Skutek kliniczny

U osoby z obniżoną odpornością żywy szczep szczepionkowy może wywołać przedłużone lub cięższe zakażenie przewodu pokarmowego z biegunką i odwodnieniem. Może też dłużej wydalać wirus. Odpowiedź ochronna na szczepienie może być słabsza. W praktyce problem dotyczy głównie niemowląt narażonych na lek w życiu płodowym, ponieważ szczepienie przeciw rotawirusom wykonuje się tylko we wczesnym niemowlęctwie. Bezpośrednie leczenie niemowlęcia inhibitorem interleukin, na przykład anakinrą lub bazyliksymabem, zdarza się rzadko.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, atenuowane wirusy podawane doustnie, które namnażają się w przewodzie pokarmowym. Inhibitory interleukin hamują szlaki cytokinowe potrzebne do kontroli zakażeń wirusowych i do wytworzenia odpowiedzi poszczepiennej. Dotyczy to blokady IL-1, IL-6, IL-2, IL-17, IL-23, IL-12/23 i IL-36. Mechanizm jest wspólny dla całej grupy A i dla szczepionki, a różnice między lekami dotyczą głównie siły immunosupresji, a nie kierunku interakcji. Przeciwciała monoklonalne klasy IgG przechodzą przez łożysko, zwłaszcza w III trymestrze, dlatego niemowlę może mieć istotne stężenie leku jeszcze przez kilka miesięcy po urodzeniu.

Monitorować

• wywiad o stosowaniu inhibitora interleukin u matki w ciąży, zwłaszcza w III trymestrze, przed kwalifikacją niemowlęcia do szczepienia
• termin ostatniej dawki leku względem planowanego szczepienia
• biegunka, wymioty, gorączka i objawy odwodnienia u zaszczepionego niemowlęcia
• higiena rąk domowników leczonych inhibitorami interleukin po kontakcie z pieluchami zaszczepionego dziecka

Skutek kliniczny

Możliwe jest zmniejszenie skuteczności szczepienia oraz ryzyko zakażenia wywołanego szczepem szczepionkowym, z przedłużającą się biegunką, wymiotami i odwodnieniem. U głęboko immunosupresyjnych niemowląt (np. po przeszczepieniu narządu leczonych mykofenolanem mofetylu lub immunoglobuliną przeciw limfocytom T) opisywano przewlekłe zakażenia szczepem szczepionkowym. Interakcja dotyczy wszystkich leków grupy A o istotnym działaniu immunosupresyjnym, z wyjątkiem apremilastu, nerandomilastu i rawulizumabu.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, atenuowane wirusy, które namnażają się w jelicie i wywołują odpowiedź odpornościową. Leki immunosupresyjne hamują limfocyty T, limfocyty B, ich migrację lub wytwarzanie przeciwciał. Mogą przez to osłabiać odpowiedź na szczepienie, wydłużać wydalanie wirusa szczepionkowego z kałem oraz umożliwiać niekontrolowane namnażanie szczepu szczepionkowego. Leki będące przeciwciałami monoklonalnymi lub białkami fuzyjnymi (np. natalizumab, abatacept, belatacept, inebilizumab, efgartigimod alfa) przechodzą przez łożysko w późnej ciąży i mogą utrzymywać się we krwi niemowlęcia przez kilka miesięcy po urodzeniu, czyli w okresie, w którym podaje się szczepionkę przeciw rotawirusom.

Monitorować

• Ocena narażenia na lek immunosupresyjny w ciąży i w okresie karmienia piersią przed kwalifikacją do szczepienia
• U niemowląt narażonych na inebilizumab – ocena liczby limfocytów B przed decyzją o szczepieniu
• Biegunka, wymioty, gorączka i objawy odwodnienia w tygodniach po szczepieniu
• Przedłużająca się biegunka u niemowlęcia z immunosupresją – diagnostyka w kierunku zakażenia szczepem szczepionkowym

Skutek kliniczny

U osoby leczonej analogiem pirymidyn szczepionka może być nieskuteczna, a szczep szczepionkowy może wywołać przedłużoną lub ciężką biegunkę z wymiotami, odwodnieniem i przedłużonym wydalaniem wirusa z kałem. Biegunka i zapalenie błony śluzowej jelit wywołane samym leczeniem mogą dodatkowo nasilać objawy i utrudniać ich ocenę. W praktyce szczepionkę podaje się tylko niemowlętom, więc problem dotyczy głównie niemowląt leczonych przeciwnowotworowo, na przykład cytarabiną w białaczce, oraz sytuacji, w której zaszczepione niemowlę ma bliski kontakt z dorosłym leczonym analogiem pirymidyn.

Mechanizm

Szczepionki przeciw rotawirusom zawierają żywe, osłabione wirusy, które namnażają się w przewodzie pokarmowym i w ten sposób wywołują odpowiedź odpornościową. Wszystkie analogi pirymidyn hamują syntezę DNA w szybko dzielących się komórkach, w tym w szpiku i w tkance limfatycznej, oraz uszkadzają nabłonek jelit. Wynikająca z tego mielosupresja i limfopenia osłabiają kontrolę nad namnażaniem szczepu szczepionkowego i zmniejszają odpowiedź immunologiczną na szczepienie. Mechanizm jest farmakodynamiczny i wspólny dla całej grupy A, bo wynika z działania cytotoksycznego, a nie z właściwości pojedynczej substancji. Interakcja jest wspólna dla wszystkich leków obu grup.

Monitorować

• morfologia krwi z rozmazem i liczba limfocytów przed planowanym szczepieniem po zakończeniu chemioterapii
• biegunka, wymioty i gorączka w ciągu kilku tygodni po podaniu szczepionki
• objawy odwodnienia u niemowlęcia
• biegunka u dorosłego z obniżoną odpornością pozostającego w kontakcie z zaszczepionym niemowlęciem

Skutek kliniczny

U pacjenta z obniżoną odpornością wirus szczepionkowy może wywołać przewlekłą lub ciężką biegunkę, odwodnienie i przedłużone wydalanie wirusa z kałem. Odpowiedź ochronna po szczepieniu może być słabsza, więc dziecko może pozostać nieuodpornione mimo podania szczepionki.

Mechanizm

Inhibitory kinazy BCR-ABL hamują szpik i osłabiają odporność komórkową. Mogą wywołać neutropenię, limfopenię i zaburzenia czynności limfocytów T. Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, atenuowane wirusy, które namnażają się w przewodzie pokarmowym. Przy osłabionej odporności organizm słabiej kontroluje namnażanie wirusa szczepionkowego i wytwarza słabszą odpowiedź poodporną. Interakcja wynika z działania całej klasy na układ odpornościowy, a nie z konkretnego szlaku metabolizmu, dlatego dotyczy wszystkich leków grupy. Brak części par w bazach interakcji wynika z braku danych, na przykład dla asciminibu jako nowszego leku, a nie z innego profilu działania.

Monitorować

• morfologia krwi z rozmazem przed decyzją o szczepieniu
• objawy żołądkowo-jelitowe po przypadkowym podaniu szczepionki – liczba stolców, wymioty, gorączka
• objawy odwodnienia u niemowlęcia
• stan nawodnienia i biegunka u domownika leczonego inhibitorem kinazy BCR-ABL po szczepieniu dziecka w rodzinie

Skutek kliniczny

U dziecka z osłabioną odpornością po chemioterapii wirus szczepionkowy może się namnażać dłużej i silniej niż zwykle, powodując przedłużającą się biegunkę, wymioty, odwodnienie i przedłużone wydalanie wirusa z kałem. Dodatkowo szczepienie podane w trakcie leczenia może być nieskuteczne, przez co dziecko pozostaje niechronione przed zakażeniem rotawirusowym.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywy, osłabiony wirus, który namnaża się w jelicie i wywołuje odpowiedź odpornościową. Analogi iperytu azotowego podawane ogólnie są lekami alkilującymi, które uszkadzają dzielące się komórki szpiku i limfocyty, powodując mielosupresję i limfopenię. Osłabienie odporności komórkowej i humoralnej utrudnia kontrolę nad namnażaniem wirusa szczepionkowego i jednocześnie zmniejsza wytwarzanie przeciwciał po szczepieniu. Jest to interakcja farmakodynamiczna wspólna dla wszystkich analogów iperytu azotowego podawanych ogólnie, wynikająca z ich działania immunosupresyjnego, a nie z cech konkretnej substancji.

Monitorować

• morfologia krwi z rozmazem i liczba limfocytów przed decyzją o szczepieniu
• biegunka, wymioty i objawy odwodnienia po szczepieniu
• gorączka i stan ogólny dziecka
• masa ciała i ilość oddawanego moczu u niemowlęcia z biegunką

Skutek kliniczny

Możliwe zmniejszenie skuteczności szczepienia i niepełna ochrona przed zakażeniem rotawirusowym. Teoretycznie możliwe jest też przedłużone zakażenie szczepem szczepionkowym z biegunką, wymiotami i odwodnieniem u niemowlęcia z istotną immunosupresją. Ryzyko dotyczy wyłącznie ogólnoustrojowego podawania glikokortykosteroidu w dawkach immunosupresyjnych i nie dotyczy podawania miejscowego.

Mechanizm

Glikokortykosteroidy podawane ogólnie w dawkach immunosupresyjnych hamują odporność komórkową i humoralną. Ograniczają aktywację i proliferację limfocytów T, zmniejszają produkcję cytokin i osłabiają odpowiedź limfocytów B. Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, atenuowane wirusy, które muszą namnażać się w przewodzie pokarmowym, aby wywołać odporność. Przy immunosupresji odpowiedź poszczepienna może być słabsza, a wirus szczepionkowy może namnażać się dłużej i wydalać się z kałem przez dłuższy czas. Mechanizm dotyczy wszystkich glikokortykosteroidów działających ogólnoustrojowo, w tym wamorolonu, który również działa przez receptor glikokortykosteroidowy.

Monitorować

• Ocena dawki, drogi podania i czasu trwania leczenia glikokortykosteroidem przed kwalifikacją do szczepienia
• Wiek dziecka względem górnej granicy wieku dla schematu szczepienia
• Biegunka, wymioty i objawy odwodnienia po szczepieniu u dziecka leczonego immunosupresyjnie

Skutek kliniczny

U niemowlęcia narażonego na lek przed urodzeniem możliwa jest słabsza ochrona po szczepieniu oraz teoretycznie przedłużone lub cięższe zakażenie szczepionkowym rotawirusem z biegunką i odwodnieniem. U dorosłego z ciężką immunosupresją mającego kontakt z zaszczepionym dzieckiem możliwe jest zakażenie szczepem szczepionkowym, zwykle łagodne, ale potencjalnie przedłużone.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywy, atenuowany wirus, który namnaża się w przewodzie pokarmowym niemowlęcia. Do kontaktu z lekiem z grupy B dochodzi w praktyce na dwa sposoby. Po pierwsze, przeciwciała monoklonalne typu IgG przenikają przez łożysko, zwłaszcza w III trymestrze, i mogą utrzymywać się w krwi niemowlęcia przez wiele miesięcy po porodzie, powodując u niego deplecję limfocytów B (okrelizumab, ofatumumab, ublituksymab), limfocytów T i B (alemtuzumab) albo inne zaburzenia odpowiedzi immunologicznej (belimumab, anifrolumab, wedolizumab, rozanoliksyzumab). Upośledzona odporność może osłabić odpowiedź na szczepienie i teoretycznie sprzyjać przedłużonemu namnażaniu wirusa szczepionkowego z biegunką. Po drugie, zaszczepione niemowlę wydala wirus szczepionkowy z kałem, co stanowi niewielkie ryzyko zakażenia dla domownika z ciężką immunosupresją leczonego przeciwciałem z grupy B.

Monitorować

• liczba limfocytów B u niemowlęcia narażonego w ciąży na leki anty-CD20 lub alemtuzumab przed decyzją o szczepieniu
• biegunka, wymioty i objawy odwodnienia u dziecka po szczepieniu
• objawy zakażenia przewodu pokarmowego u domownika z ciężką immunosupresją

Skutek kliniczny

U dziecka w trakcie leczenia antracykliną lub wkrótce po nim szczepienie żywą szczepionką przeciw rotawirusom może wywołać przewlekłą lub ciężką biegunkę wywołaną wirusem szczepionkowym, z odwodnieniem i przedłużonym wydalaniem wirusa z kałem. Jednocześnie ochrona po szczepieniu może być niepełna lub nie powstać wcale. Ryzyko jest największe w okresie najgłębszej mielosupresji.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, atenuowane wirusy, które namnażają się w przewodzie pokarmowym i w ten sposób wywołują odpowiedź immunologiczną. Wszystkie antracykliny i leki pokrewne (doksorubicyna, idarubicyna, epirubicyna, piksantron, mitoksantron) działają cytotoksycznie i mielosupresyjnie, przez co hamują proliferację limfocytów i osłabiają odporność komórkową oraz humoralną. Prowadzi to do dwóch skutków. Odpowiedź poszczepienna jest słabsza, a wirus szczepionkowy może namnażać się w sposób niekontrolowany i być dłużej wydalany.

Monitorować

• Biegunka, wymioty i gorączka po szczepieniu
• Objawy odwodnienia i masa ciała dziecka
• Morfologia krwi z rozmazem i liczba limfocytów przed planowanym szczepieniem
• Obecność rotawirusa w kale przy przewlekłej biegunce
• Wiek dziecka w odniesieniu do granic wiekowych szczepienia

Skutek kliniczny

Możliwe zakażenie szczepionkowym szczepem rotawirusa z biegunką, wymiotami, odwodnieniem i przedłużonym wydalaniem wirusa z kałem oraz osłabienie ochrony po szczepieniu. W praktyce jednoczesne stosowanie u tej samej osoby jest skrajnie rzadkie, ponieważ szczepionkę podaje się niemowlętom, a inhibitory PARP stosuje się u dorosłych z chorobą nowotworową. Istotniejszy klinicznie jest kontakt dorosłego leczonego inhibitorem PARP z niedawno zaszczepionym niemowlęciem, które wydala wirus szczepionkowy z kałem.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, atenuowane wirusy, które namnażają się w jelicie i wymagają sprawnej odpowiedzi immunologicznej. Wszystkie inhibitory polimerazy poli-ADP-rybozy (rukaparyb, talazoparyb, niraparyb, olaparyb) wywołują mielosupresję, głównie neutropenię, limfopenię i niedokrwistość, co osłabia odporność komórkową i humoralną. U osoby z mielosupresją wirus szczepionkowy może namnażać się w sposób niekontrolowany, a odpowiedź poszczepienna może być słabsza. Mechanizm jest wspólny dla całej klasy inhibitorów PARP i dla szczepionki, ponieważ wynika z działania mielosupresyjnego, a nie z właściwości pojedynczej substancji.

Monitorować

• morfologia krwi z rozmazem przed planowanym szczepieniem
• objawy żołądkowo-jelitowe (biegunka, wymioty) i odwodnienie
• gorączka i objawy zakażenia

Skutek kliniczny

Rośnie ryzyko zakażenia szczepem szczepionkowym z przewlekłą lub ciężką biegunką i odwodnieniem oraz ryzyko przedłużonego wydalania wirusa. Jednocześnie odpowiedź na szczepienie może być słaba lub żadna. Szczepionka jest przeznaczona dla niemowląt, a inhibitory proteasomu stosuje się u dorosłych, więc w praktyce bezpośrednie połączenie u jednej osoby jest wyjątkowo rzadkie. Częstsza sytuacja to kontakt domowy chorego leczonego inhibitorem proteasomu z niedawno zaszczepionym niemowlęciem, które przez kilka tygodni wydala wirusa szczepionkowego z kałem.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, które namnażają się w jelicie. Inhibitory proteasomu (bortezomib, karfilzomib, iksazomib) hamują czynność limfocytów i odpowiedź immunologiczną. Dzieje się to na tle szpiczaka lub chłoniaka, które same upośledzają odporność. Osłabiona odporność nie kontroluje namnażania wirusa szczepionkowego i nie wytwarza skutecznej ochrony poszczepiennej. Efekt wynika z działania całej klasy na układ odpornościowy, a nie z właściwości pojedynczej substancji, dlatego dotyczy jednakowo wszystkich trzech leków.

Monitorować

• Biegunka, wymioty i objawy odwodnienia u chorego leczonego inhibitorem proteasomu, zwłaszcza po kontakcie z niedawno zaszczepionym niemowlęciem
• Wywiad szczepienny i stan odporności przed każdym planowanym szczepieniem żywą szczepionką u chorego po leczeniu inhibitorem proteasomu

Skutek kliniczny

U osoby z immunosupresją wywołaną taksanem szczepionka może słabiej pobudzać wytwarzanie przeciwciał, przez co ochrona przed zakażeniem rotawirusowym jest niepewna. Możliwe jest też przedłużone namnażanie i wydalanie wirusa szczepionkowego oraz cięższy przebieg zakażenia wywołanego szczepem szczepionkowym, z biegunką, wymiotami i odwodnieniem. Ryzyko jest wspólne dla wszystkich taksanów. Znaczenie praktyczne jest ograniczone, ponieważ szczepionkę podaje się wyłącznie niemowlętom, a taksany stosuje się u nich wyjątkowo rzadko.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, atenuowane wirusy, które namnażają się w przewodzie pokarmowym zaszczepionego. Wszystkie taksany (docetaksel, paklitaksel, kabazytaksel) działają cytotoksycznie i hamują czynność szpiku, co powoduje neutropenię, limfopenię i osłabienie odpowiedzi immunologicznej. Mechanizm jest wspólny dla całej klasy i wynika z działania mielosupresyjnego, a nie z właściwości pojedynczej substancji.

Monitorować

• morfologia krwi z rozmazem przed planowanym szczepieniem
• objawy żołądkowo-jelitowe (biegunka, wymioty) i cechy odwodnienia po szczepieniu
• odstęp czasowy od ostatniej dawki taksanu

Skutek kliniczny

U dziecka z odpornością obniżoną przez chemioterapię wirus szczepionkowy może wywołać przewlekłą lub ciężką biegunkę z wymiotami i odwodnieniem oraz długotrwałe wydalanie wirusa z kałem. Jednocześnie szczepienie może nie zapewnić ochrony przed zakażeniem rotawirusowym.

Mechanizm

Pochodne platyny hamują czynność szpiku i osłabiają odporność komórkową i humoralną. Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, które namnażają się w jelicie. Przy obniżonej odporności organizm może nie opanować wirusa szczepionkowego, a odpowiedź ochronna na szczepienie bywa słaba lub nie powstaje. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich leków obu grup. Karboplatyna i cisplatyna silniej hamują szpik niż oksaliplatyna, ale dla żadnej z nich nie można uznać podania żywej szczepionki za bezpieczne.

Monitorować

• biegunka i wymioty
• objawy odwodnienia
• gorączka
• morfologia z rozmazem przed decyzją o szczepieniu

Skutek kliniczny

U osoby z obniżoną odpornością żywa szczepionka może wywołać przedłużające się lub ciężkie zakażenie rotawirusowe z biegunką, wymiotami i odwodnieniem, a ochrona po szczepieniu może być słabsza. Szczepionka jest przeznaczona wyłącznie dla niemowląt, a inhibitory kinaz zależnych od cyklin stosuje się u dorosłych z rakiem piersi, dlatego jednoczesne podanie tej samej osobie praktycznie nie występuje. W praktyce znaczenie ma sytuacja domowa, w której zaszczepione niemowlę wydala szczep szczepionkowy z kałem, a jego opiekun z neutropenią może się nim zakazić.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, które namnażają się w przewodzie pokarmowym. Bezpieczeństwo i skuteczność szczepienia zależą od sprawnej odpowiedzi immunologicznej. Wszystkie inhibitory kinaz zależnych od cyklin (palbocyklib, abemacyklib, rybocyklib) hamują proliferację komórek prekursorowych szpiku i często wywołują neutropenię oraz leukopenię. Upośledzenie odporności sprzyja niekontrolowanemu namnażaniu szczepu szczepionkowego i osłabia odpowiedź poszczepienną. Jest to działanie wspólne dla całej klasy, a nie efekt farmakokinetyczny.

Monitorować

• objawy zakażenia przewodu pokarmowego u osoby leczonej (biegunka, wymioty, gorączka)
• liczba neutrofilów w okresie kontaktu z zaszczepionym niemowlęciem
• objawy odwodnienia

Skutek kliniczny

Odpowiedź na szczepienie może być słaba lub żadna. U osoby z obniżoną odpornością wirus szczepionkowy może namnażać się dłużej i wywołać przewlekłą lub ciężką biegunkę z odwodnieniem. Ryzyko jest w praktyce głównie teoretyczne, bo szczepionkę podaje się wyłącznie niemowlętom, a inhibitory kinazy Brutona stosuje się u dorosłych. Realnym problemem jest wydalanie wirusa szczepionkowego z kałem przez zaszczepione niemowlę i przeniesienie go na domownika leczonego inhibitorem kinazy Brutona.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, atenuowane wirusy, które namnażają się w przewodzie pokarmowym. Ibrutynib, akalabrutynib i zanubrutynib hamują kinazę Brutona, czyli enzym niezbędny do dojrzewania i aktywacji limfocytów B. Upośledzają więc wytwarzanie przeciwciał, a choroba podstawowa, najczęściej przewlekła białaczka limfocytowa lub inny chłoniak B-komórkowy, dodatkowo osłabia odporność. Efekt dotyczy wszystkich leków z obu grup jednakowo, bo wynika z działania farmakodynamicznego całej klasy, a nie z właściwości pojedynczej substancji.

Monitorować

• biegunka, wymioty lub gorączka u chorego leczonego inhibitorem kinazy Brutona po kontakcie z niedawno zaszczepionym niemowlęciem
• objawy odwodnienia
• przebieg biegunki trwającej dłużej niż kilka dni

Skutek kliniczny

Możliwe są słabsza ochrona przed zakażeniem rotawirusowym oraz, teoretycznie, przedłużone wydalanie wirusa szczepionkowego z kałem i biegunka wywołana szczepem szczepionkowym u osoby z obniżoną odpornością. W praktyce jednoczesne stosowanie u tej samej osoby jest bardzo rzadkie, bo szczepionkę podaje się wyłącznie niemowlętom, a inhibitory kinaz janusowych są przeznaczone dla dzieci starszych i dorosłych. Częstszą sytuacją jest kontakt domowy osoby leczonej inhibitorem kinaz janusowych z niedawno zaszczepionym niemowlęciem, które wydala wirusa szczepionkowego z kałem.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, które namnażają się w przewodzie pokarmowym i w ten sposób wywołują odporność. Inhibitory kinaz janusowych hamują przekazywanie sygnału przez cytokiny i osłabiają odpowiedź limfocytów T i B. Może to ograniczyć wytwarzanie odporności po szczepieniu i zmniejszyć kontrolę organizmu nad namnażaniem się szczepionkowego wirusa. Dotyczy to całej grupy inhibitorów kinaz janusowych, także deukrawacytynibu działającego wybiórczo na TYK2 oraz ritlecytynibu działającego na JAK3 i kinazy z rodziny TEC.

Monitorować

• biegunka, wymioty lub gorączka po szczepieniu u osoby z obniżoną odpornością
• objawy zakażenia przewodu pokarmowego u domownika leczonego inhibitorem kinaz janusowych po szczepieniu niemowlęcia
• kompletność szczepień przed rozpoczęciem leczenia inhibitorem kinaz janusowych

Skutek kliniczny

U osoby z odpornością obniżoną przez chemioterapię żywa szczepionka może wywołać zakażenie rotawirusem szczepionkowym z ciężką lub przewlekłą biegunką, odwodnieniem i przedłużonym wydalaniem wirusa z kałem. Biegunka poszczepienna nakłada się na biegunkę wywoływaną przez irynotekan i na uszkodzenie śluzówki jelita po topotekanie, co utrudnia rozpoznanie i zwiększa ryzyko odwodnienia oraz zaburzeń elektrolitowych. Szczepienie w tym okresie może też nie dać pełnej ochrony.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, które namnażają się w jelicie i dopiero w ten sposób pobudzają odporność. Topotekan i irynotekan uszkadzają szybko dzielące się komórki, w tym komórki szpiku i nabłonka jelita, co powoduje neutropenię, limfopenię i osłabienie odporności błony śluzowej. Przy obniżonej odporności wirus szczepionkowy może namnażać się w sposób niekontrolowany, a odpowiedź ochronna na szczepienie bywa słabsza. Mechanizm wynika z działania całej grupy cytostatyków i dotyczy obu inhibitorów topoizomerazy I w każdej postaci, zarówno dożylnej, jak i doustnej.

Monitorować

• Liczba i konsystencja stolców, objawy odwodnienia
• Morfologia krwi z rozmazem, zwłaszcza liczba neutrofilów i limfocytów
• Elektrolity i kreatynina przy biegunce
• Gorączka i objawy zakażenia przewodu pokarmowego

Skutek kliniczny

Możliwe jest przedłużone lub ciężkie zakażenie szczepionkowym szczepem rotawirusa z biegunką, wymiotami i odwodnieniem oraz przedłużone wydalanie wirusa z kałem. Odpowiedź na szczepienie może być słabsza, przez co dziecko pozostaje gorzej chronione przed naturalnym zakażeniem rotawirusowym.

Mechanizm

Inhibitory kalcyneuryny hamują aktywację i namnażanie limfocytów T, więc osłabiają odpowiedź odpornościową na antygeny szczepionkowe. Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, które namnażają się w przewodzie pokarmowym. U osoby z obniżoną odpornością wirus szczepionkowy może namnażać się dłużej i wywołać zakażenie, a jednocześnie wytworzona ochrona może być słabsza. Mechanizm dotyczy wszystkich leków z grupy, bo wynika z samego hamowania kalcyneuryny, a nie z właściwości pojedynczej substancji.

Monitorować

• biegunka, wymioty i gorączka po szczepieniu
• objawy odwodnienia
• przedłużająca się biegunka wymagająca badania kału w kierunku szczepu szczepionkowego
• weryfikacja historii szczepień przed włączeniem immunosupresji

Skutek kliniczny

Możliwe jest przedłużone lub nasilone zakażenie wirusem szczepionkowym z biegunką, wymiotami i odwodnieniem. Wirus może być dłużej wydalany z kałem. Odpowiedź poszczepienna może być słabsza, więc dziecko może pozostać niechronione przed zakażeniem rotawirusowym. Ciężkie, przewlekłe zakażenia szczepionkowe opisywano u niemowląt z ciężkimi niedoborami odporności.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, które namnażają się w przewodzie pokarmowym dziecka. Mitomycyna i bleomycyna podawane ogólnie hamują odpowiedź immunologiczną, mitomycyna głównie przez supresję szpiku, a bleomycyna zwłaszcza w schematach wielolekowych. Osłabiony układ odpornościowy może nie ograniczyć namnażania wirusa szczepionkowego i nie wytworzyć ochronnej odpowiedzi. Mechanizm dotyczy wszystkich leków obu grup.

Monitorować

• czas od zakończenia chemioterapii przed planowanym szczepieniem
• morfologia krwi z rozmazem, zwłaszcza liczba limfocytów i neutrofili
• biegunka, wymioty i objawy odwodnienia po szczepieniu
• wiek dziecka względem granic wiekowych schematu szczepienia

Skutek kliniczny

U osoby z obniżoną odpornością wirus szczepionkowy może wywołać przewlekłą lub ciężką biegunkę, a ochrona po szczepieniu może być słabsza. Jednoczesne podanie obu leków tej samej osobie praktycznie nie występuje, bo szczepionkę podaje się niemowlętom, a przeciwciała anty-HER2 dorosłym z rakiem piersi lub żołądka. W praktyce problem dotyczy głównie kontaktu domowego, czyli sytuacji, w której zaszczepione niemowlę wydala wirusa, a opiekun z obniżoną odpornością jest w trakcie leczenia przeciwnowotworowego.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, które namnażają się w przewodzie pokarmowym i są wydalane z kałem. Przeciwciała anty-HER2 stosuje się zwykle razem z chemioterapią. Koniugaty (trastuzumab koniugat i trastuzumab derukstekan) same działają cytotoksycznie i mogą powodować neutropenię oraz małopłytkowość. Osłabiona odporność sprzyja niekontrolowanemu namnażaniu się wirusa szczepionkowego i osłabia odpowiedź na szczepienie. Interakcja jest wspólna dla całej klasy i wynika z tła immunosupresyjnego leczenia przeciwnowotworowego, a nie z bezpośredniego oddziaływania przeciwciała na szczepionkę.

Monitorować

• biegunka, wymioty lub gorączka u osoby leczonej przeciwciałem anty-HER2 w ciągu kilku tygodni od szczepienia niemowlęcia z otoczenia
• morfologia z rozmazem (neutropenia) przy leczeniu koniugatami lub skojarzeniu z chemioterapią
• objawy odwodnienia u osoby leczonej

Skutek kliniczny

Możliwe są przedłużona lub nasilona biegunka i wymioty wywołane wirusem szczepionkowym, nasilenie immunologicznego zapalenia jelita oraz słabsza odpowiedź na szczepienie. Sytuacja jest kliniczne wyjątkowa, bo szczepionkę podaje się wyłącznie niemowlętom w pierwszych miesiącach życia, a immunoterapię u tak małych dzieci stosuje się sporadycznie. Nie opisano udokumentowanych przypadków tej interakcji, a ocena opiera się na ogólnych zasadach stosowania szczepionek żywych u osób z zaburzoną regulacją odporności.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, które namnażają się w jelicie zaszczepionego. Inhibitory PD-1 i PD-L1 znoszą fizjologiczny hamulec odpowiedzi limfocytów T, a ich działanie utrzymuje się wiele tygodni po ostatnim podaniu. Jednoczesna stymulacja układu odpornościowego przez żywy antygen szczepionkowy i przez immunoterapię może teoretycznie nasilić lub wywołać działania niepożądane o podłożu immunologicznym, zwłaszcza zapalenie jelita. Pacjent leczony tymi lekami ma zwykle także chorobę nowotworową, chemioterapię lub glikokortykosteroidy z powodu powikłań immunologicznych. W tej sytuacji odporność bywa obniżona, co zwiększa ryzyko przedłużonego namnażania wirusa szczepionkowego i zmniejsza skuteczność szczepienia. Mechanizm jest wspólny dla całej klasy i wynika z działania leków na oś PD-1/PD-L1, a nie z właściwości pojedynczej substancji.

Monitorować

• liczba i charakter stolców, obecność krwi lub śluzu w stolcu
• objawy odwodnienia u niemowlęcia (mniej mokrych pieluch, senność, suche śluzówki)
• gorączka i wymioty po szczepieniu
• objawy immunologicznych działań niepożądanych, zwłaszcza zapalenia jelita
• aktualne leczenie immunosupresyjne (glikokortykosteroidy, chemioterapia) przed kwalifikacją do szczepienia

Skutek kliniczny

U osoby leczonej inhibitorem mTOR szczepionka może nie wywołać ochrony przed zakażeniem rotawirusowym. Możliwe jest też przedłużone namnażanie i wydalanie wirusa szczepionkowego z kałem oraz wywołane nim przewlekłe lub nasilone zapalenie żołądka i jelit z biegunką i odwodnieniem. Interakcja jest wspólna dla wszystkich leków obu grup. W praktyce częstsza jest sytuacja, w której szczepione jest niemowlę, a inhibitor mTOR przyjmuje domownik – wirus szczepionkowy wydalany z kałem dziecka może wtedy zakazić osobę z osłabioną odpornością.

Mechanizm

Szczepionki przeciw rotawirusom zawierają żywe, osłabione wirusy, które namnażają się w jelicie i dzięki temu wywołują odporność. Inhibitory mTOR, czyli ewerolimus i temsyrolimus, hamują proliferację i aktywację limfocytów T i B, przez co osłabiają odpowiedź odpornościową. Skutkiem jest słabsza odpowiedź na szczepionkę i mniej skuteczna kontrola namnażania się wirusa szczepionkowego. Mechanizm wynika z działania immunosupresyjnego całej grupy, więc dotyczy obu szczepionek przeciw rotawirusom i obu inhibitorów mTOR w jednakowym stopniu.

Monitorować

• objawy zapalenia żołądka i jelit (biegunka, wymioty, gorączka) po szczepieniu
• objawy odwodnienia
• objawy biegunki u domownika leczonego inhibitorem mTOR po szczepieniu dziecka

Skutek kliniczny

Szczepienie w trakcie leczenia alkaloidem barwinka niesie ryzyko przewlekłej lub nasilonej biegunki wywołanej wirusem szczepionkowym, odwodnienia i dłuższego wydalania wirusa z kałem. Szczepienie może też nie dać skutecznej ochrony przed zakażeniem rotawirusowym. W praktyce problem dotyczy głównie niemowląt leczonych winkrystyną z powodu nowotworu, bo szczepionkę podaje się tylko w pierwszych miesiącach życia. Winorelbinę i winfluninę stosuje się prawie wyłącznie u dorosłych, więc u nich istotniejsza jest kwestia kontaktu z zaszczepionym niemowlęciem w domu.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, które namnażają się w jelicie i wywołują odpowiedź odpornościową. Alkaloidy barwinka hamują podziały komórek, w tym komórek szpiku, i osłabiają odporność komórkową oraz humoralną. Dotyczy to wszystkich leków tej grupy, choć winkrystyna słabiej uszkadza szpik niż winorelbina i winflunina. Winkrystynę podaje się jednak zwykle w schematach wielolekowych, które silnie obniżają odporność. Przy osłabionej odporności wirus szczepionkowy może namnażać się dłużej i w większej ilości, a organizm słabiej wytwarza ochronę po szczepieniu.

Monitorować

• status szczepień niemowlęcia przed rozpoczęciem chemioterapii
• morfologia z rozmazem i liczba limfocytów przed planowanym szczepieniem po leczeniu
• biegunka, wymioty i objawy odwodnienia, jeśli szczepionka została podana w trakcie leczenia
• obecność w domu niemowlęcia szczepionego przeciw rotawirusom u dorosłego leczonego alkaloidem barwinka

Skutek kliniczny

U osoby z immunosupresją wywołaną inhibitorem kinazy PI3K żywy wirus szczepionkowy może wywołać przedłużającą się lub ciężką biegunkę z odwodnieniem. Wirus może być też dłużej wydalany z kałem. Odpowiedź na szczepienie może być słaba, a ochrona przed zakażeniem rotawirusem niepełna. W praktyce połączenie u jednej osoby jest mało prawdopodobne, bo szczepionkę podaje się niemowlętom, a idelalizyb i duwelisyb stosuje się u dorosłych. Częstszy scenariusz to kontakt domowy chorego leczonego inhibitorem PI3K z niedawno zaszczepionym niemowlęciem, które wydala wirus szczepionkowy z kałem.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywy, osłabiony wirus, który namnaża się w przewodzie pokarmowym. Idelalizyb i duwelisyb hamują izoformę delta (duwelisyb także gamma) kinazy PI3K w limfocytach. Upośledzają przez to odporność komórkową i humoralną. Osłabiony układ odpornościowy może nie opanować namnażania wirusa szczepionkowego i słabiej wytwarza przeciwciała ochronne. Interakcja nie jest wspólna dla całej grupy B, bo alpelisyb nie działa immunosupresyjnie.

Monitorować

• objawy zakażenia przewodu pokarmowego po ewentualnym podaniu szczepionki (biegunka, wymioty, gorączka)
• stan nawodnienia
• objawy zakażenia u chorego leczonego idelalizybem lub duwelisybem, który ma kontakt z niedawno zaszczepionym niemowlęciem

Skutek kliniczny

Główne ryzyko to słabsza ochrona po szczepieniu. Możliwe jest też przedłużone wydalanie wirusa szczepionkowego lub objawowe zakażenie szczepem szczepionkowym, z biegunką i odwodnieniem. W praktyce oba leki rzadko trafiają do tej samej osoby. Szczepionkę podaje się wyłącznie niemowlętom, a siponimod i etrasymod stosuje się u dorosłych. Częstszy problem to kontakt domowy. Zaszczepione niemowlę wydala wirusa szczepionkowego z kałem, a rodzic lub opiekun leczony modulatorem receptora S1P może się nim zakazić.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, atenuowane wirusy, które namnażają się w przewodzie pokarmowym. Do wytworzenia odporności potrzebuje sprawnej odpowiedzi limfocytów. Siponimod i etrasymod wiążą receptory sfingozyno-1-fosforanu na limfocytach i zatrzymują je w węzłach chłonnych. Powoduje to głęboką, odwracalną limfopenię obwodową. Skutek ten jest wspólny dla całej grupy modulatorów receptora S1P. Dlatego interakcja dotyczy w ten sam sposób wszystkich par leków obu grup. Limfopenia może osłabić odpowiedź poszczepienną i utrudnić kontrolę nad namnażaniem szczepionkowego szczepu wirusa. Liczba limfocytów wraca do normy dopiero po pewnym czasie od odstawienia modulatora. Okres ten jest dłuższy po siponimodzie niż po etrasymodzie.

Monitorować

• biegunka, wymioty i objawy odwodnienia u osoby leczonej modulatorem receptora S1P po kontakcie z niedawno zaszczepionym niemowlęciem
• gorączka i objawy zakażenia przewodu pokarmowego
• liczba limfocytów przed planowanym szczepieniem żywą szczepionką po odstawieniu modulatora

Skutek kliniczny

Możliwe jest osłabienie odpowiedzi na szczepienie oraz przedłużone wydalanie wirusa szczepionkowego z kałem. Rzadziej może dojść do objawowego zakażenia szczepem szczepionkowym z biegunką, wymiotami i odwodnieniem. W praktyce połączenie zdarza się wyjątkowo rzadko, bo szczepionkę podaje się tylko niemowlętom w pierwszych miesiącach życia, a inhibitory kinazy ALK stosuje się u dorosłych i starszych dzieci.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, które namnażają się w jelicie i wywołują odpowiedź odpornościową. Inhibitory kinazy ALK są lekami przeciwnowotworowymi i mogą powodować neutropenię oraz limfopenię. U pacjenta z obniżoną odpornością odpowiedź na szczepionkę może być słabsza, a wirus szczepionkowy może namnażać się dłużej i wywołać zakażenie. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i wynika z działania całej klasy na układ odpornościowy, a nie z właściwości pojedynczej substancji. Dotyczy jednakowo wszystkich leków obu grup.

Monitorować

• morfologia z rozmazem przed szczepieniem (neutrofile, limfocyty)
• objawy żołądkowo-jelitowe po szczepieniu – biegunka, wymioty, gorączka
• objawy odwodnienia u szczepionego dziecka
• higiena rąk domowników z obniżoną odpornością przy kontakcie z pieluchami szczepionego niemowlęcia

Skutek kliniczny

U dziecka z ciężkim niedoborem odporności wirus szczepionkowy może wywołać przewlekłą lub ciężką biegunkę z odwodnieniem i długotrwałym wydalaniem wirusa z kałem. Jednocześnie szczepienie podane w okresie immunosupresji najpewniej nie zapewni ochrony przed zakażeniem rotawirusowym.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywy, osłabiony wirus, który namnaża się w jelicie szczepionego dziecka. Alkilosulfoniany działają silnie mielosupresyjnie i immunosupresyjnie, a w dawkach stosowanych przed przeszczepieniem krwiotwórczych komórek macierzystych niszczą szpik i układ odpornościowy na wiele miesięcy. W tym czasie organizm nie kontroluje replikacji wirusa szczepionkowego, a odpowiedź poszczepienna jest słaba lub nie występuje. Mechanizm wynika z samego działania obu grup, dlatego dotyczy jednakowo busulfanu i treosulfanu, także tam, gdzie brak opisanej pary.

Monitorować

• biegunka, wymioty i objawy odwodnienia u dziecka zaszczepionego w okresie immunosupresji
• przedłużające się wydalanie wirusa z kałem u dziecka z niedoborem odporności
• status szczepień i termin odbudowy odporności po zakończeniu leczenia, ustalany przez hematologa

Skutek kliniczny

Możliwe osłabienie lub brak odporności po szczepieniu oraz teoretycznie większe ryzyko objawowego zakażenia szczepem szczepionkowym (biegunka, wymioty, gorączka), zwłaszcza przy silniejszej immunosupresji abrocytynibem. W praktyce jednoczesne stosowanie jest bardzo rzadkie, bo szczepionkę podaje się wyłącznie niemowlętom, a większość leków z grupy jest zarejestrowana dopiero od 12. roku życia lub u dorosłych.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, atenuowane wirusy podawane doustnie, które namnażają się w przewodzie pokarmowym i w ten sposób wywołują odporność. Ogólnoustrojowe leki na atopowe zapalenie skóry modyfikują odpowiedź immunologiczną. Przeciwciała monoklonalne (dupilumab, tralokinumab, lebrykizumab, nemolizumab) blokują szlaki interleukin 4, 13 lub 31, a abrocytynib hamuje kinazy JAK i działa szerzej immunosupresyjnie. Teoretycznie może to osłabić odpowiedź na szczepionkę oraz utrudnić kontrolę replikacji wirusa szczepionkowego. Bezpieczeństwa i skuteczności żywych szczepionek w trakcie tych terapii nie zbadano, dlatego zaleca się ich unikanie.

Monitorować

• status szczepienia przeciw rotawirusom przed rozpoczęciem leczenia ogólnoustrojowego u niemowlęcia
• objawy żołądkowo-jelitowe po szczepieniu (biegunka, wymioty, gorączka) u dziecka poddanego immunomodulacji
• ekspozycja na przeciwciała monoklonalne w życiu płodowym u niemowląt kwalifikowanych do szczepienia
• cechy odwodnienia u niemowlęcia z biegunką po szczepieniu

Skutek kliniczny

Szczepienie podane w trakcie leczenia inhibitorem mTOR może być nieskuteczne i nie chronić dziecka przed zakażeniem rotawirusowym. U dziecka z obniżoną odpornością istnieje też ryzyko zakażenia wirusem szczepionkowym z ciężką lub przewlekłą biegunką, wymiotami i odwodnieniem oraz dłuższe wydalanie wirusa z kałem.

Mechanizm

Inhibitory mTOR hamują aktywację i namnażanie limfocytów T i B, przez co osłabiają odpowiedź odpornościową na szczepienie. Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, atenuowane wirusy, które namnażają się w jelicie. Przy zahamowanej odporności wirus szczepionkowy może namnażać się dłużej i intensywniej, a wytworzenie przeciwciał ochronnych jest słabsze. Interakcja jest wspólna dla całej klasy, bo wynika z działania immunosupresyjnego, a nie z właściwości konkretnej substancji.

Monitorować

• Weryfikacja przed szczepieniem, czy dziecko nie przyjmuje leków immunosupresyjnych
• Objawy żołądkowo-jelitowe po szczepieniu – biegunka, wymioty, gorączka
• Objawy odwodnienia u niemowlęcia
• Higiena rąk domowników z immunosupresją po kontakcie z pieluchami zaszczepionego dziecka

Skutek kliniczny

Możliwe jest ciężkie lub przedłużające się zakażenie szczepem szczepionkowym z biegunką, wymiotami i odwodnieniem oraz dłuższe wydalanie wirusa z kałem. Ochrona po szczepieniu może być niepełna. Połączenie w praktyce występuje rzadko, bo szczepionkę podaje się niemowlętom, a inhibitory kinaz janusowych stosuje się głównie u dorosłych i starszych dzieci. Częstszą sytuacją jest kontakt domowy, gdy zaszczepione niemowlę wydala wirusa, a opiekun przyjmuje inhibitor kinaz janusowych.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, które namnażają się w jelicie i w ten sposób wywołują odporność. Inhibitory kinaz janusowych, czyli ruksolitynib i fedratynib, blokują przekazywanie sygnałów z wielu cytokin, w tym interferonów i interleukin, przez co hamują odpowiedź limfocytów T i B oraz odporność przeciwwirusową. U osoby z tak osłabioną odpornością wirus szczepionkowy może namnażać się dłużej i intensywniej, a wytworzenie przeciwciał może być słabsze. Mechanizm wynika z działania całej grupy inhibitorów kinaz janusowych na układ odpornościowy i dotyczy obu leków z listy.

Monitorować

• objawy zakażenia przewodu pokarmowego po szczepieniu – biegunka, wymioty, gorączka
• objawy odwodnienia u niemowlęcia
• czas od ostatniej dawki inhibitora kinaz janusowych przed planowanym szczepieniem żywą szczepionką
• objawy zakażenia u domowników leczonych inhibitorem kinaz janusowych po szczepieniu dziecka

Skutek kliniczny

U dziecka z niedoborem limfocytów B po leczeniu przeciwciałem anty-CD20 szczepienie przeciw rotawirusom może nie chronić przed zakażeniem. Możliwe jest też przedłużone wydalanie wirusa szczepionkowego z kałem i rzadko przewlekła biegunka wywołana szczepem szczepionkowym, z ryzykiem odwodnienia. Osoba dorosła leczona rytuksymabem, opiekująca się zaszczepionym niemowlęciem, może zarazić się wirusem szczepionkowym z pieluch, choć ryzyko jest niewielkie przy zachowaniu higieny.

Mechanizm

Szczepionki przeciw rotawirusom zawierają żywe, osłabione wirusy podawane doustnie, które namnażają się w jelicie i wywołują odpowiedź odpornościową. Przeciwciała anty-CD20 niszczą limfocyty B na wiele miesięcy po podaniu i obniżają wytwarzanie przeciwciał. Skutkiem jest słabsza lub nieobecna odpowiedź na szczepienie oraz słabsza kontrola namnażania wirusa szczepionkowego. Ten sam efekt dotyczy niemowląt narażonych na rytuksymab w życiu płodowym, ponieważ lek przechodzi przez łożysko i może obniżać u dziecka liczbę limfocytów B po urodzeniu. Interakcja wynika z działania obu grup jako całości i jest wspólna dla wszystkich leków obu grup.

Monitorować

• liczba limfocytów B (CD19+) u dziecka przed decyzją o szczepieniu
• stężenie immunoglobulin u dziecka leczonego rytuksymabem
• biegunka, wymioty i objawy odwodnienia po szczepieniu
• data ostatniej dawki rytuksymabu u dziecka lub u matki w czasie ciąży

Skutek kliniczny

Możliwe jest przedłużone wydalanie wirusa szczepionkowego oraz zakażenie szczepem szczepionkowym z przewlekłą lub ciężką biegunką i odwodnieniem. Możliwa jest też niepełna albo brak ochrony poszczepiennej przed zakażeniem rotawirusowym.

Mechanizm

Szczepionki przeciw rotawirusom zawierają żywe, atenuowane wirusy, które namnażają się w przewodzie pokarmowym. Pochodne podofilotoksyny, takie jak etopozyd, działają cytotoksycznie i mielosupresyjnie, przez co osłabiają odporność komórkową i humoralną. U osoby z obniżoną odpornością szczep szczepionkowy może namnażać się w sposób niekontrolowany i wywołać zakażenie. Jednocześnie odpowiedź immunologiczna na szczepionkę jest słabsza. Interakcja wynika z działania całej grupy cytostatyków i dotyczy wszystkich leków obu grup w jednakowym stopniu.

Monitorować

• liczba stolców i ich konsystencja
• objawy odwodnienia (ilość moczu, masa ciała, suchość śluzówek)
• gorączka i wymioty
• morfologia krwi z rozmazem (liczba neutrofili i limfocytów)

Skutek kliniczny

U dziecka w trakcie chemioterapii żywa szczepionka przeciw rotawirusom może wywołać przewlekłą lub ciężką biegunkę z odwodnieniem i przedłużonym wydalaniem wirusa szczepionkowego z kałem. Odporność po takim szczepieniu może być niepełna, co daje fałszywe poczucie ochrony. Ryzyko jest największe w okresie głębokiej neutropenii i limfopenii, w tym przy schematach z antracykliną i deksrazoksanem.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, które namnażają się w jelicie i w ten sposób wywołują odporność. Leki osłonowe podaje się razem z cytostatykami, które hamują szpik i odporność komórkową. Deksrazoksan dodatkowo sam działa mielosupresyjnie i nasila neutropenię wywołaną antracyklinami. Przy osłabionej odporności wirus szczepionkowy może namnażać się dłużej i wywołać chorobę, a odpowiedź ochronna po szczepieniu bywa słaba albo nie powstaje. Mesna, rasburykaza i glukarpidaza same nie hamują odporności, ale stosuje się je wyłącznie w toku chemioterapii lub jej powikłań, więc ryzyko wynika z całego schematu leczenia. Nie ma interakcji farmakokinetycznej.

Monitorować

• status szczepień niemowlęcia przed rozpoczęciem chemioterapii
• morfologia z rozmazem i liczba limfocytów przed ewentualnym szczepieniem po zakończeniu leczenia
• biegunka, wymioty i objawy odwodnienia, jeśli szczepionkę podano w okresie immunosupresji
• zgoda onkologa na wznowienie szczepień żywymi szczepionkami

Skutek kliniczny

Możliwe jest przedłużone wydalanie wirusa szczepionkowego, ciężka lub przewlekła biegunka rotawirusowa i odwodnienie u osoby szczepionej w trakcie immunosupresji. Ochrona po szczepieniu może być niepełna. W praktyce oba leki niemal nigdy nie trafiają do tej samej osoby, bo szczepionkę podaje się wyłącznie niemowlętom, a pemetreksed stosuje się u dorosłych z rakiem płuca lub międzybłoniakiem. Ważniejszy praktycznie jest kontakt domowy chorego leczonego pemetreksedem z niedawno zaszczepionym niemowlęciem.

Mechanizm

Pemetreksed hamuje enzymy zależne od folianów i działa mielosupresyjnie. Zmniejsza liczbę limfocytów i neutrofili, przez co osłabia odpowiedź odpornościową. Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywy, atenuowany wirus, który namnaża się w jelicie. U osoby z upośledzoną odpornością wirus szczepionkowy może namnażać się dłużej i wywołać zakażenie, a odpowiedź poszczepienna bywa słabsza. Interakcja jest wspólna dla całej klasy, bo obie grupy obejmują po jednym leku, a mechanizm wynika z immunosupresji, a nie z właściwości konkretnej cząsteczki.

Monitorować

• morfologia krwi z rozmazem przed planowanym szczepieniem żywą szczepionką
• objawy zakażenia przewodu pokarmowego (biegunka, wymioty, gorączka) u osoby z obniżoną odpornością
• objawy odwodnienia

Skutek kliniczny

U osoby leczonej inhibitorem MEK żywa szczepionka przeciw rotawirusom może wywołać przedłużającą się biegunkę i wymioty o etiologii szczepu szczepionkowego, a odpowiedź ochronna może być niepełna. Biegunka jest też częstym działaniem niepożądanym inhibitorów MEK, co utrudnia ocenę przyczyny objawów i zwiększa ryzyko odwodnienia. Połączenie w praktyce dotyczy głównie niemowląt z rzadkimi wskazaniami do leczenia inhibitorem MEK oraz domowników niemowląt szczepionych przeciw rotawirusom.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, atenuowane wirusy, które namnażają się w przewodzie pokarmowym, a ich kontrola zależy od sprawnej odpowiedzi immunologicznej. Inhibitory kinazy MEK hamują szlak sygnałowy RAS–RAF–MEK–ERK, który uczestniczy także w aktywacji i proliferacji limfocytów T. W połączeniu z chorobą nowotworową, wcześniejszym leczeniem przeciwnowotworowym i ewentualnym skojarzeniem z inhibitorem BRAF może to osłabiać odporność. Konsekwencją może być słabsza odpowiedź poszczepienna oraz teoretycznie dłuższe namnażanie i wydalanie szczepu szczepionkowego albo zakażenie wywołane szczepem szczepionkowym. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich leków obu grup.

Monitorować

• liczba i częstość wypróżnień, cechy odwodnienia
• wymioty, gorączka, apetyt i przyjmowanie płynów
• morfologia z rozmazem i liczbą limfocytów przed planowanym szczepieniem
• czas od zakończenia leczenia inhibitorem MEK do szczepienia

Skutek kliniczny

Możliwe jest przedłużone wydalanie i namnażanie wirusa szczepionkowego z ciężką lub przewlekłą biegunką, wymiotami i odwodnieniem, a także słaba lub żadna odpowiedź ochronna na szczepienie. U dorosłego leczonego inotuzumabem ozogamycyną, w którego domu szczepione jest niemowlę, istnieje ryzyko zakażenia wirusem szczepionkowym wydalanym z kałem dziecka.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, które namnażają się w jelicie i wymagają sprawnej odpowiedzi immunologicznej. Inotuzumab ozogamycyna niszczy komórki z antygenem CD22, w tym prawidłowe limfocyty B, i silnie hamuje szpik, co powoduje głęboką i długotrwałą immunosupresję. Osłabiona odporność zmniejsza skuteczność szczepienia i sprzyja niekontrolowanemu namnażaniu szczepionkowego wirusa. Interakcja dotyczy całej klasy, bo wynika z charakteru żywej szczepionki i z mechanizmu działania przeciwciała anty-CD22, a nie z cech pojedynczego preparatu.

Monitorować

• przed szczepieniem: wywiad w kierunku leczenia przeciwciałem anty-CD22 i innej immunosupresji u dziecka oraz u domowników
• po leczeniu: odbudowa liczby limfocytów B przed planowaniem szczepień żywymi szczepionkami
• u chorego mającego kontakt ze szczepionym niemowlęciem: biegunka, wymioty, gorączka, objawy odwodnienia

Skutek kliniczny

Możliwe zakażenie wirusem szczepionkowym z przedłużającą się biegunką, wymiotami i odwodnieniem oraz słabsza lub nieskuteczna ochrona przed rotawirusami. W praktyce dotyczy to głównie niemowląt narażonych na obinutuzumab w życiu płodowym, ponieważ szczepionkę podaje się wyłącznie małym dzieciom. Osobna sytuacja to dorosły leczony obinutuzumabem, który opiekuje się świeżo zaszczepionym niemowlęciem, gdyż wirus szczepionkowy jest wydalany z kałem dziecka.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy podawane doustnie, a ich bezpieczne namnażanie i wytworzenie odporności wymagają sprawnego układu odpornościowego. Obinutuzumab jest przeciwciałem przeciw CD20, które silnie i długotrwale usuwa limfocyty B. Przechodzi też przez łożysko, więc u noworodka matki leczonej w ciąży liczba limfocytów B może być obniżona przez wiele miesięcy. Brak limfocytów B osłabia odpowiedź na szczepionkę i może ułatwić niekontrolowane namnażanie się wirusa szczepionkowego. Interakcja dotyczy całej klasy, ponieważ wynika z żywego charakteru szczepionki i usuwania limfocytów B przez przeciwciało.

Monitorować

• liczba limfocytów B (CD19) u niemowlęcia przed szczepieniem
• wywiad o leczeniu matki w ciąży przeciwciałami przeciw CD20
• biegunka, wymioty i objawy odwodnienia po szczepieniu
• wiek dziecka względem dopuszczalnego okna szczepienia

Skutek kliniczny

U osoby z odpornością osłabioną przez przeciwciało anty-CD38 żywy wirus szczepionkowy może się niekontrolowanie namnażać. Może wtedy wywołać przewlekającą się biegunkę i odwodnienie, a odpowiedź ochronna na szczepienie może być słaba. Bezpośrednie połączenie u jednej osoby jest w praktyce rzadkie. Szczepionkę podaje się niemowlętom, a przeciwciała anty-CD38 stosuje się u dorosłych ze szpiczakiem plazmocytowym lub amyloidozą AL. W praktyce ważne są dwie sytuacje. Pierwsza to niemowlę urodzone przez matkę leczoną w ciąży. Druga to szczepione niemowlę, które mieszka z osobą leczoną przeciwciałem anty-CD38 i wydala wirus szczepionkowy z kałem.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, atenuowane wirusy, które namnażają się w przewodzie pokarmowym i wymagają sprawnej odpowiedzi odpornościowej. Przeciwciała anty-CD38 niszczą komórki z wysoką ekspresją CD38. Są to plazmocyty, część limfocytów B i T oraz komórki NK. W efekcie osłabiają odporność humoralną i komórkową, a często wywołują też hipogammaglobulinemię. Ten mechanizm jest wspólny dla daratumumabu i izatuksymabu. Dotyczy też każdej szczepionki przeciw rotawirusom, bo wszystkie dostępne preparaty są żywe i podawane doustnie. Przeciwciała anty-CD38 jako przeciwciała klasy IgG przechodzą przez łożysko. Mogą więc osłabiać odporność noworodka narażonego na nie w życiu płodowym.

Monitorować

• wywiad w kierunku leczenia matki przeciwciałem anty-CD38 w ciąży przed szczepieniem niemowlęcia
• biegunka, wymioty i objawy odwodnienia u zaszczepionego niemowlęcia
• objawy zakażenia przewodu pokarmowego u domownika leczonego przeciwciałem anty-CD38 w tygodniach po szczepieniu dziecka
• stężenie immunoglobulin i ocena odporności przed ewentualnym szczepieniem żywą szczepionką po zakończeniu leczenia

Skutek kliniczny

Możliwe jest zakażenie wywołane szczepem szczepionkowym z ciężką lub przewlekłą biegunką i odwodnieniem, przedłużone wydalanie wirusa z kałem oraz brak skutecznej ochrony po szczepieniu. Interakcja ma znaczenie przede wszystkim u niemowląt i małych dzieci leczonych terapią komórkową oraz pośrednio u chorych po terapii CAR-T mających w domu świeżo zaszczepione niemowlę.

Mechanizm

Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, atenuowane wirusy, które namnażają się w przewodzie pokarmowym. Terapie z użyciem limfocytów CAR-T (tisagenlecleucel, aksykabtagen cyloleucel, breksukabtagen autoleucel, idekabtagen wikleucel, lizokabtagen maraleucel, syltakabtagen autoleucel) poprzedza chemioterapia limfodeplecyjna, a samo leczenie wywołuje długotrwałą aplazję limfocytów B, hipogammaglobulinemię i cytopenie. Głęboki niedobór odporności utrudnia kontrolę namnażania szczepu szczepionkowego i osłabia wytworzenie odpowiedzi ochronnej. Tabelekleucel stosuje się u chorych po przeszczepieniu, którzy są silnie immunosupresyjni z powodu choroby podstawowej i leczenia przeciwodrzuceniowego, więc obowiązują te same ograniczenia.

Monitorować

• status odporności przed szczepieniem: liczba limfocytów B i T, stężenie IgG, okres od infuzji CAR-T
• objawy żołądkowo-jelitowe (biegunka, wymioty, odwodnienie) u chorego zaszczepionego lub mającego kontakt z zaszczepionym niemowlęciem
• wiek dziecka względem dopuszczalnego okna podania szczepionki przeciw rotawirusom