Przejdź do treści
Poradniki Historia Szukaj

Interakcje / Szczepionka przeciw poliomyelitis / Szczepionka przeciw poliomyelitis i tofacytynib

Szczepionka przeciw poliomyelitis i tofacytynib

Jaki opis pokazać?

Niekorzystna interakcja

Jeśli to możliwe, uzupełnij szczepienie przeciw poliomyelitis przed włączeniem tofacytynibu.

Powiedz lekarzowi kwalifikującemu do szczepienia, że przyjmujesz tofacytynib, i nie przerywaj leczenia bez jego decyzji.

Niekorzystna interakcjaSzczepionka przeciw poliomyelitis+ TofacytynibJeśli to możliwe, uzupełnij szczepienie przeciw poliomyelitis przed włączeniem tofacytynibu.Powiedz lekarzowi kwalifikującemu do szczepienia, że przyjmujesz tofacytynib, i nie przerywaj leczenia bez jego decyzji.opóźniony (dni)teoretyczne

Niekorzystna interakcja

Powiedz lekarzowi kwalifikującemu do szczepienia, że przyjmujesz tofacytynib, i nie przerywaj leczenia bez jego decyzji.

Lek, który przyjmujesz, wycisza układ odpornościowy i może sprawić, że szczepionka przeciw polio zadziała słabiej. Ta szczepionka nie zawiera żywego wirusa, więc nie grozi ci zachorowaniem po szczepieniu. Najlepiej zaszczepić się przed rozpoczęciem leczenia, ale można to zrobić także w jego trakcie.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • planowany wyjazd do kraju, w którym występuje polio – zapytaj lekarza o sprawdzenie odporności po szczepieniu
ChPL
brak wzmianki
Mechanizm
PD – antagonizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Jeśli to możliwe, uzupełnij szczepienie przeciw poliomyelitis przed włączeniem tofacytynibu. U pacjenta już leczonego szczepionkę inaktywowaną można podać bez przerywania leczenia, ale trzeba liczyć się ze słabszą ochroną. U osób szczególnie narażonych, na przykład przed podróżą do regionu endemicznego, warto rozważyć oznaczenie przeciwciał po szczepieniu. Nie stosuj u tego pacjenta doustnej szczepionki żywej.

Skutek kliniczny

Słabsza odpowiedź serologiczna na szczepienie i możliwa niepełna ochrona przed poliomyelitis. Ryzyko działań niepożądanych szczepionki nie rośnie.

Mechanizm

Szczepienie przeciw poliomyelitis najlepiej zaplanować przed rozpoczęciem leczenia tofacytynibem, bo w trakcie leczenia odpowiedź na szczepionkę może być słabsza. Tofacytynib hamuje kinazy JAK i przekazywanie sygnału z wielu cytokin, przez co osłabia aktywację limfocytów T i B. To może zmniejszyć wytwarzanie przeciwciał po szczepionce inaktywowanej. Szczepionka inaktywowana nie zawiera żywego wirusa, więc nie grozi zakażeniem szczepem szczepionkowym nawet przy osłabionej odporności.

Monitorować

  • odpowiedź serologiczna po szczepieniu u osób szczególnie narażonych na zakażenie

Kiedy ocena się zmienia

Szczepionka żywa doustnapostać · szczepionka przeciw poliomyelitisryzyko rośnieŻywej doustnej szczepionki przeciw poliomyelitis nie podaje się osobom leczonym tofacytynibem z powodu ryzyka zakażenia szczepem szczepionkowym przy osłabionej odporności.
Szczepienie przed rozpoczęciem leczenia tofacytynibemkolejność włączenia · pacjentryzyko malejeSzczepienie wykonane przed włączeniem tofacytynibu pozwala uzyskać pełną odpowiedź immunologiczną.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Imovax Polio 29 jednostek antygenu D wirusa poliomyelitis typ 1, szczep Mahoney, 7 jednostek antygenu D wirusa poliomyelitis typ 2, szczep MEF-1 i 26 jednostek antygenu D wirusa poliomyelitis typ 3, szczep Saukett/0,5 ml; Szczepionka 1-dawkowa, 1 dawka (0. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/imovax-polio-100196626/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Xeljanz 5 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/xeljanz-100386232/

Alkohol przy tych lekach

Interakcja nieistotna klinicznieSzczepionka przeciw poliomyelitisa alkoholNie trzeba zmieniać schematu szczepienia ani zalecać abstynencji.Nie musisz rezygnować z alkoholu, ale w dniu szczepienia i dzień po nim pij z umiarem.nieznanyteoretyczne

Interakcja nieistotna klinicznie

Nie musisz rezygnować z alkoholu, ale w dniu szczepienia i dzień po nim pij z umiarem.

Alkohol nie osłabia działania szczepionki przeciw polio i nie zwiększa ryzyka powikłań. Bardzo mała ilość alkoholu zawarta w samej szczepionce jest bez znaczenia dla zdrowia. Picie alkoholu w dniu szczepienia może jednak nasilić ból głowy lub złe samopoczucie po szczepieniu albo utrudnić ich rozpoznanie.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka utrzymująca się dłużej niż dwa dni
  • nasilony ból, obrzęk lub zaczerwienienie w miejscu wkłucia
  • wysypka, duszność lub obrzęk twarzy po szczepieniu
ChPL
brak wzmianki
Mechanizm
brak
Początek
nieznany
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie trzeba zmieniać schematu szczepienia ani zalecać abstynencji. Można doradzić umiarkowanie w piciu w dniu szczepienia i dzień po nim, aby nie zacierać obrazu ewentualnych odczynów poszczepiennych.

Skutek kliniczny

Okazjonalne spożycie alkoholu przed szczepieniem lub po nim nie powinno wpływać na skuteczność ani bezpieczeństwo szczepionki. Alkohol może jednak nasilać lub maskować typowe objawy poszczepienne, takie jak ból głowy, złe samopoczucie czy gorączka, co utrudnia ich ocenę.

Mechanizm

Nie jest znany mechanizm, przez który alkohol mógłby zmieniać działanie lub bezpieczeństwo inaktywowanej szczepionki przeciw poliomyelitis. ChPL szczepionki nie wymienia spożycia alkoholu ani w przeciwwskazaniach, ani w ostrzeżeniach, ani w interakcjach[1]. Etanol występuje w szczepionce wyłącznie jako substancja pomocnicza w ilości 2 mg w dawce 0,5 ml, a według ChPL ta mała ilość alkoholu nie będzie powodowała zauważalnych skutków[1]. Szczepionka zawiera wirusy inaktywowane, nie ulega metabolizmowi wątrobowemu i nie działa ośrodkowo, więc nie ma podstaw farmakokinetycznych ani farmakodynamicznych do interakcji z etanolem. Teoretycznie przewlekłe nadużywanie alkoholu może osłabiać odpowiedź immunologiczną na szczepienia w ogóle, ale nie dotyczy to okazjonalnego picia.

Kiedy ocena się zmienia

Przewlekłe nadużywanie alkoholuilość alkoholu · pacjentinne zaleceniePrzewlekłe nadużywanie alkoholu może teoretycznie osłabiać odpowiedź immunologiczną na szczepienia. Nie jest to powód do odraczania szczepienia, ale warto przy okazji porozmawiać o ograniczeniu picia.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Imovax Polio 29 jednostek antygenu D wirusa poliomyelitis typ 1, szczep Mahoney, 7 jednostek antygenu D wirusa poliomyelitis typ 2, szczep MEF-1 i 26 jednostek antygenu D wirusa poliomyelitis typ 3, szczep Saukett/0,5 ml; Szczepionka 1-dawkowa, 1 dawka (0,5 ml), zawiesina do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/imovax-polio-100196626/

Pełny opis tej pary

Interakcja nieistotna klinicznieTofacytyniba alkoholPrzy umiarkowanym spożyciu alkoholu nie trzeba zmieniać leczenia ani schematu dawkowania tofacytynibu.Możesz okazjonalnie wypić niewielką ilość alkoholu, ale nie pij go regularnie ani w dużych ilościach.nieznanyteoretyczne

Interakcja nieistotna klinicznie

Możesz okazjonalnie wypić niewielką ilość alkoholu, ale nie pij go regularnie ani w dużych ilościach.

Ten lek nie wchodzi w znaną interakcję z alkoholem i okazjonalne wypicie niewielkiej ilości alkoholu nie powinno zaszkodzić. Regularne picie dużych ilości alkoholu może jednak obciążać wątrobę i osłabiać odporność, a ten lek też może wpływać na wątrobę i zwiększać podatność na zakażenia. Jeśli oprócz tego leku bierzesz metotreksat, zapytaj lekarza lub farmaceutę, ile alkoholu możesz wypić.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • zażółcenie skóry lub białek oczu
  • ciemny mocz
  • ból pod prawym łukiem żebrowym
  • gorączka lub inne objawy zakażenia
ChPL
brak wzmianki
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
nieznany
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Przy umiarkowanym spożyciu alkoholu nie trzeba zmieniać leczenia ani schematu dawkowania tofacytynibu. U pacjentów nadużywających alkoholu lub z chorobą wątroby warto zalecić ograniczenie alkoholu i zwrócić uwagę na wyniki prób wątrobowych wykonywanych w ramach rutynowej kontroli leczenia.

Skutek kliniczny

Przy okazjonalnym, umiarkowanym spożyciu alkoholu nie należy oczekiwać klinicznie istotnych skutków. U osób regularnie pijących duże ilości alkoholu teoretycznie rośnie ryzyko uszkodzenia wątroby i zakażeń, ale nie potwierdzono tego w badaniach dotyczących tego połączenia.

Mechanizm

Nie opisano bezpośredniej interakcji farmakokinetycznej ani farmakodynamicznej między tofacytynibem a etanolem. ChPL tofacytynibu nie wymienia alkoholu ani w przeciwwskazaniach, ani w interakcjach.[1] Tofacytynib jest metabolizowany głównie w wątrobie przez CYP3A4 i w mniejszym stopniu przez CYP2C19, a etanol w umiarkowanych ilościach nie zmienia w istotny sposób aktywności tych enzymów. Teoretycznie możliwe jest jedynie sumowanie się działań przy przewlekłym nadużywaniu alkoholu – tofacytynib może podwyższać aktywność aminotransferaz i zwiększa ryzyko zakażeń, a przewlekłe picie dużych ilości alkoholu uszkadza wątrobę i osłabia odporność.

Monitorować

  • aktywność aminotransferaz w ramach rutynowej kontroli leczenia u osób regularnie pijących alkohol
  • objawy zakażeń u osób nadużywających alkoholu

Kiedy ocena się zmienia

Regularne picie dużych ilości alkoholuilość alkoholu · pacjentryzyko rośniePrzewlekłe nadużywanie alkoholu teoretycznie sumuje się z wpływem tofacytynibu na wątrobę i ryzyko zakażeń, dlatego warto zalecić ograniczenie alkoholu i zwracać uwagę na próby wątrobowe.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Xeljanz 5 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/xeljanz-100386232/

Pełny opis tej pary

Inne interakcje tych leków 459

Połączenie przeciwwskazaneAnalogi iperytu azotowego (np. cyklofosfamid, bendamustyna, melfalan)+ Selektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid) klasaPrzy jednoczesnym lub następującym po sobie stosowaniu analogu iperytu azotowego i selektywnego leku immunosupresyjnego należy unikać połączenia, chyba że wynika ono z zaplanowanego schematu specjalistycznego, a wtedy konieczne jest ścisłe monitorowanie morfologii i objawów zakażenia.Jeśli masz przyjmować lek przeciwnowotworowy z tej grupy razem z lekiem osłabiającym odporność albo niedawno jeden z nich odstawiono, powiedz o tym każdemu lekarzowi prowadzącemu i nie zmieniaj leczenia na własną rękę.opóźniony (dni)opisy przypadków

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli masz przyjmować lek przeciwnowotworowy z tej grupy razem z lekiem osłabiającym odporność albo niedawno jeden z nich odstawiono, powiedz o tym każdemu lekarzowi prowadzącemu i nie zmieniaj leczenia na własną rękę.

Leki przeciwnowotworowe z tej grupy, takie jak cyklofosfamid, chlorambucyl czy melfalan, osłabiają szpik kostny i odporność. Leki osłabiające układ odpornościowy stosowane w chorobach autoimmunologicznych i po przeszczepach, takie jak fingolimod, teriflunomid, leflunomid, tofacytynib czy natalizumab, działają podobnie, więc razem mogą bardzo mocno obniżyć odporność. Grozi to ciężkimi zakażeniami, także rzadkimi zakażeniami mózgu, oraz spadkiem liczby białych krwinek. Niektóre z tych leków działają jeszcze długo po odstawieniu.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka, dreszcze lub ogólne złe samopoczucie
  • kaszel, duszność lub ból przy oddawaniu moczu
  • bolesna wysypka z pęcherzykami na skórze
  • nowe zaburzenia mowy, widzenia, równowagi, siły mięśni lub pamięci
  • łatwe powstawanie siniaków, krwawienie z dziąseł lub nosa
  • żółte zabarwienie skóry lub oczu
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
opisy przypadków

Postępowanie

Przy jednoczesnym lub następującym po sobie stosowaniu analogu iperytu azotowego i selektywnego leku immunosupresyjnego należy unikać połączenia, chyba że wynika ono z zaplanowanego schematu specjalistycznego, a wtedy konieczne jest ścisłe monitorowanie morfologii i objawów zakażenia. Natalizumab jest przeciwwskazany u pacjentów z obniżoną odpornością, także po wcześniejszym leczeniu cytostatykami, a w nowotworze czynnym nie powinien być stosowany. Fingolimod, ozanimod, ponesimod, tofacytynib, leflunomid i teriflunomid w charakterystykach produktu są zastrzeżone przed łączeniem z lekami przeciwnowotworowymi i silnymi immunosupresantami, więc decyzję o kontynuacji podejmuje lekarz prowadzący leczenie przeciwnowotworowe razem z lekarzem leczącym chorobę autoimmunologiczną. Połączenia celowe, na przykład cyklofosfamid z immunoglobuliną przeciw limfocytom T lub z abataceptem w kondycjonowaniu i profilaktyce choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi albo cyklofosfamid z następczym mykofenolanem mofetylu w toczniowym zapaleniu nerek, prowadzi się wyłącznie w ośrodkach specjalistycznych z profilaktyką przeciwinfekcyjną. Należy uwzględnić długi czas działania niektórych leków grupy B – teriflunomid i leflunomid pozostają w organizmie wiele miesięcy bez procedury przyspieszonej eliminacji, a liczba limfocytów po fingolimodzie wraca do normy po tygodniach. Przed włączeniem leczenia warto sprawdzić status zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B, gruźlicy i ospy wietrznej oraz uzupełnić szczepienia, a szczepionek żywych nie podaje się w trakcie leczenia.

Skutek kliniczny

Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, reaktywacji wirusów (półpaśca, zapalenia wątroby typu B, cytomegalii) oraz pogłębionej i przedłużonej neutropenii i limfopenii. W przypadku natalizumabu i modulatorów receptora sfingozyno‑1‑fosforanu szczególnym zagrożeniem jest postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, a wcześniejsze leczenie lekami immunosupresyjnymi lub cytostatycznymi jest uznanym czynnikiem ryzyka tego powikłania[1]. Przy leflunomidzie i teriflunomidzie dochodzi ryzyko sumowania toksyczności dla szpiku i wątroby. Długotrwała immunosupresja może też zwiększać ryzyko wtórnych nowotworów. Szczepionki żywe mogą wywołać zakażenie, a szczepionki inaktywowane są mniej skuteczne.

Mechanizm

Analogi iperytu azotowego alkilują DNA szybko dzielących się komórek, w tym prekursorów szpiku i limfocytów, co prowadzi do neutropenii, limfopenii i spadku odporności. Selektywne leki immunosupresyjne osłabiają odporność innymi drogami – blokują migrację lub zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych (fingolimod, ozanimod, ponesimod, natalizumab), hamują syntezę pirymidyn lub puryn w limfocytach (teriflunomid, leflunomid, mykofenolan mofetyl, kwas mykofenolowy), hamują sygnalizację lub kostymulację limfocytów (tofacytynib, abatacept, belatacept, tolebrutynib), niszczą limfocyty (immunoglobulina przeciw limfocytom T, inebilizumab), obniżają stężenie przeciwciał (efgartigimod alfa, imlifidaza) albo blokują dopełniacz (rawulizumab). Efekty obu grup sumują się na poziomie układu odpornościowego, a część leków grupy B sama hamuje szpik. Nie jest znana istotna interakcja farmakokinetyczna wspólna dla całej klasy. Interakcja dotyczy wszystkich leków ogólnoustrojowych obu grup z wyjątkiem chlormetyny w żelu, apremilastu i nerandomilastu.

Monitorować

  • morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba neutrofili i limfocytów
  • objawy zakażeń, gorączka, zmiany skórne sugerujące półpasiec
  • nowe objawy neurologiczne lub poznawcze sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię przy natalizumabie, fingolimodzie, ozanimodzie i ponesimodzie
  • aktywność aminotransferaz przy leflunomidzie i teriflunomidzie
  • markery wirusa zapalenia wątroby typu B i cytomegalii u pacjentów z grupy ryzyka
  • stężenie immunoglobulin przy efgartigimodzie alfa, inebilizumabie i imlifidazie

Kiedy ocena się zmienia

Na skórędroga podania · analogi iperytu azotowegointerakcja nie dotyczyChlormetyna w żelu stosowana miejscowo w chłoniaku skóry praktycznie nie wchłania się do krwi i nie sumuje się z ogólnoustrojową immunosupresją.
Analog iperytu azotowego przed natalizumabemkolejność włączenia · analogi iperytu azotowegoryzyko rośnieWcześniejsze leczenie cytostatykiem jest czynnikiem ryzyka postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii po natalizumabie, a pacjent z utrzymującą się immunosupresją ma przeciwwskazanie do tego leku.
Czas do pełnej eliminacji leku lub powrotu liczby limfocytówodstep · selektywne leki immunosupresyjneinne zalecenieTeriflunomid i leflunomid utrzymują się w organizmie wiele miesięcy, a po fingolimodzie, ozanimodzie, ponesimodzie, inebilizumabie i immunoglobulinie przeciw limfocytom T limfopenia może trwać tygodnie lub dłużej. Przed chemioterapią należy rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji leflunomidu lub teriflunomidu i ocenić liczbę limfocytów.
Dawki mieloablacyjne lub kondycjonującedawka · analogi iperytu azotowegoryzyko rośnieWysokie dawki cyklofosfamidu, melfalanu, bendamustyny lub ifosfamidu stosowane przed przeszczepieniem komórek krwiotwórczych powodują głęboką aplazję, a dołączenie leku immunosupresyjnego wymaga profilaktyki przeciwbakteryjnej, przeciwwirusowej i przeciwgrzybiczej.
wiek ≥ 65 latpacjentryzyko rośnieU osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń, półpaśca i przedłużonej cytopenii jest wyższe, co dotyczy szczególnie tofacytynibu i modulatorów receptora sfingozyno‑1‑fosforanu.

Źródła

  1. Morrow SA, Clift F, Devonshire V, Lapointe E, Schneider R, Stefanelli M, et al. Use of natalizumab in persons with multiple sclerosis: 2022 update. Mult Scler Relat Disord. 2022;65:103995. doi: 10.1016/j.msard.2022.103995. PMID: 35810718.

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneFenylobutazon+ TofacytynibNie stosuj maści z fenylobutazonem u pacjenta leczonego tofacytynibem.Nie używaj maści z fenylobutazonem, gdy przyjmujesz tofacytynib, i zapytaj farmaceutę o inny żel przeciwbólowy.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie używaj maści z fenylobutazonem, gdy przyjmujesz tofacytynib, i zapytaj farmaceutę o inny żel przeciwbólowy.

Maść z fenylobutazonem i tofacytynib mogą razem osłabiać szpik kostny, który wytwarza krwinki. Może to obniżyć liczbę białych krwinek i zwiększyć ryzyko poważnych zakażeń. Oba leki mogą też zwiększać ryzyko krwawienia z żołądka lub jelit. Tych leków nie należy łączyć.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka, dreszcze lub ból gardła
  • częste lub trudno gojące się infekcje
  • łatwe powstawanie siniaków lub krwawienie z dziąseł
  • bladość i duże zmęczenie
  • czarne smoliste stolce lub wymioty z krwią
  • nagły silny ból brzucha
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie stosuj maści z fenylobutazonem u pacjenta leczonego tofacytynibem[1]. Jeśli potrzebny jest miejscowy lek przeciwzapalny, zamień go na inny NLPZ do stosowania na skórę, który nie uszkadza szpiku.

Skutek kliniczny

Grozi pogłębienie neutropenii, limfopenii lub niedokrwistości z większym ryzykiem ciężkich zakażeń. Możliwe jest też zwiększone ryzyko krwawienia i perforacji przewodu pokarmowego, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu glikokortykosteroidów[1].

Mechanizm

Fenylobutazonu nie stosuje się u pacjentów leczonych lekami zaburzającymi czynność szpiku kostnego[1]. Tofacytynib hamuje kinazy JAK i przez to może obniżać liczbę neutrofili, limfocytów i stężenie hemoglobiny. Fenylobutazon sam może uszkadzać szpik, więc działania hematotoksyczne obu leków się sumują. Dodatkowo fenylobutazon jako lek z grupy NLPZ zwiększa ryzyko krwawień i perforacji przewodu pokarmowego[1], a tofacytynib też wiąże się z ryzykiem perforacji przewodu pokarmowego.

Monitorować

  • morfologia krwi z rozmazem (neutrofile, limfocyty, hemoglobina)
  • objawy zakażenia (gorączka, ból gardła)
  • objawy krwawienia z przewodu pokarmowego i silny ból brzucha

Bezpieczniejsze alternatywy

diklofenak (żel)ibuprofen (żel)ketoprofen (żel)naproksen (żel)

Kiedy ocena się zmienia

czas leczenia ≥ 7 dnifenylobutazonryzyko rośniePrzy stosowaniu maści dłużej niż 7 dni wchłanianie ogólne fenylobutazonu może dawać interakcje jak po podaniu doustnym, co dodatkowo zwiększa ryzyko hematologiczne i żołądkowo-jelitowe.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Butapirazol 50 mg/g, maść. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/butapirazol-100012069/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneFingolimod+ TofacytynibFingolimodu nie stosuje się u osób przyjmujących leki immunosupresyjne, w tym tofacytynib.Nie przyjmuj tych leków razem i jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem prowadzącym, który zdecyduje, jak dalej leczyć obie choroby.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie przyjmuj tych leków razem i jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem prowadzącym, który zdecyduje, jak dalej leczyć obie choroby.

Fingolimod i tofacytynib osłabiają układ odpornościowy, a razem robią to znacznie silniej. Przez to łatwiej o ciężkie zakażenia, także takie, które u zdrowych ludzi zdarzają się rzadko. Tych leków nie przyjmuje się razem.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka lub dreszcze
  • kaszel, duszność lub ból gardła
  • pieczenie przy oddawaniu moczu
  • bolesna wysypka z pęcherzykami
  • nowe osłabienie, zaburzenia widzenia, mowy lub myślenia
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Fingolimodu nie stosuje się u osób przyjmujących leki immunosupresyjne, w tym tofacytynib[1][2][3]. Jeśli pacjent wymaga leczenia obu chorób, wybór jednego leku i zmianę terapii ustalają wspólnie neurolog oraz reumatolog lub gastroenterolog. Przy przechodzeniu z jednego leku na drugi należy uwzględnić utrzymujący się wpływ poprzedniego leczenia na odporność[1].

Skutek kliniczny

Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym reaktywacji wirusa ospy wietrznej i półpaśca, zakażeń grzybiczych i postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. Może też nasilać limfopenię i osłabiać odpowiedź na szczepienia.

Mechanizm

Fingolimod jako modulator receptora S1P zatrzymuje limfocyty w węzłach chłonnych i zmniejsza ich liczbę we krwi, a tofacytynib hamuje kinazy JAK i osłabia przekazywanie sygnału cytokin w komórkach układu odpornościowego. Oba leki działają immunosupresyjnie, więc ich wpływ na odporność się sumuje. Leków przeciwnowotworowych, immunomodulujących ani immunosupresyjnych nie stosuje się jednocześnie z fingolimodem ze względu na addycyjne działanie na układ immunologiczny[1]. Interakcji farmakokinetycznej nie należy się spodziewać, ponieważ fingolimod nie zmienia ekspozycji na leki będące substratami CYP3A4[1].

Metabolizm i transportery

  • Fingolimod: substrat CYP3A4[4]

Monitorować

  • morfologia krwi z rozmazem i liczbą limfocytów
  • objawy zakażeń, w tym półpaśca
  • nowe objawy neurologiczne mogące wskazywać na postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię

Kiedy ocena się zmienia

Zmiana leczenia z jednego leku na drugikolejność włączenia · pacjentinne zaleceniePrzy przechodzeniu z długotrwałego leczenia lekami wpływającymi na odporność na fingolimod należy zachować ostrożność, a zmniejszenie odporności w wyniku wcześniejszego leczenia jest przeciwwskazaniem do jego włączenia. Przed rozpoczęciem nowego leku trzeba ocenić stan odporności pacjenta i ustalić przerwę z lekarzem prowadzącym.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Gilenya 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/gilenya-100244377/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Teva 0,25 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/fingolimod-teva-100421945/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Accord 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/fingolimod-accord-100439170/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Gilenya. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/gilenya-100244377/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneJeżówka purpurowa+ TofacytynibNie łącz jeżówki purpurowej z tofacytynibem.Nie stosuj jeżówki, gdy przyjmujesz tofacytynib, a przy przeziębieniu zapytaj farmaceutę o inne leki łagodzące objawy.nieznanyteoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie stosuj jeżówki, gdy przyjmujesz tofacytynib, a przy przeziębieniu zapytaj farmaceutę o inne leki łagodzące objawy.

Jeżówka pobudza układ odpornościowy, a tofacytynib go wycisza, żeby opanować chorobę zapalną. Te dwa leki działają więc przeciwnie i jeżówka może osłabić leczenie albo nasilić objawy choroby. Osoby z chorobami autoimmunologicznymi i leczone lekami obniżającymi odporność nie powinny stosować jeżówki.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • nasilenie bólu, obrzęku lub sztywności stawów
  • nawrót biegunki, krwi w stolcu lub bólu brzucha
  • gorączka, dreszcze lub infekcja, która nie mija po kilku dniach
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – antagonizm, PK – metabolizm
Początek
nieznany
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie łącz jeżówki purpurowej z tofacytynibem. Jeżówka jest przeciwwskazana u osób leczonych immunosupresyjnie i u chorych z chorobami autoimmunologicznymi[1]. W razie infekcji górnych dróg oddechowych zastosuj leczenie objawowe, a pacjenta z objawami zakażenia skieruj do lekarza prowadzącego, bo tofacytynib sam zwiększa ryzyko zakażeń.

Skutek kliniczny

Teoretycznie możliwe jest osłabienie działania tofacytynibu i zaostrzenie choroby podstawowej, takiej jak reumatoidalne lub łuszczycowe zapalenie stawów albo wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Sama stymulacja układu odpornościowego u chorego z chorobą autoimmunologiczną może nasilać aktywność choroby niezależnie od leczenia.

Mechanizm

Jeżówka purpurowa działa immunostymulująco, a tofacytynib hamuje kinazy JAK i tłumi odpowiedź immunologiczną, więc oba leki działają przeciwstawnie na układ odpornościowy. Jeżówki nie stosuje się w immunosupresji ani w chorobach autoimmunologicznych[1]. Dodatkowo wyciągi z jeżówki mogą w niewielkim i niejednoznacznym stopniu wpływać na aktywność CYP3A4, który jest główną drogą metabolizmu tofacytynibu, ale znaczenie kliniczne tego efektu nie zostało potwierdzone.

Monitorować

  • aktywność choroby podstawowej (stawy, objawy jelitowe)
  • objawy zakażenia u pacjenta leczonego tofacytynibem

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Echinapur 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/echinapur-100021068/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneMetyloprednizolon+ Szczepionka przeciw poliomyelitisSzczepionkę inaktywowaną przeciw poliomyelitis można podać pacjentowi leczonemu metyloprednizolonem, ale przy dawkach immunosupresyjnych należy liczyć się ze słabszą odpowiedzią.Przed szczepieniem powiedz lekarzowi, że przyjmujesz metyloprednizolon, w jakiej dawce i od kiedy, a sterydu nie odstawiaj samodzielnie.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Przed szczepieniem powiedz lekarzowi, że przyjmujesz metyloprednizolon, w jakiej dawce i od kiedy, a sterydu nie odstawiaj samodzielnie.

Metyloprednizolon w większych dawkach osłabia odporność, dlatego szczepionka przeciw poliomyelitis może słabiej zadziałać. Szczepionka podawana w zastrzyku nie zawiera żywego wirusa i jest bezpieczna, choć ochrona może być mniejsza. Szczepionek z żywym wirusem nie podaje się osobom przyjmującym duże dawki sterydów.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka, osłabienie lub bóle mięśni po szczepieniu, które nie mijają po kilku dniach
  • nagłe osłabienie lub niedowład kończyn
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – antagonizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Szczepionkę inaktywowaną przeciw poliomyelitis można podać pacjentowi leczonemu metyloprednizolonem, ale przy dawkach immunosupresyjnych należy liczyć się ze słabszą odpowiedzią. Jeśli to możliwe, szczepienie planuje się przed rozpoczęciem leczenia immunosupresyjnego albo po jego zakończeniu, a w razie wątpliwości co do ochrony rozważa się dawkę uzupełniającą. U pacjentów przyjmujących immunosupresyjne dawki kortykosteroidów nie podaje się szczepionek żywych ani żywych atenuowanych, w tym doustnej szczepionki przeciw poliomyelitis.[1][2] Krótkie leczenie małymi dawkami, terapia zastępcza oraz kortykosteroidy miejscowe nie wymagają zmiany planu szczepień.

Skutek kliniczny

Przy szczepionce inaktywowanej możliwa słabsza lub niepełna odpowiedź poszczepienna i niewystarczająca ochrona przed poliomyelitis. Przy szczepionce żywej doustnej u osoby z immunosupresją możliwe porażenne poliomyelitis wywołane wirusem szczepionkowym.

Mechanizm

Metyloprednizolon w dawkach immunosupresyjnych hamuje odpowiedź immunologiczną, co może osłabić wytwarzanie przeciwciał po szczepieniu przeciw poliomyelitis. Przy szczepionce żywej atenuowanej (doustnej) immunosupresja zwiększa dodatkowo ryzyko namnażania się wirusa szczepionkowego i zachorowania. Szczepionka inaktywowana podawana we wstrzyknięciu nie zawiera żywego wirusa, więc nie grozi zakażeniem, a jedynie słabszą ochroną.

Metabolizm i transportery

  • Metyloprednizolon: substrat CYP3A4[3], substrat P-gp[3]

Monitorować

  • rodzaj szczepionki (inaktywowana czy żywa doustna)
  • dawka i czas trwania leczenia metyloprednizolonem
  • u pacjentów z głęboką immunosupresją – ewentualna ocena odpowiedzi poszczepiennej

Kiedy ocena się zmienia

Szczepionka żywa atenuowana (doustna)postać · szczepionka przeciw poliomyelitisryzyko rośniePrzy immunosupresyjnych dawkach kortykosteroidów szczepionki żywe atenuowane są przeciwwskazane ze względu na ryzyko zakażenia wirusem szczepionkowym.
Dawka nieimmunosupresyjna lub terapia zastępczadawka · metyloprednizolonryzyko malejeMałe dawki i terapia zastępcza nie hamują istotnie odpowiedzi immunologicznej, szczepienie można przeprowadzić według planu.
Miejscowa (skóra, wziewnie, dostawowo)droga podania · metyloprednizolonryzyko malejeKortykosteroidy stosowane miejscowo nie powodują immunosupresji ogólnoustrojowej istotnej dla szczepienia.
Szczepienie przed rozpoczęciem leczenia immunosupresyjnegokolejność włączenia · metyloprednizoloninne zalecenieGdy leczenie jest planowane, korzystniej zaszczepić pacjenta przed jego rozpoczęciem, aby uzyskać pełną odpowiedź poszczepienną.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Medrol 4 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/medrol-100042308/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Metypred 4 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/metypred-100043609/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Meprelon. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 28.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/meprelon-100238945/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Inhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab) klasaJednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora TNF należy unikać, a gdy specjalista uzna je za konieczne, wymaga ono ścisłej kontroli w kierunku zakażeń.Nie łącz tych leków na własną rękę i upewnij się, że każdy lekarz prowadzący wie o obu lekach.opóźniony (dni)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie łącz tych leków na własną rękę i upewnij się, że każdy lekarz prowadzący wie o obu lekach.

Oba leki osłabiają działanie układu odpornościowego, a przyjmowane razem osłabiają je jeszcze bardziej. Zwiększa to ryzyko poważnych zakażeń, na przykład zapalenia płuc, półpaśca czy gruźlicy. Dotyczy to połączeń leków takich jak adalimumab, etanercept czy infliksymab z lekami takimi jak tofacytynib, abatacept, fingolimod czy leflunomid. Lekarz łączy takie leki tylko wtedy, gdy uzna to za konieczne, i regularnie kontroluje wyniki badań.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka lub dreszcze
  • uporczywy kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
  • nocne poty i utrata masy ciała
  • bolesna wysypka z pęcherzykami
  • pieczenie przy oddawaniu moczu
  • nowe zaburzenia widzenia, mowy, równowagi lub osłabienie kończyn
  • nowe lub zmieniające się zmiany na skórze
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Jednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora TNF należy unikać, a gdy specjalista uzna je za konieczne, wymaga ono ścisłej kontroli w kierunku zakażeń. Łączenia inhibitora TNF z innym lekiem biologicznym lub celowanym, takim jak abatacept, tofacytynib, natalizumab, belatacept czy inebilizumab, nie zaleca się, a dla części z nich takie skojarzenie jest wymienione w ChPL jako przeciwwskazane lub niezalecane. Połączenie z leflunomidem bywa świadomie stosowane w reumatologii, ale wymaga regularnej kontroli morfologii i aktywności enzymów wątrobowych. Przy zamianie leku z jednej grupy na lek z drugiej należy uwzględnić długi okres działania obu grup i czas potrzebny na odbudowę odporności, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji. Przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia należy wykluczyć gruźlicę utajoną oraz zakażenie HBV i nie podawać szczepionek żywych. Przy efgartigimodzie alfa i imlifidazie należy ustalić odstęp czasowy od podania przeciwciała anty-TNF ze względu na ryzyko jego przyspieszonego usunięcia lub rozłożenia.

Skutek kliniczny

Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, w tym zakażeń oportunistycznych, reaktywacji gruźlicy, wirusowego zapalenia wątroby typu B i półpaśca. Przy lekach działających na migrację limfocytów, zwłaszcza natalizumabie, rośnie ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. Długotrwała, głęboka immunosupresja może sprzyjać rozwojowi nowotworów, szczególnie chłoniaków i nowotworów skóry. W badaniach łączenia leków biologicznych zwiększeniu liczby ciężkich zakażeń zwykle nie towarzyszyła lepsza skuteczność.

Mechanizm

Obie grupy hamują odpowiedź immunologiczną różnymi drogami. Inhibitory TNF blokują kluczową cytokinę obrony przed bakteriami wewnątrzkomórkowymi, prątkami i grzybami. Selektywne leki immunosupresyjne działają m.in. przez zmniejszenie liczby lub zatrzymanie limfocytów w węzłach chłonnych, blokowanie kostymulacji limfocytów T, hamowanie syntezy nukleotydów, hamowanie kinaz JAK lub deplecję limfocytów B. Efekty sumują się, co pogłębia osłabienie odporności. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i jest wspólna dla większości leków obu grup, z wyjątkiem apremilastu i nerandomilastu o słabym działaniu immunosupresyjnym oraz efgartigimodu alfa i imlifidazy, które dodatkowo wpływają na usuwanie lub rozkład przeciwciał.

Monitorować

  • objawy zakażeń, w tym gorączka, kaszel, zmiany skórne
  • morfologia krwi z rozmazem, w tym liczba limfocytów i neutrofilów
  • aktywność enzymów wątrobowych
  • badanie w kierunku gruźlicy utajonej przed leczeniem i przy objawach
  • markery zakażenia HBV i HCV
  • nowe objawy neurologiczne przy natalizumabie, ozanimodzie i fingolimodzie
  • badanie skóry w kierunku nowotworów

Kiedy ocena się zmienia

wiek ≥ 65 latpacjentryzyko rośnieU osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń przy łączeniu leków immunosupresyjnych jest wyraźnie większe, zwłaszcza przy współistniejącej cukrzycy, chorobach płuc lub stosowaniu glikokortykosteroidów.
Okres działania poprzedniego lekuodstep · selektywne leki immunosupresyjneinne zaleceniePrzy zamianie leku z jednej grupy na lek z drugiej działanie immunosupresyjne poprzedniego leku utrzymuje się przez tygodnie lub miesiące. Należy uwzględnić okres półtrwania, czas odnowy limfocytów, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć przyspieszoną eliminację.
Długotrwałe stosowanieczas leczenia · pacjentryzyko rośnieDługotrwałe skojarzenie zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych, PML i nowotworów, w tym chłoniaków i nowotworów skóry niebędących czerniakiem.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Gilenya 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/gilenya-100244377/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Teva 0,25 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/fingolimod-teva-100421945/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Accord 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/fingolimod-accord-100439170/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Teriflunomide Accord 14 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/teriflunomide-accord-100476696/
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego AUBAGIO 7 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aubagio-100304493/
  6. Charakterystyka Produktu Leczniczego Hefiya 40 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/hefiya-100409460/
  7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Yuflyma 40 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/yuflyma-100448648/
  8. Charakterystyka Produktu Leczniczego Humira 40 mg, roztwór do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/humira-100087630/
  9. Charakterystyka Produktu Leczniczego Enbrel 50 mg, roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/enbrel-100211923/
  10. Charakterystyka Produktu Leczniczego Erelzi 25 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/erelzi-100391517/
  11. Charakterystyka Produktu Leczniczego Fubelv 25 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/fubelv-100539910/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Inhibitory interleukin (np. ustekinumab, tocilizumab, ryzankizumab) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora interleukin należy unikać łączenia, chyba że uzasadnia je specjalista prowadzący, a połączenie stosowane ściśle monitorować pod kątem zakażeń.Jeśli przyjmujesz lek osłabiający odporność i lek blokujący interleukiny, upewnij się, że lekarz prowadzący wie o obu, i szybko zgłaszaj każdą infekcję.opóźniony (dni)opisy przypadków

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli przyjmujesz lek osłabiający odporność i lek blokujący interleukiny, upewnij się, że lekarz prowadzący wie o obu, i szybko zgłaszaj każdą infekcję.

Oba leki osłabiają układ odporności, a przyjmowane razem robią to mocniej. Zakażenia mogą być wtedy częstsze i cięższe, a czasem rozwijają się bez wysokiej gorączki. Dotyczy to na przykład natalizumabu, fingolimodu lub tofacytynibu łączonych z ustekinumabem, sekukinumabem albo tocilizumabem. Takie połączenie stosuje się tylko wtedy, gdy zaleci je lekarz specjalista, i wymaga ono regularnych badań.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka, dreszcze lub ogólne rozbicie
  • kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
  • bolesna wysypka z pęcherzykami
  • pieczenie przy oddawaniu moczu
  • nowe zaburzenia widzenia, mowy, równowagi, osłabienie kończyn lub zmiany w zachowaniu
  • nocne poty i chudnięcie bez wyraźnej przyczyny
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
opisy przypadków

Postępowanie

Przy jednoczesnym stosowaniu selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora interleukin należy unikać łączenia, chyba że uzasadnia je specjalista prowadzący, a połączenie stosowane ściśle monitorować pod kątem zakażeń. Natalizumabu nie należy łączyć z innymi lekami immunosupresyjnymi, co ujmuje ChPL. Tofacytynibu nie zaleca się łączyć z lekami biologicznymi. Fingolimod, ozanimod i ponesimod wymagają szczególnej ostrożności ze względu na limfopenię i ryzyko leukoencefalopatii. Przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć gruźlicę oraz zakażenie WZW B i WZW C i uzupełnić szczepienia, a szczepionki żywe podać odpowiednio wcześniej[1]. Przy zmianie leku trzeba uwzględnić długi czas działania poprzednika. Dotyczy to zwłaszcza leflunomidu i teriflunomidu, które mogą wymagać procedury przyspieszonej eliminacji, a także natalizumabu, modulatorów receptora sfingozyno‑1‑fosforanu i przeciwciał monoklonalnych.

Skutek kliniczny

Rośnie ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym gruźlicy, półpaśca, zakażeń grzybiczych i reaktywacji WZW B. Przy natalizumabie, fingolimodzie, ozanimodzie i ponesimodzie rośnie też ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. Zakażenie może przebiegać skąpoobjawowo i być rozpoznane późno. Szczepionki żywe są przeciwwskazane, a odpowiedź na szczepionki inaktywowane bywa osłabiona[1]. Interakcja jest wspólna dla całej klasy, z wyjątkami opisanymi osobno. Jest najsilniejsza przy natalizumabie, modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu, tofacytynibie, leflunomidzie i teriflunomidzie, których ChPL odradzają lub wykluczają łączenie z innymi lekami immunosupresyjnymi.

Mechanizm

Selektywne leki immunosupresyjne działają na różne elementy odporności. Hamują proliferację lub kostymulację limfocytów, zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych, blokują migrację limfocytów do tkanek albo hamują kinazy JAK lub BTK. Inhibitory interleukin wyłączają kluczowe cytokiny obrony przeciwzakaźnej, takie jak IL‑1, IL‑6, IL‑12/23, IL‑17, IL‑2 i IL‑36. Połączenie obu mechanizmów sumuje osłabienie odporności. Nie ma istotnej interakcji farmakokinetycznej, poza wyjątkami efgartigimodu alfa i imlifidazy. Inhibitory IL‑6, czyli tocilizumab, sarilumab, siltuksymab i satralizumab, mogą dodatkowo maskować gorączkę i wzrost CRP w przebiegu zakażenia.

Monitorować

  • objawy zakażenia przy każdej wizycie, z pamięcią, że gorączka i CRP mogą być stłumione przy inhibitorach IL‑6
  • morfologia z rozmazem, w tym liczba limfocytów i neutrofili
  • badania przesiewowe w kierunku gruźlicy oraz WZW B i WZW C przed leczeniem i w razie narażenia
  • nowe objawy neurologiczne lub poznawcze, które mogą wskazywać na leukoencefalopatię przy natalizumabie i modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu
  • aktywność aminotransferaz przy leflunomidzie, teriflunomidzie, tofacytynibie, tocilizumabie i sarilumabie
  • status szczepień i unikanie szczepionek żywych

Kiedy ocena się zmienia

Okres wypłukania zależny od lekuodstep · selektywne leki immunosupresyjneinne zalecenieInterakcja może trwać po odstawieniu leku z grupy A. Leflunomid i teriflunomid utrzymują się w organizmie bardzo długo i mogą wymagać procedury przyspieszonej eliminacji. Po fingolimodzie, ozanimodzie i ponesimodzie liczba limfocytów wraca do normy stopniowo, a natalizumab działa jeszcze przez kilka miesięcy. Przed włączeniem inhibitora interleukin należy uwzględnić ten czas.
Kilka okresów półtrwania przeciwciałaodstep · inhibitory interleukininne zalecenieInhibitory interleukin będące przeciwciałami monoklonalnymi działają tygodniami lub miesiącami po ostatniej dawce. Przy zamianie na lek z grupy A, zwłaszcza na natalizumab, należy zachować odpowiedni odstęp. Anakinra działa krótko, więc odstęp po niej może być krótki.
wiek ≥ 65 latpacjentryzyko rośnieU osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń, półpaśca i powikłań jest większe. Częściej występują też choroby współistniejące i przewlekłe stosowanie glikokortykosteroidów, co nasila skutki połączenia.
Długotrwałe leczenie skojarzoneczas leczenia · pacjentryzyko rośnieDługie łączenie leków, zwłaszcza natalizumabu lub modulatorów receptora sfingozyno‑1‑fosforanu z innymi lekami immunosupresyjnymi, zwiększa ryzyko leukoencefalopatii i zakażeń oportunistycznych. Wymaga to okresowej oceny, czy połączenie jest nadal potrzebne.

Źródła

  1. Schraad M, Mäurer M, Salmen A, Ruck T, Uphaus T, Fleischer V, et al. Cellular and humoral vaccination response under immunotherapies-German consensus on vaccination strategies in neurological autoimmune diseases. Ther Adv Neurol Disord. 2025;18:17562864251396006. doi: 10.1177/17562864251396006. PMID: 41394285.

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Analogi pirymidyn (np. azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina) klasaJednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i analogu pirymidyn należy unikać, a gdy jest ono konieczne, wymaga ścisłego monitorowania morfologii krwi i wczesnych objawów zakażenia.Nie łącz leku osłabiającego odporność z chemioterapią lekiem z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarzy prowadzących oba leczenia i regularnie wykonuj zlecone badania krwi.opóźniony (dni)opisy przypadków

Połączenie przeciwwskazane

Nie łącz leku osłabiającego odporność z chemioterapią lekiem z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarzy prowadzących oba leczenia i regularnie wykonuj zlecone badania krwi.

Leki osłabiające układ odporności, takie jak fingolimod, natalizumab, tofacytynib czy mykofenolan mofetyl, oraz leki stosowane w chemioterapii, takie jak kapecytabina, fluorouracyl czy cytarabina, obniżają zdolność organizmu do walki z zakażeniami. Przyjmowane razem mogą bardzo mocno osłabić odporność i zmniejszyć liczbę białych krwinek. Zwiększa to ryzyko poważnych, a nawet zagrażających życiu infekcji. Niektóre z tych leków działają jeszcze długo po odstawieniu.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorączka lub dreszcze
  • ból gardła, kaszel lub duszność
  • pieczenie przy oddawaniu moczu
  • owrzodzenia w jamie ustnej
  • bolesna wysypka z pęcherzykami
  • nietypowe siniaki lub krwawienia
  • silne osłabienie
  • nowe zaburzenia mowy, widzenia, równowagi lub pamięci
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
opisy przypadków

Postępowanie

Jednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i analogu pirymidyn należy unikać, a gdy jest ono konieczne, wymaga ścisłego monitorowania morfologii krwi i wczesnych objawów zakażenia. W chorobach autoimmunologicznych, takich jak stwardnienie rozsiane czy reumatoidalne zapalenie stawów, zwykle wstrzymuje się lek immunomodulujący na czas chemioterapii, a decyzję podejmuje się wspólnie z prowadzącym onkologiem. Dla natalizumabu, fingolimodu, ozanimodu i ponesimodu czynna choroba nowotworowa lub stan znacznego upośledzenia odporności są ujęte w przeciwwskazaniach ChPL, dlatego w praktyce leki te odstawia się przed leczeniem przeciwnowotworowym. U biorców przeszczepów, u których nie można przerwać mykofenolanu, belataceptu czy innych leków przeciwodrzuceniowych, rozważa się redukcję intensywności immunosupresji i dostosowanie dawek analogu pirymidyn do wyników morfologii. Leflunomid i teriflunomid działają jeszcze długo po odstawieniu, dlatego przy ciężkiej toksyczności można rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji kolestyraminą lub węglem aktywowanym. Należy rozważyć profilaktykę przeciwwirusową i przeciwzakaźną zgodnie z lokalnymi standardami oraz unikać szczepionek żywych.

Skutek kliniczny

Zwiększa się ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, w tym gorączki neutropenicznej, sepsy, reaktywacji wirusa półpaśca i zapalenia wątroby typu B oraz postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii, szczególnie przy natalizumabie i modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu[1]. Może dojść do pogłębienia cytopenii, a przy mykofenolanach, leflunomidzie i teriflunomidzie także do sumowania działania uszkadzającego szpik i wątrobę. Przy rawulizumabie neutropenia dodatkowo zwiększa ryzyko zakażeń bakteriami otoczkowymi, zwłaszcza meningokokami.

Mechanizm

Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i polega na sumowaniu się działania immunosupresyjnego. Analogi pirymidyn jako antymetabolity hamują syntezę DNA w szybko dzielących się komórkach, co prowadzi do mielosupresji z neutropenią, limfopenią i małopłytkowością oraz do uszkodzenia błon śluzowych stanowiących barierę przeciw zakażeniom. Leki immunosupresyjne z grupy A osłabiają odporność różnymi drogami – modulatory receptora sfingozyno‑1‑fosforanu (fingolimod, ozanimod, ponesimod) zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych, inhibitory dehydrogenazy dihydroorotanowej (leflunomid, teriflunomid) oraz mykofenolany hamują proliferację limfocytów, tofacytynib blokuje kinazy JAK, natalizumab hamuje migrację limfocytów do tkanek, abatacept i belatacept blokują kostymulację limfocytów T, inebilizumab i immunoglobulina przeciw limfocytom T usuwają limfocyty, tolebrutynib hamuje kinazę Brutona, a rawulizumab, efgartigimod alfa i imlifidaza osłabiają odpowiedź zależną od dopełniacza lub przeciwciał IgG[2]. Nałożenie tych efektów na mielotoksyczność chemioterapii zwiększa głębokość i czas trwania niedoboru odporności. Interakcja jest wspólna dla wszystkich analogów pirymidyn i dla wszystkich leków grupy A poza apremilastem i nerandomilastem, choć jej nasilenie zależy od siły działania konkretnego leku. Interakcje farmakokinetyczne nie mają tu znaczenia dla całej klasy.

Monitorować

  • morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba neutrofili i limfocytów, przed każdym cyklem chemioterapii
  • gorączka i inne objawy zakażenia
  • aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny, zwłaszcza przy leflunomidzie, teriflunomidzie i mykofenolanach
  • nowe objawy neurologiczne sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię przy natalizumabie i modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu
  • stężenie immunoglobulin IgG przy efgartigimodzie alfa, inebilizumabie i imlifidazie
  • markery zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B przed rozpoczęciem leczenia

Kiedy ocena się zmienia

Krem lub roztwór do stosowania na skórę (fluorouracyl)postać · analogi pirymidynryzyko malejeFluorouracyl stosowany miejscowo na skórę daje znikomą ekspozycję ogólnoustrojową i nie powoduje mielosupresji, dlatego połączenie z lekiem immunosupresyjnym nie wymaga szczególnego postępowania.
Kilka miesięcy od ostatniej dawki leflunomidu, teriflunomidu, fingolimodu, natalizumabu, inebilizumabu lub immunoglobuliodstep · selektywne leki immunosupresyjneinne zalecenieLeki o długim działaniu lub powodujące długotrwałą limfopenię albo deplecję limfocytów utrzymują immunosupresję po odstawieniu. Rozpoczynając chemioterapię w tym okresie, należy traktować pacjenta jak nadal leczonego i sprawdzić liczbę limfocytów, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć przyspieszoną eliminację.
Schematy wysokodawkowe lub intensywna chemioterapia indukcyjna (np. wysokie dawki cytarabiny)dawka · analogi pirymidynryzyko rośnieIntensywne schematy z analogami pirymidyn powodują głęboką i długotrwałą neutropenię, a dołożenie leku immunosupresyjnego istotnie zwiększa ryzyko zakażeń zagrażających życiu. W tej sytuacji lek immunosupresyjny powinien być w miarę możliwości wstrzymany.
wiek ≥ 65 latpacjentryzyko rośnieU osób starszych rezerwa szpikowa jest mniejsza, a zakażenia przebiegają ciężej, dlatego monitorowanie morfologii i objawów infekcji powinno być częstsze.

Źródła

  1. Calabresi PA, Radue EW, Goodin D, Jeffery D, Rammohan KW, Reder AT, et al. Safety and efficacy of fingolimod in patients with relapsing-remitting multiple sclerosis (FREEDOMS II): a double-blind, randomised, placebo-controlled, phase 3 trial. Lancet Neurol. 2014;13(6):545-56. doi: 10.1016/S1474-4422(14)70049-3. PMID: 24685276.
  2. Triplett J, Kermode AG, Corbett A, Reddel SW. Warts and all: Fingolimod and unusual HPV-associated lesions. Mult Scler. 2018;25(11):1547-1550. doi: 10.1177/1352458518807088. PMID: 30427266.

Pełny opis tej pary

Oznaczenia na tej stronie

  • Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
  • Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
  • Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
  • Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
  • Korzystna interakcjaPołączenie celowe

Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.

Zgłoś błąd lub sugestię

Zgłoszenie trafi do redakcji razem z adresem tej strony. Nie podawaj danych pacjenta. Zasady przetwarzania danych opisuje polityka prywatności.