Przejdź do treści
Poradniki Historia Szukaj

Interakcje / Inebilizumab / Inebilizumab i szczepionka przeciw poliomyelitis

Inebilizumab i szczepionka przeciw poliomyelitis

Jaki opis pokazać?

Niekorzystna interakcja

Szczepienie przeciw poliomyelitis najlepiej wykonać przed rozpoczęciem leczenia inebilizumabem.

Jeśli planujesz szczepienie przeciw polio, ustal jego termin z lekarzem prowadzącym leczenie inebilizumabem, najlepiej przed rozpoczęciem terapii.

Niekorzystna interakcjaInebilizumab+ Szczepionka przeciw poliomyelitisSzczepienie przeciw poliomyelitis najlepiej wykonać przed rozpoczęciem leczenia inebilizumabem.Jeśli planujesz szczepienie przeciw polio, ustal jego termin z lekarzem prowadzącym leczenie inebilizumabem, najlepiej przed rozpoczęciem terapii.opóźniony (dni)teoretyczne

Niekorzystna interakcja

Jeśli planujesz szczepienie przeciw polio, ustal jego termin z lekarzem prowadzącym leczenie inebilizumabem, najlepiej przed rozpoczęciem terapii.

Inebilizumab osłabia część układu odpornościowego, która wytwarza przeciwciała po szczepieniu. Dlatego szczepionka przeciw polio podana w trakcie leczenia może chronić cię słabiej niż zwykle. Szczepionka nie zawiera żywych wirusów, więc nie zachorujesz od niej na polio. Najlepiej zaszczepić się przed rozpoczęciem leczenia.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • Gorączka lub ostra infekcja w dniu planowanego szczepienia – zgłoś to przed podaniem szczepionki
  • Silna reakcja alergiczna po szczepieniu, np. duszność, obrzęk twarzy lub pokrzywka – wezwij pomoc
ChPL
ostrożność
Mechanizm
PD – antagonizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Szczepienie przeciw poliomyelitis najlepiej wykonać przed rozpoczęciem leczenia inebilizumabem[1]. Jeśli szczepienie jest konieczne w trakcie leczenia, można je wykonać, bo szczepionka nie zawiera żywych wirusów, ale trzeba liczyć się ze słabszą odpowiedzią odpornościową[1]. Przy planowaniu szczepienia po zakończeniu terapii należy uwzględnić, że deplecja limfocytów B może utrzymywać się przez 6 miesięcy lub dłużej[1]. U osób z wysokim ryzykiem ekspozycji warto rozważyć ocenę odpowiedzi poszczepiennej i ewentualną dawkę przypominającą po odbudowie limfocytów B.

Skutek kliniczny

Możliwe osłabienie lub brak ochrony przed poliomyelitis po szczepieniu wykonanym w trakcie leczenia inebilizumabem lub w ciągu kilku miesięcy po ostatniej dawce. Nie należy się spodziewać nasilenia działań niepożądanych szczepionki.

Mechanizm

Inebilizumab powoduje deplecję limfocytów B, które są niezbędne do wytworzenia przeciwciał po szczepieniu. Szczepionka przeciw poliomyelitis podana w okresie deplecji może więc wywołać słabszą odpowiedź odpornościową[1]. Działanie inebilizumabu na limfocyty B i immunoglobuliny może utrzymywać się przez 6 miesięcy lub dłużej po podaniu[1]. Szczepionka zawiera inaktywowane wirusy, dlatego nie stwarza ryzyka zakażenia szczepem szczepionkowym, a problemem jest wyłącznie jej skuteczność.

Monitorować

  • Termin ostatniego podania inebilizumabu względem daty szczepienia
  • Ewentualnie miano przeciwciał przeciw wirusom polio u osób z wysokim ryzykiem ekspozycji

Kiedy ocena się zmienia

Szczepienie wykonane przed rozpoczęciem leczenia inebilizumabemkolejność włączenia · szczepionka przeciw poliomyelitisryzyko malejeSzczepienie wykonane przed pierwszą dawką inebilizumabu pozwala uzyskać pełną odpowiedź odpornościową i jest postępowaniem zalecanym.
odstep ≥ 6 miesięcy od ostatniej dawki inebilizumabuszczepionka przeciw poliomyelitisryzyko malejePo 6 miesiącach od ostatniej dawki ryzyko osłabionej odpowiedzi maleje, ale deplecja limfocytów B może trwać dłużej, więc nie można wykluczyć słabszej odpowiedzi.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Uplizna 100 mg, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.11.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/uplizna-100471118/

Alkohol przy tych lekach

Inebilizumab a alkohol: brak opisu w bazie.

Interakcja nieistotna klinicznieSzczepionka przeciw poliomyelitisa alkoholNie trzeba zmieniać schematu szczepienia ani zalecać abstynencji.Nie musisz rezygnować z alkoholu, ale w dniu szczepienia i dzień po nim pij z umiarem.nieznanyteoretyczne

Interakcja nieistotna klinicznie

Nie musisz rezygnować z alkoholu, ale w dniu szczepienia i dzień po nim pij z umiarem.

Alkohol nie osłabia działania szczepionki przeciw polio i nie zwiększa ryzyka powikłań. Bardzo mała ilość alkoholu zawarta w samej szczepionce jest bez znaczenia dla zdrowia. Picie alkoholu w dniu szczepienia może jednak nasilić ból głowy lub złe samopoczucie po szczepieniu albo utrudnić ich rozpoznanie.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka utrzymująca się dłużej niż dwa dni
  • nasilony ból, obrzęk lub zaczerwienienie w miejscu wkłucia
  • wysypka, duszność lub obrzęk twarzy po szczepieniu
ChPL
brak wzmianki
Mechanizm
brak
Początek
nieznany
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie trzeba zmieniać schematu szczepienia ani zalecać abstynencji. Można doradzić umiarkowanie w piciu w dniu szczepienia i dzień po nim, aby nie zacierać obrazu ewentualnych odczynów poszczepiennych.

Skutek kliniczny

Okazjonalne spożycie alkoholu przed szczepieniem lub po nim nie powinno wpływać na skuteczność ani bezpieczeństwo szczepionki. Alkohol może jednak nasilać lub maskować typowe objawy poszczepienne, takie jak ból głowy, złe samopoczucie czy gorączka, co utrudnia ich ocenę.

Mechanizm

Nie jest znany mechanizm, przez który alkohol mógłby zmieniać działanie lub bezpieczeństwo inaktywowanej szczepionki przeciw poliomyelitis. ChPL szczepionki nie wymienia spożycia alkoholu ani w przeciwwskazaniach, ani w ostrzeżeniach, ani w interakcjach[1]. Etanol występuje w szczepionce wyłącznie jako substancja pomocnicza w ilości 2 mg w dawce 0,5 ml, a według ChPL ta mała ilość alkoholu nie będzie powodowała zauważalnych skutków[1]. Szczepionka zawiera wirusy inaktywowane, nie ulega metabolizmowi wątrobowemu i nie działa ośrodkowo, więc nie ma podstaw farmakokinetycznych ani farmakodynamicznych do interakcji z etanolem. Teoretycznie przewlekłe nadużywanie alkoholu może osłabiać odpowiedź immunologiczną na szczepienia w ogóle, ale nie dotyczy to okazjonalnego picia.

Kiedy ocena się zmienia

Przewlekłe nadużywanie alkoholuilość alkoholu · pacjentinne zaleceniePrzewlekłe nadużywanie alkoholu może teoretycznie osłabiać odpowiedź immunologiczną na szczepienia. Nie jest to powód do odraczania szczepienia, ale warto przy okazji porozmawiać o ograniczeniu picia.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Imovax Polio 29 jednostek antygenu D wirusa poliomyelitis typ 1, szczep Mahoney, 7 jednostek antygenu D wirusa poliomyelitis typ 2, szczep MEF-1 i 26 jednostek antygenu D wirusa poliomyelitis typ 3, szczep Saukett/0,5 ml; Szczepionka 1-dawkowa, 1 dawka (0,5 ml), zawiesina do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/imovax-polio-100196626/

Pełny opis tej pary

Inne interakcje tych leków 306

Połączenie przeciwwskazaneAnalogi iperytu azotowego (np. cyklofosfamid, bendamustyna, melfalan)+ Selektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid) klasaPrzy jednoczesnym lub następującym po sobie stosowaniu analogu iperytu azotowego i selektywnego leku immunosupresyjnego należy unikać połączenia, chyba że wynika ono z zaplanowanego schematu specjalistycznego, a wtedy konieczne jest ścisłe monitorowanie morfologii i objawów zakażenia.Jeśli masz przyjmować lek przeciwnowotworowy z tej grupy razem z lekiem osłabiającym odporność albo niedawno jeden z nich odstawiono, powiedz o tym każdemu lekarzowi prowadzącemu i nie zmieniaj leczenia na własną rękę.opóźniony (dni)opisy przypadków

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli masz przyjmować lek przeciwnowotworowy z tej grupy razem z lekiem osłabiającym odporność albo niedawno jeden z nich odstawiono, powiedz o tym każdemu lekarzowi prowadzącemu i nie zmieniaj leczenia na własną rękę.

Leki przeciwnowotworowe z tej grupy, takie jak cyklofosfamid, chlorambucyl czy melfalan, osłabiają szpik kostny i odporność. Leki osłabiające układ odpornościowy stosowane w chorobach autoimmunologicznych i po przeszczepach, takie jak fingolimod, teriflunomid, leflunomid, tofacytynib czy natalizumab, działają podobnie, więc razem mogą bardzo mocno obniżyć odporność. Grozi to ciężkimi zakażeniami, także rzadkimi zakażeniami mózgu, oraz spadkiem liczby białych krwinek. Niektóre z tych leków działają jeszcze długo po odstawieniu.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka, dreszcze lub ogólne złe samopoczucie
  • kaszel, duszność lub ból przy oddawaniu moczu
  • bolesna wysypka z pęcherzykami na skórze
  • nowe zaburzenia mowy, widzenia, równowagi, siły mięśni lub pamięci
  • łatwe powstawanie siniaków, krwawienie z dziąseł lub nosa
  • żółte zabarwienie skóry lub oczu
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
opisy przypadków

Postępowanie

Przy jednoczesnym lub następującym po sobie stosowaniu analogu iperytu azotowego i selektywnego leku immunosupresyjnego należy unikać połączenia, chyba że wynika ono z zaplanowanego schematu specjalistycznego, a wtedy konieczne jest ścisłe monitorowanie morfologii i objawów zakażenia. Natalizumab jest przeciwwskazany u pacjentów z obniżoną odpornością, także po wcześniejszym leczeniu cytostatykami, a w nowotworze czynnym nie powinien być stosowany. Fingolimod, ozanimod, ponesimod, tofacytynib, leflunomid i teriflunomid w charakterystykach produktu są zastrzeżone przed łączeniem z lekami przeciwnowotworowymi i silnymi immunosupresantami, więc decyzję o kontynuacji podejmuje lekarz prowadzący leczenie przeciwnowotworowe razem z lekarzem leczącym chorobę autoimmunologiczną. Połączenia celowe, na przykład cyklofosfamid z immunoglobuliną przeciw limfocytom T lub z abataceptem w kondycjonowaniu i profilaktyce choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi albo cyklofosfamid z następczym mykofenolanem mofetylu w toczniowym zapaleniu nerek, prowadzi się wyłącznie w ośrodkach specjalistycznych z profilaktyką przeciwinfekcyjną. Należy uwzględnić długi czas działania niektórych leków grupy B – teriflunomid i leflunomid pozostają w organizmie wiele miesięcy bez procedury przyspieszonej eliminacji, a liczba limfocytów po fingolimodzie wraca do normy po tygodniach. Przed włączeniem leczenia warto sprawdzić status zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B, gruźlicy i ospy wietrznej oraz uzupełnić szczepienia, a szczepionek żywych nie podaje się w trakcie leczenia.

Skutek kliniczny

Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, reaktywacji wirusów (półpaśca, zapalenia wątroby typu B, cytomegalii) oraz pogłębionej i przedłużonej neutropenii i limfopenii. W przypadku natalizumabu i modulatorów receptora sfingozyno‑1‑fosforanu szczególnym zagrożeniem jest postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, a wcześniejsze leczenie lekami immunosupresyjnymi lub cytostatycznymi jest uznanym czynnikiem ryzyka tego powikłania[1]. Przy leflunomidzie i teriflunomidzie dochodzi ryzyko sumowania toksyczności dla szpiku i wątroby. Długotrwała immunosupresja może też zwiększać ryzyko wtórnych nowotworów. Szczepionki żywe mogą wywołać zakażenie, a szczepionki inaktywowane są mniej skuteczne.

Mechanizm

Analogi iperytu azotowego alkilują DNA szybko dzielących się komórek, w tym prekursorów szpiku i limfocytów, co prowadzi do neutropenii, limfopenii i spadku odporności. Selektywne leki immunosupresyjne osłabiają odporność innymi drogami – blokują migrację lub zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych (fingolimod, ozanimod, ponesimod, natalizumab), hamują syntezę pirymidyn lub puryn w limfocytach (teriflunomid, leflunomid, mykofenolan mofetyl, kwas mykofenolowy), hamują sygnalizację lub kostymulację limfocytów (tofacytynib, abatacept, belatacept, tolebrutynib), niszczą limfocyty (immunoglobulina przeciw limfocytom T, inebilizumab), obniżają stężenie przeciwciał (efgartigimod alfa, imlifidaza) albo blokują dopełniacz (rawulizumab). Efekty obu grup sumują się na poziomie układu odpornościowego, a część leków grupy B sama hamuje szpik. Nie jest znana istotna interakcja farmakokinetyczna wspólna dla całej klasy. Interakcja dotyczy wszystkich leków ogólnoustrojowych obu grup z wyjątkiem chlormetyny w żelu, apremilastu i nerandomilastu.

Monitorować

  • morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba neutrofili i limfocytów
  • objawy zakażeń, gorączka, zmiany skórne sugerujące półpasiec
  • nowe objawy neurologiczne lub poznawcze sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię przy natalizumabie, fingolimodzie, ozanimodzie i ponesimodzie
  • aktywność aminotransferaz przy leflunomidzie i teriflunomidzie
  • markery wirusa zapalenia wątroby typu B i cytomegalii u pacjentów z grupy ryzyka
  • stężenie immunoglobulin przy efgartigimodzie alfa, inebilizumabie i imlifidazie

Kiedy ocena się zmienia

Na skórędroga podania · analogi iperytu azotowegointerakcja nie dotyczyChlormetyna w żelu stosowana miejscowo w chłoniaku skóry praktycznie nie wchłania się do krwi i nie sumuje się z ogólnoustrojową immunosupresją.
Analog iperytu azotowego przed natalizumabemkolejność włączenia · analogi iperytu azotowegoryzyko rośnieWcześniejsze leczenie cytostatykiem jest czynnikiem ryzyka postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii po natalizumabie, a pacjent z utrzymującą się immunosupresją ma przeciwwskazanie do tego leku.
Czas do pełnej eliminacji leku lub powrotu liczby limfocytówodstep · selektywne leki immunosupresyjneinne zalecenieTeriflunomid i leflunomid utrzymują się w organizmie wiele miesięcy, a po fingolimodzie, ozanimodzie, ponesimodzie, inebilizumabie i immunoglobulinie przeciw limfocytom T limfopenia może trwać tygodnie lub dłużej. Przed chemioterapią należy rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji leflunomidu lub teriflunomidu i ocenić liczbę limfocytów.
Dawki mieloablacyjne lub kondycjonującedawka · analogi iperytu azotowegoryzyko rośnieWysokie dawki cyklofosfamidu, melfalanu, bendamustyny lub ifosfamidu stosowane przed przeszczepieniem komórek krwiotwórczych powodują głęboką aplazję, a dołączenie leku immunosupresyjnego wymaga profilaktyki przeciwbakteryjnej, przeciwwirusowej i przeciwgrzybiczej.
wiek ≥ 65 latpacjentryzyko rośnieU osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń, półpaśca i przedłużonej cytopenii jest wyższe, co dotyczy szczególnie tofacytynibu i modulatorów receptora sfingozyno‑1‑fosforanu.

Źródła

  1. Morrow SA, Clift F, Devonshire V, Lapointe E, Schneider R, Stefanelli M, et al. Use of natalizumab in persons with multiple sclerosis: 2022 update. Mult Scler Relat Disord. 2022;65:103995. doi: 10.1016/j.msard.2022.103995. PMID: 35810718.

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneJeżówka purpurowa+ InebilizumabNie stosuj jeżówki purpurowej u pacjentów leczonych inebilizumabem ani u chorych z chorobą autoimmunologiczną, która jest wskazaniem do tego leczenia.Nie stosuj jeżówki w żadnej postaci, a przy przeziębieniu lub infekcji zapytaj farmaceutę o leki objawowe i powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu.nieznanyteoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie stosuj jeżówki w żadnej postaci, a przy przeziębieniu lub infekcji zapytaj farmaceutę o leki objawowe i powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu.

Jeżówka pobudza układ odpornościowy, a inebilizumab celowo go wycisza, żeby leczyć twoją chorobę. Razem mogą działać przeciwnie, przez co leczenie może być słabsze, a choroba może się zaostrzyć. Inebilizumab działa jeszcze wiele miesięcy po ostatnim wlewie.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • nowe lub nasilone objawy choroby, np. zaburzenia widzenia, osłabienie mięśni, drętwienie
  • gorączka lub inne objawy zakażenia
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – antagonizm
Początek
nieznany
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie stosuj jeżówki purpurowej u pacjentów leczonych inebilizumabem ani u chorych z chorobą autoimmunologiczną, która jest wskazaniem do tego leczenia[1][2][3]. Przeciwwskazanie obowiązuje również przez co najmniej 6 miesięcy po ostatniej infuzji, bo deplecja limfocytów B utrzymuje się długo[4]. Przy infekcjach górnych dróg oddechowych zaproponuj leczenie objawowe bez preparatów o działaniu immunostymulującym i skieruj pacjenta do lekarza prowadzącego, bo infekcja u osoby leczonej inebilizumabem wymaga oceny.

Skutek kliniczny

Teoretycznie możliwe jest osłabienie działania immunosupresyjnego inebilizumabu i pogorszenie kontroli choroby autoimmunologicznej, np. ryzyko rzutu. Jeżówka może też nasilać aktywność samej choroby autoimmunologicznej niezależnie od leczenia.

Mechanizm

Jeżówka purpurowa działa immunostymulująco, a inebilizumab jest przeciwciałem anty-CD19 powodującym deplecję limfocytów B, czyli działa immunosupresyjnie. Jeżówki nie stosuje się w immunosupresji ani w chorobach autoimmunologicznych, takich jak stwardnienie rozsiane i kolagenozy[1]. Jej stosowanie jest wykluczone także u chorych z niedoborami immunologicznymi, w immunosupresji i w postępujących schorzeniach układowych[2]. Przy jednoczesnym podawaniu jeżówki z cyklosporyną i glikokortykosteroidami może dojść do zniesienia efektu immunosupresyjnego[1]. Inebilizumab stosuje się w chorobach autoimmunologicznych, a jego wpływ na limfocyty B i immunoglobuliny może utrzymywać się przez 6 miesięcy lub dłużej po podaniu[4]. Interakcja farmakokinetyczna jest mało prawdopodobna, ponieważ przeciwciała terapeutyczne nie są eliminowane przez cytochrom P450 ani pompy efluksowe[4].

Monitorować

  • objawy zaostrzenia choroby podstawowej (NMOSD, miastenia, choroba IgG4-zależna)
  • objawy zakażenia: gorączka, kaszel, pieczenie przy oddawaniu moczu

Kiedy ocena się zmienia

odstep ≤ 6 miesięcy od ostatniej infuzjiinebilizumabinne zalecenieDeplecja limfocytów B i obniżenie immunoglobulin mogą utrzymywać się 6 miesięcy lub dłużej po podaniu inebilizumabu. Przeciwwskazanie obowiązuje także po zakończeniu terapii, a po tym czasie decyzję o jeżówce podejmuje lekarz, biorąc pod uwagę chorobę autoimmunologiczną.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Echinerba 80 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/echinerba-100199659/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Echinapur 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/echinapur-100021068/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Succus Echinaceae Phytopharm 2,425 g/2,5 ml, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/succus-echinaceae-phytopharm-100064155/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Uplizna 100 mg, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.11.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/uplizna-100471118/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneMetyloprednizolon+ Szczepionka przeciw poliomyelitisSzczepionkę inaktywowaną przeciw poliomyelitis można podać pacjentowi leczonemu metyloprednizolonem, ale przy dawkach immunosupresyjnych należy liczyć się ze słabszą odpowiedzią.Przed szczepieniem powiedz lekarzowi, że przyjmujesz metyloprednizolon, w jakiej dawce i od kiedy, a sterydu nie odstawiaj samodzielnie.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Przed szczepieniem powiedz lekarzowi, że przyjmujesz metyloprednizolon, w jakiej dawce i od kiedy, a sterydu nie odstawiaj samodzielnie.

Metyloprednizolon w większych dawkach osłabia odporność, dlatego szczepionka przeciw poliomyelitis może słabiej zadziałać. Szczepionka podawana w zastrzyku nie zawiera żywego wirusa i jest bezpieczna, choć ochrona może być mniejsza. Szczepionek z żywym wirusem nie podaje się osobom przyjmującym duże dawki sterydów.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka, osłabienie lub bóle mięśni po szczepieniu, które nie mijają po kilku dniach
  • nagłe osłabienie lub niedowład kończyn
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – antagonizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Szczepionkę inaktywowaną przeciw poliomyelitis można podać pacjentowi leczonemu metyloprednizolonem, ale przy dawkach immunosupresyjnych należy liczyć się ze słabszą odpowiedzią. Jeśli to możliwe, szczepienie planuje się przed rozpoczęciem leczenia immunosupresyjnego albo po jego zakończeniu, a w razie wątpliwości co do ochrony rozważa się dawkę uzupełniającą. U pacjentów przyjmujących immunosupresyjne dawki kortykosteroidów nie podaje się szczepionek żywych ani żywych atenuowanych, w tym doustnej szczepionki przeciw poliomyelitis.[1][2] Krótkie leczenie małymi dawkami, terapia zastępcza oraz kortykosteroidy miejscowe nie wymagają zmiany planu szczepień.

Skutek kliniczny

Przy szczepionce inaktywowanej możliwa słabsza lub niepełna odpowiedź poszczepienna i niewystarczająca ochrona przed poliomyelitis. Przy szczepionce żywej doustnej u osoby z immunosupresją możliwe porażenne poliomyelitis wywołane wirusem szczepionkowym.

Mechanizm

Metyloprednizolon w dawkach immunosupresyjnych hamuje odpowiedź immunologiczną, co może osłabić wytwarzanie przeciwciał po szczepieniu przeciw poliomyelitis. Przy szczepionce żywej atenuowanej (doustnej) immunosupresja zwiększa dodatkowo ryzyko namnażania się wirusa szczepionkowego i zachorowania. Szczepionka inaktywowana podawana we wstrzyknięciu nie zawiera żywego wirusa, więc nie grozi zakażeniem, a jedynie słabszą ochroną.

Metabolizm i transportery

  • Metyloprednizolon: substrat CYP3A4[3], substrat P-gp[3]

Monitorować

  • rodzaj szczepionki (inaktywowana czy żywa doustna)
  • dawka i czas trwania leczenia metyloprednizolonem
  • u pacjentów z głęboką immunosupresją – ewentualna ocena odpowiedzi poszczepiennej

Kiedy ocena się zmienia

Szczepionka żywa atenuowana (doustna)postać · szczepionka przeciw poliomyelitisryzyko rośniePrzy immunosupresyjnych dawkach kortykosteroidów szczepionki żywe atenuowane są przeciwwskazane ze względu na ryzyko zakażenia wirusem szczepionkowym.
Dawka nieimmunosupresyjna lub terapia zastępczadawka · metyloprednizolonryzyko malejeMałe dawki i terapia zastępcza nie hamują istotnie odpowiedzi immunologicznej, szczepienie można przeprowadzić według planu.
Miejscowa (skóra, wziewnie, dostawowo)droga podania · metyloprednizolonryzyko malejeKortykosteroidy stosowane miejscowo nie powodują immunosupresji ogólnoustrojowej istotnej dla szczepienia.
Szczepienie przed rozpoczęciem leczenia immunosupresyjnegokolejność włączenia · metyloprednizoloninne zalecenieGdy leczenie jest planowane, korzystniej zaszczepić pacjenta przed jego rozpoczęciem, aby uzyskać pełną odpowiedź poszczepienną.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Medrol 4 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/medrol-100042308/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Metypred 4 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/metypred-100043609/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Meprelon. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 28.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/meprelon-100238945/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneNatalizumab+ InebilizumabNie stosuj natalizumabu razem z inebilizumabem.Jeśli masz zaplanowany którykolwiek z tych leków, a otrzymujesz lub niedawno otrzymywałeś drugi, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu przed kolejną infuzją.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli masz zaplanowany którykolwiek z tych leków, a otrzymujesz lub niedawno otrzymywałeś drugi, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu przed kolejną infuzją.

Tych dwóch leków nie stosuje się razem. Oba osłabiają układ odpornościowy, a razem mogą go osłabić tak bardzo, że rośnie ryzyko groźnych zakażeń, także rzadkiej i ciężkiej infekcji mózgu. Działanie inebilizumabu utrzymuje się długo po podaniu, więc nawet po jego odstawieniu nie można od razu zacząć leczenia natalizumabem.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka, dreszcze lub inne objawy zakażenia, które nie mijają
  • nowe lub nasilające się osłabienie jednej strony ciała
  • zaburzenia widzenia, mowy lub równowagi
  • problemy z pamięcią, myśleniem lub zmiana zachowania
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie stosuj natalizumabu razem z inebilizumabem.[1][2] Przy zmianie leczenia z inebilizumabu na natalizumab rozpocznij natalizumab dopiero po ustąpieniu upośledzenia odporności wywołanego poprzednią terapią, potwierdzonym przez lekarza prowadzącego.[1][2] Decyzję o zmianie terapii podejmuje neurolog prowadzący.

Skutek kliniczny

Jednoczesne lub kolejne stosowanie bez wygaśnięcia działania inebilizumabu zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń oportunistycznych, w tym postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML), która może prowadzić do ciężkiej niepełnosprawności lub zgonu. PML jest przeciwwskazaniem do stosowania natalizumabu.[1][2]

Mechanizm

Natalizumabu nie łączy się z lekami immunosupresyjnymi ani z innymi lekami modyfikującymi przebieg choroby i nie podaje się go pacjentom z upośledzoną odpornością, także wtedy, gdy wynika ona z wcześniejszej terapii.[1][2] Inebilizumab jest przeciwciałem anty-CD19, które powoduje głęboką i długotrwałą deplecję limfocytów B. Natalizumab blokuje integrynę alfa-4 i ogranicza przechodzenie limfocytów do ośrodkowego układu nerwowego, co osłabia nadzór immunologiczny w mózgu. Oba działania sumują się i nasilają immunosupresję.

Monitorować

  • liczba limfocytów i limfocytów B przed rozpoczęciem natalizumabu po wcześniejszym inebilizumabie
  • objawy zakażeń, w tym zakażeń oportunistycznych
  • nowe objawy neurologiczne, poznawcze lub psychiczne sugerujące PML

Kiedy ocena się zmienia

Natalizumab włączany po zakończeniu leczenia inebilizumabemkolejność włączenia · natalizumabinne zalecenieNatalizumab jest przeciwwskazany u pacjentów z upośledzoną odpornością spowodowaną poprzednią terapią. Po inebilizumabie włącz go dopiero po potwierdzeniu odbudowy odporności, w tym liczby limfocytów B, i przy ścisłej obserwacji w kierunku zakażeń oportunistycznych.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Tysabri 300 mg, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/tysabri-100003952/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Tyruko 300 mg, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/tyruko-100488440/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Inhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab) klasaJednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora TNF należy unikać, a gdy specjalista uzna je za konieczne, wymaga ono ścisłej kontroli w kierunku zakażeń.Nie łącz tych leków na własną rękę i upewnij się, że każdy lekarz prowadzący wie o obu lekach.opóźniony (dni)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie łącz tych leków na własną rękę i upewnij się, że każdy lekarz prowadzący wie o obu lekach.

Oba leki osłabiają działanie układu odpornościowego, a przyjmowane razem osłabiają je jeszcze bardziej. Zwiększa to ryzyko poważnych zakażeń, na przykład zapalenia płuc, półpaśca czy gruźlicy. Dotyczy to połączeń leków takich jak adalimumab, etanercept czy infliksymab z lekami takimi jak tofacytynib, abatacept, fingolimod czy leflunomid. Lekarz łączy takie leki tylko wtedy, gdy uzna to za konieczne, i regularnie kontroluje wyniki badań.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka lub dreszcze
  • uporczywy kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
  • nocne poty i utrata masy ciała
  • bolesna wysypka z pęcherzykami
  • pieczenie przy oddawaniu moczu
  • nowe zaburzenia widzenia, mowy, równowagi lub osłabienie kończyn
  • nowe lub zmieniające się zmiany na skórze
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Jednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora TNF należy unikać, a gdy specjalista uzna je za konieczne, wymaga ono ścisłej kontroli w kierunku zakażeń. Łączenia inhibitora TNF z innym lekiem biologicznym lub celowanym, takim jak abatacept, tofacytynib, natalizumab, belatacept czy inebilizumab, nie zaleca się, a dla części z nich takie skojarzenie jest wymienione w ChPL jako przeciwwskazane lub niezalecane. Połączenie z leflunomidem bywa świadomie stosowane w reumatologii, ale wymaga regularnej kontroli morfologii i aktywności enzymów wątrobowych. Przy zamianie leku z jednej grupy na lek z drugiej należy uwzględnić długi okres działania obu grup i czas potrzebny na odbudowę odporności, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji. Przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia należy wykluczyć gruźlicę utajoną oraz zakażenie HBV i nie podawać szczepionek żywych. Przy efgartigimodzie alfa i imlifidazie należy ustalić odstęp czasowy od podania przeciwciała anty-TNF ze względu na ryzyko jego przyspieszonego usunięcia lub rozłożenia.

Skutek kliniczny

Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, w tym zakażeń oportunistycznych, reaktywacji gruźlicy, wirusowego zapalenia wątroby typu B i półpaśca. Przy lekach działających na migrację limfocytów, zwłaszcza natalizumabie, rośnie ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. Długotrwała, głęboka immunosupresja może sprzyjać rozwojowi nowotworów, szczególnie chłoniaków i nowotworów skóry. W badaniach łączenia leków biologicznych zwiększeniu liczby ciężkich zakażeń zwykle nie towarzyszyła lepsza skuteczność.

Mechanizm

Obie grupy hamują odpowiedź immunologiczną różnymi drogami. Inhibitory TNF blokują kluczową cytokinę obrony przed bakteriami wewnątrzkomórkowymi, prątkami i grzybami. Selektywne leki immunosupresyjne działają m.in. przez zmniejszenie liczby lub zatrzymanie limfocytów w węzłach chłonnych, blokowanie kostymulacji limfocytów T, hamowanie syntezy nukleotydów, hamowanie kinaz JAK lub deplecję limfocytów B. Efekty sumują się, co pogłębia osłabienie odporności. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i jest wspólna dla większości leków obu grup, z wyjątkiem apremilastu i nerandomilastu o słabym działaniu immunosupresyjnym oraz efgartigimodu alfa i imlifidazy, które dodatkowo wpływają na usuwanie lub rozkład przeciwciał.

Monitorować

  • objawy zakażeń, w tym gorączka, kaszel, zmiany skórne
  • morfologia krwi z rozmazem, w tym liczba limfocytów i neutrofilów
  • aktywność enzymów wątrobowych
  • badanie w kierunku gruźlicy utajonej przed leczeniem i przy objawach
  • markery zakażenia HBV i HCV
  • nowe objawy neurologiczne przy natalizumabie, ozanimodzie i fingolimodzie
  • badanie skóry w kierunku nowotworów

Kiedy ocena się zmienia

wiek ≥ 65 latpacjentryzyko rośnieU osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń przy łączeniu leków immunosupresyjnych jest wyraźnie większe, zwłaszcza przy współistniejącej cukrzycy, chorobach płuc lub stosowaniu glikokortykosteroidów.
Okres działania poprzedniego lekuodstep · selektywne leki immunosupresyjneinne zaleceniePrzy zamianie leku z jednej grupy na lek z drugiej działanie immunosupresyjne poprzedniego leku utrzymuje się przez tygodnie lub miesiące. Należy uwzględnić okres półtrwania, czas odnowy limfocytów, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć przyspieszoną eliminację.
Długotrwałe stosowanieczas leczenia · pacjentryzyko rośnieDługotrwałe skojarzenie zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych, PML i nowotworów, w tym chłoniaków i nowotworów skóry niebędących czerniakiem.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Gilenya 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/gilenya-100244377/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Teva 0,25 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/fingolimod-teva-100421945/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Accord 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/fingolimod-accord-100439170/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Teriflunomide Accord 14 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/teriflunomide-accord-100476696/
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego AUBAGIO 7 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aubagio-100304493/
  6. Charakterystyka Produktu Leczniczego Hefiya 40 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/hefiya-100409460/
  7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Yuflyma 40 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/yuflyma-100448648/
  8. Charakterystyka Produktu Leczniczego Humira 40 mg, roztwór do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/humira-100087630/
  9. Charakterystyka Produktu Leczniczego Enbrel 50 mg, roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/enbrel-100211923/
  10. Charakterystyka Produktu Leczniczego Erelzi 25 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/erelzi-100391517/
  11. Charakterystyka Produktu Leczniczego Fubelv 25 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/fubelv-100539910/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Inhibitory interleukin (np. ustekinumab, tocilizumab, ryzankizumab) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora interleukin należy unikać łączenia, chyba że uzasadnia je specjalista prowadzący, a połączenie stosowane ściśle monitorować pod kątem zakażeń.Jeśli przyjmujesz lek osłabiający odporność i lek blokujący interleukiny, upewnij się, że lekarz prowadzący wie o obu, i szybko zgłaszaj każdą infekcję.opóźniony (dni)opisy przypadków

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli przyjmujesz lek osłabiający odporność i lek blokujący interleukiny, upewnij się, że lekarz prowadzący wie o obu, i szybko zgłaszaj każdą infekcję.

Oba leki osłabiają układ odporności, a przyjmowane razem robią to mocniej. Zakażenia mogą być wtedy częstsze i cięższe, a czasem rozwijają się bez wysokiej gorączki. Dotyczy to na przykład natalizumabu, fingolimodu lub tofacytynibu łączonych z ustekinumabem, sekukinumabem albo tocilizumabem. Takie połączenie stosuje się tylko wtedy, gdy zaleci je lekarz specjalista, i wymaga ono regularnych badań.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka, dreszcze lub ogólne rozbicie
  • kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
  • bolesna wysypka z pęcherzykami
  • pieczenie przy oddawaniu moczu
  • nowe zaburzenia widzenia, mowy, równowagi, osłabienie kończyn lub zmiany w zachowaniu
  • nocne poty i chudnięcie bez wyraźnej przyczyny
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
opisy przypadków

Postępowanie

Przy jednoczesnym stosowaniu selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora interleukin należy unikać łączenia, chyba że uzasadnia je specjalista prowadzący, a połączenie stosowane ściśle monitorować pod kątem zakażeń. Natalizumabu nie należy łączyć z innymi lekami immunosupresyjnymi, co ujmuje ChPL. Tofacytynibu nie zaleca się łączyć z lekami biologicznymi. Fingolimod, ozanimod i ponesimod wymagają szczególnej ostrożności ze względu na limfopenię i ryzyko leukoencefalopatii. Przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć gruźlicę oraz zakażenie WZW B i WZW C i uzupełnić szczepienia, a szczepionki żywe podać odpowiednio wcześniej[1]. Przy zmianie leku trzeba uwzględnić długi czas działania poprzednika. Dotyczy to zwłaszcza leflunomidu i teriflunomidu, które mogą wymagać procedury przyspieszonej eliminacji, a także natalizumabu, modulatorów receptora sfingozyno‑1‑fosforanu i przeciwciał monoklonalnych.

Skutek kliniczny

Rośnie ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym gruźlicy, półpaśca, zakażeń grzybiczych i reaktywacji WZW B. Przy natalizumabie, fingolimodzie, ozanimodzie i ponesimodzie rośnie też ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. Zakażenie może przebiegać skąpoobjawowo i być rozpoznane późno. Szczepionki żywe są przeciwwskazane, a odpowiedź na szczepionki inaktywowane bywa osłabiona[1]. Interakcja jest wspólna dla całej klasy, z wyjątkami opisanymi osobno. Jest najsilniejsza przy natalizumabie, modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu, tofacytynibie, leflunomidzie i teriflunomidzie, których ChPL odradzają lub wykluczają łączenie z innymi lekami immunosupresyjnymi.

Mechanizm

Selektywne leki immunosupresyjne działają na różne elementy odporności. Hamują proliferację lub kostymulację limfocytów, zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych, blokują migrację limfocytów do tkanek albo hamują kinazy JAK lub BTK. Inhibitory interleukin wyłączają kluczowe cytokiny obrony przeciwzakaźnej, takie jak IL‑1, IL‑6, IL‑12/23, IL‑17, IL‑2 i IL‑36. Połączenie obu mechanizmów sumuje osłabienie odporności. Nie ma istotnej interakcji farmakokinetycznej, poza wyjątkami efgartigimodu alfa i imlifidazy. Inhibitory IL‑6, czyli tocilizumab, sarilumab, siltuksymab i satralizumab, mogą dodatkowo maskować gorączkę i wzrost CRP w przebiegu zakażenia.

Monitorować

  • objawy zakażenia przy każdej wizycie, z pamięcią, że gorączka i CRP mogą być stłumione przy inhibitorach IL‑6
  • morfologia z rozmazem, w tym liczba limfocytów i neutrofili
  • badania przesiewowe w kierunku gruźlicy oraz WZW B i WZW C przed leczeniem i w razie narażenia
  • nowe objawy neurologiczne lub poznawcze, które mogą wskazywać na leukoencefalopatię przy natalizumabie i modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu
  • aktywność aminotransferaz przy leflunomidzie, teriflunomidzie, tofacytynibie, tocilizumabie i sarilumabie
  • status szczepień i unikanie szczepionek żywych

Kiedy ocena się zmienia

Okres wypłukania zależny od lekuodstep · selektywne leki immunosupresyjneinne zalecenieInterakcja może trwać po odstawieniu leku z grupy A. Leflunomid i teriflunomid utrzymują się w organizmie bardzo długo i mogą wymagać procedury przyspieszonej eliminacji. Po fingolimodzie, ozanimodzie i ponesimodzie liczba limfocytów wraca do normy stopniowo, a natalizumab działa jeszcze przez kilka miesięcy. Przed włączeniem inhibitora interleukin należy uwzględnić ten czas.
Kilka okresów półtrwania przeciwciałaodstep · inhibitory interleukininne zalecenieInhibitory interleukin będące przeciwciałami monoklonalnymi działają tygodniami lub miesiącami po ostatniej dawce. Przy zamianie na lek z grupy A, zwłaszcza na natalizumab, należy zachować odpowiedni odstęp. Anakinra działa krótko, więc odstęp po niej może być krótki.
wiek ≥ 65 latpacjentryzyko rośnieU osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń, półpaśca i powikłań jest większe. Częściej występują też choroby współistniejące i przewlekłe stosowanie glikokortykosteroidów, co nasila skutki połączenia.
Długotrwałe leczenie skojarzoneczas leczenia · pacjentryzyko rośnieDługie łączenie leków, zwłaszcza natalizumabu lub modulatorów receptora sfingozyno‑1‑fosforanu z innymi lekami immunosupresyjnymi, zwiększa ryzyko leukoencefalopatii i zakażeń oportunistycznych. Wymaga to okresowej oceny, czy połączenie jest nadal potrzebne.

Źródła

  1. Schraad M, Mäurer M, Salmen A, Ruck T, Uphaus T, Fleischer V, et al. Cellular and humoral vaccination response under immunotherapies-German consensus on vaccination strategies in neurological autoimmune diseases. Ther Adv Neurol Disord. 2025;18:17562864251396006. doi: 10.1177/17562864251396006. PMID: 41394285.

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Analogi pirymidyn (np. azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina) klasaJednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i analogu pirymidyn należy unikać, a gdy jest ono konieczne, wymaga ścisłego monitorowania morfologii krwi i wczesnych objawów zakażenia.Nie łącz leku osłabiającego odporność z chemioterapią lekiem z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarzy prowadzących oba leczenia i regularnie wykonuj zlecone badania krwi.opóźniony (dni)opisy przypadków

Połączenie przeciwwskazane

Nie łącz leku osłabiającego odporność z chemioterapią lekiem z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarzy prowadzących oba leczenia i regularnie wykonuj zlecone badania krwi.

Leki osłabiające układ odporności, takie jak fingolimod, natalizumab, tofacytynib czy mykofenolan mofetyl, oraz leki stosowane w chemioterapii, takie jak kapecytabina, fluorouracyl czy cytarabina, obniżają zdolność organizmu do walki z zakażeniami. Przyjmowane razem mogą bardzo mocno osłabić odporność i zmniejszyć liczbę białych krwinek. Zwiększa to ryzyko poważnych, a nawet zagrażających życiu infekcji. Niektóre z tych leków działają jeszcze długo po odstawieniu.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka lub dreszcze
  • ból gardła, kaszel lub duszność
  • pieczenie przy oddawaniu moczu
  • owrzodzenia w jamie ustnej
  • bolesna wysypka z pęcherzykami
  • nietypowe siniaki lub krwawienia
  • silne osłabienie
  • nowe zaburzenia mowy, widzenia, równowagi lub pamięci
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
opisy przypadków

Postępowanie

Jednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i analogu pirymidyn należy unikać, a gdy jest ono konieczne, wymaga ścisłego monitorowania morfologii krwi i wczesnych objawów zakażenia. W chorobach autoimmunologicznych, takich jak stwardnienie rozsiane czy reumatoidalne zapalenie stawów, zwykle wstrzymuje się lek immunomodulujący na czas chemioterapii, a decyzję podejmuje się wspólnie z prowadzącym onkologiem. Dla natalizumabu, fingolimodu, ozanimodu i ponesimodu czynna choroba nowotworowa lub stan znacznego upośledzenia odporności są ujęte w przeciwwskazaniach ChPL, dlatego w praktyce leki te odstawia się przed leczeniem przeciwnowotworowym. U biorców przeszczepów, u których nie można przerwać mykofenolanu, belataceptu czy innych leków przeciwodrzuceniowych, rozważa się redukcję intensywności immunosupresji i dostosowanie dawek analogu pirymidyn do wyników morfologii. Leflunomid i teriflunomid działają jeszcze długo po odstawieniu, dlatego przy ciężkiej toksyczności można rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji kolestyraminą lub węglem aktywowanym. Należy rozważyć profilaktykę przeciwwirusową i przeciwzakaźną zgodnie z lokalnymi standardami oraz unikać szczepionek żywych.

Skutek kliniczny

Zwiększa się ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, w tym gorączki neutropenicznej, sepsy, reaktywacji wirusa półpaśca i zapalenia wątroby typu B oraz postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii, szczególnie przy natalizumabie i modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu[1]. Może dojść do pogłębienia cytopenii, a przy mykofenolanach, leflunomidzie i teriflunomidzie także do sumowania działania uszkadzającego szpik i wątrobę. Przy rawulizumabie neutropenia dodatkowo zwiększa ryzyko zakażeń bakteriami otoczkowymi, zwłaszcza meningokokami.

Mechanizm

Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i polega na sumowaniu się działania immunosupresyjnego. Analogi pirymidyn jako antymetabolity hamują syntezę DNA w szybko dzielących się komórkach, co prowadzi do mielosupresji z neutropenią, limfopenią i małopłytkowością oraz do uszkodzenia błon śluzowych stanowiących barierę przeciw zakażeniom. Leki immunosupresyjne z grupy A osłabiają odporność różnymi drogami – modulatory receptora sfingozyno‑1‑fosforanu (fingolimod, ozanimod, ponesimod) zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych, inhibitory dehydrogenazy dihydroorotanowej (leflunomid, teriflunomid) oraz mykofenolany hamują proliferację limfocytów, tofacytynib blokuje kinazy JAK, natalizumab hamuje migrację limfocytów do tkanek, abatacept i belatacept blokują kostymulację limfocytów T, inebilizumab i immunoglobulina przeciw limfocytom T usuwają limfocyty, tolebrutynib hamuje kinazę Brutona, a rawulizumab, efgartigimod alfa i imlifidaza osłabiają odpowiedź zależną od dopełniacza lub przeciwciał IgG[2]. Nałożenie tych efektów na mielotoksyczność chemioterapii zwiększa głębokość i czas trwania niedoboru odporności. Interakcja jest wspólna dla wszystkich analogów pirymidyn i dla wszystkich leków grupy A poza apremilastem i nerandomilastem, choć jej nasilenie zależy od siły działania konkretnego leku. Interakcje farmakokinetyczne nie mają tu znaczenia dla całej klasy.

Monitorować

  • morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba neutrofili i limfocytów, przed każdym cyklem chemioterapii
  • gorączka i inne objawy zakażenia
  • aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny, zwłaszcza przy leflunomidzie, teriflunomidzie i mykofenolanach
  • nowe objawy neurologiczne sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię przy natalizumabie i modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu
  • stężenie immunoglobulin IgG przy efgartigimodzie alfa, inebilizumabie i imlifidazie
  • markery zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B przed rozpoczęciem leczenia

Kiedy ocena się zmienia

Krem lub roztwór do stosowania na skórę (fluorouracyl)postać · analogi pirymidynryzyko malejeFluorouracyl stosowany miejscowo na skórę daje znikomą ekspozycję ogólnoustrojową i nie powoduje mielosupresji, dlatego połączenie z lekiem immunosupresyjnym nie wymaga szczególnego postępowania.
Kilka miesięcy od ostatniej dawki leflunomidu, teriflunomidu, fingolimodu, natalizumabu, inebilizumabu lub immunoglobuliodstep · selektywne leki immunosupresyjneinne zalecenieLeki o długim działaniu lub powodujące długotrwałą limfopenię albo deplecję limfocytów utrzymują immunosupresję po odstawieniu. Rozpoczynając chemioterapię w tym okresie, należy traktować pacjenta jak nadal leczonego i sprawdzić liczbę limfocytów, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć przyspieszoną eliminację.
Schematy wysokodawkowe lub intensywna chemioterapia indukcyjna (np. wysokie dawki cytarabiny)dawka · analogi pirymidynryzyko rośnieIntensywne schematy z analogami pirymidyn powodują głęboką i długotrwałą neutropenię, a dołożenie leku immunosupresyjnego istotnie zwiększa ryzyko zakażeń zagrażających życiu. W tej sytuacji lek immunosupresyjny powinien być w miarę możliwości wstrzymany.
wiek ≥ 65 latpacjentryzyko rośnieU osób starszych rezerwa szpikowa jest mniejsza, a zakażenia przebiegają ciężej, dlatego monitorowanie morfologii i objawów infekcji powinno być częstsze.

Źródła

  1. Calabresi PA, Radue EW, Goodin D, Jeffery D, Rammohan KW, Reder AT, et al. Safety and efficacy of fingolimod in patients with relapsing-remitting multiple sclerosis (FREEDOMS II): a double-blind, randomised, placebo-controlled, phase 3 trial. Lancet Neurol. 2014;13(6):545-56. doi: 10.1016/S1474-4422(14)70049-3. PMID: 24685276.
  2. Triplett J, Kermode AG, Corbett A, Reddel SW. Warts and all: Fingolimod and unusual HPV-associated lesions. Mult Scler. 2018;25(11):1547-1550. doi: 10.1177/1352458518807088. PMID: 30427266.

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Inhibitory kalcyneuryny (np. takrolimus, cyklosporyna, woklosporyna) klasaNależy unikać jednoczesnego ogólnoustrojowego stosowania leku z grupy selektywnych leków immunosupresyjnych i inhibitora kalcyneuryny poza ustalonymi schematami transplantacyjnymi, a jeśli skojarzenie jest konieczne, wymaga ono decyzji specjalisty i ścisłego monitorowania w kierunku zakażeń.Nie łącz tych leków na własną rękę i upewnij się, że lekarz prowadzący wie o obu, a w razie gorączki lub innych objawów zakażenia od razu się z nim skontaktuj.opóźniony (dni)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie łącz tych leków na własną rękę i upewnij się, że lekarz prowadzący wie o obu, a w razie gorączki lub innych objawów zakażenia od razu się z nim skontaktuj.

Oba leki osłabiają działanie układu odpornościowego, a stosowane razem robią to silniej niż każdy z osobna. Dotyczy to na przykład takrolimusu lub cyklosporyny przyjmowanych razem z fingolimodem, teriflunomidem, leflunomidem, tofacytynibem albo natalizumabem. Rośnie wtedy ryzyko poważnych zakażeń, także takich, które u zdrowych osób zdarzają się rzadko. Niektóre połączenia, np. mykofenolanu z takrolimusem po przeszczepieniu, są jednak zamierzone i lekarz stosuje je celowo.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka, dreszcze lub ogólne złe samopoczucie
  • uporczywy kaszel lub duszność
  • pęcherzyki na skórze, półpasiec lub opryszczka o ciężkim przebiegu
  • pieczenie przy oddawaniu moczu
  • nowe zaburzenia widzenia, mowy, równowagi lub osłabienie jednej strony ciała
  • zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Należy unikać jednoczesnego ogólnoustrojowego stosowania leku z grupy selektywnych leków immunosupresyjnych i inhibitora kalcyneuryny poza ustalonymi schematami transplantacyjnymi, a jeśli skojarzenie jest konieczne, wymaga ono decyzji specjalisty i ścisłego monitorowania w kierunku zakażeń. ChPL tofacytynibu nie zaleca skojarzenia z silnymi lekami immunosupresyjnymi, takimi jak takrolimus i cyklosporyna. ChPL modulatorów receptora S1P (fingolimod, ozanimod, ponesimod) odradza jednoczesne leczenie immunosupresyjne. Natalizumab jest przeciwwskazany u pacjentów otrzymujących terapię immunosupresyjną. Przy zmianie leczenia z leflunomidu lub teriflunomidu na inhibitor kalcyneuryny trzeba uwzględnić bardzo długie utrzymywanie się leku w organizmie i rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji kolestyraminą lub węglem aktywowanym. Po odstawieniu modulatora receptora S1P również należy odczekać do odbudowy liczby limfocytów. Jeśli połączenie z cyklosporyną jest nieuniknione, warto rozważyć niższą dawkę tofacytynibu.

Skutek kliniczny

Zwiększa się ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym reaktywacji wirusów z grupy herpes, CMV, wirusa BK i gruźlicy. Rośnie też ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii, szczególnie przy natalizumabie i modulatorach receptora S1P[1]. W dłuższej perspektywie może wzrosnąć ryzyko chorób limfoproliferacyjnych i nowotworów skóry. Przy leflunomidzie i teriflunomidzie dochodzi ryzyko sumowania hepatotoksyczności i cytopenii. Interakcja jest wspólna dla większości leków obu grup o działaniu ogólnoustrojowym, z wyjątkiem leków wymienionych jako wyjątki.

Mechanizm

Inhibitory kalcyneuryny hamują aktywację limfocytów T przez blokowanie szlaku kalcyneuryna–NFAT i wytwarzania interleukiny 2. Leki grupy A osłabiają odporność innymi drogami. Modulatory receptora S1P (fingolimod, ozanimod, ponesimod) zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych. Teriflunomid i leflunomid hamują syntezę pirymidyn w dzielących się limfocytach. Tofacytynib hamuje kinazy JAK. Natalizumab blokuje migrację limfocytów do tkanek. Inebilizumab usuwa limfocyty B, a tolebrutynib hamuje kinazę Brutona. Te działania sumują się i pogłębiają immunosupresję. Dochodzą do tego słabsze mechanizmy farmakokinetyczne. Cyklosporyna hamuje CYP3A4, przez co może zwiększać ekspozycję na tofacytynib. Hamuje też transporter BCRP, przez co może zwiększać ekspozycję na teriflunomid, który jest aktywnym metabolitem leflunomidu.

Monitorować

  • morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba limfocytów i neutrofilów
  • objawy zakażeń, w tym oportunistycznych, oraz w razie potrzeby wiremia CMV i BK
  • aktywność aminotransferaz i bilirubina, szczególnie przy leflunomidzie i teriflunomidzie
  • stężenie takrolimusu lub cyklosporyny we krwi oraz czynność nerek
  • nowe objawy neurologiczne sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię
  • kontrola skóry w kierunku nowotworów przy długotrwałym leczeniu

Kiedy ocena się zmienia

Miejscowa (maść z takrolimusem, krople do oczu z cyklosporyną)droga podania · inhibitory kalcyneurynyryzyko malejePrzy miejscowym stosowaniu takrolimusu na skórę lub cyklosporyny do oka wchłanianie ogólnoustrojowe jest niewielkie i istotna addycja immunosupresji jest mało prawdopodobna.
Pełna eliminacja leku lub odbudowa liczby limfocytów po odstawieniuodstep · selektywne leki immunosupresyjneinne zalecenieLeflunomid i teriflunomid utrzymują się w organizmie bardzo długo, a po modulatorach receptora S1P liczba limfocytów wraca do normy z opóźnieniem. Przy zamianie na inhibitor kalcyneuryny należy rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji lub odczekanie do odbudowy limfocytów.
wiek ≥ 65 latpacjentryzyko rośnieU osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń i nowotworów przy skojarzonej immunosupresji jest większe, co ChPL tofacytynibu podkreśla szczególnie.

Źródła

  1. Schmedt N, Andersohn F, Garbe E. Signals of progressive multifocal leukoencephalopathy for immunosuppressants: a disproportionality analysis of spontaneous reports within the US Adverse Event Reporting System (AERS). Pharmacoepidemiol Drug Saf. 2012;21(11):1216-20. doi: 10.1002/pds.3320. PMID: 22821419.

Pełny opis tej pary

Oznaczenia na tej stronie

  • Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
  • Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
  • Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
  • Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć

Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.

Zgłoś błąd lub sugestię

Zgłoszenie trafi do redakcji razem z adresem tej strony. Nie podawaj danych pacjenta. Zasady przetwarzania danych opisuje polityka prywatności.