Interakcje / Ryfamycyny / Ryfamycyny i szczepionki przeciw durowi brzusznemu
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Przy stosowaniu ryfamycyny nie podaje się żywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu, bo antybiotyk może ją unieczynnić.
Jeśli przyjmujesz ryfampicynę, nie zaczynaj szczepienia przeciw durowi brzusznemu w kapsułkach – powiedz lekarzowi lub farmaceucie o antybiotyku, a dostaniesz szczepionkę w zastrzyku albo ustalisz bezpieczny odstęp.
Interakcja klasy Ryfamycyny + szczepionki przeciw durowi brzusznemu
Opis dotyczy wszystkich leków z obu grup, poza wyjątkami wymienionymi niżej.
- Ryfamycyny
- ryfampicyna
- Szczepionki przeciw durowi brzusznemu
- szczepionka przeciw durowi brzusznemu, szczepionka przeciw durowi brzusznemu i tężcowi
Wyjątki – te leki zachowują się inaczej
- szczepionka przeciw durowi brzusznemu i tężcowi – To szczepionka inaktywowana podawana we wstrzyknięciu. Nie zawiera żywych bakterii, więc antybiotyk nie może jej unieczynnić i ryfampicyna nie osłabia odpowiedzi na szczepienie.
Niekorzystna interakcjaRyfamycyny (np. ryfampicyna)+ Szczepionki przeciw durowi brzusznemu (np. szczepionka przeciw durowi brzusznemu) klasaPrzy stosowaniu ryfamycyny nie podaje się żywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu, bo antybiotyk może ją unieczynnić.Jeśli przyjmujesz ryfampicynę, nie zaczynaj szczepienia przeciw durowi brzusznemu w kapsułkach – powiedz lekarzowi lub farmaceucie o antybiotyku, a dostaniesz szczepionkę w zastrzyku albo ustalisz bezpieczny odstęp.szybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz ryfampicynę, nie zaczynaj szczepienia przeciw durowi brzusznemu w kapsułkach – powiedz lekarzowi lub farmaceucie o antybiotyku, a dostaniesz szczepionkę w zastrzyku albo ustalisz bezpieczny odstęp.
Ryfampicyna to antybiotyk, który może zabić żywe bakterie zawarte w szczepionce przeciw durowi brzusznemu w kapsułkach. Wtedy szczepionka nie zadziała i nie będziesz chroniony przed durem brzusznym, na przykład w czasie podróży. Szczepionki przeciw durowi brzusznemu podawane w zastrzyku działają normalnie także w trakcie leczenia ryfampicyną.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka narastająca przez kilka dni w czasie podróży lub po powrocie
- silny ból brzucha, biegunka albo zaparcie
- silny ból głowy i osłabienie po pobycie w kraju, gdzie występuje dur brzuszny
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy stosowaniu ryfamycyny nie podaje się żywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu, bo antybiotyk może ją unieczynnić. Szczepienie doustne wykonuje się dopiero co najmniej 3 dni po ostatniej dawce ryfampicyny, a ryfampicynę włącza się co najmniej 3 dni po przyjęciu ostatniej kapsułki szczepionki. Gdy leczenia ryfampicyną nie można przerwać, na przykład w gruźlicy, wybiera się szczepionkę przeciw durowi brzusznemu podawaną we wstrzyknięciu. Szczepionki inaktywowane, w tym szczepionkę przeciw durowi brzusznemu i tężcowi, można podawać bez względu na leczenie ryfampicyną.
Skutek kliniczny
Szczepienie doustne wykonane w trakcie leczenia ryfampicyną może nie dać odporności, a pacjent pozostaje bez ochrony przed durem brzusznym, choć uważa się za zaszczepionego. Połączenie nie powoduje działań niepożądanych ani toksyczności.
Mechanizm
Doustna szczepionka przeciw durowi brzusznemu zawiera żywe, osłabione pałeczki Salmonella Typhi, które muszą przeżyć i namnożyć się w jelicie, żeby wywołać odporność. Ryfampicyna działa przeciwbakteryjnie i może zabić szczep szczepionkowy, zanim pobudzi on układ odpornościowy. Interakcja dotyczy tylko szczepionki żywej doustnej. Szczepionki inaktywowane i polisacharydowe podawane we wstrzyknięciu nie zawierają żywych bakterii i ryfampicyna na nie nie wpływa. Ryfampicyna jest jedyną ryfamycyną na liście, więc po stronie antybiotyku klasa jest jednolita.
Monitorować
- ustalenie postaci szczepionki (doustna żywa czy wstrzykiwana) przed wydaniem
- odstęp czasowy między ostatnią dawką ryfampicyny a szczepieniem doustnym
- przy szczepieniu w trakcie leczenia ryfampicyną – rozważenie powtórzenia szczepienia szczepionką wstrzykiwaną
Kiedy ocena się zmienia
| Żywa doustna (kapsułki)postać · szczepionki przeciw durowi brzusznemu | ryzyko rośnie | Interakcja dotyczy wyłącznie żywej doustnej szczepionki zawierającej osłabiony szczep Salmonella Typhi, który ryfampicyna może zabić. |
| Wstrzyknięciedroga podania · szczepionki przeciw durowi brzusznemu | interakcja nie dotyczy | Szczepionki wstrzykiwane (polisacharydowa Vi, inaktywowana z anatoksyną tężcową) nie zawierają żywych bakterii i ryfampicyna nie zmniejsza ich skuteczności. |
| odstep ≥ 3 dnipacjent | ryzyko maleje | Odstęp co najmniej 3 dni między ostatnią dawką ryfampicyny a pierwszą kapsułką szczepionki oraz między ostatnią kapsułką a włączeniem ryfampicyny pozwala uniknąć unieczynnienia szczepionki. |
Alkohol przy tych lekach
Ryfamycyny a alkohol: brak opisu w bazie.
Szczepionki przeciw durowi brzusznemu a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 97
Połączenie przeciwwskazaneRyfamycyny (np. ryfampicyna)+ Inhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir) klasaNie należy łączyć ryfampicyny z żadnym inhibitorem proteazy HIV, niezależnie od tego, czy jest on wzmocniony rytonawirem lub kobicystatem.Nie przyjmuj ryfampicyny razem z lekiem na HIV z grupy inhibitorów proteazy i przed rozpoczęciem leczenia powiedz lekarzowi oraz farmaceucie o wszystkich lekach na HIV, ale żadnego z nich nie odstawiaj samodzielnie.opóźniony (dni)rozległe badania
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj ryfampicyny razem z lekiem na HIV z grupy inhibitorów proteazy i przed rozpoczęciem leczenia powiedz lekarzowi oraz farmaceucie o wszystkich lekach na HIV, ale żadnego z nich nie odstawiaj samodzielnie.
Ryfampicyna, czyli antybiotyk stosowany głównie w leczeniu gruźlicy, sprawia, że organizm bardzo szybko usuwa leki na HIV z grupy inhibitorów proteazy, takie jak darunawir, atazanawir czy rytonawir. Wtedy leki na HIV przestają działać, wirus zaczyna się namnażać i może uodpornić się na leczenie. Tych leków nie wolno przyjmować razem. Lekarz może zamienić ryfampicynę na inny antybiotyk albo zmienić leki na HIV.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- ciemny mocz
- nudności, wymioty lub ból brzucha po prawej stronie
- nietypowe zmęczenie i brak apetytu
- wynik badania pokazujący wzrost ilości wirusa we krwi
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Nie należy łączyć ryfampicyny z żadnym inhibitorem proteazy HIV, niezależnie od tego, czy jest on wzmocniony rytonawirem lub kobicystatem. Połączenie ryfampicyny z darunawirem, atazanawirem, fosamprenawirem, sakwinawirem lub typranawirem jest ujęte w przeciwwskazaniach ChPL. Rytonawir stosowany jako lek wzmacniający nie chroni przed interakcją, a zwiększanie dawek nie jest bezpieczną strategią ze względu na ryzyko ciężkiej hepatotoksyczności. U pacjenta z gruźlicą i HIV należy zastąpić ryfampicynę ryfabutyną z odpowiednią modyfikacją dawki albo zmienić schemat przeciwretrowirusowy na lek bez tej interakcji, decyzję podejmuje lekarz prowadzący leczenie HIV wspólnie z ftyzjatrą. Po odstawieniu ryfampicyny inhibitor proteazy można włączyć dopiero po ustąpieniu indukcji, zwykle po kilku tygodniach.
Skutek kliniczny
Stężenia inhibitorów proteazy spadają poniżej poziomu skutecznego, co grozi utratą kontroli nad zakażeniem HIV, wzrostem wiremii i rozwojem oporności wirusa na leki z tej grupy oraz na inne leki przeciwretrowirusowe. Próby pokonania indukcji przez zwiększanie dawek wzmocnionych inhibitorów proteazy wiązały się z ciężkim uszkodzeniem wątroby, dlatego takie postępowanie nie jest dopuszczalne.
Mechanizm
Ryfampicyna jest bardzo silnym induktorem CYP3A4 oraz glikoproteiny P. Przyspiesza metabolizm wątrobowy i jelitowy wszystkich inhibitorów proteazy HIV i ogranicza ich wchłanianie. Wzmocnienie rytonawirem lub kobicystatem nie równoważy tej indukcji, bo ryfampicyna przyspiesza także metabolizm samego leku wzmacniającego. Efekt dotyczy w podobnym stopniu wszystkich leków z grupy inhibitorów proteazy, dlatego interakcja jest wspólna dla całej klasy. Indukcja narasta stopniowo przez kilka dni i utrzymuje się jeszcze przez pewien czas po odstawieniu ryfampicyny.
Monitorować
- wiremia HIV RNA przy każdej zmianie schematu
- liczba limfocytów CD4
- aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny
- ocena interakcji przy włączaniu leczenia przeciwgruźliczego lub przeciwprątkowego
Kiedy ocena się zmienia
| Po odstawieniu ryfampicynyodstep · ryfamycyny | inne zalecenie | Indukcja enzymów wygasa stopniowo przez kilka tygodni po odstawieniu ryfampicyny, dlatego inhibitora proteazy nie należy włączać bezpośrednio po zakończeniu leczenia ryfampicyną bez oceny lekarza prowadzącego leczenie HIV. |
| Zwiększona dawka inhibitora proteazy lub rytonawirudawka · inhibitory proteazy | ryzyko rośnie | Zwiększanie dawek wzmocnionych inhibitorów proteazy w celu pokonania indukcji nie przywraca bezpiecznie skuteczności i wiązało się z ciężką hepatotoksycznością, dlatego nie jest rozwiązaniem tej interakcji. |
Połączenie przeciwwskazaneRyfamycyny (np. ryfampicyna)+ Nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy (np. newirapina, rylpiwiryna, etrawiryna) klasaRyfampicyny nie stosuje się jednocześnie z nienukleozydowymi inhibitorami odwrotnej transkryptazy, bo grozi to niepowodzeniem leczenia HIV i rozwojem oporności wirusa.Nie przyjmuj ryfampicyny razem z lekami na HIV z grupy nienukleozydowych inhibitorów odwrotnej transkryptazy, dopóki lekarz prowadzący leczenie HIV nie oceni twojego schematu i w razie potrzeby go nie zmieni.opóźniony (dni)rozległe badania
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj ryfampicyny razem z lekami na HIV z grupy nienukleozydowych inhibitorów odwrotnej transkryptazy, dopóki lekarz prowadzący leczenie HIV nie oceni twojego schematu i w razie potrzeby go nie zmieni.
Ryfampicyna, czyli antybiotyk stosowany głównie w leczeniu gruźlicy, przyspiesza usuwanie z organizmu niektórych leków na HIV, takich jak rylpiwiryna, dorawiryna, etrawiryna czy newirapina. Ich stężenie we krwi spada wtedy tak bardzo, że przestają skutecznie hamować wirusa, a wirus może się na nie uodpornić. Efawirenz jest wyjątkiem i zwykle można go stosować razem z ryfampicyną. Działanie ryfampicyny utrzymuje się jeszcze około dwóch tygodni po jej odstawieniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wynik badania pokazujący wzrost ilości wirusa we krwi
- nawracające infekcje, gorączka lub nocne poty
- zażółcenie skóry lub białek oczu, ciemny mocz
- silne zmęczenie, nudności, ból pod prawym łukiem żebrowym
- wysypka
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Ryfampicyny nie stosuje się jednocześnie z nienukleozydowymi inhibitorami odwrotnej transkryptazy, bo grozi to niepowodzeniem leczenia HIV i rozwojem oporności wirusa. Połączenie ryfampicyny z rylpiwiryną i dorawiryną jest przeciwwskazane, a z etrawiryną i newirapiną należy go unikać. Jeśli pacjent z HIV wymaga leczenia gruźlicy ryfampicyną, lekarz zwykle zmienia lek przeciwretrowirusowy na efawirenz albo na schemat z inhibitorem integrazy w dostosowanej dawce. Inną możliwością jest zastąpienie ryfampicyny ryfabutyną z odpowiednią modyfikacją dawek obu leków. Działanie indukujące ryfampicyny utrzymuje się około dwóch tygodni po jej odstawieniu, więc w tym czasie nadal nie należy rozpoczynać ani przywracać tych leków bez konsultacji z lekarzem chorób zakaźnych.
Skutek kliniczny
Spadek stężenia newirapiny, rylpiwiryny, etrawiryny lub dorawiryny poniżej poziomu terapeutycznego grozi utratą kontroli wiremii HIV i rozwojem oporności wirusa na leki z tej grupy, często krzyżowej w obrębie klasy. Przy połączeniu newirapiny z ryfampicyną obserwuje się ponadto zwiększone ryzyko uszkodzenia wątroby. Efawirenz zachowuje skuteczność przy jednoczesnym stosowaniu ryfampicyny.
Mechanizm
Ryfampicyna jest silnym induktorem CYP3A4, a także UGT1A1 i glikoproteiny P. Newirapina, rylpiwiryna, etrawiryna i dorawiryna są metabolizowane głównie przez CYP3A4, dlatego indukcja znacznie przyspiesza ich eliminację i obniża ich stężenie we krwi. Etrawiryna jest dodatkowo metabolizowana przez CYP2C9 i CYP2C19, które ryfampicyna również indukuje. Efawirenz jest metabolizowany głównie przez CYP2B6, dlatego ryfampicyna wpływa na niego słabiej. Mechanizm dotyczy całej grupy B poza efawirenzem.
Monitorować
- miano RNA HIV (wiremia) po zmianie schematu i w trakcie leczenia gruźlicy
- liczba limfocytów CD4
- aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny
- objawy niepożądane ze strony ośrodkowego układu nerwowego przy stosowaniu efawirenzu
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≤ 14 dni od odstawienia ryfampicynyryfamycyny | inne zalecenie | Indukcja enzymatyczna wygasa stopniowo przez około dwa tygodnie po odstawieniu ryfampicyny. W tym okresie stężenia newirapiny, rylpiwiryny, etrawiryny i dorawiryny nadal mogą być zbyt niskie, dlatego powrót do tych leków należy zaplanować z lekarzem chorób zakaźnych i potwierdzić skuteczność oznaczeniem wiremii. |
| Ryfampicyna włączana u pacjenta już leczonego lekiem z grupy Bkolejność włączenia · nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy | inne zalecenie | U pacjenta z wyrównaną wiremią włączenie ryfampicyny wymaga uprzedniej zmiany leku przeciwretrowirusowego, najczęściej na efawirenz lub dostosowany schemat z inhibitorem integrazy, albo zastąpienia ryfampicyny ryfabutyną. Zmiana powinna nastąpić przed rozpoczęciem leczenia przeciwprątkowego. |
Połączenie przeciwwskazaneRyfamycyny (np. ryfampicyna)+ Leki przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu C (np. sofosbuwir) klasaRyfamycyn nie należy stosować jednocześnie z lekami przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu C, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane z powodu ryzyka niepowodzenia terapii przeciwwirusowej.Nie przyjmuj ryfampicyny razem z lekami na wirusowe zapalenie wątroby typu C i powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie HCV, jeśli przyjmujesz ryfampicynę albo przestałeś ją brać w ciągu ostatnich dwóch tygodni.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj ryfampicyny razem z lekami na wirusowe zapalenie wątroby typu C i powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie HCV, jeśli przyjmujesz ryfampicynę albo przestałeś ją brać w ciągu ostatnich dwóch tygodni.
Ryfampicyna, antybiotyk stosowany m.in. w leczeniu gruźlicy, przyspiesza usuwanie z organizmu sofosbuwiru i leków podawanych razem z nim w tabletkach na wirusowe zapalenie wątroby typu C. Lek przeciwwirusowy przestaje wtedy działać, a wirus może stać się na niego oporny. Ten efekt utrzymuje się jeszcze przez około dwa tygodnie po odstawieniu ryfampicyny. Rybawiryna przyjmowana bez sofosbuwiru nie wchodzi w taką interakcję.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- informacja od lekarza, że wynik badania na obecność wirusa HCV nie spada lub znów jest dodatni
- zalecenie rozpoczęcia ryfampicyny w trakcie leczenia HCV, np. z powodu gruźlicy
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – transport, PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Ryfamycyn nie należy stosować jednocześnie z lekami przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu C, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane z powodu ryzyka niepowodzenia terapii przeciwwirusowej. Ryfampicyny nie łączy się z sofosbuwirem ani z żadnym preparatem złożonym zawierającym sofosbuwir. Gdy ryfampicyna jest niezbędna, najczęściej odracza się leczenie zakażenia HCV do jej zakończenia, a sofosbuwir włącza się dopiero po co najmniej dwóch tygodniach od odstawienia ryfampicyny. Gdy pilne jest leczenie HCV, lekarz prowadzący zakażenie bakteryjne powinien ocenić możliwość schematu bez ryfamycyn. Rybawiryna stosowana bez sofosbuwiru nie wchodzi w istotną interakcję z ryfampicyną.
Skutek kliniczny
Spadek stężenia sofosbuwiru i leków z nim skojarzonych grozi niepowodzeniem leczenia zakażenia HCV, brakiem trwałej odpowiedzi wirusologicznej i wyselekcjonowaniem wariantów wirusa opornych na leki przeciwwirusowe. Utrudnia to lub uniemożliwia skuteczne leczenie w przyszłości.
Mechanizm
Ryfampicyna jest silnym induktorem glikoproteiny P i białka BCRP oraz enzymów CYP3A4, CYP2B6 i CYP2C8. Sofosbuwir jest substratem glikoproteiny P i BCRP, dlatego indukcja tych transporterów w jelicie zmniejsza jego wchłanianie i znacznie obniża stężenie leku oraz jego aktywnego metabolitu. Leki skojarzone z sofosbuwirem w preparatach złożonych, takie jak welpataswir, ledipaswir i woksylaprewir, są dodatkowo substratami transporterów i enzymów CYP indukowanych przez ryfampicynę, więc ich stężenia również spadają. Indukcja narasta przez kilka dni i utrzymuje się do około dwóch tygodni po odstawieniu ryfampicyny. Interakcja dotyczy ryfampicyny i sofosbuwiru, nie dotyczy natomiast w istotnym stopniu rybawiryny.
Monitorować
- pełna lista leków przed rozpoczęciem terapii HCV, w tym leków przeciwprątkowych
- czas od odstawienia ryfampicyny przed włączeniem sofosbuwiru
- RNA HCV w trakcie i po zakończeniu leczenia, jeśli doszło do jednoczesnego stosowania
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≥ 14 dni od odstawienia ryfampicynyryfamycyny | ryzyko maleje | Indukcja enzymów i transporterów wygasa stopniowo przez około dwa tygodnie po odstawieniu ryfampicyny, dlatego sofosbuwir można bezpiecznie włączyć dopiero po tym czasie. |
Połączenie przeciwwskazaneRyfamycyny (np. ryfampicyna)+ Inhibitory dehydrogenazy izocytrynianowej (np. iwosydenib) klasaNie należy stosować ryfamycyny jednocześnie z inhibitorem dehydrogenazy izocytrynianowej, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane.Nie przyjmuj leku z grupy ryfamycyn, takiego jak ryfampicyna, razem z inhibitorem dehydrogenazy izocytrynianowej, takim jak iwosydenib, i powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie nowotworu o każdym przepisanym antybiotyku.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj leku z grupy ryfamycyn, takiego jak ryfampicyna, razem z inhibitorem dehydrogenazy izocytrynianowej, takim jak iwosydenib, i powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie nowotworu o każdym przepisanym antybiotyku.
Ryfampicyna, lek stosowany m.in. w gruźlicy, przyspiesza rozkład iwosydenibu w organizmie. Iwosydenib działa wtedy słabiej i może gorzej hamować chorobę nowotworową. Ten efekt utrzymuje się jeszcze około 2 tygodni po odstawieniu ryfampicyny. Tych leków nie łączy się ze sobą.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nasilenie objawów choroby nowotworowej, np. większe zmęczenie, gorączka, łatwe powstawanie siniaków
- pogorszenie wyników badań krwi zgłoszone przez lekarza
- nawrót objawów, które wcześniej ustąpiły podczas leczenia
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Nie należy stosować ryfamycyny jednocześnie z inhibitorem dehydrogenazy izocytrynianowej, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane. Jeśli pacjent leczony iwosydenibem wymaga terapii przeciwprątkowej albo przeciwgronkowcowej, należy dobrać schemat bez ryfampicyny we współpracy z onkologiem lub hematologiem i specjalistą chorób zakaźnych. Iwosydenib należy włączać dopiero około 2 tygodnie po odstawieniu ryfampicyny. Lekarza prowadzącego terapię przeciwnowotworową trzeba poinformować o każdym planowanym leczeniu ryfampicyną.
Skutek kliniczny
Spadek stężenia iwosydenibu może osłabić jego działanie przeciwnowotworowe w ostrej białaczce szpikowej z mutacją IDH1 i w raku dróg żółciowych. Grozi to utratą odpowiedzi na leczenie albo progresją choroby. Po odstawieniu ryfampicyny stężenie iwosydenibu stopniowo rośnie wraz z wygasaniem indukcji.
Mechanizm
Ryfamycyny są silnymi induktorami CYP3A4, a inhibitory dehydrogenazy izocytrynianowej są metabolizowane głównie przez CYP3A4. Ryfampicyna przyspiesza więc metabolizm iwosydenibu i obniża jego stężenie we krwi. Indukcja narasta stopniowo przez kilka dni do około tygodnia i utrzymuje się około 2 tygodni po odstawieniu ryfampicyny. Interakcja jest wspólna dla wszystkich leków obu grup dostępnych w Polsce.
Monitorować
- skuteczność leczenia przeciwnowotworowego (morfologia krwi, ocena odpowiedzi hematologicznej lub obrazowej)
- odstęp co najmniej 2 tygodni między odstawieniem ryfampicyny a włączeniem iwosydenibu
- przegląd pozostałych leków pod kątem innych silnych induktorów CYP3A4
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≤ 2 tygodnie od odstawienia ryfampicynyryfamycyny | inne zalecenie | Indukcja CYP3A4 utrzymuje się około 2 tygodni po odstawieniu ryfampicyny, dlatego iwosydenib należy włączać dopiero po tym czasie. |
Połączenie przeciwwskazaneTriazole (np. pozakonazol, worykonazol, itrakonazol)+ Ryfamycyny (np. ryfampicyna) klasaNie stosuj triazolu przeciwgrzybiczego razem z ryfampicyną, bo ryfampicyna obniża jego stężenie do wartości nieskutecznych.Nie przyjmuj leku przeciwgrzybiczego z tej grupy razem z ryfampicyną ani w ciągu dwóch tygodni po jej odstawieniu bez wyraźnej decyzji lekarza i zawsze powiedz lekarzowi oraz farmaceucie, że bierzesz ryfampicynę.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj leku przeciwgrzybiczego z tej grupy razem z ryfampicyną ani w ciągu dwóch tygodni po jej odstawieniu bez wyraźnej decyzji lekarza i zawsze powiedz lekarzowi oraz farmaceucie, że bierzesz ryfampicynę.
Ryfampicyna, antybiotyk stosowany na przykład w gruźlicy, sprawia, że organizm bardzo szybko usuwa większość leków przeciwgrzybiczych z tej grupy, takich jak worykonazol, itrakonazol, pozakonazol czy izawukonazol. Lek przeciwgrzybiczy przestaje wtedy działać, a zakażenie grzybicze może się rozwijać. Ten efekt utrzymuje się jeszcze przez około dwa tygodnie po odstawieniu ryfampicyny. Flukonazol jest na to mniej wrażliwy, ale lekarz może zwiększyć jego dawkę.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- Brak poprawy lub nasilenie objawów zakażenia grzybiczego, na przykład gorączka, kaszel, duszność, nalot w jamie ustnej
- Nowa lub nawracająca gorączka w czasie leczenia
- Zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz, ból pod prawym łukiem żebrowym
- Zaburzenia widzenia lub omamy po odstawieniu ryfampicyny, jeśli bierzesz worykonazol
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Nie stosuj triazolu przeciwgrzybiczego razem z ryfampicyną, bo ryfampicyna obniża jego stężenie do wartości nieskutecznych. Połączenie ryfampicyny z worykonazolem lub izawukonazolem jest przeciwwskazane. Itrakonazolu i pozakonazolu też się z ryfampicyną nie łączy, chyba że brak innej możliwości leczenia, a korzyść przeważa nad ryzykiem. W takiej sytuacji konieczne jest oznaczanie stężenia triazolu i ścisła ocena skuteczności. Jeśli potrzebne jest leczenie przeciwgrzybicze u chorego otrzymującego ryfampicynę, wybierz echinokandynę albo amfoterycynę B. Przy łagodniejszych zakażeniach drożdżakowych możesz rozważyć flukonazol w zwiększonej dawce. Triazol można bezpiecznie włączyć dopiero po około dwóch tygodniach od odstawienia ryfampicyny, gdy ustąpi indukcja enzymów. Gdy ryfampicyna jest odstawiana u chorego na triazolu w zwiększonej dawce, zmniejsz dawkę i kontroluj stężenie, bo w kolejnych dniach będzie ono rosło.
Skutek kliniczny
Główne ryzyko to nieskuteczność leczenia lub profilaktyki przeciwgrzybiczej. Może to prowadzić do progresji inwazyjnej grzybicy, na przykład aspergilozy lub mukormykozy, oraz do selekcji szczepów opornych, co u chorych z obniżoną odpornością zagraża życiu. Stężenia worykonazolu, itrakonazolu i izawukonazolu mogą przy jednoczesnym podawaniu spaść tak bardzo, że stają się niewykrywalne, a zwiększenie dawki tego nie wyrównuje. Po odstawieniu ryfampicyny stężenia triazolu stopniowo rosną, co przy wcześniej zwiększonej dawce grozi działaniami niepożądanymi, na przykład uszkodzeniem wątroby lub zaburzeniami widzenia przy worykonazolu. Przy flukonazolu spadek stężenia jest umiarkowany i zwykle daje się wyrównać zwiększeniem dawki.
Mechanizm
Ryfampicyna jest bardzo silnym induktorem enzymów wątrobowych i jelitowych, przede wszystkim CYP3A4, a także CYP2C19, CYP2C9 i UGT. Indukuje też glikoproteinę P. Worykonazol jest metabolizowany przez CYP2C19, CYP2C9 i CYP3A4, a itrakonazol i izawukonazol głównie przez CYP3A4. Pozakonazol jest sprzęgany z kwasem glukuronowym przez UGT1A4 i jest substratem glikoproteiny P. U wszystkich tych triazoli indukcja przyspiesza eliminację i zmniejsza dostępność biologiczną, przez co stężenia leku przeciwgrzybiczego spadają do wartości nieterapeutycznych. Flukonazol jest wydalany głównie przez nerki, więc u niego efekt indukcji jest wyraźnie słabszy. Indukcja narasta przez kilka dni od włączenia ryfampicyny i utrzymuje się przez około dwa tygodnie po jej odstawieniu. Interakcja jest jednokierunkowa, bo triazole nie zmieniają w istotny sposób stężenia ryfampicyny.
Monitorować
- Odpowiedź kliniczna i mikologiczna na leczenie przeciwgrzybicze
- Stężenie najniższe triazolu (worykonazol, pozakonazol, itrakonazol, izawukonazol), jeśli nie da się uniknąć połączenia oraz w ciągu dwóch tygodni po odstawieniu ryfampicyny
- Próby wątrobowe (aminotransferazy, bilirubina), bo oba leki mogą uszkadzać wątrobę
- Objawy toksyczności triazolu po odstawieniu ryfampicyny, na przykład zaburzenia widzenia i omamy przy worykonazolu
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≤ 14 dni od odstawienia ryfampicynyryfamycyny | inne zalecenie | Indukcja enzymów utrzymuje się około dwóch tygodni po odstawieniu ryfampicyny. Triazol włączony w tym czasie może nadal osiągać zbyt niskie stężenia. U chorego, któremu zwiększono dawkę triazolu, stężenie będzie rosło, więc trzeba zmniejszyć dawkę i oznaczać stężenie. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi iperytu azotowego (np. cyklofosfamid, bendamustyna, melfalan)+ Szczepionki przeciw durowi brzusznemu (np. szczepionka przeciw durowi brzusznemu, szczepionka przeciw durowi brzusznemu i tężcowi) klasaSzczepionkę przeciw durowi brzusznemu u osoby leczonej ogólnoustrojowo analogiem iperytu azotowego najlepiej podać przed rozpoczęciem chemioterapii albo po odbudowie odporności, bo w trakcie leczenia odpowiedź na szczepienie jest słabsza.Jeśli przyjmujesz lek przeciwnowotworowy z tej grupy i planujesz szczepienie przeciw durowi brzusznemu, najpierw ustal z lekarzem prowadzącym termin i rodzaj szczepionki.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek przeciwnowotworowy z tej grupy i planujesz szczepienie przeciw durowi brzusznemu, najpierw ustal z lekarzem prowadzącym termin i rodzaj szczepionki.
Leki przeciwnowotworowe z tej grupy, na przykład cyklofosfamid, bendamustyna, melfalan czy chlorambucyl, osłabiają odporność. Z tego powodu szczepionka przeciw durowi brzusznemu podana w trakcie leczenia może słabiej chronić przed chorobą. Najlepiej zaszczepić się przed rozpoczęciem leczenia albo jakiś czas po jego zakończeniu. Nawet po szczepieniu w podróży pij tylko wodę butelkowaną lub przegotowaną i nie jedz surowych potraw.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka narastająca przez kilka dni po powrocie z podróży
- ból brzucha, biegunka lub zaparcie z gorączką
- silne osłabienie, ból głowy i brak apetytu w trakcie lub po podróży
- gorączka w trakcie chemioterapii – zgłoś się do lekarza od razu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Szczepionkę przeciw durowi brzusznemu u osoby leczonej ogólnoustrojowo analogiem iperytu azotowego najlepiej podać przed rozpoczęciem chemioterapii albo po odbudowie odporności, bo w trakcie leczenia odpowiedź na szczepienie jest słabsza. Jeśli to możliwe, szczepienie wykonuje się co najmniej 2 tygodnie przed pierwszym podaniem cyklofosfamidu, ifosfamidu, bendamustyny, melfalanu, melfalanu flufenamidu lub chlorambucylu. Po zakończeniu chemioterapii zwykle odczekuje się co najmniej 3 miesiące, a po bendamustynie i leczeniu skojarzonym z przeciwciałami anty-CD20 dłużej. Gdy wyjazd do kraju endemicznego jest pilny, można podać szczepionkę inaktywowaną w trakcie leczenia. Najkorzystniej zrobić to w okresie między cyklami, przy możliwie najwyższej liczbie limfocytów, i uznać pacjenta za niepewnie chronionego. Żywej doustnej szczepionki Ty21a nie podaje się osobom w trakcie chemioterapii. Pacjentowi trzeba przypomnieć o ścisłej higienie żywności i wody w podróży niezależnie od szczepienia.
Skutek kliniczny
Szczepienie podane w trakcie chemioterapii lub krótko po niej może dać słabą ochronę albo nie dać jej wcale. Pacjent, który uważa się za zaszczepionego, może zachorować na dur brzuszny w czasie podróży do kraju endemicznego. Po szczepionce skojarzonej ochrona przed tężcem również może być niepełna. Szczepionki inaktywowane nie są groźne dla pacjenta w trakcie chemioterapii. Problem polega na ich mniejszej skuteczności.
Mechanizm
Analogi iperytu azotowego to leki alkilujące. Uszkadzają szybko dzielące się komórki, w tym limfocyty B i T, i powodują limfopenię oraz neutropenię. Bendamustyna i melfalan flufenamid wywołują długotrwałą limfopenię. Osłabiony układ odpornościowy wytwarza mniej przeciwciał przeciw antygenowi Vi i antygenom tężcowym, więc szczepionka chroni słabiej. W przypadku żywej, doustnej szczepionki zawierającej atenuowany szczep Salmonella Typhi Ty21a dochodzi teoretyczne ryzyko zakażenia szczepem szczepionkowym u osoby z głęboką immunosupresją. Leki z grupy A nie wchodzą ze szczepionkami w interakcje farmakokinetyczne. Interakcja wynika z działania immunosupresyjnego, wspólnego dla wszystkich ogólnoustrojowo stosowanych leków grupy A, i dotyczy obu szczepionek grupy B.
Monitorować
- data ostatniego i planowanego podania leku alkilującego względem terminu szczepienia
- liczba limfocytów i neutrofilów przed szczepieniem
- rodzaj szczepionki – inaktywowana polisacharydowa Vi lub skojarzona z toksoidem tężcowym albo żywa doustna
- potrzeba ponownego szczepienia po odbudowie odporności, jeśli szczepiono w trakcie leczenia
- objawy duru brzusznego po powrocie z kraju endemicznego mimo szczepienia
Kiedy ocena się zmienia
| Żywa doustna szczepionka Ty21apostać · szczepionki przeciw durowi brzusznemu | ryzyko rośnie | Żywej atenuowanej szczepionki doustnej nie podaje się osobom w trakcie chemioterapii lekami alkilującymi ani w okresie głębokiej immunosupresji po jej zakończeniu, bo istnieje ryzyko zakażenia szczepem szczepionkowym. Zamiast niej stosuje się szczepionkę inaktywowaną. |
| Na skórę (żel z chlormetyną)droga podania · analogi iperytu azotowego | ryzyko maleje | Chlormetyna stosowana miejscowo na skórę praktycznie nie przenika do krwi i nie osłabia odpowiedzi na szczepienie. |
| odstep ≥ 2 tygodnie przed rozpoczęciem chemioterapiipacjent | ryzyko maleje | Szczepienie inaktywowaną szczepionką co najmniej 2 tygodnie przed pierwszą dawką leku alkilującego pozwala uzyskać prawidłową odpowiedź odpornościową. |
| odstep ≥ 3 miesiące po zakończeniu chemioterapiipacjent | ryzyko maleje | Po zakończeniu chemioterapii odpowiedź na szczepienie stopniowo wraca. Przy długotrwałej limfopenii, na przykład po bendamustynie lub leczeniu skojarzonym z przeciwciałami anty-CD20, odstęp powinien być dłuższy i zależy od decyzji lekarza. |
| Szczepienie wykonane w trakcie chemioterapiiczas leczenia · pacjent | inne zalecenie | Osoby zaszczepionej w trakcie leczenia nie należy uważać za w pełni chronioną. Po odbudowie odporności warto rozważyć ponowne szczepienie przed kolejnym wyjazdem do kraju endemicznego. |
Niekorzystna interakcjaAntagoniści witaminy K (np. acenokumarol, warfaryna)+ Ryfamycyny (np. ryfampicyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu antagonisty witaminy K i ryfamycyny należy unikać tego połączenia, a gdy jest konieczne – często kontrolować INR i dostosowywać dawkę leku przeciwkrzepliwego.Jeśli bierzesz lek przeciwzakrzepowy z grupy antagonistów witaminy K i dostajesz ryfampicynę, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu leczenie przeciwzakrzepowe i częściej badaj INR, także przez kilka tygodni po zakończeniu antybiotyku.opóźniony (dni)rozległe badania
Niekorzystna interakcja
Jeśli bierzesz lek przeciwzakrzepowy z grupy antagonistów witaminy K i dostajesz ryfampicynę, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu leczenie przeciwzakrzepowe i częściej badaj INR, także przez kilka tygodni po zakończeniu antybiotyku.
Ryfampicyna, antybiotyk stosowany między innymi w leczeniu gruźlicy, sprawia, że organizm szybciej usuwa leki przeciwzakrzepowe takie jak warfaryna czy acenokumarol. Twój lek przeciwzakrzepowy może wtedy przestać chronić cię przed zakrzepami. Zmiana pojawia się stopniowo i utrzymuje się jeszcze przez kilka tygodni po zakończeniu ryfampicyny. Gdy dawka leku przeciwzakrzepowego była w tym czasie zwiększona, po odstawieniu antybiotyku rośnie ryzyko krwawienia.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- obrzęk, ból lub zaczerwienienie łydki
- nagła duszność lub ból w klatce piersiowej
- nagłe osłabienie lub drętwienie ręki albo nogi, opadnięcie kącika ust, zaburzenia mowy
- po odstawieniu ryfampicyny: krwawienie z nosa lub dziąseł, siniaki bez urazu, krew w moczu lub czarne stolce
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu antagonisty witaminy K i ryfamycyny należy unikać tego połączenia, a gdy jest konieczne – często kontrolować INR i dostosowywać dawkę leku przeciwkrzepliwego. Po włączeniu ryfampicyny do warfaryny lub acenokumarolu INR oznacza się co kilka dni, bo zapotrzebowanie na lek przeciwkrzepliwy narasta przez pierwsze tygodnie. Gdy wskazania pozwalają, na czas leczenia ryfampicyną rozważa się zamianę na heparynę drobnocząsteczkową. Po zakończeniu leczenia ryfampicyną dawkę antagonisty witaminy K stopniowo się zmniejsza i nadal często kontroluje INR przez kilka tygodni, aż indukcja ustąpi. Doustne antykoagulanty niebędące antagonistami witaminy K nie są bezpieczną alternatywą, bo ryfampicyna również istotnie obniża ich stężenie.
Skutek kliniczny
Działanie przeciwkrzepliwe antagonisty witaminy K wyraźnie słabnie, INR spada poniżej zakresu terapeutycznego i rośnie ryzyko zakrzepicy, zatorowości oraz udaru. Utrzymanie skutecznego INR często wymaga wielokrotnego zwiększenia dawki. Po odstawieniu ryfampicyny przy niezmienionej, podwyższonej dawce antagonisty witaminy K INR stopniowo rośnie i pojawia się ryzyko poważnego krwawienia.
Mechanizm
Ryfampicyna jest silnym induktorem enzymów wątrobowych, w tym CYP2C9, CYP3A4 i CYP1A2, oraz glukuronidacji. Przyspiesza w ten sposób metabolizm obu enancjomerów warfaryny i acenokumarolu. Oba antagoniści witaminy K są metabolizowane głównie przez CYP2C9, dlatego interakcja dotyczy całej klasy w podobnym stopniu. Brak danych dla pary z acenokumarolem wynika z luki w zestawieniach, a nie z innej farmakologii. Indukcja narasta stopniowo przez pierwsze tygodnie leczenia i ustępuje powoli, przez kilka tygodni po odstawieniu ryfampicyny.
Monitorować
- INR co kilka dni po włączeniu ryfampicyny i po każdej zmianie dawki
- INR przez kilka tygodni po odstawieniu ryfampicyny
- objawy zakrzepicy i zatorowości
- objawy krwawienia po odstawieniu ryfampicyny
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie ryfampicyny przy kontynuacji antagonisty witaminy Kkolejność włączenia · ryfamycyny | inne zalecenie | Po odstawieniu ryfampicyny indukcja ustępuje przez kilka tygodni i INR stopniowo rośnie. Dawkę warfaryny lub acenokumarolu należy stopniowo zmniejszać pod kontrolą INR, aby uniknąć krwawienia. |
| Włączenie antagonisty witaminy K w trakcie leczenia ryfampicynąkolejność włączenia · antagoniści witaminy K | inne zalecenie | Przy rozpoczynaniu antagonisty witaminy K u pacjenta już leczonego ryfampicyną zapotrzebowanie na lek jest od początku znacznie większe niż zwykle. Dawkę ustala się wyłącznie na podstawie częstych pomiarów INR, a schemat dawkowania wymaga ponownej oceny po zakończeniu ryfampicyny. |
Niekorzystna interakcjaAntyandrogeny (np. enzalutamid, bikalutamid, darolutamid)+ Ryfamycyny (np. ryfampicyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu antyandrogenu i ryfampicyny należy unikać tego połączenia, a gdy jest ono konieczne – monitorować skuteczność leczenia raka prostaty przez cały okres podawania ryfampicyny i około dwóch tygodni po jej odstawieniu.Jeśli przyjmujesz lek na raka prostaty i dostajesz ryfampicynę, powiedz o tym onkologowi i nie przerywaj żadnego z leków na własną rękę.opóźniony (dni)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek na raka prostaty i dostajesz ryfampicynę, powiedz o tym onkologowi i nie przerywaj żadnego z leków na własną rękę.
Ryfampicyna to antybiotyk, który przyspiesza usuwanie z organizmu wielu leków. Leki na raka prostaty, takie jak darolutamid, enzalutamid czy bikalutamid, mogą przez nią słabiej działać. Przy flutamidzie i bikalutamidzie oba leki dodatkowo obciążają wątrobę. Wyjątkiem jest apalutamid, którego działanie ryfampicyna zmienia tylko nieznacznie.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nasilenie bólu kości lub nowe bóle
- pogorszenie oddawania moczu
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- ciemny mocz, jasny stolec, świąd skóry
- nudności, brak apetytu, ból pod prawym łukiem żebrowym
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu antyandrogenu i ryfampicyny należy unikać tego połączenia, a gdy jest ono konieczne – monitorować skuteczność leczenia raka prostaty przez cały okres podawania ryfampicyny i około dwóch tygodni po jej odstawieniu. Darolutamidu nie łączy się z ryfampicyną ani z innymi silnymi induktorami CYP3A4 i glikoproteiny P. Przy enzalutamidzie połączenia należy unikać, a gdy nie ma alternatywy – kontrolować PSA i stan kliniczny. Przy bikalutamidzie należy liczyć się ze spadkiem stężenia i kontrolować także parametry wątrobowe. Przy flutamidzie głównym problemem jest hepatotoksyczność obu leków, dlatego wymagane są regularne próby wątrobowe. Apalutamid można łączyć z ryfampicyną bez zmiany dawki. Wybór innego leczenia zakażenia należy uzgodnić z lekarzem prowadzącym leczenie onkologiczne.
Skutek kliniczny
Obniżenie stężenia antyandrogenu może osłabić blokadę receptora androgenowego i zmniejszyć skuteczność leczenia raka prostaty, co objawia się wzrostem PSA i progresją choroby. Efekt narasta przez około tydzień od włączenia ryfampicyny i utrzymuje się do około dwóch tygodni po jej odstawieniu. Przy flutamidzie i bikalutamidzie dodatkowo sumuje się ryzyko uszkodzenia wątroby.
Mechanizm
Ryfampicyna jest silnym induktorem CYP3A4 i umiarkowanym induktorem CYP2C8, a także indukuje glikoproteinę P. Antyandrogeny niesteroidowe są metabolizowane z udziałem tych enzymów – darolutamid głównie przez CYP3A4 i jest substratem glikoproteiny P, enzalutamid przez CYP2C8 i CYP3A4, a R-enancjomer bikalutamidu przez CYP3A4. Indukcja przyspiesza ich eliminację i obniża stężenie leku oraz jego aktywnych metabolitów we krwi. Najsilniej zjawisko dotyczy darolutamidu, słabiej enzalutamidu, a dla bikalutamidu jest prawdopodobne, ale słabo udokumentowane. Interakcja nie jest wspólna dla całej grupy antyandrogenów – flutamid i apalutamid zachowują się inaczej.
Monitorować
- PSA w trakcie terapii ryfampicyną i po jej zakończeniu
- objawy progresji raka prostaty (bóle kostne, objawy z dróg moczowych)
- aktywność aminotransferaz i bilirubina – zwłaszcza przy flutamidzie i bikalutamidzie
- objawy uszkodzenia wątroby (żółtaczka, ciemny mocz, świąd, brak apetytu)
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≤ 2 tygodnie od odstawienia ryfampicynyryfamycyny | inne zalecenie | Indukcja enzymów ustępuje stopniowo przez około dwa tygodnie po odstawieniu ryfampicyny. W tym czasie stężenie antyandrogenu może być nadal obniżone, dlatego darolutamidu nie należy włączać wcześniej, a monitorowanie PSA przy pozostałych lekach trzeba kontynuować. |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.