Skutek kliniczny

Zmniejszone stężenie dazatynibu lub bosutynibu we krwi może osłabić skuteczność leczenia przewlekłej białaczki szpikowej lub ostrej białaczki limfoblastycznej z chromosomem Philadelphia^[1]. Konsekwencją może być brak osiągnięcia lub utrata odpowiedzi hematologicznej, cytogenetycznej albo molekularnej oraz zwiększone ryzyko progresji choroby. Interakcja nie powoduje ostrej toksyczności, a jej znaczenie polega na niezauważalnym dla pacjenta spadku skuteczności terapii przeciwnowotworowej.

Mechanizm

Inhibitory pompy protonowej trwale hamują wydzielanie kwasu solnego i podnoszą pH w żołądku przez większą część doby. Dazatynib i bosutynib to słabe zasady, których rozpuszczalność gwałtownie spada przy wyższym pH, więc w obecności inhibitora pompy protonowej mniej leku rozpuszcza się i wchłania z przewodu pokarmowego^[1]. Efekt dotyczy wszystkich inhibitorów pompy protonowej w podobnym stopniu, ponieważ wynika z samego zahamowania wydzielania kwasu, a nie z właściwości konkretnej substancji. Rozłożenie przyjmowania leków na różne pory dnia nie usuwa interakcji, ponieważ działanie inhibitora pompy protonowej utrzymuje się przez całą dobę. Wśród inhibitorów kinazy BCR-ABL interakcja jest wyraźna dla dazatynibu i bosutynibu, a nieistotna klinicznie dla imatynibu, nilotynibu, ponatynibu i asciminibu.

Monitorować

• odpowiedź molekularna – poziom transkryptu BCR-ABL w badaniu RQ-PCR zgodnie z harmonogramem kontroli hematologicznych
• odpowiedź hematologiczna – morfologia krwi z rozmazem
• objawy nadkwaśności i skuteczność leczenia zastępczego (leki zobojętniające, famotydyna)
• przegląd listy leków pod kątem inhibitorów pompy protonowej kupowanych bez recepty

Skutek kliniczny

Zmniejszone wchłanianie inhibitora kinazy EGFR prowadzi do niższego stężenia leku we krwi, co może osłabić kontrolę choroby nowotworowej i przyspieszyć jej progresję^[1]. Interakcja nie powoduje ostrych objawów, więc łatwo ją przeoczyć, a jej skutek ujawnia się dopiero jako gorsza odpowiedź na leczenie.

Mechanizm

Inhibitory pompy protonowej trwale hamują wydzielanie kwasu solnego i podnoszą pH w żołądku przez większą część doby. Erlotynib, gefitynib i dakomitynib są słabymi zasadami, których rozpuszczalność wyraźnie spada wraz ze wzrostem pH, dlatego w mniej kwaśnym środowisku rozpuszczają się i wchłaniają gorzej^[2]. Efekt dotyczy wszystkich inhibitorów pompy protonowej w równym stopniu, bo wynika z samego zahamowania wydzielania kwasu, a nie z właściwości konkretnej cząsteczki. Ze względu na długi czas działania inhibitorów pompy protonowej rozłożenie dawek w ciągu doby nie znosi tej interakcji. Afatynib, ozymertynib i lazertynib nie wykazują istotnej zależności wchłaniania od pH. Dla aumolertynibu brak wystarczających danych, dlatego do czasu ich uzyskania należy postępować ostrożnie jak w przypadku całej klasy.

Monitorować

• skuteczność leczenia przeciwnowotworowego w kontrolnych badaniach obrazowych
• zasadność i czas trwania terapii inhibitorem pompy protonowej
• objawy refluksu i dolegliwości żołądkowe po zmianie leku zmniejszającego kwaśność
• przyjmowanie inhibitorów pompy protonowej kupowanych bez recepty

Skutek kliniczny

Połączenie zwiększa ryzyko biegunki, w tym ciężkiej lub przedłużającej się^[2]. Ciężka biegunka grozi odwodnieniem i zaburzeniami elektrolitowymi, a ciężkie odwodnienie z niedoborem wody i elektrolitów wyklucza stosowanie oleju rycynowego^[3]. W ciężkiej lub przedłużającej się biegunce wchłanianie innych leków doustnych może być zaburzone, skuteczność doustnej antykoncepcji może się obniżyć, a leki o wąskim indeksie terapeutycznym, takie jak lewotyroksyna, mogą działać słabiej^[2].

Mechanizm

Oba leki działają przeczyszczająco, a ich działania się sumują. Linaklotyd zwiększa wydzielanie płynu do światła jelita i przyspiesza pasaż jelitowy, a olej rycynowy drażni błonę śluzową jelita i pobudza perystaltykę. Jednoczesne stosowanie linaklotydu ze środkami przeczyszczającymi może zwiększać ryzyko wystąpienia biegunki^[2]. Przyspieszony pasaż jelitowy może dodatkowo ograniczać wchłanianie innych leków przyjmowanych doustnie^[1].

Monitorować

• częstość i konsystencja stolców
• objawy odwodnienia
• elektrolity przy ciężkiej lub przedłużającej się biegunce
• skuteczność leków o wąskim indeksie terapeutycznym, np. lewotyroksyny
• skuteczność doustnej antykoncepcji

Skutek kliniczny

Zmniejszenie stężenia pazopanibu w osoczu może osłabić jego działanie przeciwnowotworowe i zwiększyć ryzyko progresji choroby. Interakcja nie powoduje ostrych objawów, dlatego łatwo ją przeoczyć.

Mechanizm

Pantoprazol silnie i długotrwale hamuje wydzielanie kwasu solnego, przez co zaburza wchłanianie leków, których biodostępność zależy od kwaśnego pH w żołądku.^[1] Rozpuszczalność pazopanibu zależy od pH i maleje wraz ze wzrostem pH, dlatego przy podwyższonym pH żołądka wchłania się go mniej. W badaniu z innym inhibitorem pompy protonowej (ezomeprazolem) biodostępność pazopanibu wyraźnie się zmniejszyła.

Monitorować

• skuteczność leczenia przeciwnowotworowego (ocena odpowiedzi w badaniach obrazowych)
• rzeczywista potrzeba stosowania inhibitora pompy protonowej i możliwość jego odstawienia
• pora i sposób przyjmowania pazopanibu (bez posiłku)

Bezpieczniejsze alternatywy

famotydynawodorotlenek glinu z wodorotlenkiem magnezu

Skutek kliniczny

Głównym skutkiem jest nasilona lub przedłużająca się biegunka z ryzykiem odwodnienia i hipokaliemii. Ciężka lub przedłużająca się biegunka może osłabiać wchłanianie innych leków doustnych, w tym doustnej antykoncepcji i leków o wąskim indeksie terapeutycznym, takich jak lewotyroksyna^[1]. Zaburzenia elektrolitowe mogą nasilać działanie glikozydów naparstnicy^[2].

Mechanizm

Oba leki zwiększają ilość wody w świetle jelita i przyspieszają pasaż jelitowy – linaklotyd przez pobudzenie wydzielania chlorków i wodorowęglanów do światła jelita, bisakodyl przez bezpośrednie pobudzenie perystaltyki i wydzielania w jelicie grubym. Działanie przeczyszczające obu leków sumuje się. Łączenie linaklotydu ze środkami przeczyszczającymi może zwiększać ryzyko biegunki^[1]. Bisakodyl, zwłaszcza w dawkach większych niż zalecane, może zaburzać równowagę wodno-elektrolitową^[2]. Interakcji farmakokinetycznej się nie spodziewa się, bo linaklotyd praktycznie nie przenika do krwi i nie wpływa na enzymy cytochromu P450 ani na transportery^[1].

Monitorować

• częstość i konsystencja stolców
• objawy odwodnienia
• stężenie potasu w surowicy przy długotrwałej biegunce lub jednoczesnym stosowaniu leków moczopędnych, kortykosteroidów albo glikozydów naparstnicy

Skutek kliniczny

Mniejsze stężenie antybiotyku we krwi może osłabić skuteczność leczenia zakażenia. W badaniu klinicznym z 1984 roku leki podnoszące pH soku żołądkowego (ranitydyna i wodorowęglan sodu) zmniejszyły biodostępność aksetylu cefuroksymu o 43%, a przyjęcie antybiotyku z posiłkiem zwiększało jego biodostępność i ograniczało wpływ interakcji. Bezpośrednich badań z inhibitorami pompy protonowej brak, ale mechanizm jest ten sam.

Mechanizm

Pantoprazol podnosi pH soku żołądkowego, przez co doustny aksetyl cefuroksymu wchłania się słabiej. ChPL cefuroksymu podaje, że leki zmniejszające kwaśność soku żołądkowego mogą zmniejszać biodostępność cefuroksymu aksetylu w porównaniu z podaniem na czczo i mogą znosić efekt zwiększonego wchłaniania leku podanego po posiłku^[2]. ChPL pantoprazolu wskazuje, że z powodu silnego i długotrwałego zahamowania wydzielania kwasu solnego lek może zaburzać wchłanianie produktów, których biodostępność zależy od pH w żołądku, choć cefuroksymu nie wymienia^[1]. Przy niedostatecznym zakwaszeniu treści żołądka sól cefuroksymu dysocjuje w mniejszym stopniu niż w warunkach fizjologicznych.

Monitorować

• odpowiedź kliniczna na antybiotykoterapię (ustępowanie gorączki i objawów zakażenia)