Interakcje / Adalimumab / Adalimumab i fentanyl
Jaki opis pokazać?
Interakcja nieistotna klinicznie
Połączenie nie wymaga zmiany dawek ani dodatkowego monitorowania.
Stosuj oba leki zgodnie z zaleceniami lekarza i przed dołączeniem nowego leku zapytaj farmaceutę, czy możesz go łączyć z fentanylem.
Interakcja nieistotna klinicznieAdalimumab+ FentanylPołączenie nie wymaga zmiany dawek ani dodatkowego monitorowania.Stosuj oba leki zgodnie z zaleceniami lekarza i przed dołączeniem nowego leku zapytaj farmaceutę, czy możesz go łączyć z fentanylem.nieznanyteoretyczne
Interakcja nieistotna klinicznie
Stosuj oba leki zgodnie z zaleceniami lekarza i przed dołączeniem nowego leku zapytaj farmaceutę, czy możesz go łączyć z fentanylem.
Fentanyl i adalimumab nie wpływają na siebie nawzajem w istotny sposób. Możesz stosować oba leki tak, jak zalecił lekarz. Pamiętaj jednak, że fentanyl może wchodzić w interakcje z wieloma innymi lekami i z alkoholem.
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- –
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie nie wymaga zmiany dawek ani dodatkowego monitorowania. Dawkowanie fentanylu prowadzi się według standardowych zasad dla opioidów stosowanych w bólu przebijającym, a adalimumab według zwykłego schematu.
Skutek kliniczny
Nie należy oczekiwać klinicznie istotnej zmiany skuteczności ani bezpieczeństwa żadnego z leków.
Mechanizm
Fentanyl i adalimumab można stosować razem bez zmiany dawkowania, bo ich mechanizmy działania i drogi eliminacji się nie pokrywają. Fentanyl jest metabolizowany w wątrobie i błonie śluzowej jelita przez CYP3A4[1]. Adalimumab jest przeciwciałem monoklonalnym eliminowanym drogą katabolizmu białek i nie jest substratem, inhibitorem ani induktorem enzymów cytochromu P450. Istotne klinicznie interakcje adalimumabu dotyczą metotreksatu oraz innych leków biologicznych, takich jak anakinra i abatacept[2]. Teoretycznie ograniczenie stanu zapalnego przez leki anty-TNF może przywracać aktywność enzymów CYP obniżoną przez cytokiny prozapalne, ale nie ma danych wskazujących na klinicznie istotny wpływ na stężenie fentanylu.
Metabolizm i transportery
- Fentanyl: substrat CYP3A4[3]
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Vellofent 67 mcg, tabletki podjęzykowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/vellofent-100301260/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Hefiya 40 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/hefiya-100409460/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Vellofent. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/vellofent-100301260/
Alkohol przy tych lekach
Adalimumab a alkohol: brak opisu w bazie.
Połączenie przeciwwskazaneFentanyla alkoholPacjent leczony fentanylem nie powinien spożywać alkoholu w żadnej postaci w całym okresie leczenia.Nie pij alkoholu w trakcie leczenia fentanylem, a jeśli już go wypiłeś, nie przyjmuj kolejnej dawki leku bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą.szybki (godziny)rozległe badania
Połączenie przeciwwskazane
Nie pij alkoholu w trakcie leczenia fentanylem, a jeśli już go wypiłeś, nie przyjmuj kolejnej dawki leku bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą.
Alkohol i fentanyl działają podobnie – oba uspokajają i spowalniają oddech. Razem ich działanie się nasila, nawet po niewielkiej ilości alkoholu. Może to skończyć się zbyt wolnym oddychaniem, utratą przytomności, a nawet zgonem. Dlatego w trakcie leczenia fentanylem nie wolno pić alkoholu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silna senność lub trudności z obudzeniem się
- wolny, płytki lub nieregularny oddech
- splątanie albo zaburzenia świadomości
- sinienie ust lub palców
- utrata przytomności
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PD – synergizm, PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Pacjent leczony fentanylem nie powinien spożywać alkoholu w żadnej postaci w całym okresie leczenia. Formalnie alkohol nie figuruje w przeciwwskazaniach ChPL (pkt 4.3), a producent każe zachować ostrożność i uważnie monitorować pacjenta.[1] Ze względu na ryzyko zgonu z powodu depresji oddechowej w praktyce należy traktować to połączenie jako niedopuszczalne i wyraźnie o tym poinformować chorego oraz jego opiekunów. Przy zgłoszeniu spożycia alkoholu należy ocenić stan świadomości i częstość oddechów, a przy senności, której nie da się rozbudzić, lub zwolnionym oddechu natychmiast wezwać pomoc medyczną.
Skutek kliniczny
Nasilona senność i uspokojenie, spowolnienie i spłycenie oddechu, zaburzenia świadomości, śpiączka i zgon z powodu depresji oddechowej. Ryzyko dotyczy także pacjentów, którzy znoszą opioid bez objawów, bo alkohol dokłada się do działania na ośrodek oddechowy w sposób trudny do przewidzenia.
Mechanizm
Fentanyl i alkohol hamują ośrodkowy układ nerwowy, w tym ośrodek oddechowy, więc ich działanie się sumuje. ChPL wymienia alkohol wśród leków i substancji o dodatkowym działaniu depresyjnym na OUN razem z innymi opioidami, lekami nasennymi i gabapentynoidami.[1] Producent wymienia alkohol także na liście substancji, które mogą zwiększać biodostępność fentanylu i zmniejszać jego klirens, co może nasilać i przedłużać działanie opioidu oraz prowadzić do depresji oddechowej zakończonej zgonem.[1] Ten drugi mechanizm farmakokinetyczny jest w ChPL tylko wymieniony, bez danych liczbowych. Dla praktyki decydujący jest addytywny efekt depresyjny, bo łączenie opioidów z substancjami hamującymi OUN jest głównym mechanizmem śmiertelnych przedawkowań opioidów.
Metabolizm i transportery
- Fentanyl: substrat CYP3A4[2]
Monitorować
- stan świadomości i senność
- częstość i głębokość oddechów
- objawy toksyczności opioidu po każdej epizodycznej ekspozycji na alkohol
- zaburzenia związane z używaniem alkoholu lub substancji w wywiadzie osobistym i rodzinnym
Kiedy ocena się zmienia
| Większa ilość alkoholu, upojenieilość alkoholu · alkohol | ryzyko rośnie | Im większa ilość alkoholu, tym silniejsze addytywne hamowanie OUN i większe ryzyko depresji oddechowej. Upojenie alkoholowe u pacjenta przyjmującego fentanyl wymaga pilnej oceny oddechu i świadomości. |
| Zwiększenie dawki fentanyludawka · pacjent | ryzyko rośnie | Przy zwiększaniu dawki opioidu margines bezpieczeństwa wobec alkoholu maleje. W takim okresie należy ponownie przypomnieć o bezwzględnym unikaniu alkoholu. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Vellofent 67 mcg, tabletki podjęzykowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/vellofent-100301260/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Vellofent. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/vellofent-100301260/
Inne interakcje tych leków 157
Połączenie przeciwwskazaneAdalimumab+ Szczepionka przeciw półpaścowiNie podawaj żywej szczepionki przeciw półpaścowi pacjentowi leczonemu adalimumabem, ponieważ ChPL tej szczepionki wymienia leczenie immunosupresyjne w przeciwwskazaniach.Przed szczepieniem przeciw półpaścowi powiedz lekarzowi, że przyjmujesz adalimumab, i zapytaj, czy dostaniesz szczepionkę bez żywego wirusa.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Przed szczepieniem przeciw półpaścowi powiedz lekarzowi, że przyjmujesz adalimumab, i zapytaj, czy dostaniesz szczepionkę bez żywego wirusa.
Jeśli przyjmujesz adalimumab, nie możesz dostać szczepionki przeciw półpaścowi zawierającej żywego, osłabionego wirusa. Adalimumab osłabia odporność, więc taki wirus mógłby wywołać groźne zakażenie. Możesz natomiast zaszczepić się szczepionką, która nie zawiera żywego wirusa – jest bezpieczna, choć w czasie leczenia może działać nieco słabiej.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka po szczepieniu
- wysypka z pęcherzykami na skórze, zwłaszcza rozległa
- silne osłabienie lub złe samopoczucie po szczepieniu
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie podawaj żywej szczepionki przeciw półpaścowi pacjentowi leczonemu adalimumabem, ponieważ ChPL tej szczepionki wymienia leczenie immunosupresyjne w przeciwwskazaniach.[1] U pacjenta leczonego adalimumabem do profilaktyki półpaśca należy stosować szczepionkę rekombinowaną z adiuwantem, której ChPL nie przewiduje przeciwwskazań związanych z leczeniem immunosupresyjnym.[2] Jeśli to możliwe, szczepienie warto zaplanować przed rozpoczęciem leczenia adalimumabem, aby uzyskać lepszą odpowiedź odpornościową.
Skutek kliniczny
Po podaniu szczepionki żywej osobie leczonej adalimumabem istnieje ryzyko uogólnionego zakażenia szczepem szczepionkowym wirusa ospy wietrznej i półpaśca. Po podaniu szczepionki rekombinowanej możliwa jest słabsza odpowiedź odpornościowa, bez ryzyka zakażenia wywołanego szczepionką.
Mechanizm
Żywej szczepionki przeciw półpaścowi nie wolno podawać osobie leczonej adalimumabem, ponieważ jest on lekiem immunosupresyjnym, a takie leczenie znajduje się w przeciwwskazaniach szczepionki żywej.[1] Adalimumab hamuje działanie czynnika martwicy nowotworów (TNF) i osłabia odporność komórkową, przez co żywy, osłabiony wirus ospy wietrznej i półpaśca ze szczepionki może namnażać się w sposób niekontrolowany. To samo osłabienie odporności może zmniejszać odpowiedź na szczepionkę rekombinowaną, która jednak nie zawiera żywego wirusa i nie może wywołać zakażenia. ChPL szczepionki rekombinowanej z adiuwantem nie wymienia adalimumabu ani leków immunosupresyjnych w przeciwwskazaniach.[2]
Monitorować
- rodzaj szczepionki przed podaniem (żywa czy rekombinowana)
- objawy zakażenia wirusem ospy wietrznej i półpaśca, jeśli omyłkowo podano szczepionkę żywą
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepionka rekombinowana z adiuwantempostać · szczepionka przeciw półpaścowi | ryzyko maleje | Szczepionka rekombinowana nie zawiera żywego wirusa i jej ChPL nie wymienia leczenia immunosupresyjnego w przeciwwskazaniach, dlatego może być podana pacjentowi leczonemu adalimumabem, z zastrzeżeniem możliwej słabszej odpowiedzi odpornościowej. |
| Szczepienie przed rozpoczęciem leczenia adalimumabemkolejność włączenia · szczepionka przeciw półpaścowi | inne zalecenie | Szczepienie wykonane przed włączeniem adalimumabu daje lepszą szansę na pełną odpowiedź odpornościową, a decyzję o ewentualnym użyciu szczepionki żywej przed leczeniem oraz o wymaganym odstępie podejmuje lekarz prowadzący na podstawie aktualnych zaleceń. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zostavax, proszek i rozpuszczalnik do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/zostavax-100353400/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Shingrix -, proszek i zawiesina do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/shingrix-100402280/
Połączenie przeciwwskazaneAnalogi puryn (np. klofarabina, kladrybina, merkaptopuryna)+ Inhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu puryn i inhibitora TNF należy unikać tego połączenia, chyba że korzyść wyraźnie przeważa ryzyko, a wówczas konieczne jest ścisłe monitorowanie w kierunku zakażeń, mielosupresji i nowotworów.Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy analogów puryn i lek blokujący TNF, nie przerywaj ich samodzielnie, ale regularnie wykonuj zlecone badania krwi i od razu zgłaszaj lekarzowi gorączkę lub inne objawy zakażenia.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy analogów puryn i lek blokujący TNF, nie przerywaj ich samodzielnie, ale regularnie wykonuj zlecone badania krwi i od razu zgłaszaj lekarzowi gorączkę lub inne objawy zakażenia.
Leki z grupy analogów puryn, takie jak merkaptopuryna, tioguanina, kladrybina czy fludarabina, oraz leki blokujące TNF, takie jak adalimumab, infliksymab czy etanercept, osłabiają układ odpornościowy. Przyjmowane razem osłabiają go jeszcze bardziej. Rośnie wtedy ryzyko poważnych zakażeń, w tym gruźlicy, a bardzo rzadko także niektórych nowotworów krwi. Lekarz czasem celowo łączy te leki, na przykład w chorobie Leśniowskiego i Crohna, ale wtedy potrzebne są regularne badania krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- uporczywy kaszel, duszność, nocne poty lub chudnięcie bez przyczyny
- bolesna wysypka z pęcherzykami
- łatwe powstawanie siniaków, krwawienia lub bladość i duże zmęczenie
- ból lub uczucie pełności pod żebrami po lewej albo prawej stronie
- nowe lub zmieniające się zmiany na skórze
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu puryn i inhibitora TNF należy unikać tego połączenia, chyba że korzyść wyraźnie przeważa ryzyko, a wówczas konieczne jest ścisłe monitorowanie w kierunku zakażeń, mielosupresji i nowotworów. Przed włączeniem leczenia trzeba wykluczyć utajoną gruźlicę oraz zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B i C, a także uzupełnić szczepienia. Szczepionki żywe są w tym czasie przeciwwskazane. Merkaptopurynę z infliksymabem lub adalimumabem łączy się celowo w nieswoistych zapaleniach jelit. U młodych mężczyzn warto wtedy rozważyć ograniczenie czasu terapii skojarzonej albo zamianę tiopuryny na metotreksat[1]. Po kladrybinie, fludarabinie, klofarabinie lub nelarabinie inhibitor TNF należy włączać dopiero po odbudowie liczby limfocytów i ustąpieniu neutropenii. U pacjentów z głęboką limfopenią trzeba rozważyć profilaktykę przeciwdrobnoustrojową zgodnie z protokołem ośrodka. Przed włączeniem tiopuryny wskazane jest oznaczenie aktywności TPMT i genotypu NUDT15.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych. Obejmuje to reaktywację gruźlicy, wirusowego zapalenia wątroby typu B, zakażeń wirusem półpaśca i wirusem cytomegalii, a także zakażenia oportunistyczne, takie jak pneumocystozowe zapalenie płuc. Połączenie tiopuryn (merkaptopuryny, tioguaniny) z inhibitorem TNF wiąże się z rzadkim, ale zwykle śmiertelnym chłoniakiem z limfocytów T wątroby i śledziony (HSTCL)[2]. Dotyczy to głównie młodych mężczyzn leczonych z powodu nieswoistych zapaleń jelit[3]. Opisuje się także zwiększone ryzyko innych chłoniaków i nieczerniakowych raków skóry[2]. Analogi puryn stosowane w onkologii mogą przy tym nasilać mielosupresję i wydłużać okres neutropenii oraz limfopenii.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i jest wspólna dla wszystkich leków obu grup. Analogi puryn hamują syntezę kwasów nukleinowych, co uszkadza szpik i limfocyty. Najsilniej działają tu kladrybina, fludarabina, klofarabina i nelarabina, które wywołują głęboką i długotrwałą limfopenię. Merkaptopuryna i tioguanina działają podobnie, choć zwykle słabiej. Inhibitory TNF (adalimumab, etanercept, golimumab, infliksymab, certolizumab pegol) blokują kluczową cytokinę odporności komórkowej i obrony przed zakażeniami ziarniniakowymi. Oba działania sumują się i pogłębiają immunosupresję. Rośnie ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń oraz zaburzeń nadzoru immunologicznego nad nowotworami. Nie stwierdzono istotnej interakcji farmakokinetycznej.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą limfocytów oraz neutrofili
- objawy zakażenia, w tym gorączka, kaszel, duszność i zmiany skórne
- badanie w kierunku utajonej gruźlicy przed leczeniem i w razie objawów
- markery zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B przed leczeniem oraz aktywność aminotransferaz
- powiększenie wątroby lub śledziony, cytopenie i objawy ogólne sugerujące chłoniaka
- okresowa kontrola dermatologiczna skóry
Kiedy ocena się zmienia
| Młody dorosły, zwłaszcza mężczyznawiek · pacjent | ryzyko rośnie | U młodych mężczyzn leczonych tiopuryną i inhibitorem TNF z powodu nieswoistego zapalenia jelit ryzyko chłoniaka z limfocytów T wątroby i śledziony jest największe. Należy rozważyć monoterapię albo zamianę tiopuryny na metotreksat. |
| Długotrwała terapia skojarzonaczas leczenia · analogi puryn | ryzyko rośnie | Ryzyko chłoniaków i nowotworów skóry rośnie wraz z czasem łącznego stosowania tiopuryny i inhibitora TNF. Należy okresowo oceniać, czy terapia skojarzona jest nadal potrzebna. |
| Dawki stosowane w chemioterapii nowotworówdawka · analogi puryn | ryzyko rośnie | Analogi puryn w dawkach onkologicznych, zwłaszcza kladrybina, fludarabina, klofarabina i nelarabina, wywołują głęboką mielosupresję i limfopenię. Dołączenie inhibitora TNF w tym okresie znacznie zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych. |
| Inhibitor TNF po leczeniu kladrybiną, fludarabiną, klofarabiną lub nelarabinąkolejność włączenia · inhibitory czynnika martwicy nowotworów | inne zalecenie | Limfopenia po tych lekach utrzymuje się długo po ostatniej dawce. Inhibitor TNF należy włączać dopiero po potwierdzeniu odbudowy liczby limfocytów i neutrofili w morfologii. |
Źródła
- Beaugerie L. Immunosuppression-related lymphomas and cancers in IBD: how can they be prevented? Dig Dis. 2012;30(4):415-9. doi: 10.1159/000338144. PMID: 22796808.
- Biancone L, Onali S, Petruzziello C, Calabrese E, Pallone F. Cancer and immunomodulators in inflammatory bowel diseases. Inflamm Bowel Dis. 2015;21(3):674-98. doi: 10.1097/MIB.0000000000000243. PMID: 25545375.
- Carvão J, Magno Pereira V, Jacinto F, Sousa Andrade C, Jasmins L. Hepatosplenic T-Cell Lymphoma: A Rare Complication of Monotherapy with Thiopurines in Crohn's Disease. GE Port J Gastroenterol. 2018;26(4):279-284. doi: 10.1159/000493350. PMID: 31328143.
Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Inhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab) klasaJednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora TNF należy unikać, a gdy specjalista uzna je za konieczne, wymaga ono ścisłej kontroli w kierunku zakażeń.Nie łącz tych leków na własną rękę i upewnij się, że każdy lekarz prowadzący wie o obu lekach.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie łącz tych leków na własną rękę i upewnij się, że każdy lekarz prowadzący wie o obu lekach.
Oba leki osłabiają działanie układu odpornościowego, a przyjmowane razem osłabiają je jeszcze bardziej. Zwiększa to ryzyko poważnych zakażeń, na przykład zapalenia płuc, półpaśca czy gruźlicy. Dotyczy to połączeń leków takich jak adalimumab, etanercept czy infliksymab z lekami takimi jak tofacytynib, abatacept, fingolimod czy leflunomid. Lekarz łączy takie leki tylko wtedy, gdy uzna to za konieczne, i regularnie kontroluje wyniki badań.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- uporczywy kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
- nocne poty i utrata masy ciała
- bolesna wysypka z pęcherzykami
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- nowe zaburzenia widzenia, mowy, równowagi lub osłabienie kończyn
- nowe lub zmieniające się zmiany na skórze
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora TNF należy unikać, a gdy specjalista uzna je za konieczne, wymaga ono ścisłej kontroli w kierunku zakażeń. Łączenia inhibitora TNF z innym lekiem biologicznym lub celowanym, takim jak abatacept, tofacytynib, natalizumab, belatacept czy inebilizumab, nie zaleca się, a dla części z nich takie skojarzenie jest wymienione w ChPL jako przeciwwskazane lub niezalecane. Połączenie z leflunomidem bywa świadomie stosowane w reumatologii, ale wymaga regularnej kontroli morfologii i aktywności enzymów wątrobowych. Przy zamianie leku z jednej grupy na lek z drugiej należy uwzględnić długi okres działania obu grup i czas potrzebny na odbudowę odporności, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji. Przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia należy wykluczyć gruźlicę utajoną oraz zakażenie HBV i nie podawać szczepionek żywych. Przy efgartigimodzie alfa i imlifidazie należy ustalić odstęp czasowy od podania przeciwciała anty-TNF ze względu na ryzyko jego przyspieszonego usunięcia lub rozłożenia.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, w tym zakażeń oportunistycznych, reaktywacji gruźlicy, wirusowego zapalenia wątroby typu B i półpaśca. Przy lekach działających na migrację limfocytów, zwłaszcza natalizumabie, rośnie ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. Długotrwała, głęboka immunosupresja może sprzyjać rozwojowi nowotworów, szczególnie chłoniaków i nowotworów skóry. W badaniach łączenia leków biologicznych zwiększeniu liczby ciężkich zakażeń zwykle nie towarzyszyła lepsza skuteczność.
Mechanizm
Obie grupy hamują odpowiedź immunologiczną różnymi drogami. Inhibitory TNF blokują kluczową cytokinę obrony przed bakteriami wewnątrzkomórkowymi, prątkami i grzybami. Selektywne leki immunosupresyjne działają m.in. przez zmniejszenie liczby lub zatrzymanie limfocytów w węzłach chłonnych, blokowanie kostymulacji limfocytów T, hamowanie syntezy nukleotydów, hamowanie kinaz JAK lub deplecję limfocytów B. Efekty sumują się, co pogłębia osłabienie odporności. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i jest wspólna dla większości leków obu grup, z wyjątkiem apremilastu i nerandomilastu o słabym działaniu immunosupresyjnym oraz efgartigimodu alfa i imlifidazy, które dodatkowo wpływają na usuwanie lub rozkład przeciwciał.
Monitorować
- objawy zakażeń, w tym gorączka, kaszel, zmiany skórne
- morfologia krwi z rozmazem, w tym liczba limfocytów i neutrofilów
- aktywność enzymów wątrobowych
- badanie w kierunku gruźlicy utajonej przed leczeniem i przy objawach
- markery zakażenia HBV i HCV
- nowe objawy neurologiczne przy natalizumabie, ozanimodzie i fingolimodzie
- badanie skóry w kierunku nowotworów
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń przy łączeniu leków immunosupresyjnych jest wyraźnie większe, zwłaszcza przy współistniejącej cukrzycy, chorobach płuc lub stosowaniu glikokortykosteroidów. |
| Okres działania poprzedniego lekuodstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Przy zamianie leku z jednej grupy na lek z drugiej działanie immunosupresyjne poprzedniego leku utrzymuje się przez tygodnie lub miesiące. Należy uwzględnić okres półtrwania, czas odnowy limfocytów, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć przyspieszoną eliminację. |
| Długotrwałe stosowanieczas leczenia · pacjent | ryzyko rośnie | Długotrwałe skojarzenie zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych, PML i nowotworów, w tym chłoniaków i nowotworów skóry niebędących czerniakiem. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Gilenya 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/gilenya-100244377/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Teva 0,25 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/fingolimod-teva-100421945/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Accord 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/fingolimod-accord-100439170/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Teriflunomide Accord 14 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/teriflunomide-accord-100476696/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego AUBAGIO 7 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aubagio-100304493/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Hefiya 40 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/hefiya-100409460/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Yuflyma 40 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/yuflyma-100448648/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Humira 40 mg, roztwór do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/humira-100087630/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Enbrel 50 mg, roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/enbrel-100211923/
Połączenie przeciwwskazaneInhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab)+ Szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi (np. szczepionka przeciw ospie wietrznej) klasaŻywych szczepionek przeciw ospie wietrznej, półpaścowi ani ospie prawdziwej nie należy podawać w trakcie leczenia inhibitorem TNF ani w okresie kilku miesięcy po jego zakończeniu.Jeśli przyjmujesz lek z grupy inhibitorów TNF, przed każdym szczepieniem przeciw ospie wietrznej, półpaścowi lub ospie prawdziwej powiedz lekarzowi o tym leczeniu, bo żywych szczepionek nie wolno ci wtedy przyjmować.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek z grupy inhibitorów TNF, przed każdym szczepieniem przeciw ospie wietrznej, półpaścowi lub ospie prawdziwej powiedz lekarzowi o tym leczeniu, bo żywych szczepionek nie wolno ci wtedy przyjmować.
Leki z grupy inhibitorów TNF, takie jak adalimumab, etanercept, golimumab, infliksymab czy certolizumab pegol, osłabiają odporność organizmu. Szczepionki zawierające żywy, osłabiony wirus, na przykład szczepionka przeciw ospie wietrznej, mogą wtedy wywołać ciężką chorobę zamiast chronić. Niektóre szczepionki z tej grupy, jak stosowana w Polsce szczepionka przeciw półpaścowi, nie zawierają żywego wirusa i można je przyjąć w trakcie leczenia.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka w ciągu kilku tygodni po szczepieniu
- pęcherzykowa wysypka rozsiana po całym ciele
- silny ból głowy, sztywność karku lub splątanie
- kaszel i duszność
- rozległe, szerzące się zmiany wokół miejsca szczepienia
- zażółcenie skóry lub oczu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Żywych szczepionek przeciw ospie wietrznej, półpaścowi ani ospie prawdziwej nie należy podawać w trakcie leczenia inhibitorem TNF ani w okresie kilku miesięcy po jego zakończeniu. Przed rozpoczęciem terapii adalimumabem, etanerceptem, golimumabem, infliksymabem lub certolizumabem pegol należy ocenić status serologiczny wobec wirusa ospy wietrznej i półpaśca, a osobę seronegatywną zaszczepić żywą szczepionką przeciw ospie wietrznej z odpowiednim, co najmniej kilkutygodniowym wyprzedzeniem, zgodnie z aktualnymi zaleceniami. Przed ponownym podaniem żywej szczepionki po odstawieniu inhibitora TNF decyzję o wystarczającym odstępie podejmuje lekarz prowadzący z uwzględnieniem okresu półtrwania leku i innych stosowanych leków immunosupresyjnych. U osób dorosłych leczonych inhibitorem TNF profilaktykę półpaśca prowadzi się rekombinowaną szczepionką nieżywą, którą można podać w trakcie terapii, najlepiej przed jej rozpoczęciem. Jeśli wymagane jest szczepienie przeciw ospie prawdziwej, należy wybrać szczepionkę z niereplikującym się wirusem krowianki. Po ekspozycji na wirusa ospy wietrznej u seronegatywnego pacjenta leczonego inhibitorem TNF należy rozważyć podanie swoistej immunoglobuliny lub leczenie przeciwwirusowe zamiast szczepienia.
Skutek kliniczny
Po podaniu żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej, żywej szczepionki przeciw półpaścowi lub szczepionki z replikującym się wirusem krowianki osobie leczonej inhibitorem TNF istnieje ryzyko ciężkiego, uogólnionego zakażenia szczepem szczepionkowym, obejmującego rozsianą wysypkę pęcherzykową, zapalenie płuc, zapalenie wątroby lub zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych, a takie zakażenie może zagrażać życiu. Dodatkowo odpowiedź na szczepienie może być osłabiona, co zostawia pacjenta bez pełnej ochrony. Szczepionki nieżywe (rekombinowana przeciw półpaścowi, niereplikująca przeciw ospie prawdziwej) nie niosą ryzyka zakażenia szczepionkowego.
Mechanizm
Inhibitory TNF (adalimumab, etanercept, golimumab, infliksymab, certolizumab pegol) hamują działanie czynnika martwicy nowotworów, który odgrywa kluczową rolę w odporności komórkowej i w ograniczaniu zakażeń wirusowych, w tym zakażeń wirusem ospy wietrznej i półpaśca oraz wirusem krowianki. U pacjenta leczonego inhibitorem TNF atenuowany lub replikujący się wirus szczepionkowy może namnażać się w sposób niekontrolowany i powodować zakażenie uogólnione. Jednocześnie immunosupresja osłabia wytwarzanie przeciwciał i odpowiedź komórkową na szczepienie, więc szczepienie może być mniej skuteczne. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich inhibitorów TNF i dotyczy wszystkich żywych szczepionek z grupy B, nie dotyczy natomiast szczepionek nieżywych.
Monitorować
- Ocena statusu serologicznego wobec wirusa ospy wietrznej i półpaśca przed rozpoczęciem leczenia inhibitorem TNF
- Weryfikacja rodzaju szczepionki (żywa czy nieżywa) przed każdym szczepieniem
- Kontrola odstępu między szczepieniem żywą szczepionką a pierwszą dawką lub ostatnią dawką inhibitora TNF
- Obserwacja w kierunku gorączki, rozsianej wysypki pęcherzykowej i objawów neurologicznych po przypadkowym podaniu żywej szczepionki
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepionka nieżywa – rekombinowana lub z niereplikującym się wirusempostać · szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | ryzyko maleje | Rekombinowana szczepionka przeciw półpaścowi i szczepionka przeciw ospie prawdziwej z niereplikującym się wirusem krowianki nie mogą wywołać zakażenia szczepionkowego i mogą być podane w trakcie leczenia inhibitorem TNF. Odpowiedź immunologiczna może być słabsza, dlatego jeśli to możliwe, warto szczepić przed rozpoczęciem terapii. |
| Żywa szczepionka podana przed rozpoczęciem leczenia inhibitorem TNFkolejność włączenia · pacjent | ryzyko maleje | Żywą szczepionkę przeciw ospie wietrznej można podać osobie seronegatywnej przed planowanym leczeniem inhibitorem TNF, zachowując co najmniej kilkutygodniowy odstęp przed pierwszą dawką leku zgodnie z aktualnymi zaleceniami. |
| Kilka miesięcy od ostatniej dawki inhibitora TNFodstep · inhibitory czynnika martwicy nowotworów | ryzyko maleje | Po odstawieniu inhibitora TNF żywą szczepionkę można rozważyć dopiero po okresie pozwalającym na eliminację leku i odbudowę odporności, a decyzję podejmuje lekarz prowadzący z uwzględnieniem innych leków immunosupresyjnych. |
| Niemowlę narażone na inhibitor TNF w okresie płodowymwiek · pacjent | inne zalecenie | Przeciwciała monoklonalne z fragmentem Fc, zwłaszcza infliksymab i adalimumab, przenikają przez łożysko i mogą utrzymywać się we krwi niemowlęcia przez wiele miesięcy, dlatego szczepienie żywymi szczepionkami u dziecka narażonego w życiu płodowym należy odroczyć zgodnie z ChPL. Certolizumab pegol, pozbawiony fragmentu Fc, przenika przez łożysko w minimalnym stopniu, a etanercept w mniejszym stopniu niż przeciwciała pełnej długości, ale decyzję o terminie szczepienia zawsze podejmuje lekarz. |
Połączenie przeciwwskazaneInhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab)+ Szczepionki przeciw rotawirusom (np. szczepionka przeciw rotawirusom) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora czynnika martwicy nowotworów i szczepionki przeciw rotawirusom szczepionki nie należy podawać, a dotyczy to także niemowlęcia narażonego na inhibitor TNF w życiu płodowym w okresie wskazanym w ChPL leku stosowanego przez matkę.Jeśli ty lub twoje dziecko jesteście leczeni inhibitorem TNF albo dziecko było narażone na taki lek w czasie ciąży, powiedz o tym lekarzowi przed szczepieniem przeciw rotawirusom.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli ty lub twoje dziecko jesteście leczeni inhibitorem TNF albo dziecko było narażone na taki lek w czasie ciąży, powiedz o tym lekarzowi przed szczepieniem przeciw rotawirusom.
Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, z którymi zdrowy organizm dziecka łatwo sobie radzi. Leki osłabiające odporność, takie jak adalimumab, etanercept, golimumab, infliksymab czy certolizumab pegol, mogą sprawić, że wirus ze szczepionki wywoła poważną chorobę. Jeśli mama przyjmowała taki lek w ciąży, część leku trafia do dziecka i może działać jeszcze przez wiele miesięcy po porodzie. Dlatego lekarz musi wiedzieć o takim leczeniu przed szczepieniem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- Częsta, wodnista biegunka u dziecka po szczepieniu
- Uporczywe wymioty
- Gorączka
- Mniej mokrych pieluch, suche usta, senność lub płacz bez łez – objawy odwodnienia
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora czynnika martwicy nowotworów i szczepionki przeciw rotawirusom szczepionki nie należy podawać, a dotyczy to także niemowlęcia narażonego na inhibitor TNF w życiu płodowym w okresie wskazanym w ChPL leku stosowanego przez matkę. Przed kwalifikacją do szczepienia należy ustalić, czy matka przyjmowała w ciąży adalimumab, etanercept, golimumab, infliksymab albo certolizumab pegol i kiedy podano ostatnią dawkę. Szczepionkę podaje się tylko w krótkim przedziale wieku, więc odroczenie często oznacza rezygnację ze szczepienia. Decyzję podejmuje pediatra, najlepiej w porozumieniu z lekarzem prowadzącym leczenie matki. Uwzględnia się lek, termin ostatniej dawki w ciąży i ryzyko ciężkiej choroby rotawirusowej. Przy narażeniu wyłącznie na certolizumab pegol ryzyko jest najmniejsze. Szczepienia inaktywowane z kalendarza szczepień prowadzi się bez zmian.
Skutek kliniczny
Możliwe jest ciężkie lub przedłużone zakażenie wirusem szczepionkowym z biegunką, wymiotami, gorączką i odwodnieniem. Możliwa jest też słabsza ochrona przed zakażeniem rotawirusem typu dzikiego. Ciężkie zakażenia rozsianych żywych szczepionek opisano u niemowląt narażonych w ciąży na inhibitory TNF. Dla szczepionki przeciw rotawirusom zagrożenie wynika jednak głównie z przeniesienia danych z innych żywych szczepionek i z mechanizmu działania. Charakterystyki produktów leczniczych wszystkich inhibitorów TNF wykluczają jednoczesne podawanie żywych szczepionek i zalecają wstrzymanie się ze szczepieniami żywymi u niemowląt narażonych w ciąży.
Mechanizm
Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, które namnażają się w przewodzie pokarmowym. Ich kontrolę zapewnia sprawna odpowiedź immunologiczna. Wszystkie inhibitory czynnika martwicy nowotworów hamują odporność komórkową i humoralną. Mogą przez to dopuścić do niekontrolowanego namnażania wirusa szczepionkowego i osłabić odpowiedź poszczepienną. Szczepionkę podaje się wyłącznie niemowlętom w pierwszych miesiącach życia, a inhibitory TNF nie są w tym wieku stosowane w leczeniu. Dlatego w praktyce interakcja dotyczy głównie niemowląt narażonych na lek w życiu płodowym. Przeciwciała monoklonalne z fragmentem Fc (adalimumab, golimumab, infliksymab) aktywnie przenikają przez łożysko, zwłaszcza w trzecim trymestrze, i utrzymują się we krwi dziecka przez wiele miesięcy po porodzie. Etanercept przenika w mniejszym stopniu. Certolizumab pegol nie ma fragmentu Fc, więc przenika przez łożysko minimalnie.
Monitorować
- Wywiad o leczeniu matki inhibitorem TNF w ciąży i dacie ostatniej dawki przed kwalifikacją do szczepienia
- U zaszczepionego niemowlęcia z narażeniem w ciąży – biegunka, wymioty, gorączka i objawy odwodnienia w tygodniach po szczepieniu
- U osoby leczonej inhibitorem TNF w otoczeniu zaszczepionego niemowlęcia – objawy zakażenia przewodu pokarmowego
Kiedy ocena się zmienia
| Okres od ostatniej dawki u matki w ciąży wskazany w ChPL danego inhibitora TNFodstep · inhibitory czynnika martwicy nowotworów | ryzyko maleje | Po upływie okresu wskazanego w ChPL leku przyjmowanego przez matkę poziom leku u niemowlęcia jest zwykle znikomy i szczepienie żywą szczepionką można rozważyć, o ile dziecko nie przekroczyło wieku dopuszczalnego dla szczepionki przeciw rotawirusom. |
| Pegylowany fragment Fab' bez fragmentu Fc (certolizumab pegol) stosowany w ciążypostać · inhibitory czynnika martwicy nowotworów | ryzyko maleje | Certolizumab pegol nie ma fragmentu Fc i minimalnie przenika przez łożysko, więc narażenie niemowlęcia jest znacznie mniejsze niż po innych inhibitorach TNF. Decyzję o szczepieniu podejmuje pediatra zgodnie z aktualną ChPL. |
| Narażenie niemowlęcia wyłącznie przez mleko matkidroga podania · inhibitory czynnika martwicy nowotworów | ryzyko maleje | Przenikanie inhibitorów TNF do mleka jest niewielkie, a lek jest w większości trawiony w przewodzie pokarmowym dziecka. Samo karmienie piersią przez matkę leczoną inhibitorem TNF zwykle nie jest powodem do odraczania szczepienia przeciw rotawirusom. |
Połączenie przeciwwskazaneLeki stosowane w uzależnieniu od alkoholu (np. naltrekson, nalmefen)+ Opioidy – pochodne fenylopiperydyny (np. fentanyl) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu leku stosowanego w uzależnieniu od alkoholu blokującego receptory opioidowe i opioidu z grupy pochodnych fenylopiperydyny połączenie jest przeciwwskazane.Nie przyjmuj leku na uzależnienie od alkoholu blokującego działanie opioidów razem z lekiem przeciwbólowym z grupy fentanylu i zawsze mów lekarzowi, dentyście i farmaceucie, że go stosujesz.szybki (godziny)rozległe badania
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj leku na uzależnienie od alkoholu blokującego działanie opioidów razem z lekiem przeciwbólowym z grupy fentanylu i zawsze mów lekarzowi, dentyście i farmaceucie, że go stosujesz.
Niektóre leki na uzależnienie od alkoholu, takie jak naltrekson i nalmefen, blokują działanie silnych leków przeciwbólowych z grupy opioidów, np. fentanylu. Gdy przyjmujesz oba leki, fentanyl może przestać uśmierzać ból, a jeśli już go stosujesz, nagle mogą pojawić się silne objawy odstawienia. Próba „przebicia” blokady większą dawką fentanylu może doprowadzić do zatrzymania oddechu. Disulfiram i akamprozat nie wchodzą w tę interakcję.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nagły niepokój, pocenie się, dreszcze i gęsia skórka
- wymioty, biegunka lub skurcze brzucha
- kołatanie serca
- silny ból mimo przyjęcia leku przeciwbólowego
- nadmierna senność, spowolniony lub płytki oddech – wezwij pogotowie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu leku stosowanego w uzależnieniu od alkoholu blokującego receptory opioidowe i opioidu z grupy pochodnych fenylopiperydyny połączenie jest przeciwwskazane. Naltreksonu ani nalmefenu nie włącza się u pacjenta, który przyjmuje fentanyl w jakiejkolwiek postaci, w tym w plastrach, lub niedawno go przyjmował. Przed rozpoczęciem leczenia antagonistą trzeba upewnić się, że pacjent przez odpowiednio długi czas nie przyjmował opioidów. Gdy u pacjenta leczonego naltreksonem lub nalmefenem planowany jest zabieg lub potrzebne jest leczenie bólu, należy w miarę możliwości odstawić antagonistę z wyprzedzeniem i wybrać analgezję nieopioidową lub regionalną. Jeśli opioid jest niezbędny w nagłej sytuacji, podaje się go wyłącznie w warunkach szpitalnych z możliwością monitorowania oddechu i wspomagania oddychania. Disulfiram i akamprozat nie wchodzą w tę interakcję z fentanylem.
Skutek kliniczny
U pacjenta przyjmującego fentanyl włączenie naltreksonu lub nalmefenu może wywołać szybki i nasilony zespół odstawienny z pobudzeniem, bólem, wymiotami, biegunką, tachykardią i wzrostem ciśnienia. U pacjenta leczonego antagonistą fentanyl nie działa przeciwbólowo w zwykłych dawkach. Próba przełamania blokady dużymi dawkami fentanylu grozi ciężką depresją oddechową, gdy działanie antagonisty słabnie. Po odstawieniu antagonisty wrażliwość na opioidy może być większa niż przed leczeniem, co zwiększa ryzyko przedawkowania.
Mechanizm
Naltrekson i nalmefen są antagonistami receptorów opioidowych. Wiążą się z receptorem mi silniej niż fentanyl i wypierają go z receptora albo nie dopuszczają do jego przyłączenia. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i nie zależy od metabolizmu ani wydalania. Dotyczy tylko tych leków z grupy A, które blokują receptory opioidowe, czyli naltreksonu i nalmefenu. Po stronie fentanylu dotyczy każdej postaci i drogi podania, bo wszystkie działają przez receptor mi.
Monitorować
- objawy zespołu odstawiennego od opioidów po włączeniu antagonisty
- skuteczność leczenia przeciwbólowego
- częstość oddechów, saturacja i stopień sedacji przy podawaniu fentanylu pacjentowi z blokadą lub po jej ustąpieniu
- wywiad o wszystkich przyjmowanych opioidach, także w plastrach i w postaci donosowej, przed wydaniem antagonisty
Kiedy ocena się zmienia
| Antagonista włączony u pacjenta przyjmującego fentanylkolejność włączenia · pacjent | ryzyko rośnie | Włączenie naltreksonu lub nalmefenu u pacjenta stosującego fentanyl, także transdermalnie, wywołuje szybki i nasilony zespół odstawienny. Przed włączeniem antagonisty pacjent musi przez odpowiednio długi czas nie przyjmować opioidów. |
| Fentanyl podany pacjentowi leczonemu antagonistąkolejność włączenia · pacjent | inne zalecenie | U pacjenta z blokadą receptorów fentanyl w zwykłych dawkach nie działa przeciwbólowo. Opioid podaje się tylko w warunkach szpitalnych z monitorowaniem oddechu, a preferuje się analgezję nieopioidową lub regionalną. |
| Okres po odstawieniu naltreksonu lub nalmefenuodstep · leki stosowane w uzależnieniu od alkoholu | inne zalecenie | Po ustąpieniu blokady wrażliwość na opioidy może być większa niż przed leczeniem. Fentanyl należy dawkować ostrożnie, zaczynając od małych dawek, z monitorowaniem oddechu i sedacji. Przed planowanym zabiegiem antagonistę odstawia się z wyprzedzeniem. |
Połączenie przeciwwskazaneSzczepionki przeciw żółtej febrze (np. szczepionka przeciw żółtej febrze)+ Inhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab) klasaSzczepionki przeciw żółtej febrze nie podaje się pacjentom leczonym inhibitorem TNF ani w okresie po odstawieniu leku, dopóki jego działanie immunosupresyjne nie ustąpi.Jeśli przyjmujesz lek z grupy inhibitorów TNF, nie szczep się przeciw żółtej febrze bez wcześniejszej rozmowy z lekarzem prowadzącym, a o planowanej podróży powiedz mu z dużym wyprzedzeniem.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek z grupy inhibitorów TNF, nie szczep się przeciw żółtej febrze bez wcześniejszej rozmowy z lekarzem prowadzącym, a o planowanej podróży powiedz mu z dużym wyprzedzeniem.
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywy, osłabiony wirus. Leki osłabiające odporność, takie jak adalimumab, etanercept, golimumab, infliksymab czy certolizumab pegol, sprawiają, że organizm może nie poradzić sobie z tym wirusem. Może to wywołać ciężką, groźną dla życia chorobę, a samo szczepienie może słabiej chronić. Dlatego tej szczepionki nie podaje się w czasie takiego leczenia.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub silne osłabienie po szczepieniu
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- silny ból głowy, sztywność karku, splątanie lub drgawki
- krwawienia, siniaki bez powodu albo wyraźnie mniej oddawanego moczu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Szczepionki przeciw żółtej febrze nie podaje się pacjentom leczonym inhibitorem TNF ani w okresie po odstawieniu leku, dopóki jego działanie immunosupresyjne nie ustąpi. Jeśli szczepienie jest potrzebne, najlepiej wykonać je z odpowiednim wyprzedzeniem przed włączeniem adalimumabu, etanerceptu, golimumabu, infliksymabu lub certolizumabu pegol. U pacjenta już leczonego decyzję o czasowym odstawieniu leku podejmuje lekarz prowadzący wspólnie z lekarzem medycyny podróży, z uwzględnieniem ryzyka zaostrzenia choroby podstawowej. Gdy szczepienia nie można bezpiecznie wykonać, zaleca się odroczenie podróży albo wystawienie zaświadczenia o przeciwwskazaniu do szczepienia i ścisłą ochronę przed komarami. Należy ustalić, czy pacjent nie przyjmuje równocześnie innych leków immunosupresyjnych, takich jak glikokortykosteroidy w dużych dawkach, metotreksat lub azatiopryna, które dodatkowo zwiększają ryzyko.
Skutek kliniczny
Główne zagrożenie to uogólnione zakażenie wirusem szczepionkowym, w tym choroba trzewna przypominająca żółtą febrę z niewydolnością wielonarządową oraz powikłania neurologiczne, takie jak zapalenie mózgu. Powikłania te mogą zagrażać życiu. Dodatkowo odpowiedź poszczepienna może być niepełna, przez co pacjent podróżujący do rejonu endemicznego pozostaje bez skutecznej ochrony.
Mechanizm
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywy, atenuowany wirus, który musi się namnożyć w organizmie, aby wywołać odporność. Inhibitory czynnika martwicy nowotworów hamują odpowiedź immunologiczną, w tym obronę przeciwwirusową zależną od makrofagów i limfocytów T. Osłabiony układ odpornościowy może nie opanować replikacji wirusa szczepionkowego, a jednocześnie wytwarza słabszą i mniej trwałą odpowiedź ochronną. Mechanizm wynika z działania całej klasy i dotyczy wszystkich inhibitorów TNF oraz każdej szczepionki przeciw żółtej febrze.
Monitorować
- Przy przypadkowym zaszczepieniu w trakcie leczenia – obserwacja w kierunku gorączki, bólu mięśni, żółtaczki, objawów neurologicznych w ciągu kolejnych tygodni
- Przy przypadkowym zaszczepieniu – w razie objawów pilna ocena czynności wątroby, nerek, morfologii i krzepnięcia
- Weryfikacja daty ostatniej dawki inhibitora TNF przed kwalifikacją do szczepienia
- U niemowląt matek leczonych w ciąży – weryfikacja ekspozycji przed szczepieniami żywymi
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepienie wykonane przed włączeniem inhibitora TNFkolejność włączenia · szczepionki przeciw żółtej febrze | inne zalecenie | Szczepienie wykonane z kilkutygodniowym wyprzedzeniem przed pierwszą dawką inhibitora TNF jest preferowanym rozwiązaniem. Włączenie leczenia należy odroczyć do czasu, aż replikacja wirusa szczepionkowego wygaśnie. |
| Czas potrzebny do ustąpienia działania immunosupresyjnego po ostatniej dawceodstep · inhibitory czynnika martwicy nowotworów | inne zalecenie | Po odstawieniu inhibitora TNF szczepienie można rozważyć dopiero po upływie okresu wypłukiwania, który zwykle liczy się w miesiącach. Dla etanerceptu okres ten jest krótszy niż dla adalimumabu, golimumabu, infliksymabu i certolizumabu pegol. Decyzję podejmuje lekarz po ocenie ryzyka zaostrzenia choroby podstawowej. |
| Niemowlę matki leczonej inhibitorem TNF w ciążywiek · pacjent | ryzyko rośnie | Adalimumab, golimumab i infliksymab przechodzą przez łożysko i mogą utrzymywać się w krwi dziecka przez wiele miesięcy po porodzie, dlatego żywe szczepionki odracza się u niemowląt narażonych w życiu płodowym. Certolizumab pegol przenika przez łożysko w minimalnym stopniu, jednak decyzja o szczepieniu dziecka wymaga indywidualnej oceny. |
| Jednoczesne leczenie innymi lekami immunosupresyjnymidawka · pacjent | ryzyko rośnie | Skojarzenie inhibitora TNF z glikokortykosteroidami w dużych dawkach, metotreksatem, azatiopryną lub innymi lekami immunosupresyjnymi dodatkowo pogłębia niedobór odporności i wydłuża okres, w którym szczepienie jest niebezpieczne. |
Niekorzystna interakcjaTopiramat+ FentanylPołączenie stosuj tylko wtedy, gdy oba leki są niezbędne, i monitoruj pacjenta pod kątem nadmiernej sedacji i depresji oddechowej.Nie pij alkoholu, nie prowadź samochodu, dopóki nie wiesz, jak reagujesz na te leki, i nie zmieniaj dawek bez rozmowy z lekarzem.szybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie pij alkoholu, nie prowadź samochodu, dopóki nie wiesz, jak reagujesz na te leki, i nie zmieniaj dawek bez rozmowy z lekarzem.
Oba leki mogą powodować senność i spowalniać reakcje. Przyjmowane razem mogą nasilać to działanie, a rzadko także osłabiać oddychanie. Ryzyko rośnie na początku leczenia, przy zwiększaniu dawki i po alkoholu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silna senność lub trudność z wybudzeniem
- wolny lub płytki oddech
- silne zawroty głowy lub chwiejny chód
- splątanie lub problemy z mówieniem
- sine usta lub paznokcie
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie stosuj tylko wtedy, gdy oba leki są niezbędne, i monitoruj pacjenta pod kątem nadmiernej sedacji i depresji oddechowej. Fentanyl wprowadzaj i zwiększaj ostrożnie, najlepiej gdy dawka topiramatu jest już ustabilizowana. Dawkę topiramatu zwiększaj stopniowo u pacjentów leczonych fentanylem. Pacjent powinien unikać alkoholu i innych leków nasennych, a do czasu poznania swojej reakcji nie powinien prowadzić pojazdów.
Skutek kliniczny
Możliwe nasilenie senności, zawrotów głowy, spowolnienia psychoruchowego i zaburzeń koncentracji, a w skrajnych przypadkach depresji oddechowej. Ryzyko jest największe na początku leczenia fentanylem, przy zwiększaniu dawki któregokolwiek z leków oraz przy dodatkowym spożyciu alkoholu.
Mechanizm
Topiramat i fentanyl działają hamująco na ośrodkowy układ nerwowy, więc ich działania sedacyjne sumują się. Topiramatu nie zaleca się łączyć z innymi lekami hamującymi ośrodkowy układ nerwowy[1]. Inne leki działające depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy mogą nasilać depresyjne działanie fentanylu[2]. Nie ma przesłanek do istotnej interakcji farmakokinetycznej, bo topiramat nie należy do inhibitorów ani silnych induktorów enzymu metabolizującego fentanyl.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- stopień sedacji
- częstość i głębokość oddechów
- saturacja u pacjentów z grupy ryzyka
- zawroty głowy i zaburzenia równowagi
- zaburzenia poznawcze i koncentracji
Kiedy ocena się zmienia
| Rozpoczęcie lub zwiększanie dawki fentanylu u pacjenta przyjmującego topiramatkolejność włączenia · fentanyl | ryzyko rośnie | Ryzyko nadmiernej sedacji i depresji oddechowej jest największe w okresie wprowadzania i zwiększania dawki fentanylu, więc wtedy obserwacja pacjenta powinna być najściślejsza. |
| Okres zwiększania dawki topiramatudawka · topiramat | ryzyko rośnie | Podczas zwiększania dawki topiramatu u pacjenta leczonego fentanylem nasilają się senność i zaburzenia poznawcze, dlatego dawkę zwiększaj stopniowo i oceniaj tolerancję. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Topamax 25 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/topamax-100100187/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Vellofent 67 mcg, tabletki podjęzykowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/vellofent-100301260/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Topamax. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/topamax-100100187/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Vellofent. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/vellofent-100301260/
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
- Korzystna interakcjaPołączenie celowe
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.