Przejdź do treści
Poradniki Historia Szukaj

Interakcje / Atazanawir / Atazanawir i karbamazepina

Atazanawir i karbamazepina

Jaki opis pokazać?

Połączenie przeciwwskazane

Atazanawiru nie łączy się z karbamazepiną ani z innymi silnymi induktorami CYP3A4.

Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę, tylko jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który zmieni lek przeciwpadaczkowy na bezpieczny dla twojego leczenia HIV.

Połączenie przeciwwskazaneAtazanawir+ KarbamazepinaAtazanawiru nie łączy się z karbamazepiną ani z innymi silnymi induktorami CYP3A4.Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę, tylko jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który zmieni lek przeciwpadaczkowy na bezpieczny dla twojego leczenia HIV.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę, tylko jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który zmieni lek przeciwpadaczkowy na bezpieczny dla twojego leczenia HIV.

Karbamazepina sprawia, że organizm szybciej usuwa atazanawir. Lek na HIV może wtedy przestać działać, a wirus może stać się na niego odporny. Atazanawir może też zwiększać ilość karbamazepiny we krwi, co grozi zawrotami głowy i sennością. Tych leków nie stosuje się razem.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • silne zawroty głowy lub chwiejny chód
  • nadmierna senność
  • podwójne widzenie
  • nasilenie napadów padaczkowych po zmianie leków
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Atazanawiru nie łączy się z karbamazepiną ani z innymi silnymi induktorami CYP3A4.[1][2] Lekarz prowadzący leczenie przeciwpadaczkowe i lekarz leczący zakażenie HIV powinni wspólnie zmienić lek przeciwpadaczkowy na taki, który nie indukuje CYP3A4. Przy odstawianiu karbamazepiny efekt indukcji wygasa stopniowo, a jej odstawienie zmienia też metabolizm innych leków, dlatego zmianę prowadzi się pod kontrolą.

Skutek kliniczny

Głównym zagrożeniem jest utrata działania przeciwwirusowego atazanawiru i rozwój oporności HIV.[1] Wtórnie możliwy jest wzrost stężenia karbamazepiny z zawrotami głowy, sennością, ataksją i podwójnym widzeniem.[3]

Mechanizm

Karbamazepina jest silnym induktorem CYP3A4, a atazanawir jest metabolizowany w wątrobie przez CYP3A4, więc jego stężenie może się znacznie zmniejszyć.[3][1] Jednocześnie atazanawir hamuje CYP3A4, główny enzym metabolizujący karbamazepinę, co może zwiększać jej stężenie w osoczu.[1][3]

Metabolizm i transportery

Wspólny mechanizm:

  • Atazanawir – inhibitor CYP3A4[4], karbamazepina – wrażliwy substrat CYP3A4[5]
  • Karbamazepina – silny induktor CYP3A4[6], atazanawir – wrażliwy substrat CYP3A4[4]
  • Atazanawir: inhibitor CYP3A4[4], wrażliwy substrat CYP3A4[4]
  • Karbamazepina: silny induktor CYP2B6[6], słaby induktor CYP2C9[6], silny induktor CYP3A4[6], wrażliwy substrat CYP3A4[5]

Monitorować

  • miano wiremii HIV (HIV RNA) po każdej zmianie leczenia
  • kontrola napadów padaczkowych po zamianie karbamazepiny
  • stężenie karbamazepiny w surowicy, jeśli połączenie jest stosowane przejściowo
  • objawy toksyczności karbamazepiny – zawroty głowy, senność, ataksja, podwójne widzenie

Bezpieczniejsze alternatywy

lewetyracetamlakozamidkwas walproinowy

Kiedy ocena się zmienia

Odstawienie karbamazepiny przed włączeniem atazanawirukolejność włączenia · karbamazepinainne zaleceniePo odstawieniu karbamazepiny indukcja CYP3A4 wygasa stopniowo, a zwolnienie jej własnego metabolizmu zmienia stężenia innych leków. Termin rozpoczęcia atazanawiru i kontrolę wiremii ustala lekarz leczący HIV.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz 100 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/reyataz-100125810/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Krka 200 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/atazanavir-krka-100402296/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin 200 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/reyataz-100125810/
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
  6. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: fda.gov

Alkohol przy tych lekach

Interakcja o niejasnym znaczeniuAtazanawira alkoholNie trzeba zmieniać dawki atazanawiru, ale należy poinformować pacjenta, by ograniczył alkohol i nigdy nie pomijał dawek z powodu picia.Ogranicz alkohol do okazjonalnych, niewielkich ilości i nigdy nie pomijaj dawki leku z powodu picia.opóźniony (dni)teoretyczne

Interakcja o niejasnym znaczeniu

Ogranicz alkohol do okazjonalnych, niewielkich ilości i nigdy nie pomijaj dawki leku z powodu picia.

Atazanawir nie wchodzi w silną reakcję z alkoholem, więc wypicie od czasu do czasu niewielkiej ilości zwykle nie jest groźne. Częste picie większych ilości obciąża wątrobę i może zwiększać ryzyko chorób kości u osób leczonych na HIV. Alkohol sprzyja też zapominaniu o dawkach, a regularne przyjmowanie leku jest kluczowe, żeby wirus nie uodpornił się na leczenie.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • nasilone zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz albo jasny stolec
  • ból lub uczucie ciężaru pod prawym łukiem żebrowym
  • nudności i wyraźne osłabienie
  • ból lub sztywność stawów, zwłaszcza biodra, kolana lub barku, albo trudności w poruszaniu się
  • pominięcie jednej lub kilku dawek leku
ChPL
brak wzmianki
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie trzeba zmieniać dawki atazanawiru, ale należy poinformować pacjenta, by ograniczył alkohol i nigdy nie pomijał dawek z powodu picia. U osób regularnie pijących duże ilości alkoholu warto okresowo kontrolować aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny oraz pytać o bóle stawów. Atazanawir jest przeciwwskazany w ciężkiej niewydolności wątroby, a w skojarzeniu z rytonawirem także w umiarkowanej niewydolności wątroby.[1]

Skutek kliniczny

Okazjonalne picie umiarkowanych ilości alkoholu nie powinno zmieniać skuteczności ani bezpieczeństwa atazanawiru. Regularne picie dużych ilości alkoholu może zwiększać ryzyko uszkodzenia wątroby i martwicy kości oraz sprzyja pomijaniu dawek, co grozi utratą kontroli wiremii i rozwojem oporności wirusa.

Mechanizm

Nie jest znana bezpośrednia interakcja farmakokinetyczna między atazanawirem a etanolem, a ryzyko wynika z nakładania się działań na wątrobę i kości oraz z wpływu alkoholu na regularność przyjmowania leków. Atazanawir jest metabolizowany w wątrobie przez CYP3A4 i jest inhibitorem tego izoenzymu, natomiast etanol jest metabolizowany głównie przez dehydrogenazę alkoholową i CYP2E1, dlatego istotnej zmiany stężeń żadnej z substancji nie należy się spodziewać.[1] Atazanawir hamuje UGT1A1 i często powoduje hiperbilirubinemię pośrednią, a przewlekłe picie alkoholu uszkadza wątrobę, co może utrudniać ocenę jej funkcji i zwiększać ryzyko hepatotoksyczności. ChPL atazanawiru wymienia spożywanie alkoholu jako jeden z czynników ryzyka martwicy kości u pacjentów leczonych skojarzoną terapią przeciwretrowirusową.[1] Charakterystyki wszystkich trzech produktów atazanawiru nie zawierają zalecenia unikania alkoholu ani przeciwwskazania związanego z alkoholem i różnią się jedynie redakcją listy przeciwwskazań lekowych.

Metabolizm i transportery

  • Atazanawir: inhibitor CYP3A4[2], wrażliwy substrat CYP3A4[2]

Monitorować

  • aktywność AlAT i AspAT u osób regularnie pijących
  • stężenie bilirubiny z uwzględnieniem hiperbilirubinemii typowej dla atazanawiru
  • przestrzeganie schematu dawkowania
  • bóle i sztywność stawów, zwłaszcza biodrowych

Kiedy ocena się zmienia

Regularne picie dużych ilości alkoholu lub upijanie sięilość alkoholu · pacjentryzyko rośniePrzy regularnym piciu dużych ilości alkoholu rośnie ryzyko hepatotoksyczności, martwicy kości i pomijania dawek, dlatego należy zalecić ograniczenie alkoholu, kontrolować próby wątrobowe i oceniać przestrzeganie schematu leczenia.
Przewlekłe nadużywanie alkoholu lub alkoholowa choroba wątrobyczas leczenia · pacjentryzyko rośnieU pacjentów z alkoholową chorobą wątroby należy ocenić stopień niewydolności wątroby, ponieważ atazanawir jest przeciwwskazany w ciężkiej niewydolności wątroby, a z rytonawirem także w umiarkowanej.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz 100 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/reyataz-100125810/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/reyataz-100125810/

Pełny opis tej pary

Niekorzystna interakcjaKarbamazepinaa alkoholZaleć choremu wstrzymanie się od picia alkoholu przez cały okres leczenia karbamazepiną.Nie pij alkoholu w czasie leczenia karbamazepiną, a jeśli się napijesz, nie prowadź pojazdów i nie pomijaj kolejnej dawki leku.szybki (godziny)teoretyczne

Niekorzystna interakcja

Nie pij alkoholu w czasie leczenia karbamazepiną, a jeśli się napijesz, nie prowadź pojazdów i nie pomijaj kolejnej dawki leku.

Podczas leczenia karbamazepiną najlepiej nie pić alkoholu. Lek może sprawić, że organizm gorzej znosi alkohol, więc łatwiej o senność, zawroty głowy i niepewny chód. Niewielka ilość alkoholu zwykle nie zmienia działania samego leku, ale objawy ze strony układu nerwowego mogą być silniejsze niż zwykle.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • silna senność lub trudność z utrzymaniem przytomności
  • zawroty głowy i niepewny chód
  • podwójne widzenie
  • splątanie lub zaburzenia mowy
  • napad drgawkowy
ChPL
niezalecane
Mechanizm
PD – sumowanie, PD – synergizm
Początek
szybki (godziny)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Zaleć choremu wstrzymanie się od picia alkoholu przez cały okres leczenia karbamazepiną.[1] Jeśli pacjent mimo to sięga po alkohol, powinien pić jak najmniej, nie łączyć go z innymi lekami działającymi uspokajająco i nie prowadzić pojazdów. Nie należy przerywać leczenia przeciwpadaczkowego z powodu planowanego spożycia alkoholu.

Skutek kliniczny

Możliwe jest nasilenie senności, zawrotów głowy i zaburzeń równowagi po tej samej ilości alkoholu, po której pacjent wcześniej nie miał objawów. Skutkiem może być gorsza sprawność psychofizyczna, na przykład podczas prowadzenia pojazdów, oraz większe ryzyko upadków.

Mechanizm

W czasie leczenia karbamazepiną należy unikać alkoholu, ponieważ lek może zmniejszać tolerancję alkoholu, a producent zaleca wstrzymanie się od picia.[1] Obie substancje działają depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy, więc ich działania uspokajające i zaburzające koordynację mogą się sumować. Umiarkowane ilości alkoholu nie wydają się znacząco zmieniać stężenia ani działania karbamazepiny, główny problem dotyczy więc nasilenia objawów ze strony układu nerwowego, a nie zmian w farmakokinetyce.

Metabolizm i transportery

  • Karbamazepina: silny induktor CYP2B6[2], słaby induktor CYP2C9[2], silny induktor CYP3A4[2], wrażliwy substrat CYP3A4[3]

Monitorować

  • senność i zawroty głowy po spożyciu alkoholu
  • zaburzenia równowagi i koordynacji ruchowej
  • częstość napadów padaczkowych u chorego, który pije alkohol
  • przestrzeganie regularnego przyjmowania leku

Kiedy ocena się zmienia

Umiarkowana ilośćilość alkoholu · pacjentinne zaleceniePiśmiennictwo wskazuje, że umiarkowane ilości alkoholu nie wydają się znacząco zmieniać stężenia ani działania karbamazepiny, ale możliwe jest nasilenie sedacji. Zalecenie ChPL o wstrzymaniu się od picia pozostaje bez zmian.
Duża ilość lub picie do upojeniailość alkoholu · pacjentryzyko rośnieWiększe ilości alkoholu zwiększają ryzyko sumowania się działania depresyjnego na ośrodkowy układ nerwowy, zaburzeń koordynacji i upadków. Pacjent może także pominąć dawkę leku, co zwiększa ryzyko napadów u chorych na padaczkę.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin 200 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
  2. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/

Pełny opis tej pary

Inne interakcje tych leków 572

Połączenie przeciwwskazaneAtazanawir+ TikagrelorNie stosować tikagreloru u pacjenta przyjmującego atazanawir – połączenie jest przeciwwskazane w ChPL tikagreloru.Nie zaczynaj przyjmować tikagreloru razem z atazanawirem i nie odstawiaj żadnego z nich samodzielnie, tylko od razu skontaktuj się z lekarzem, który dobierze inny lek.szybki (godziny)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie zaczynaj przyjmować tikagreloru razem z atazanawirem i nie odstawiaj żadnego z nich samodzielnie, tylko od razu skontaktuj się z lekarzem, który dobierze inny lek.

Atazanawir, lek stosowany w leczeniu zakażenia HIV, mocno zwiększa ilość tikagreloru we krwi. Tikagrelor rozrzedza krew, więc przy takim połączeniu ryzyko groźnych krwawień bardzo rośnie. Tych dwóch leków nie wolno przyjmować razem.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • krwawienie z nosa lub dziąseł, które trudno zatrzymać
  • siniaki pojawiające się bez powodu
  • czarne, smoliste stolce lub krew w stolcu
  • krew w moczu lub różowy mocz
  • wymioty z krwią lub fusowatą treścią
  • nagły silny ból głowy, zaburzenia widzenia lub mowy
  • nasilona duszność
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm
Początek
szybki (godziny)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie stosować tikagreloru u pacjenta przyjmującego atazanawir – połączenie jest przeciwwskazane w ChPL tikagreloru.[1] Gdy pacjent leczony atazanawirem wymaga podwójnej terapii przeciwpłytkowej, należy wybrać inny inhibitor P2Y12 po konsultacji z kardiologiem i lekarzem prowadzącym leczenie HIV albo rozważyć zmianę schematu przeciwretrowirusowego na niehamujący CYP3A4. Klopidogrel nie jest prostym zamiennikiem, ponieważ ChPL atazanawiru opisuje także jego interakcję przez CYP3A4.[2] Jeśli połączenie zostało już zastosowane, należy pilnie skontaktować się z lekarzem i obserwować pacjenta w kierunku krwawień.

Skutek kliniczny

Istotne zwiększenie narażenia na tikagrelor i nasilenie hamowania agregacji płytek prowadzi do zwiększonego ryzyka krwawień, w tym ciężkich. Mogą się też nasilać inne zależne od stężenia działania niepożądane tikagreloru, takie jak duszność.

Mechanizm

Atazanawir, zwłaszcza wzmocniony rytonawirem, jest silnym inhibitorem CYP3A4, a tikagrelor jest metabolizowany głównie przez ten izoenzym.[1] Mechanizm interakcji polega na hamowaniu CYP3A4 przez atazanawir i rytonawir, co zwiększa aktywność przeciwpłytkową tikagreloru.[2] W badaniu z ketokonazolem, innym silnym inhibitorem CYP3A4, AUC tikagreloru zwiększyło się 7,3 razy, a Cmax 2,4 razy, przy zmniejszeniu Cmax i AUC czynnego metabolitu odpowiednio o 89% i 56%, a ChPL tikagreloru przewiduje podobne działanie atazanawiru.[1] Spadek stężenia metabolitu nie równoważy wzrostu narażenia na tikagrelor, ponieważ związek macierzysty sam jest aktywny przeciwpłytkowo.

Metabolizm i transportery

Wspólny mechanizm:

  • Atazanawir – inhibitor CYP3A4[3], tikagrelor – wrażliwy substrat CYP3A4[4]
  • Tikagrelor – słaby inhibitor CYP3A4[4], atazanawir – wrażliwy substrat CYP3A4[3]
  • Atazanawir: inhibitor CYP3A4[3], wrażliwy substrat CYP3A4[3]
  • Tikagrelor: umiarkowany inhibitor BCRP[4], słaby inhibitor CYP3A4[4], słaby inhibitor P-gp[5], wrażliwy substrat CYP3A4[4], substrat P-gp[5]

Monitorować

  • objawy krwawienia (skóra, dziąsła, przewód pokarmowy, drogi moczowe)
  • morfologia krwi z hemoglobiną
  • duszność
  • ciśnienie tętnicze i tętno

Bezpieczniejsze alternatywy

prasugreldolutegrawirraltegrawir

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Brilique 90 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/brilique-100236165/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz 100 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/reyataz-100125810/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/reyataz-100125810/
  4. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Brilique. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/brilique-100236165/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneAtazanawir+ EnzalutamidNie łącz atazanawiru z enzalutamidem.Nie odstawiaj sam żadnego z leków, tylko jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem prowadzącym leczenie HIV i z onkologiem, aby zmienili jeden z nich.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie odstawiaj sam żadnego z leków, tylko jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem prowadzącym leczenie HIV i z onkologiem, aby zmienili jeden z nich.

Lek na raka prostaty enzalutamid sprawia, że organizm znacznie szybciej usuwa atazanawir. Stężenie leku na HIV spada wtedy tak bardzo, że może on przestać działać, a wirus może się uodpornić na leczenie. Tych leków nie stosuje się razem.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • wzrost wiremii lub spadek CD4 w wynikach badań
  • nawracające infekcje
  • gorączka, nocne poty lub chudnięcie bez wyraźnej przyczyny
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie łącz atazanawiru z enzalutamidem. Gdy leczenie enzalutamidem jest konieczne, schemat przeciwwirusowy trzeba zmienić w porozumieniu z lekarzem prowadzącym leczenie HIV na taki, który nie traci skuteczności przy silnych induktorach CYP3A4. Gdy wybór dotyczy leczenia raka prostaty, warto rozważyć z onkologiem lek przeciwandrogenowy bez działania indukującego CYP3A4. Działanie indukujące enzalutamidu utrzymuje się jeszcze przez pewien czas po jego odstawieniu, dlatego atazanawiru nie należy włączać od razu po zakończeniu terapii enzalutamidem.

Skutek kliniczny

Spadek stężenia atazanawiru grozi utratą kontroli replikacji HIV, wzrostem wiremii i wyselekcjonowaniem szczepów opornych na inhibitory proteazy. Utrata skuteczności leczenia przeciwwirusowego może być nieodwracalna i ograniczać przyszłe opcje terapii.

Mechanizm

Enzalutamid jest silnym induktorem CYP3A4 i przyspiesza metabolizm atazanawiru, który jest substratem tego izoenzymu. Prowadzi to do istotnego spadku stężenia atazanawiru we krwi. Atazanawiru nie łączy się z silnymi induktorami CYP3A4 ze względu na możliwość utraty działania terapeutycznego i rozwoju oporności.[1] Hamowanie CYP3A4 przez atazanawir może dodatkowo umiarkowanie zwiększać ekspozycję na enzalutamid, ale ma to mniejsze znaczenie kliniczne niż indukcja.

Metabolizm i transportery

Wspólny mechanizm:

  • Atazanawir – inhibitor CYP3A4[2], enzalutamid – drugorzędny szlak substrat CYP3A4[3]
  • Enzalutamid – silny induktor CYP3A4[4], atazanawir – wrażliwy substrat CYP3A4[2]
  • Atazanawir: inhibitor CYP3A4[2], wrażliwy substrat CYP3A4[2]
  • Enzalutamid: inhibitor OAT3[3], słaby inhibitor P-gp[3], induktor CYP2B6[3], umiarkowany induktor CYP2C19[4], umiarkowany induktor CYP2C9[4], silny induktor CYP3A4[4], induktor UGT1A1[3], umiarkowanie wrażliwy substrat CYP2C8[3], drugorzędny szlak substrat CYP3A4[3]

Monitorować

  • wiremia HIV (HIV RNA) po każdej zmianie leczenia
  • liczba limfocytów CD4
  • skuteczność leczenia przeciwnowotworowego (PSA) po ewentualnej zmianie leku przeciwandrogenowego

Bezpieczniejsze alternatywy

darolutamidabirateron

Kiedy ocena się zmienia

Atazanawir włączany wkrótce po odstawieniu enzalutamidukolejność włączenia · enzalutamidinne zalecenieDziałanie indukujące enzalutamidu utrzymuje się jeszcze przez pewien czas po jego odstawieniu, dlatego po zakończeniu terapii stężenie atazanawiru może być początkowo obniżone. Zaplanuj odstęp przed włączeniem atazanawiru i skontroluj wiremię po zmianie leczenia.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Krka 200 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/atazanavir-krka-100402296/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/reyataz-100125810/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Enzalutamide Accordpharma. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/enzalutamide-accordpharma-100535469/
  4. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: fda.gov

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneAtazanawir+ KariprazynaNie łącz atazanawiru z kariprazyną.Nie przyjmuj tych leków razem i jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem, który zmieni jeden z nich – żadnego leku nie odstawiaj samodzielnie.opóźniony (dni)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie przyjmuj tych leków razem i jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem, który zmieni jeden z nich – żadnego leku nie odstawiaj samodzielnie.

Lek na HIV atazanawir spowalnia usuwanie z organizmu kariprazyny, leku stosowanego w schizofrenii. Kariprazyna gromadzi się wtedy we krwi i może wywołać silny niepokój ruchowy, drżenie, sztywność mięśni, senność lub zawroty głowy przy wstawaniu. Tych leków nie stosuje się razem, a objawy mogą narastać powoli przez wiele dni.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • nie możesz usiedzieć w miejscu
  • drżenie lub sztywność mięśni
  • mimowolne ruchy twarzy lub języka
  • silna senność
  • zawroty głowy lub omdlenie przy wstawaniu
  • wysoka gorączka ze sztywnością mięśni i splątaniem
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Nie łącz atazanawiru z kariprazyną[1]. Gdy pacjent wymaga leczenia przeciwretrowirusowego z atazanawirem, wybierz lek przeciwpsychotyczny niezależny od CYP3A4 albo – w porozumieniu z lekarzem prowadzącym terapię HIV – schemat przeciwretrowirusowy bez inhibitora CYP3A4. Po odstawieniu kariprazyny jej czynny metabolit utrzymuje się w organizmie długo, dlatego włączenie atazanawiru wkrótce potem nadal wymaga obserwacji pacjenta.

Skutek kliniczny

Wzrost stężenia kariprazyny i jej długo działających metabolitów nasila działania zależne od dawki – akatyzję, niepokój, objawy pozapiramidowe, sedację i hipotensję ortostatyczną. Zwiększa się też ryzyko późnych dyskinez i złośliwego zespołu neuroleptycznego. Ze względu na bardzo długi okres półtrwania didesmetylokariprazyny działania niepożądane mogą narastać stopniowo i utrzymywać się długo po zmianie leczenia.

Mechanizm

Atazanawir hamuje CYP3A4, a po wzmocnieniu rytonawirem lub kobicystatem jest silnym inhibitorem tego enzymu. Kariprazyna oraz jej czynne metabolity, desmetylokariprazyna i didesmetylokariprazyna, są metabolizowane głównie przez CYP3A4, dlatego zahamowanie enzymu zwiększa narażenie na kariprazynę i wszystkie jej czynne frakcje. Kariprazyny nie łączy się z silnymi ani umiarkowanymi inhibitorami CYP3A4[1].

Metabolizm i transportery

Wspólny mechanizm:

  • Atazanawir – inhibitor CYP3A4[2], kariprazyna – umiarkowanie wrażliwy substrat CYP3A4[3]
  • Atazanawir: inhibitor CYP3A4[2], wrażliwy substrat CYP3A4[2]
  • Kariprazyna: inhibitor P-gp[3], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[3], umiarkowanie wrażliwy substrat CYP3A4[3]

Monitorować

  • akatyzja i niepokój ruchowy
  • objawy pozapiramidowe
  • nadmierna senność
  • ciśnienie tętnicze w pozycji stojącej
  • objawy złośliwego zespołu neuroleptycznego

Bezpieczniejsze alternatywy

amisulprydpaliperydondolutegrawirraltegrawir

Kiedy ocena się zmienia

Atazanawir wzmocniony rytonawirem lub kobicystatemdawka · atazanawirryzyko rośnieWzmocnienie rytonawirem lub kobicystatem dodatkowo nasila hamowanie CYP3A4 i wzrost narażenia na kariprazynę, a sam wzmacniacz również należy do inhibitorów, z którymi kariprazyny się nie łączy.
Atazanawir włączany po niedawnym odstawieniu kariprazynykolejność włączenia · kariprazynainne zalecenieDidesmetylokariprazyna utrzymuje się w organizmie długo po odstawieniu kariprazyny, dlatego po włączeniu atazanawiru obserwuj pacjenta pod kątem akatyzji i objawów pozapiramidowych.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Reagila 1,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/reagila-100390771/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/reyataz-100125810/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Reagila. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/reagila-100390771/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneDziurawiec+ AtazanawirPołączenie jest przeciwwskazane i nie wolno stosować dziurawca w żadnej postaci doustnej u pacjenta leczonego atazanawirem.Nie stosuj dziurawca w żadnej postaci, a jeśli już go przyjmujesz, odstaw go i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem prowadzącym leczenie HIV.opóźniony (dni)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie stosuj dziurawca w żadnej postaci, a jeśli już go przyjmujesz, odstaw go i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem prowadzącym leczenie HIV.

Dziurawiec przyspiesza usuwanie atazanawiru z organizmu, przez co lek na HIV przestaje dobrze działać. Wirus może wtedy znów się namnażać i uodpornić na leczenie. Dotyczy to także herbatek, kropli i nalewek z dziurawcem. Tych dwóch produktów nie wolno łączyć.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • wynik badania wiremii gorszy niż wcześniej
  • nawracające infekcje lub gorączka bez wyraźnej przyczyny
  • nowe objawy, które lekarz łączył wcześniej z nieleczonym zakażeniem HIV
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm, PK – transport
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Połączenie jest przeciwwskazane i nie wolno stosować dziurawca w żadnej postaci doustnej u pacjenta leczonego atazanawirem.[1][2] Jeśli pacjent już przyjmuje oba produkty, należy odstawić dziurawiec i pilnie skierować go do lekarza prowadzącego leczenie HIV w celu oznaczenia wiremii. Indukcja enzymów wygasa stopniowo, dlatego po odstawieniu dziurawca stężenie atazanawiru wraca do normy z opóźnieniem. W razie potrzeby leczenia obniżonego nastroju lekarz powinien dobrać lek przeciwdepresyjny z uwzględnieniem interakcji z całym schematem przeciwretrowirusowym.

Skutek kliniczny

Spadek stężenia atazanawiru grozi utratą skuteczności terapii przeciwretrowirusowej, wzrostem wiremii HIV i rozwojem oporności wirusa, także na inne inhibitory proteazy.[1][2] Skutek może się ujawnić dopiero w kontrolnym oznaczeniu wiremii, bez wcześniejszych objawów.

Mechanizm

Dziurawiec, głównie dzięki hyperforynie, aktywuje receptor PXR i indukuje CYP3A4 w wątrobie i jelicie oraz glikoproteinę P. Atazanawir jest substratem CYP3A4, więc jego stężenie w osoczu znacznie spada. Atazanawiru z zielem dziurawca zwyczajnego nie łączy się, bo jest ono silnym induktorem CYP3A4.[1][2] Wzmocnienie rytonawirem lub kobicystatem nie chroni przed tą interakcją.

Metabolizm i transportery

Wspólny mechanizm:

  • Dziurawiec – silny induktor CYP3A4[3], atazanawir – wrażliwy substrat CYP3A4[4]
  • Dziurawiec: silny induktor CYP3A4[3]
  • Atazanawir: inhibitor CYP3A4[4], wrażliwy substrat CYP3A4[4]

Monitorować

  • wiremia HIV (HIV RNA) po wykryciu wspólnego stosowania
  • liczba limfocytów CD4
  • w razie niepowodzenia leczenia – badanie oporności wirusa

Bezpieczniejsze alternatywy

sertralinaescytalopram

Kiedy ocena się zmienia

Dziurawiec odstawiony niedawno przed włączeniem atazanawiruodstep · dziurawiecinne zalecenieIndukcja CYP3A4 wygasa stopniowo po odstawieniu dziurawca, dlatego u pacjenta, który niedawno go stosował, należy zachować odstęp przed rozpoczęciem terapii atazanawirem albo uważnie kontrolować odpowiedź wirusologiczną.
Na skórę (olej, maść)droga podania · dziurawiecryzyko malejePrzy stosowaniu miejscowym na skórę wchłanianie hyperforyny jest niewielkie, więc ryzyko indukcji jest znacznie mniejsze niż po podaniu doustnym, ale brak danych pozwalających uznać takie łączenie za bezpieczne.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz 100 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/reyataz-100125810/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Krka 200 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/atazanavir-krka-100402296/
  3. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/reyataz-100125810/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneFenobarbital+ AtazanawirNie łącz atazanawiru z fenobarbitalem, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane ze względu na możliwość utraty działania terapeutycznego i rozwoju oporności.Nie odstawiaj żadnego z leków samodzielnie, tylko jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który leczy cię z powodu HIV, aby zmienił leczenie.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie odstawiaj żadnego z leków samodzielnie, tylko jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który leczy cię z powodu HIV, aby zmienił leczenie.

Fenobarbital przyspiesza rozkładanie atazanawiru w organizmie. Przez to lek na HIV może przestać działać, a wirus może uodpornić się na leczenie. Tych dwóch leków nie stosuje się razem.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • wynik badania pokazujący wzrost ilości wirusa we krwi
  • nawrót lub nasilenie napadów padaczkowych po zmianie leków
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie łącz atazanawiru z fenobarbitalem, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane ze względu na możliwość utraty działania terapeutycznego i rozwoju oporności[1][2]. U pacjenta z padaczką leczonego atazanawirem zamień fenobarbital na lek przeciwpadaczkowy, który nie indukuje enzymów wątrobowych, albo w porozumieniu z lekarzem chorób zakaźnych zmień schemat leczenia przeciwretrowirusowego. Zamianę fenobarbitalu prowadź stopniowo, bo nagłe odstawienie grozi napadami drgawkowymi. Pamiętaj, że działanie indukujące wygasa powoli i utrzymuje się jeszcze przez pewien czas po odstawieniu fenobarbitalu.

Skutek kliniczny

Spadek stężenia atazanawiru grozi utratą działania przeciwwirusowego i rozwojem oporności HIV[1]. Oporność może objąć także inne inhibitory proteazy i ograniczyć przyszłe opcje leczenia.

Mechanizm

Fenobarbital silnie indukuje mikrosomalne enzymy wątroby, w tym CYP3A4, przez co przyspiesza metabolizm wielu leków i osłabia ich działanie[3]. Atazanawir jest metabolizowany w wątrobie przez CYP3A4, więc indukcja tego enzymu zmniejsza jego stężenie we krwi[1]. Wzmocnienie atazanawiru rytonawirem nie chroni wiarygodnie przed tym efektem.

Metabolizm i transportery

Wspólny mechanizm:

  • Fenobarbital – umiarkowany induktor CYP3A4[4], atazanawir – wrażliwy substrat CYP3A4[5]
  • Fenobarbital: umiarkowany induktor CYP3A4[4]
  • Atazanawir: inhibitor CYP3A4[5], wrażliwy substrat CYP3A4[5]

Monitorować

  • miano wiremii HIV (HIV RNA) po każdej zmianie leczenia
  • kontrola napadów padaczkowych podczas zamiany fenobarbitalu
  • stężenie bilirubiny – fenobarbital może je obniżać, co zaburza ocenę typowej dla atazanawiru hiperbilirubinemii

Bezpieczniejsze alternatywy

lewetyracetamlakozamidgabapentynapregabalina

Kiedy ocena się zmienia

Fenobarbital niedawno odstawionykolejność włączenia · fenobarbitalinne zalecenieDziałanie indukujące fenobarbitalu wygasa stopniowo po jego odstawieniu, dlatego po rozpoczęciu atazanawiru w tym okresie należy ściśle monitorować miano wiremii HIV.
Atazanawir wzmocniony rytonawirem lub kobicystatempostać · atazanawirinne zalecenieWzmocnienie atazanawiru nie znosi przeciwwskazania – indukcja enzymów może przełamać działanie wzmacniacza.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz 100 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/reyataz-100125810/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Krka 200 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/atazanavir-krka-100402296/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Luminalum Unia 15 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/luminalum-unia-100084643/
  4. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/reyataz-100125810/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneFenytoina+ AtazanawirPołączenie jest przeciwwskazane.Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę, tylko jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem prowadzącym leczenie HIV lub neurologiem.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę, tylko jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem prowadzącym leczenie HIV lub neurologiem.

Fenytoiny nie łączy się z atazanawirem. Fenytoina przyspiesza usuwanie atazanawiru z organizmu, przez co lek na HIV może przestać działać. Wirus może wtedy stać się odporny na leczenie. Lekarz zwykle zamienia lek przeciwpadaczkowy na inny, bezpieczny przy leczeniu HIV.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • gorsze wyniki badań wiremii HIV
  • nawrót lub nasilenie napadów padaczkowych po zmianie leków
  • zawroty głowy, chwiejny chód lub podwójne widzenie
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Połączenie jest przeciwwskazane.[1][2] Należy zmienić lek przeciwpadaczkowy na taki, który nie indukuje CYP3A4, albo – w porozumieniu z lekarzem prowadzącym leczenie HIV – dobrać schemat przeciwretrowirusowy odporny na indukcję. Po odstawieniu fenytoiny działanie indukujące wygasa stopniowo, więc atazanawir włącza się po konsultacji ze specjalistą.

Skutek kliniczny

Spadek stężenia atazanawiru grozi utratą działania terapeutycznego, wzrostem wiremii HIV i rozwojem oporności wirusa na leki.[1][2] Oporność może ograniczyć dalsze opcje leczenia przeciwretrowirusowego.

Mechanizm

Fenytoina jest silnym induktorem CYP3A4, a atazanawir jest metabolizowany w wątrobie właśnie przez CYP3A4.[1] Indukcja enzymu przyspiesza eliminację atazanawiru i obniża jego stężenie w osoczu, czego nie równoważy w pełni wzmocnienie rytonawirem.[1] Możliwy jest też efekt odwrotny – rytonawir stosowany jako wzmacniacz może zmieniać stężenie fenytoiny.

Metabolizm i transportery

Wspólny mechanizm:

  • Fenytoina – silny induktor CYP3A4[3], atazanawir – wrażliwy substrat CYP3A4[4]
  • Fenytoina: umiarkowany induktor CYP1A2[3], umiarkowany induktor CYP2C19[3], silny induktor CYP3A4[3], umiarkowanie wrażliwy substrat CYP2C9[3]
  • Atazanawir: inhibitor CYP3A4[4], wrażliwy substrat CYP3A4[4]

Monitorować

  • wiremia HIV (HIV RNA)
  • stężenie fenytoiny w surowicy przy zmianie leczenia
  • kontrola napadów padaczkowych po zamianie leku przeciwpadaczkowego

Bezpieczniejsze alternatywy

lewetyracetambrywaracetamtopiramat

Kiedy ocena się zmienia

Fenytoina niedawno odstawionakolejność włączenia · fenytoinainne zalecenieDziałanie indukujące fenytoiny wygasa stopniowo po jej odstawieniu, dlatego moment włączenia atazanawiru i kontrolę wiremii ustala lekarz prowadzący leczenie HIV.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz 100 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/reyataz-100125810/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Krka 200 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/atazanavir-krka-100402296/
  3. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/reyataz-100125810/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneInhibitory pompy protonowej (np. pantoprazol, omeprazol, ezomeprazol)+ Inhibitory proteazy (np. atazanawir) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora pompy protonowej i atazanawiru należy unikać tego połączenia, a gdy jest ono niezbędne – stosować wyłącznie atazanawir wzmacniany, najmniejszą skuteczną dawkę inhibitora pompy protonowej i ścisłe monitorowanie skuteczności leczenia HIV.Jeśli przyjmujesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy, nie stosuj na własną rękę leków na zgagę takich jak omeprazol czy pantoprazol i zapytaj lekarza prowadzącego leczenie HIV lub farmaceutę, czy możesz je łączyć.szybki (godziny)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli przyjmujesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy, nie stosuj na własną rękę leków na zgagę takich jak omeprazol czy pantoprazol i zapytaj lekarza prowadzącego leczenie HIV lub farmaceutę, czy możesz je łączyć.

Leki zmniejszające wydzielanie kwasu w żołądku, takie jak omeprazol, pantoprazol czy ezomeprazol, mogą sprawić, że atazanawir prawie się nie wchłania. Wtedy leczenie HIV przestaje dobrze działać, a wirus może stać się odporny na leki. Dotyczy to wszystkich leków z tej grupy, także kupowanych bez recepty na zgagę. Inne leki na HIV z tej grupy, na przykład darunawir, nie mają tego problemu.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • wynik badania pokazujący wzrost ilości wirusa HIV we krwi
  • spadek liczby limfocytów CD4 w kolejnych badaniach
  • nawracające infekcje lub gorsze samopoczucie po rozpoczęciu leku na zgagę
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – wchłanianie
Początek
szybki (godziny)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora pompy protonowej i atazanawiru należy unikać tego połączenia, a gdy jest ono niezbędne – stosować wyłącznie atazanawir wzmacniany, najmniejszą skuteczną dawkę inhibitora pompy protonowej i ścisłe monitorowanie skuteczności leczenia HIV. Dotyczy to pantoprazolu, omeprazolu, ezomeprazolu, rabeprazolu, lanzoprazolu i dekslanzoprazolu w równym stopniu, więc zamiana jednego inhibitora pompy protonowej na inny nie rozwiązuje problemu. W pierwszej kolejności warto rozważyć lek blokujący receptor H2, na przykład famotydynę, z zachowaniem odstępu zalecanego w ChPL atazanawiru albo leki zobojętniające przyjmowane z odstępem od atazanawiru. Jeśli pacjent wymaga długotrwałego, silnego hamowania wydzielania kwasu, lekarz prowadzący leczenie HIV powinien rozważyć zmianę schematu przeciwretrowirusowego na taki, który nie zależy od pH żołądka, na przykład oparty na darunawirze. Decyzję o każdym połączeniu z atazanawirem należy uzgodnić z ośrodkiem leczenia HIV.

Skutek kliniczny

Zmniejszenie stężenia atazanawiru może prowadzić do niepełnego zahamowania replikacji HIV, wzrostu wiremii i wyboru szczepów wirusa opornych na inhibitory proteazy, co ogranicza przyszłe możliwości leczenia. Ryzyko jest największe przy atazanawirze stosowanym bez leku wzmacniającego, przy większych dawkach inhibitora pompy protonowej oraz u pacjentów z wcześniejszymi niepowodzeniami leczenia przeciwretrowirusowego[1].

Mechanizm

Atazanawir słabo rozpuszcza się w środowisku o wyższym pH i do dobrego wchłonięcia wymaga kwaśnej treści żołądka[1]. Inhibitory pompy protonowej trwale i silnie hamują wydzielanie kwasu solnego, co znacząco zmniejsza rozpuszczalność i wchłanianie atazanawiru, także wtedy, gdy jest on wzmacniany rytonawirem lub kobicystatem[2]. Efekt jest wspólny dla wszystkich inhibitorów pompy protonowej, ponieważ wynika z samego zahamowania wydzielania kwasu, a nie z cech poszczególnych substancji. Pozostałe inhibitory proteazy z tej grupy nie mają tej zależności od pH, dlatego interakcja nie jest wspólna dla całej klasy[2].

Monitorować

  • wiremia HIV (HIV RNA) po rozpoczęciu lub zmianie dawki inhibitora pompy protonowej
  • liczba limfocytów CD4 w kolejnych kontrolach
  • samodzielne przyjmowanie inhibitorów pompy protonowej bez recepty
  • przestrzeganie zaleceń dotyczących pory przyjmowania atazanawiru z posiłkiem

Kiedy ocena się zmienia

Atazanawir bez leku wzmacniającego (bez rytonawiru lub kobicystatu)postać · inhibitory proteazyryzyko rośnieAtazanawir stosowany bez rytonawiru lub kobicystatu osiąga zbyt niskie stężenia po dodaniu inhibitora pompy protonowej i takiego połączenia nie należy stosować w żadnych okolicznościach.
Dawka większa niż najmniejsza dawka terapeutycznadawka · inhibitory pompy protonowejryzyko rośnieIm silniejsze i dłuższe hamowanie wydzielania kwasu, tym większy spadek wchłaniania atazanawiru, dlatego przy koniecznym połączeniu należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę inhibitora pompy protonowej zgodnie z ChPL atazanawiru.
Stosowanie przewlekłeczas leczenia · inhibitory pompy protonowejinne zalecenieGdy pacjent wymaga przewlekłego leczenia przeciwwydzielniczego, korzystniejsza od długotrwałego łączenia jest zmiana schematu przeciwretrowirusowego na niezależny od pH żołądka, uzgodniona z ośrodkiem leczenia HIV.

Źródła

  1. Zhu L, Persson A, Mahnke L, Eley T, Li T, Xu X, et al. Effect of low-dose omeprazole (20 mg daily) on the pharmacokinetics of multiple-dose atazanavir with ritonavir in healthy subjects. J Clin Pharmacol. 2010;51(3):368-77. doi: 10.1177/0091270010367651. PMID: 20457590.
  2. Klein CE, Chiu YL, Cai Y, Beck K, King KR, Causemaker SJ, et al. Effects of acid-reducing agents on the pharmacokinetics of lopinavir/ritonavir and ritonavir-boosted atazanavir. J Clin Pharmacol. 2008;48(5):553-62. doi: 10.1177/0091270007313392. PMID: 18440920.

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneInhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir)+ Alfa-adrenolityki urologiczne (np. tamsulosyna, sylodosyna, alfuzosyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i alfa-adrenolityku urologicznego należy unikać tego połączenia albo, gdy jest konieczne, wybrać lek o najmniejszym ryzyku i ściśle kontrolować ciśnienie tętnicze.Jeśli bierzesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy i lek na prostatę z grupy alfa-blokerów, nie zaczynaj ani nie łącz ich bez rozmowy z lekarzem, a gdy już je bierzesz razem, wstawaj powoli i zgłoś lekarzowi zawroty głowy lub omdlenie.szybki (godziny)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli bierzesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy i lek na prostatę z grupy alfa-blokerów, nie zaczynaj ani nie łącz ich bez rozmowy z lekarzem, a gdy już je bierzesz razem, wstawaj powoli i zgłoś lekarzowi zawroty głowy lub omdlenie.

Niektóre leki na HIV, takie jak darunawir, atazanawir czy rytonawir, spowalniają usuwanie z organizmu leków na prostatę, takich jak alfuzosyna, sylodosyna czy tamsulosyna. Lek na prostatę gromadzi się wtedy we krwi i działa silniej niż powinien. Może to mocno obniżyć ciśnienie, zwłaszcza przy wstawaniu, i grozić zawrotami głowy, omdleniem lub upadkiem. Terazosyna jest wyjątkiem, bo organizm usuwa ją inną drogą.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • zawroty głowy lub pociemnienie przed oczami przy wstawaniu
  • omdlenie lub upadek
  • kołatanie serca lub szybkie bicie serca
  • silne osłabienie i senność
  • bolesny wzwód trwający kilka godzin
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm, PK – transport
Początek
szybki (godziny)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i alfa-adrenolityku urologicznego należy unikać tego połączenia albo, gdy jest konieczne, wybrać lek o najmniejszym ryzyku i ściśle kontrolować ciśnienie tętnicze. Alfuzosyna jest przeciwwskazana z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i inhibitorami proteazy wzmacnianymi rytonawirem. Nie należy jej z nimi łączyć. Sylodosyny nie zaleca się łączyć z silnymi inhibitorami CYP3A4. Tamsulosynę można rozważyć tylko ostrożnie, w najniższej dawce, z oceną ciśnienia w pozycji stojącej po rozpoczęciu leczenia. Jeśli pacjent wymaga alfa-adrenolityku, rozsądną opcją jest terazosyna z miareczkowaniem dawki od najniższej. Można też zamiast niego zastosować inhibitor 5-alfa-reduktazy. Gdy zmiana leczenia przeciwwirusowego jest możliwa, warto rozważyć schemat bez inhibitora proteazy i bez wzmacniacza farmakokinetycznego.

Skutek kliniczny

Większe stężenie alfa-adrenolityku nasila jego działanie rozszerzające naczynia. Może to dać hipotonię ortostatyczną, zawroty głowy, omdlenia i upadki, a także tachykardię odruchową. Alfuzosyna wydłuża odstęp QT zależnie od stężenia. To ryzyko sumuje się z działaniem sakwinawiru i rytonawiru, które same wydłużają QT. Najsilniejszy wzrost stężeń dotyczy alfuzosyny i sylodosyny. Przy tamsulosynie wzrost jest mniejszy, ale nadal może mieć znaczenie kliniczne.

Mechanizm

Inhibitory proteazy, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem, są silnymi inhibitorami CYP3A4. Dotyczy to też leków, które podaje się zawsze z rytonawirem, jak darunawir, typranawir czy sakwinawir. Alfuzosyna, sylodosyna i tamsulosyna są w dużej mierze metabolizowane przez CYP3A4. Gdy ten szlak zostaje zahamowany, ich stężenie we krwi wyraźnie rośnie i utrzymuje się dłużej. W przypadku sylodosyny dochodzi jeszcze hamowanie glikoproteiny P. Mechanizm jest wspólny dla całej grupy inhibitorów proteazy. W grupie alfa-adrenolityków dotyczy alfuzosyny, sylodosyny i tamsulosyny, ale nie terazosyny.

Monitorować

  • ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej, szczególnie w pierwszych dniach połączenia
  • objawy hipotonii ortostatycznej: zawroty głowy, omdlenia, upadki
  • częstość akcji serca
  • EKG z oceną odstępu QT przy połączeniu z sakwinawirem lub u pacjentów z innymi czynnikami ryzyka wydłużenia QT

Kiedy ocena się zmienia

wiek ≥ 65 latpacjentryzyko rośnieU osób starszych hipotonia ortostatyczna częściej prowadzi do upadków i złamań. Nasilenie działania alfa-adrenolityku jest u nich szczególnie niebezpieczne, więc należy unikać połączenia lub stosować najniższe dawki z kontrolą ciśnienia w pozycji stojącej.
Inhibitor proteazy dołączony do stałego leczenia alfa-adrenolitykiemkolejność włączenia · inhibitory proteazyinne zalecenieGdy inhibitor proteazy, zwłaszcza wzmacniany rytonawirem, dołącza się do wcześniej dobrze tolerowanego alfa-adrenolityku, stężenie alfa-adrenolityku rośnie w ciągu kilku dni. Należy wtedy odstawić alfuzosynę lub sylodosynę i zamienić je na lek bez tej interakcji. Przy tamsulosynie trzeba rozważyć zmniejszenie dawki i kontrolować ciśnienie w pierwszych dniach.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Accord 75 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/darunavir-accord-100407537/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz 100 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/reyataz-100125810/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Krka 200 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/atazanavir-krka-100402296/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Accord 150 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/atazanavir-accord-100399016/
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/prezista-100201988/
  6. Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Krka 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/darunavir-krka-100401954/
  7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Omnic Ocas 0,4 0,4 mg, tabletki powlekane o przedłużonym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/omnic-ocas-0-4-100136340/
  8. Charakterystyka Produktu Leczniczego Tanyz 0,4 mg, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/tanyz-100158198/
  9. Charakterystyka Produktu Leczniczego Tamsudil 0,4 mg, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu, twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/tamsudil-100158488/
  10. Charakterystyka Produktu Leczniczego Silodosin Recordati 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/silodosin-recordati-100416861/
  11. Charakterystyka Produktu Leczniczego Silodyx 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/silodyx-100316390/
  12. Charakterystyka Produktu Leczniczego Urorec 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/urorec-100074739/

Pełny opis tej pary

Oznaczenia na tej stronie

  • Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
  • Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
  • Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
  • Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć

Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.

Zgłoś błąd lub sugestię

Zgłoszenie trafi do redakcji razem z adresem tej strony. Nie podawaj danych pacjenta. Zasady przetwarzania danych opisuje polityka prywatności.