie wpływa na CYP2C8 ani na monoaminooksydazę.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- tętno i EKG przed rozpoczęciem i na początku leczenia ozanimodem
- stężenie potasu, zwłaszcza przy jednoczesnych lekach moczopędnych, steroidach lub pochodnych ksantyny
- czynność płuc (spirometria) u chorych na astmę lub POChP
- objawy kołatania serca, zawrotów głowy i omdleń
Kiedy ocena się zmienia
| Ozanimod włączany u pacjenta stosującego formoterolkolejność włączenia · ozanimod | ryzyko rośnie | Zwolnienie czynności serca i zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego są najbardziej prawdopodobne na początku leczenia ozanimodem, dlatego wtedy obserwacja powinna być najściślejsza. |
| Dawki większe niż zalecane lub częste dawki doraźnedawka · formoterol | ryzyko rośnie | Duże dawki formoterolu nasilają tachykardię, hipokaliemię i ryzyko wydłużenia odstępu QT, co zwiększa teoretyczne ryzyko zaburzeń rytmu przy jednoczesnym ozanimodzie. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zafiron. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/zafiron-100112227/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zeposia. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/zeposia-100438934/
Alkohol przy tych lekach
Interakcja nieistotna klinicznieFormoterola alkoholNie trzeba zmieniać dawkowania formoterolu ani zalecać abstynencji przy umiarkowanym spożyciu alkoholu.Stosuj lek jak zwykle i nie pij dużych ilości alkoholu, a jeśli po alkoholu masz duszność lub kołatanie serca, zapytaj lekarza lub farmaceutę.nieznanyteoretyczne
Interakcja nieistotna klinicznie
Stosuj lek jak zwykle i nie pij dużych ilości alkoholu, a jeśli po alkoholu masz duszność lub kołatanie serca, zapytaj lekarza lub farmaceutę.
Lek wziewny z formoterolem możesz stosować, nawet jeśli czasem wypijesz niewielką ilość alkoholu. Picie dużych ilości alkoholu może jednak razem z lekiem przyspieszać bicie serca i powodować kołatanie. U niektórych osób z astmą alkohol, zwłaszcza wino lub piwo, sam wywołuje duszność.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie lub nierówne bicie serca
- bardzo szybkie tętno
- zawroty głowy lub omdlenie
- drżenie mięśni lub skurcze mięśni
- nasilenie duszności lub świszczący oddech po alkoholu
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie trzeba zmieniać dawkowania formoterolu ani zalecać abstynencji przy umiarkowanym spożyciu alkoholu. Należy odradzać picie dużych ilości alkoholu, a u osób nadużywających alkoholu, z chorobą serca lub leczonych jednocześnie lekami moczopędnymi, steroidami lub pochodnymi ksantyny rozważyć kontrolę stężenia potasu i EKG.
Skutek kliniczny
Przy okazjonalnym, umiarkowanym spożyciu alkoholu nie należy oczekiwać klinicznie istotnych skutków. Po upojeniu alkoholowym, przy przewlekłym nadużywaniu lub w okresie odstawienia alkoholu teoretycznie rośnie ryzyko kołatania serca, tachykardii, zaburzeń rytmu i hipokaliemii, zwłaszcza u osób z chorobą serca lub stosujących dodatkowo leki obniżające potas. Niezależnie od leku alkohol, szczególnie wino i piwo, u części chorych na astmę może wywołać skurcz oskrzeli.
Mechanizm
Nie opisano interakcji farmakokinetycznej formoterolu z etanolem, a umiarkowane ilości alkoholu nie zmieniają działania leku podawanego wziewnie. ChPL formoterolu w przeciwwskazaniach wymienia jedynie nadwrażliwość na substancję czynną lub substancje pomocnicze i nie wspomina o alkoholu.[1] Teoretyczna addycja farmakodynamiczna dotyczy układu krążenia – formoterol, jak inne leki pobudzające receptory β2-adrenergiczne, może przyspieszać czynność serca, sprzyjać zaburzeniom rytmu i obniżać stężenie potasu, a duże dawki etanolu oraz zespół abstynencyjny również wywołują tachykardię, arytmie i hipokaliemię. ChPL zaleca ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu leków nasilających działanie β2-mimetyków na układ krążenia lub wydłużających odstęp QT oraz zwraca uwagę na nasilenie hipokaliemii przez inne leki.[1] Wszystkie produkty formoterolu jednakowo nie wspominają o alkoholu.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- częstość i rytm serca u osób nadużywających alkoholu
- stężenie potasu w surowicy przy przewlekłym nadużywaniu alkoholu lub jednoczesnym stosowaniu leków obniżających potas
- kontrola astmy lub POChP – nasilenie duszności po alkoholu
Kiedy ocena się zmienia
| Duże ilości prowadzące do upojeniailość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Upojenie alkoholowe i stany po nim mogą wywoływać tachykardię i arytmie, które teoretycznie sumują się z działaniem β2-mimetyku na serce. |
| Przewlekłe nadużywanie alkoholuczas leczenia · pacjent | ryzyko rośnie | Przewlekłe nadużywanie alkoholu i zespół abstynencyjny sprzyjają hipokaliemii i zaburzeniom rytmu, dlatego warto kontrolować potas i EKG, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu diuretyków, steroidów lub pochodnych ksantyny. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zafiron 12 mcg, proszek do inhalacji w kapsułkach twardych. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/zafiron-100112227/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zafiron. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/zafiron-100112227/
Interakcja nieistotna klinicznieOzanimoda alkoholPrzy okazjonalnym, umiarkowanym spożyciu alkoholu nie trzeba zmieniać leczenia.Możesz okazjonalnie wypić niewielką ilość alkoholu, ale nie pij dużo ani regularnie, a jeśli masz chorą wątrobę, powiedz o tym lekarzowi.opóźniony (dni)teoretyczne
Interakcja nieistotna klinicznie
Możesz okazjonalnie wypić niewielką ilość alkoholu, ale nie pij dużo ani regularnie, a jeśli masz chorą wątrobę, powiedz o tym lekarzowi.
Ozanimod nie wchodzi w znaną, istotną interakcję z alkoholem. Okazjonalne, umiarkowane picie nie powinno osłabiać działania leku. Jeśli jednak pijesz często i dużo, alkohol może razem z lekiem obciążać wątrobę i osłabiać odporność.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- ciemny mocz
- nudności, wymioty lub ból pod prawym łukiem żebrowym
- nietypowe zmęczenie
- gorączka lub inne objawy zakażenia
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy okazjonalnym, umiarkowanym spożyciu alkoholu nie trzeba zmieniać leczenia. U osób pijących regularnie duże ilości alkoholu warto zalecić ograniczenie spożycia i zwrócić uwagę lekarza prowadzącego na kontrolę prób wątrobowych. U pacjenta z alkoholową chorobą wątroby przed rozpoczęciem leczenia należy ocenić stopień niewydolności wątroby, ponieważ klasa C wg Childa-Pugha wyklucza stosowanie ozanimodu[1].
Skutek kliniczny
Umiarkowane spożycie alkoholu nie powinno zmieniać skuteczności ani bezpieczeństwa ozanimodu. Przy przewlekłym nadużywaniu alkoholu rośnie ryzyko polekowego uszkodzenia wątroby i zakażeń. Ciężkie zaburzenia czynności wątroby w klasie C wg Childa-Pugha, np. w przebiegu alkoholowej marskości, są przeciwwskazaniem do stosowania ozanimodu[1]. Przeciwwskazaniem są także aktywne przewlekłe zakażenia, takie jak zapalenie wątroby, oraz stan obniżonej odporności predysponujący do zakażeń oportunistycznych[1].
Mechanizm
Nie ma klinicznie istotnej interakcji farmakokinetycznej między ozanimodem a alkoholem. ChPL ozanimodu nie wymienia alkoholu ani w przeciwwskazaniach, ani w interakcjach[1]. Główne aktywne metabolity ozanimodu powstają z udziałem monoaminooksydazy B, a ich eliminacja zależy od CYP2C8, dlatego istotne interakcje dotyczą inhibitorów MAO oraz induktorów i inhibitorów CYP2C8[1]. Etanol nie jest istotnym induktorem ani inhibitorem tych szlaków. Teoretycznie możliwe jest addytywne działanie farmakodynamiczne w dwóch obszarach. Pierwszy to wątroba – w badaniach klinicznych ozanimodu obserwowano zwiększenie aktywności aminotransferaz, a przewlekłe nadużywanie alkoholu samo uszkadza wątrobę. Drugi to odporność – ozanimod zmniejsza liczbę krążących limfocytów, a przewlekłe picie dużych ilości alkoholu dodatkowo osłabia obronę przeciwzakaźną.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny u osób nadużywających alkoholu
- objawy uszkodzenia wątroby – żółtaczka, ciemny mocz, nudności, zmęczenie
- objawy zakażeń
Kiedy ocena się zmienia
| Regularne picie dużych ilości alkoholu lub upijanie sięilość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Przy przewlekłym nadużywaniu alkoholu sumuje się ryzyko uszkodzenia wątroby i zakażeń. Należy zalecić ograniczenie alkoholu i kontrolę prób wątrobowych. |
| Wieloletnie nadużywanie alkoholu z ciężką niewydolnością wątroby (klasa C wg Childa-Pugha)czas leczenia · pacjent | interakcja nie dotyczy | Ciężkie zaburzenia czynności wątroby w klasie C wg Childa-Pugha są przeciwwskazaniem do stosowania ozanimodu. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zeposia 0,23 mg; 0,46 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/zeposia-100438934/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zeposia. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/zeposia-100438934/
Inne interakcje tych leków 133
Połączenie przeciwwskazaneAnalogi iperytu azotowego (np. cyklofosfamid, bendamustyna, melfalan)+ Selektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid) klasaPrzy jednoczesnym lub następującym po sobie stosowaniu analogu iperytu azotowego i selektywnego leku immunosupresyjnego należy unikać połączenia, chyba że wynika ono z zaplanowanego schematu specjalistycznego, a wtedy konieczne jest ścisłe monitorowanie morfologii i objawów zakażenia.Jeśli masz przyjmować lek przeciwnowotworowy z tej grupy razem z lekiem osłabiającym odporność albo niedawno jeden z nich odstawiono, powiedz o tym każdemu lekarzowi prowadzącemu i nie zmieniaj leczenia na własną rękę.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli masz przyjmować lek przeciwnowotworowy z tej grupy razem z lekiem osłabiającym odporność albo niedawno jeden z nich odstawiono, powiedz o tym każdemu lekarzowi prowadzącemu i nie zmieniaj leczenia na własną rękę.
Leki przeciwnowotworowe z tej grupy, takie jak cyklofosfamid, chlorambucyl czy melfalan, osłabiają szpik kostny i odporność. Leki osłabiające układ odpornościowy stosowane w chorobach autoimmunologicznych i po przeszczepach, takie jak fingolimod, teriflunomid, leflunomid, tofacytynib czy natalizumab, działają podobnie, więc razem mogą bardzo mocno obniżyć odporność. Grozi to ciężkimi zakażeniami, także rzadkimi zakażeniami mózgu, oraz spadkiem liczby białych krwinek. Niektóre z tych leków działają jeszcze długo po odstawieniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub ogólne złe samopoczucie
- kaszel, duszność lub ból przy oddawaniu moczu
- bolesna wysypka z pęcherzykami na skórze
- nowe zaburzenia mowy, widzenia, równowagi, siły mięśni lub pamięci
- łatwe powstawanie siniaków, krwawienie z dziąseł lub nosa
- żółte zabarwienie skóry lub oczu
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym lub następującym po sobie stosowaniu analogu iperytu azotowego i selektywnego leku immunosupresyjnego należy unikać połączenia, chyba że wynika ono z zaplanowanego schematu specjalistycznego, a wtedy konieczne jest ścisłe monitorowanie morfologii i objawów zakażenia. Natalizumab jest przeciwwskazany u pacjentów z obniżoną odpornością, także po wcześniejszym leczeniu cytostatykami, a w nowotworze czynnym nie powinien być stosowany. Fingolimod, ozanimod, ponesimod, tofacytynib, leflunomid i teriflunomid w charakterystykach produktu są zastrzeżone przed łączeniem z lekami przeciwnowotworowymi i silnymi immunosupresantami, więc decyzję o kontynuacji podejmuje lekarz prowadzący leczenie przeciwnowotworowe razem z lekarzem leczącym chorobę autoimmunologiczną. Połączenia celowe, na przykład cyklofosfamid z immunoglobuliną przeciw limfocytom T lub z abataceptem w kondycjonowaniu i profilaktyce choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi albo cyklofosfamid z następczym mykofenolanem mofetylu w toczniowym zapaleniu nerek, prowadzi się wyłącznie w ośrodkach specjalistycznych z profilaktyką przeciwinfekcyjną. Należy uwzględnić długi czas działania niektórych leków grupy B – teriflunomid i leflunomid pozostają w organizmie wiele miesięcy bez procedury przyspieszonej eliminacji, a liczba limfocytów po fingolimodzie wraca do normy po tygodniach. Przed włączeniem leczenia warto sprawdzić status zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B, gruźlicy i ospy wietrznej oraz uzupełnić szczepienia, a szczepionek żywych nie podaje się w trakcie leczenia.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, reaktywacji wirusów (półpaśca, zapalenia wątroby typu B, cytomegalii) oraz pogłębionej i przedłużonej neutropenii i limfopenii. W przypadku natalizumabu i modulatorów receptora sfingozyno‑1‑fosforanu szczególnym zagrożeniem jest postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, a wcześniejsze leczenie lekami immunosupresyjnymi lub cytostatycznymi jest uznanym czynnikiem ryzyka tego powikłania[1]. Przy leflunomidzie i teriflunomidzie dochodzi ryzyko sumowania toksyczności dla szpiku i wątroby. Długotrwała immunosupresja może też zwiększać ryzyko wtórnych nowotworów. Szczepionki żywe mogą wywołać zakażenie, a szczepionki inaktywowane są mniej skuteczne.
Mechanizm
Analogi iperytu azotowego alkilują DNA szybko dzielących się komórek, w tym prekursorów szpiku i limfocytów, co prowadzi do neutropenii, limfopenii i spadku odporności. Selektywne leki immunosupresyjne osłabiają odporność innymi drogami – blokują migrację lub zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych (fingolimod, ozanimod, ponesimod, natalizumab), hamują syntezę pirymidyn lub puryn w limfocytach (teriflunomid, leflunomid, mykofenolan mofetyl, kwas mykofenolowy), hamują sygnalizację lub kostymulację limfocytów (tofacytynib, abatacept, belatacept, tolebrutynib), niszczą limfocyty (immunoglobulina przeciw limfocytom T, inebilizumab), obniżają stężenie przeciwciał (efgartigimod alfa, imlifidaza) albo blokują dopełniacz (rawulizumab). Efekty obu grup sumują się na poziomie układu odpornościowego, a część leków grupy B sama hamuje szpik. Nie jest znana istotna interakcja farmakokinetyczna wspólna dla całej klasy. Interakcja dotyczy wszystkich leków ogólnoustrojowych obu grup z wyjątkiem chlormetyny w żelu, apremilastu i nerandomilastu.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba neutrofili i limfocytów
- objawy zakażeń, gorączka, zmiany skórne sugerujące półpasiec
- nowe objawy neurologiczne lub poznawcze sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię przy natalizumabie, fingolimodzie, ozanimodzie i ponesimodzie
- aktywność aminotransferaz przy leflunomidzie i teriflunomidzie
- markery wirusa zapalenia wątroby typu B i cytomegalii u pacjentów z grupy ryzyka
- stężenie immunoglobulin przy efgartigimodzie alfa, inebilizumabie i imlifidazie
Kiedy ocena się zmienia
| Na skórędroga podania · analogi iperytu azotowego | interakcja nie dotyczy | Chlormetyna w żelu stosowana miejscowo w chłoniaku skóry praktycznie nie wchłania się do krwi i nie sumuje się z ogólnoustrojową immunosupresją. |
| Analog iperytu azotowego przed natalizumabemkolejność włączenia · analogi iperytu azotowego | ryzyko rośnie | Wcześniejsze leczenie cytostatykiem jest czynnikiem ryzyka postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii po natalizumabie, a pacjent z utrzymującą się immunosupresją ma przeciwwskazanie do tego leku. |
| Czas do pełnej eliminacji leku lub powrotu liczby limfocytówodstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Teriflunomid i leflunomid utrzymują się w organizmie wiele miesięcy, a po fingolimodzie, ozanimodzie, ponesimodzie, inebilizumabie i immunoglobulinie przeciw limfocytom T limfopenia może trwać tygodnie lub dłużej. Przed chemioterapią należy rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji leflunomidu lub teriflunomidu i ocenić liczbę limfocytów. |
| Dawki mieloablacyjne lub kondycjonującedawka · analogi iperytu azotowego | ryzyko rośnie | Wysokie dawki cyklofosfamidu, melfalanu, bendamustyny lub ifosfamidu stosowane przed przeszczepieniem komórek krwiotwórczych powodują głęboką aplazję, a dołączenie leku immunosupresyjnego wymaga profilaktyki przeciwbakteryjnej, przeciwwirusowej i przeciwgrzybiczej. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń, półpaśca i przedłużonej cytopenii jest wyższe, co dotyczy szczególnie tofacytynibu i modulatorów receptora sfingozyno‑1‑fosforanu. |
Źródła
- Morrow SA, Clift F, Devonshire V, Lapointe E, Schneider R, Stefanelli M, et al. Use of natalizumab in persons with multiple sclerosis: 2022 update. Mult Scler Relat Disord. 2022;65:103995. doi: 10.1016/j.msard.2022.103995. PMID: 35810718.
Połączenie przeciwwskazaneDazatynib+ OzanimodNie należy łączyć ozanimodu z dazatynibem.Nie przyjmuj tych leków razem i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który zdecyduje, jak dalej prowadzić leczenie.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj tych leków razem i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który zdecyduje, jak dalej prowadzić leczenie.
Oba leki osłabiają układ odpornościowy, więc razem mogą znacznie zwiększyć ryzyko poważnych zakażeń. Ozanimodu nie stosuje się u osób leczonych z powodu nowotworu. Oba leki mogą też wpływać na pracę serca.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- kaszel, duszność albo ból przy oddychaniu
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- nowe pęcherzyki lub owrzodzenia na skórze
- bardzo wolne lub nierówne bicie serca
- zawroty głowy albo omdlenie
- nowe zaburzenia widzenia, mowy lub osłabienie kończyn
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie należy łączyć ozanimodu z dazatynibem. ChPL ozanimodu zabrania stosowania go z lekami przeciwnowotworowymi oraz u pacjentów z aktywnym nowotworem złośliwym lub obniżoną odpornością[1]. U pacjenta, który wymaga dazatynibu, ozanimod należy odstawić i ustalić z neurologiem lub gastroenterologiem leczenie choroby podstawowej, które nie nasila immunosupresji. Jeśli ozanimod przerwano niedawno, przed włączeniem dazatynibu należy ocenić morfologię z liczbą limfocytów, ponieważ działanie ozanimodu na limfocyty ustępuje powoli.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich, w tym oportunistycznych zakażeń. Ozanimod jest ponadto przeciwwskazany w aktywnej chorobie nowotworowej, która jest wskazaniem do stosowania dazatynibu. Przy jednoczesnym wydłużeniu QT i bradykardii nie można wykluczyć groźnych komorowych zaburzeń rytmu.
Mechanizm
Główny mechanizm to sumowanie działania immunosupresyjnego. Ozanimod jako modulator receptorów S1P zatrzymuje limfocyty w węzłach chłonnych i obniża ich liczbę we krwi, a dazatynib jako lek przeciwnowotworowy hamuje czynność szpiku i limfocytów. ChPL ozanimodu zakazuje łączenia go z lekami przeciwnowotworowymi ze względu na addytywne działanie na układ odpornościowy[1]. Przeciwwskazaniami do ozanimodu są również aktywny nowotwór złośliwy oraz stan obniżonej odporności predysponujący do zakażeń oportunistycznych, a oba te stany dotyczą typowego pacjenta leczonego dazatynibem[1]. Mechanizm dodatkowy ma charakter farmakokinetyczny. Według badań in vitro dazatynib może wchodzić w interakcje z substratami CYP2C8[2]. Główne aktywne metabolity ozanimodu są przekształcane przy udziale CYP2C8, a silny inhibitor tego enzymu zwiększał ich AUC o około 47% do 69%[1]. Teoretycznie dazatynib może więc zwiększać ekspozycję na ozanimod. Możliwe jest też sumowanie działań kardiologicznych, ponieważ ozanimod zwalnia czynność serca i przewodzenie przedsionkowo–komorowe, a dazatynib może wydłużać odstęp QT.
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym liczba limfocytów i neutrofili
- objawy zakażeń, w tym zakażeń oportunistycznych
- EKG z oceną częstości akcji serca, przewodzenia przedsionkowo–komorowego i odstępu QT
Kiedy ocena się zmienia
| Ozanimod odstawiony przed włączeniem dazatynibukolejność włączenia · ozanimod | inne zalecenie | Po odstawieniu ozanimodu liczba limfocytów wraca do normy stopniowo. Przed rozpoczęciem dazatynibu należy ocenić morfologię i obserwować pacjenta w kierunku zakażeń. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zeposia 0,23 mg; 0,46 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/zeposia-100438934/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sprycel 20 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/sprycel-100138787/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sprycel. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/sprycel-100138787/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zeposia. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/zeposia-100438934/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Połączenie przeciwwskazaneNilotynib+ OzanimodNie należy stosować ozanimodu u pacjenta leczonego nilotynibem.Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę, tylko jak najszybciej powiedz lekarzowi prowadzącemu i hematologowi, że przyjmujesz oba leki.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę, tylko jak najszybciej powiedz lekarzowi prowadzącemu i hematologowi, że przyjmujesz oba leki.
Tych dwóch leków nie stosuje się razem. Oba osłabiają odporność, więc łącznie mogą prowadzić do ciężkich zakażeń. Lek na stwardnienie rozsiane lub zapalenie jelita może też na początku leczenia zwalniać pracę serca. Lek na białaczkę może z kolei zaburzać jego rytm.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze, ból gardła lub kaszel
- zawroty głowy albo omdlenie
- bardzo wolne, nierówne lub kołatające bicie serca
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie należy stosować ozanimodu u pacjenta leczonego nilotynibem. ChPL ozanimodu przeciwwskazuje go przy aktywnym nowotworze złośliwym oraz w stanie obniżonej odporności predysponującym do zakażeń oportunistycznych. Ta sama charakterystyka każe nie łączyć ozanimodu z lekami przeciwnowotworowymi[1]. Jeśli nilotynib ma być włączony u pacjenta przyjmującego ozanimod, ozanimod należy odstawić. Decyzję o dalszym leczeniu choroby podstawowej podejmuje lekarz prowadzący we współpracy z hematologiem. Należy uwzględnić, że po odstawieniu ozanimodu jego działanie na układ odpornościowy utrzymuje się jeszcze przez pewien czas. Szczepionki mogą być mniej skuteczne do 3 miesięcy po zakończeniu leczenia[1].
Skutek kliniczny
Połączenie grozi ciężkimi zakażeniami, w tym zakażeniami oportunistycznymi, wynikającymi z addytywnego działania immunosupresyjnego. Na początku leczenia ozanimodem możliwa jest także bradykardia lub zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego. U pacjenta z wydłużonym odstępem QT podczas leczenia nilotynibem zwiększa to ryzyko groźnych komorowych zaburzeń rytmu. Niezależnie od interakcji ozanimod jest przeciwwskazany u pacjentów z aktywnym nowotworem złośliwym, a nilotynib stosuje się właśnie w leczeniu białaczki[1].
Mechanizm
Główny mechanizm to sumowanie działania obu leków na układ odpornościowy. Ozanimod zatrzymuje limfocyty w węzłach chłonnych i zmniejsza ich liczbę we krwi, a nilotynib jako lek przeciwnowotworowy może hamować czynność szpiku. Z tego powodu ChPL ozanimodu każe nie stosować go z lekami przeciwnowotworowymi[1]. Drugi mechanizm dotyczy serca. Ozanimod na początku leczenia zwalnia czynność serca i może spowalniać przewodzenie przedsionkowo-komorowe. ChPL ozanimodu odnotowuje, że nie badano go u pacjentów przyjmujących leki przeciwarytmiczne, które wiązały się z przypadkami torsade de pointes u pacjentów z bradykardią[1]. Nilotynib wymaga ostrożności u pacjentów, u których występuje lub może wystąpić wydłużenie odstępu QT[2]. Trzeci mechanizm, farmakokinetyczny, jest teoretyczny i nie został zbadany klinicznie. In vitro nilotynib jest stosunkowo silnym inhibitorem CYP2C8[2]. Gemfibrozyl, silny inhibitor CYP2C8, zwiększał AUC głównych aktywnych metabolitów ozanimodu o około 47% do 69%[1].
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym liczba limfocytów i neutrofili
- objawy zakażenia
- EKG z oceną częstości rytmu, odstępu PR i odstępu QTc
- stężenie potasu i magnezu we krwi
Kiedy ocena się zmienia
| Nilotynib włączany u pacjenta leczonego ozanimodemkolejność włączenia · pacjent | inne zalecenie | Gdy u pacjenta leczonego ozanimodem rozpoznano białaczkę wymagającą nilotynibu, ozanimod należy odstawić, ponieważ jest przeciwwskazany przy aktywnym nowotworze złośliwym. Działanie ozanimodu na układ odpornościowy utrzymuje się jeszcze przez pewien czas po odstawieniu. Do 3 miesięcy po zakończeniu leczenia należy unikać żywych szczepionek. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zeposia 0,23 mg; 0,46 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/zeposia-100438934/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Nilotinib Accord 50 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/nilotinib-accord-100504770/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Nilotinib Accord. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/nilotinib-accord-100504770/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zeposia. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/zeposia-100438934/
Połączenie przeciwwskazaneOzanimod+ Trastuzumab derukstekanNie stosuj ozanimodu u pacjenta leczonego trastuzumabem derukstekanem.Nie przyjmuj ozanimodu bez rozmowy z lekarzem i powiedz zarówno onkologowi, jak i lekarzowi prowadzącemu leczenie stwardnienia rozsianego lub jelit, że stosujesz oba leki.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj ozanimodu bez rozmowy z lekarzem i powiedz zarówno onkologowi, jak i lekarzowi prowadzącemu leczenie stwardnienia rozsianego lub jelit, że stosujesz oba leki.
Tych dwóch leków nie wolno stosować razem. Oba osłabiają odporność organizmu, a razem mogą bardzo zwiększyć ryzyko ciężkich zakażeń. Lek na stwardnienie rozsiane lub zapalenie jelita, ozanimod, nie jest przeznaczony dla osób w trakcie leczenia nowotworu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
- ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- silne osłabienie lub nagłe pogorszenie samopoczucia
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie stosuj ozanimodu u pacjenta leczonego trastuzumabem derukstekanem. Ozanimod należy odstawić, a dalsze leczenie choroby podstawowej (stwardnienia rozsianego lub wrzodziejącego zapalenia jelita grubego) ustalić z lekarzem prowadzącym i onkologiem. ChPL ozanimodu przeciwwskazuje jego stosowanie przy aktywnym nowotworze złośliwym i zabrania łączenia z lekami przeciwnowotworowymi[1]. Inne modulatory receptora S1P działają tak samo, więc nie są zamiennikiem. Jeśli ozanimod odstawiono niedawno przed rozpoczęciem trastuzumabu derukstekanu, trzeba pamiętać, że jego wpływ na odporność może utrzymywać się jeszcze przez pewien czas. ChPL ozanimodu podaje, że szczepionki mogą być mniej skuteczne do 3 miesięcy po zakończeniu leczenia[1].
Skutek kliniczny
Sumowanie działania immunosupresyjnego zwiększa ryzyko ciężkich, w tym oportunistycznych zakażeń u pacjenta z czynną chorobą nowotworową. Przy połączeniu ryzyko jest większe niż przy każdym z leków osobno.
Mechanizm
Ozanimodu nie należy łączyć z trastuzumabem derukstekanem, bo oba leki osłabiają układ odpornościowy, a choroba leczona trastuzumabem derukstekanem jest przeciwwskazaniem do ozanimodu. Ozanimod jako modulator receptora sfingozyno-1-fosforanu zatrzymuje limfocyty w węzłach chłonnych i zmniejsza ich liczbę we krwi. Trastuzumab derukstekan zawiera cytotoksyczny inhibitor topoizomerazy I (DXd), który działa mielosupresyjnie. ChPL ozanimodu zabrania stosowania leków przeciwnowotworowych z powodu ryzyka addytywnego działania na układ odpornościowy[1]. ChPL ozanimodu wymienia w przeciwwskazaniach aktywne nowotwory złośliwe oraz stan obniżonej odporności predysponujący do układowych zakażeń oportunistycznych[1]. ChPL trastuzumabu derukstekanu nie wymienia ozanimodu ani modulatorów receptora S1P, a interakcje farmakokinetyczne opisuje tylko z inhibitorami CYP3A, OATP1B i P-gp[2].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym liczba limfocytów i neutrofilów
- objawy zakażenia, w tym zakażeń oportunistycznych
- termin ostatniej dawki ozanimodu względem pierwszego wlewu trastuzumabu derukstekanu
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≤ 3 miesiące od odstawienia ozanimoduozanimod | inne zalecenie | Gdy ozanimod odstawiono przed rozpoczęciem trastuzumabu derukstekanu, jego wpływ na odporność może się jeszcze utrzymywać. ChPL ozanimodu wskazuje, że szczepionki mogą być mniej skuteczne do 3 miesięcy po zakończeniu leczenia. W tym okresie zalecana jest kontrola morfologii z rozmazem i czujność wobec zakażeń. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zeposia 0,23 mg; 0,46 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/zeposia-100438934/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Enhertu 100 mg, proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/enhertu-100446922/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zeposia. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/zeposia-100438934/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Enhertu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/enhertu-100446922/
Połączenie przeciwwskazanePonatynib+ OzanimodNie należy stosować ozanimodu u pacjenta leczonego ponatynibem.Nie odstawiaj żadnego leku na własną rękę, tylko jak najszybciej powiedz hematologowi i lekarzowi prowadzącemu, że przyjmujesz oba leki, żeby wspólnie zmienili leczenie.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie odstawiaj żadnego leku na własną rękę, tylko jak najszybciej powiedz hematologowi i lekarzowi prowadzącemu, że przyjmujesz oba leki, żeby wspólnie zmienili leczenie.
Tych dwóch leków nie należy przyjmować razem. Lek na stwardnienie rozsiane lub zapalenie jelita zawierający ozanimod nie jest przeznaczony dla osób z aktywnym nowotworem, a ponatynib stosuje się właśnie w leczeniu białaczki. Oba leki osłabiają odporność, więc razem mogą wyraźnie zwiększyć ryzyko groźnych zakażeń. Mogą też obciążać serce i naczynia krwionośne.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub ogólne złe samopoczucie
- kaszel, duszność lub ból przy oddawaniu moczu
- bardzo wolne bicie serca, zawroty głowy lub omdlenie
- ból lub ucisk w klatce piersiowej
- nagłe osłabienie jednej strony ciała, zaburzenia mowy lub widzenia
- silny ból głowy
- zażółcenie skóry lub oczu
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie należy stosować ozanimodu u pacjenta leczonego ponatynibem. Jeżeli pacjent przyjmujący ozanimod z powodu stwardnienia rozsianego lub wrzodziejącego zapalenia jelita grubego ma rozpocząć leczenie ponatynibem, ozanimod należy odstawić, a dalsze leczenie choroby podstawowej ustalić wspólnie z hematologiem i lekarzem prowadzącym (neurologiem lub gastroenterologiem). Należy pamiętać, że wpływ ozanimodu na odporność utrzymuje się po jego odstawieniu – ChPL zaleca unikanie żywych szczepionek jeszcze do 3 miesięcy po zakończeniu leczenia[1]. Zamiana ozanimodu na inny modulator receptora S1P nie rozwiązuje problemu, ponieważ cała ta grupa obniża liczbę limfocytów, a zmiana ponatynibu na inny lek przeciwnowotworowy nie znosi przeciwwskazania związanego z aktywnym nowotworem.
Skutek kliniczny
Głównym zagrożeniem są ciężkie, w tym oportunistyczne zakażenia wynikające z sumowania się limfopenii wywołanej ozanimodem i mielosupresji związanej z ponatynibem. Dodatkowo możliwe jest nasilenie zdarzeń sercowo-naczyniowych, takich jak bradykardia, wzrost ciśnienia tętniczego czy pogorszenie wydolności serca. Samo rozpoznanie aktywnego nowotworu, który jest wskazaniem do ponatynibu, wyklucza stosowanie ozanimodu[1].
Mechanizm
Ponatynibu i ozanimodu nie należy stosować razem, ponieważ ich działania na układ odpornościowy i układ krążenia się sumują. Ozanimod jest przeciwwskazany u pacjentów z aktywnym nowotworem złośliwym oraz w stanie obniżonej odporności predysponującym do układowych zakażeń oportunistycznych[1]. ChPL ozanimodu zaznacza też, że nie należy go łączyć z lekami przeciwnowotworowymi ze względu na ryzyko addytywnego działania na układ odpornościowy[1]. Ponatynib jest lekiem przeciwnowotworowym stosowanym w aktywnej białaczce, a jego ChPL nie wymienia ozanimodu[2]. Ozanimod zmniejsza liczbę krążących limfocytów, a ponatynib może hamować czynność szpiku, więc ryzyko ciężkich zakażeń się sumuje. Oba leki mogą też wpływać na układ krążenia – ozanimod zwalnia czynność serca i może podnosić ciśnienie tętnicze, a ponatynib wiąże się z ryzykiem nadciśnienia, zdarzeń zakrzepowych w tętnicach i niewydolności serca. Ozanimod jest przeciwwskazany u pacjentów po świeżym zawale, udarze lub z ciężką niewydolnością serca[1]. Istotnej interakcji farmakokinetycznej się nie oczekuje. Ponatynib in vitro hamuje BCRP i P-gp[2], ale silny inhibitor BCRP cyklosporyna nie zmieniał ekspozycji na ozanimod ani jego główne aktywne metabolity[1].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym liczba limfocytów i neutrofili
- objawy zakażenia, w tym zakażeń oportunistycznych
- częstość akcji serca i EKG
- ciśnienie tętnicze
- objawy niewydolności serca i niedokrwienia
- aktywność aminotransferaz i bilirubina
Kiedy ocena się zmienia
| Ozanimod stosowany przed rozpoczęciem ponatynibukolejność włączenia · ozanimod | inne zalecenie | Gdy pacjent leczony ozanimodem ma rozpocząć ponatynib, ozanimod należy odstawić i uwzględnić, że jego wpływ na odporność utrzymuje się po zakończeniu leczenia, co ChPL odzwierciedla zaleceniem unikania żywych szczepionek jeszcze do 3 miesięcy po odstawieniu. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zeposia 0,23 mg; 0,46 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/zeposia-100438934/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Iclusig 15 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/iclusig-100310594/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Iclusig. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/iclusig-100310594/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zeposia. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/zeposia-100438934/
Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Inhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab) klasaJednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora TNF należy unikać, a gdy specjalista uzna je za konieczne, wymaga ono ścisłej kontroli w kierunku zakażeń.Nie łącz tych leków na własną rękę i upewnij się, że każdy lekarz prowadzący wie o obu lekach.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie łącz tych leków na własną rękę i upewnij się, że każdy lekarz prowadzący wie o obu lekach.
Oba leki osłabiają działanie układu odpornościowego, a przyjmowane razem osłabiają je jeszcze bardziej. Zwiększa to ryzyko poważnych zakażeń, na przykład zapalenia płuc, półpaśca czy gruźlicy. Dotyczy to połączeń leków takich jak adalimumab, etanercept czy infliksymab z lekami takimi jak tofacytynib, abatacept, fingolimod czy leflunomid. Lekarz łączy takie leki tylko wtedy, gdy uzna to za konieczne, i regularnie kontroluje wyniki badań.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- uporczywy kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
- nocne poty i utrata masy ciała
- bolesna wysypka z pęcherzykami
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- nowe zaburzenia widzenia, mowy, równowagi lub osłabienie kończyn
- nowe lub zmieniające się zmiany na skórze
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora TNF należy unikać, a gdy specjalista uzna je za konieczne, wymaga ono ścisłej kontroli w kierunku zakażeń. Łączenia inhibitora TNF z innym lekiem biologicznym lub celowanym, takim jak abatacept, tofacytynib, natalizumab, belatacept czy inebilizumab, nie zaleca się, a dla części z nich takie skojarzenie jest wymienione w ChPL jako przeciwwskazane lub niezalecane. Połączenie z leflunomidem bywa świadomie stosowane w reumatologii, ale wymaga regularnej kontroli morfologii i aktywności enzymów wątrobowych. Przy zamianie leku z jednej grupy na lek z drugiej należy uwzględnić długi okres działania obu grup i czas potrzebny na odbudowę odporności, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji. Przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia należy wykluczyć gruźlicę utajoną oraz zakażenie HBV i nie podawać szczepionek żywych. Przy efgartigimodzie alfa i imlifidazie należy ustalić odstęp czasowy od podania przeciwciała anty-TNF ze względu na ryzyko jego przyspieszonego usunięcia lub rozłożenia.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, w tym zakażeń oportunistycznych, reaktywacji gruźlicy, wirusowego zapalenia wątroby typu B i półpaśca. Przy lekach działających na migrację limfocytów, zwłaszcza natalizumabie, rośnie ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. Długotrwała, głęboka immunosupresja może sprzyjać rozwojowi nowotworów, szczególnie chłoniaków i nowotworów skóry. W badaniach łączenia leków biologicznych zwiększeniu liczby ciężkich zakażeń zwykle nie towarzyszyła lepsza skuteczność.
Mechanizm
Obie grupy hamują odpowiedź immunologiczną różnymi drogami. Inhibitory TNF blokują kluczową cytokinę obrony przed bakteriami wewnątrzkomórkowymi, prątkami i grzybami. Selektywne leki immunosupresyjne działają m.in. przez zmniejszenie liczby lub zatrzymanie limfocytów w węzłach chłonnych, blokowanie kostymulacji limfocytów T, hamowanie syntezy nukleotydów, hamowanie kinaz JAK lub deplecję limfocytów B. Efekty sumują się, co pogłębia osłabienie odporności. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i jest wspólna dla większości leków obu grup, z wyjątkiem apremilastu i nerandomilastu o słabym działaniu immunosupresyjnym oraz efgartigimodu alfa i imlifidazy, które dodatkowo wpływają na usuwanie lub rozkład przeciwciał.
Monitorować
- objawy zakażeń, w tym gorączka, kaszel, zmiany skórne
- morfologia krwi z rozmazem, w tym liczba limfocytów i neutrofilów
- aktywność enzymów wątrobowych
- badanie w kierunku gruźlicy utajonej przed leczeniem i przy objawach
- markery zakażenia HBV i HCV
- nowe objawy neurologiczne przy natalizumabie, ozanimodzie i fingolimodzie
- badanie skóry w kierunku nowotworów
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń przy łączeniu leków immunosupresyjnych jest wyraźnie większe, zwłaszcza przy współistniejącej cukrzycy, chorobach płuc lub stosowaniu glikokortykosteroidów. |
| Okres działania poprzedniego lekuodstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Przy zamianie leku z jednej grupy na lek z drugiej działanie immunosupresyjne poprzedniego leku utrzymuje się przez tygodnie lub miesiące. Należy uwzględnić okres półtrwania, czas odnowy limfocytów, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć przyspieszoną eliminację. |
| Długotrwałe stosowanieczas leczenia · pacjent | ryzyko rośnie | Długotrwałe skojarzenie zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych, PML i nowotworów, w tym chłoniaków i nowotworów skóry niebędących czerniakiem. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Gilenya 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/gilenya-100244377/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Teva 0,25 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/fingolimod-teva-100421945/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Accord 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/fingolimod-accord-100439170/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Teriflunomide Accord 14 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/teriflunomide-accord-100476696/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego AUBAGIO 7 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aubagio-100304493/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Hefiya 40 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/hefiya-100409460/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Yuflyma 40 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/yuflyma-100448648/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Humira 40 mg, roztwór do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/humira-100087630/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Enbrel 50 mg, roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/enbrel-100211923/
Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Inhibitory interleukin (np. ustekinumab, tocilizumab, ryzankizumab) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora interleukin należy unikać łączenia, chyba że uzasadnia je specjalista prowadzący, a połączenie stosowane ściśle monitorować pod kątem zakażeń.Jeśli przyjmujesz lek osłabiający odporność i lek blokujący interleukiny, upewnij się, że lekarz prowadzący wie o obu, i szybko zgłaszaj każdą infekcję.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek osłabiający odporność i lek blokujący interleukiny, upewnij się, że lekarz prowadzący wie o obu, i szybko zgłaszaj każdą infekcję.
Oba leki osłabiają układ odporności, a przyjmowane razem robią to mocniej. Zakażenia mogą być wtedy częstsze i cięższe, a czasem rozwijają się bez wysokiej gorączki. Dotyczy to na przykład natalizumabu, fingolimodu lub tofacytynibu łączonych z ustekinumabem, sekukinumabem albo tocilizumabem. Takie połączenie stosuje się tylko wtedy, gdy zaleci je lekarz specjalista, i wymaga ono regularnych badań.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub ogólne rozbicie
- kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
- bolesna wysypka z pęcherzykami
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- nowe zaburzenia widzenia, mowy, równowagi, osłabienie kończyn lub zmiany w zachowaniu
- nocne poty i chudnięcie bez wyraźnej przyczyny
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora interleukin należy unikać łączenia, chyba że uzasadnia je specjalista prowadzący, a połączenie stosowane ściśle monitorować pod kątem zakażeń. Natalizumabu nie należy łączyć z innymi lekami immunosupresyjnymi, co ujmuje ChPL. Tofacytynibu nie zaleca się łączyć z lekami biologicznymi. Fingolimod, ozanimod i ponesimod wymagają szczególnej ostrożności ze względu na limfopenię i ryzyko leukoencefalopatii. Przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć gruźlicę oraz zakażenie WZW B i WZW C i uzupełnić szczepienia, a szczepionki żywe podać odpowiednio wcześniej[1]. Przy zmianie leku trzeba uwzględnić długi czas działania poprzednika. Dotyczy to zwłaszcza leflunomidu i teriflunomidu, które mogą wymagać procedury przyspieszonej eliminacji, a także natalizumabu, modulatorów receptora sfingozyno‑1‑fosforanu i przeciwciał monoklonalnych.
Skutek kliniczny
Rośnie ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym gruźlicy, półpaśca, zakażeń grzybiczych i reaktywacji WZW B. Przy natalizumabie, fingolimodzie, ozanimodzie i ponesimodzie rośnie też ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. Zakażenie może przebiegać skąpoobjawowo i być rozpoznane późno. Szczepionki żywe są przeciwwskazane, a odpowiedź na szczepionki inaktywowane bywa osłabiona[1]. Interakcja jest wspólna dla całej klasy, z wyjątkami opisanymi osobno. Jest najsilniejsza przy natalizumabie, modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu, tofacytynibie, leflunomidzie i teriflunomidzie, których ChPL odradzają lub wykluczają łączenie z innymi lekami immunosupresyjnymi.
Mechanizm
Selektywne leki immunosupresyjne działają na różne elementy odporności. Hamują proliferację lub kostymulację limfocytów, zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych, blokują migrację limfocytów do tkanek albo hamują kinazy JAK lub BTK. Inhibitory interleukin wyłączają kluczowe cytokiny obrony przeciwzakaźnej, takie jak IL‑1, IL‑6, IL‑12/23, IL‑17, IL‑2 i IL‑36. Połączenie obu mechanizmów sumuje osłabienie odporności. Nie ma istotnej interakcji farmakokinetycznej, poza wyjątkami efgartigimodu alfa i imlifidazy. Inhibitory IL‑6, czyli tocilizumab, sarilumab, siltuksymab i satralizumab, mogą dodatkowo maskować gorączkę i wzrost CRP w przebiegu zakażenia.
Monitorować
- objawy zakażenia przy każdej wizycie, z pamięcią, że gorączka i CRP mogą być stłumione przy inhibitorach IL‑6
- morfologia z rozmazem, w tym liczba limfocytów i neutrofili
- badania przesiewowe w kierunku gruźlicy oraz WZW B i WZW C przed leczeniem i w razie narażenia
- nowe objawy neurologiczne lub poznawcze, które mogą wskazywać na leukoencefalopatię przy natalizumabie i modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu
- aktywność aminotransferaz przy leflunomidzie, teriflunomidzie, tofacytynibie, tocilizumabie i sarilumabie
- status szczepień i unikanie szczepionek żywych
Kiedy ocena się zmienia
| Okres wypłukania zależny od lekuodstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Interakcja może trwać po odstawieniu leku z grupy A. Leflunomid i teriflunomid utrzymują się w organizmie bardzo długo i mogą wymagać procedury przyspieszonej eliminacji. Po fingolimodzie, ozanimodzie i ponesimodzie liczba limfocytów wraca do normy stopniowo, a natalizumab działa jeszcze przez kilka miesięcy. Przed włączeniem inhibitora interleukin należy uwzględnić ten czas. |
| Kilka okresów półtrwania przeciwciałaodstep · inhibitory interleukin | inne zalecenie | Inhibitory interleukin będące przeciwciałami monoklonalnymi działają tygodniami lub miesiącami po ostatniej dawce. Przy zamianie na lek z grupy A, zwłaszcza na natalizumab, należy zachować odpowiedni odstęp. Anakinra działa krótko, więc odstęp po niej może być krótki. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń, półpaśca i powikłań jest większe. Częściej występują też choroby współistniejące i przewlekłe stosowanie glikokortykosteroidów, co nasila skutki połączenia. |
| Długotrwałe leczenie skojarzoneczas leczenia · pacjent | ryzyko rośnie | Długie łączenie leków, zwłaszcza natalizumabu lub modulatorów receptora sfingozyno‑1‑fosforanu z innymi lekami immunosupresyjnymi, zwiększa ryzyko leukoencefalopatii i zakażeń oportunistycznych. Wymaga to okresowej oceny, czy połączenie jest nadal potrzebne. |
Źródła
- Schraad M, Mäurer M, Salmen A, Ruck T, Uphaus T, Fleischer V, et al. Cellular and humoral vaccination response under immunotherapies-German consensus on vaccination strategies in neurological autoimmune diseases. Ther Adv Neurol Disord. 2025;18:17562864251396006. doi: 10.1177/17562864251396006. PMID: 41394285.
Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Analogi pirymidyn (np. azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina) klasaJednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i analogu pirymidyn należy unikać, a gdy jest ono konieczne, wymaga ścisłego monitorowania morfologii krwi i wczesnych objawów zakażenia.Nie łącz leku osłabiającego odporność z chemioterapią lekiem z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarzy prowadzących oba leczenia i regularnie wykonuj zlecone badania krwi.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie łącz leku osłabiającego odporność z chemioterapią lekiem z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarzy prowadzących oba leczenia i regularnie wykonuj zlecone badania krwi.
Leki osłabiające układ odporności, takie jak fingolimod, natalizumab, tofacytynib czy mykofenolan mofetyl, oraz leki stosowane w chemioterapii, takie jak kapecytabina, fluorouracyl czy cytarabina, obniżają zdolność organizmu do walki z zakażeniami. Przyjmowane razem mogą bardzo mocno osłabić odporność i zmniejszyć liczbę białych krwinek. Zwiększa to ryzyko poważnych, a nawet zagrażających życiu infekcji. Niektóre z tych leków działają jeszcze długo po odstawieniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, kaszel lub duszność
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- owrzodzenia w jamie ustnej
- bolesna wysypka z pęcherzykami
- nietypowe siniaki lub krwawienia
- silne osłabienie
- nowe zaburzenia mowy, widzenia, równowagi lub pamięci
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i analogu pirymidyn należy unikać, a gdy jest ono konieczne, wymaga ścisłego monitorowania morfologii krwi i wczesnych objawów zakażenia. W chorobach autoimmunologicznych, takich jak stwardnienie rozsiane czy reumatoidalne zapalenie stawów, zwykle wstrzymuje się lek immunomodulujący na czas chemioterapii, a decyzję podejmuje się wspólnie z prowadzącym onkologiem. Dla natalizumabu, fingolimodu, ozanimodu i ponesimodu czynna choroba nowotworowa lub stan znacznego upośledzenia odporności są ujęte w przeciwwskazaniach ChPL, dlatego w praktyce leki te odstawia się przed leczeniem przeciwnowotworowym. U biorców przeszczepów, u których nie można przerwać mykofenolanu, belataceptu czy innych leków przeciwodrzuceniowych, rozważa się redukcję intensywności immunosupresji i dostosowanie dawek analogu pirymidyn do wyników morfologii. Leflunomid i teriflunomid działają jeszcze długo po odstawieniu, dlatego przy ciężkiej toksyczności można rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji kolestyraminą lub węglem aktywowanym. Należy rozważyć profilaktykę przeciwwirusową i przeciwzakaźną zgodnie z lokalnymi standardami oraz unikać szczepionek żywych.
Skutek kliniczny
Zwiększa się ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, w tym gorączki neutropenicznej, sepsy, reaktywacji wirusa półpaśca i zapalenia wątroby typu B oraz postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii, szczególnie przy natalizumabie i modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu[1]. Może dojść do pogłębienia cytopenii, a przy mykofenolanach, leflunomidzie i teriflunomidzie także do sumowania działania uszkadzającego szpik i wątrobę. Przy rawulizumabie neutropenia dodatkowo zwiększa ryzyko zakażeń bakteriami otoczkowymi, zwłaszcza meningokokami.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i polega na sumowaniu się działania immunosupresyjnego. Analogi pirymidyn jako antymetabolity hamują syntezę DNA w szybko dzielących się komórkach, co prowadzi do mielosupresji z neutropenią, limfopenią i małopłytkowością oraz do uszkodzenia błon śluzowych stanowiących barierę przeciw zakażeniom. Leki immunosupresyjne z grupy A osłabiają odporność różnymi drogami – modulatory receptora sfingozyno‑1‑fosforanu (fingolimod, ozanimod, ponesimod) zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych, inhibitory dehydrogenazy dihydroorotanowej (leflunomid, teriflunomid) oraz mykofenolany hamują proliferację limfocytów, tofacytynib blokuje kinazy JAK, natalizumab hamuje migrację limfocytów do tkanek, abatacept i belatacept blokują kostymulację limfocytów T, inebilizumab i immunoglobulina przeciw limfocytom T usuwają limfocyty, tolebrutynib hamuje kinazę Brutona, a rawulizumab, efgartigimod alfa i imlifidaza osłabiają odpowiedź zależną od dopełniacza lub przeciwciał IgG[2]. Nałożenie tych efektów na mielotoksyczność chemioterapii zwiększa głębokość i czas trwania niedoboru odporności. Interakcja jest wspólna dla wszystkich analogów pirymidyn i dla wszystkich leków grupy A poza apremilastem i nerandomilastem, choć jej nasilenie zależy od siły działania konkretnego leku. Interakcje farmakokinetyczne nie mają tu znaczenia dla całej klasy.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba neutrofili i limfocytów, przed każdym cyklem chemioterapii
- gorączka i inne objawy zakażenia
- aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny, zwłaszcza przy leflunomidzie, teriflunomidzie i mykofenolanach
- nowe objawy neurologiczne sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię przy natalizumabie i modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu
- stężenie immunoglobulin IgG przy efgartigimodzie alfa, inebilizumabie i imlifidazie
- markery zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B przed rozpoczęciem leczenia
Kiedy ocena się zmienia
| Krem lub roztwór do stosowania na skórę (fluorouracyl)postać · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę daje znikomą ekspozycję ogólnoustrojową i nie powoduje mielosupresji, dlatego połączenie z lekiem immunosupresyjnym nie wymaga szczególnego postępowania. |
| Kilka miesięcy od ostatniej dawki leflunomidu, teriflunomidu, fingolimodu, natalizumabu, inebilizumabu lub immunoglobuliodstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Leki o długim działaniu lub powodujące długotrwałą limfopenię albo deplecję limfocytów utrzymują immunosupresję po odstawieniu. Rozpoczynając chemioterapię w tym okresie, należy traktować pacjenta jak nadal leczonego i sprawdzić liczbę limfocytów, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć przyspieszoną eliminację. |
| Schematy wysokodawkowe lub intensywna chemioterapia indukcyjna (np. wysokie dawki cytarabiny)dawka · analogi pirymidyn | ryzyko rośnie | Intensywne schematy z analogami pirymidyn powodują głęboką i długotrwałą neutropenię, a dołożenie leku immunosupresyjnego istotnie zwiększa ryzyko zakażeń zagrażających życiu. W tej sytuacji lek immunosupresyjny powinien być w miarę możliwości wstrzymany. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych rezerwa szpikowa jest mniejsza, a zakażenia przebiegają ciężej, dlatego monitorowanie morfologii i objawów infekcji powinno być częstsze. |
Źródła
- Calabresi PA, Radue EW, Goodin D, Jeffery D, Rammohan KW, Reder AT, et al. Safety and efficacy of fingolimod in patients with relapsing-remitting multiple sclerosis (FREEDOMS II): a double-blind, randomised, placebo-controlled, phase 3 trial. Lancet Neurol. 2014;13(6):545-56. doi: 10.1016/S1474-4422(14)70049-3. PMID: 24685276.
- Triplett J, Kermode AG, Corbett A, Reddel SW. Warts and all: Fingolimod and unusual HPV-associated lesions. Mult Scler. 2018;25(11):1547-1550. doi: 10.1177/1352458518807088. PMID: 30427266.
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.