Interakcje / Benzylopenicylina / Benzylopenicylina i chloramfenikol
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Unikaj jednoczesnego ogólnoustrojowego stosowania benzylopenicyliny i chloramfenikolu.
Jeśli lekarz zalecił ci oba antybiotyki do przyjmowania doustnie lub w zastrzykach, zapytaj lekarza lub farmaceutę, czy to połączenie jest zamierzone.
Niekorzystna interakcjaBenzylopenicylina+ ChloramfenikolUnikaj jednoczesnego ogólnoustrojowego stosowania benzylopenicyliny i chloramfenikolu.Jeśli lekarz zalecił ci oba antybiotyki do przyjmowania doustnie lub w zastrzykach, zapytaj lekarza lub farmaceutę, czy to połączenie jest zamierzone.nieznanyopisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Jeśli lekarz zalecił ci oba antybiotyki do przyjmowania doustnie lub w zastrzykach, zapytaj lekarza lub farmaceutę, czy to połączenie jest zamierzone.
Chloramfenikol może osłabiać działanie benzylopenicyliny, gdy oba antybiotyki działają w całym organizmie. Wtedy leczenie zakażenia może być mniej skuteczne. Chloramfenikol w maści na skórę praktycznie nie przenika do krwi i nie przeszkadza penicylinie.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, która nie spada lub wraca w trakcie leczenia
- nasilanie się objawów zakażenia mimo przyjmowania antybiotyków
- silny ból głowy, sztywność karku lub splątanie
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- nieznany
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Unikaj jednoczesnego ogólnoustrojowego stosowania benzylopenicyliny i chloramfenikolu.[1] Jeśli potrzebne jest leczenie skojarzone, wybierz drugi lek o działaniu bakteriobójczym zgodnie z antybiogramem. Jeśli połączenie jest nieuniknione, ściśle oceniaj odpowiedź kliniczną na leczenie. Miejscowe stosowanie chloramfenikolu na skórę nie wymaga zmiany leczenia penicyliną.
Skutek kliniczny
Przy jednoczesnym ogólnoustrojowym stosowaniu obu leków leczenie zakażenia może być mniej skuteczne niż przy samej benzylopenicylinie. Największe znaczenie ma to w ciężkich zakażeniach, w których potrzebne jest szybkie działanie bakteriobójcze, na przykład w zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych lub zapaleniu wsierdzia.
Mechanizm
Benzylopenicylina działa bakteriobójczo tylko na bakterie, które aktywnie się dzielą i budują ścianę komórkową. Chloramfenikol hamuje syntezę białek bakteryjnych i zatrzymuje wzrost bakterii, przez co osłabia działanie penicyliny. Chloramfenikolu nie podaje się jednocześnie z penicylinami ze względu na działanie antagonistyczne.[1] Leki bakteriostatyczne mogą zmniejszać bakteriobójcze działanie penicylin.[2]
Metabolizm i transportery
- Benzylopenicylina: substrat OAT3[3]
Monitorować
- odpowiedź kliniczna na leczenie zakażenia (gorączka, objawy miejscowe)
- parametry stanu zapalnego
- wyniki posiewów i antybiogramu
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowo na skórę (maść)droga podania · chloramfenikol | ryzyko maleje | Chloramfenikol stosowany miejscowo na skórę osiąga znikome stężenia ogólnoustrojowe i nie powinien osłabiać działania benzylopenicyliny podanej domięśniowo. Mimo to chloramfenikolu nie podaje się jednocześnie z penicylinami. Ten zapis odnosi się w praktyce do skojarzenia ogólnoustrojowego, a interakcje z innymi lekami stosowanymi miejscowo nie są znane. |
| Ogólnoustrojowo (doustnie, dożylnie)droga podania · chloramfenikol | ryzyko rośnie | Przy ogólnoustrojowym podawaniu chloramfenikolu ryzyko antagonizmu z benzylopenicyliną jest realne, szczególnie w ciężkich zakażeniach wymagających szybkiego działania bakteriobójczego. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Detreomycyna 1% 10 mg/g, maść. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/detreomycyna-1-100018244/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Debecylina 1200000 j.m., proszek do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/debecylina-100017204/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 20.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Alkohol przy tych lekach
Interakcja nieistotna klinicznieBenzylopenicylinaa alkoholNie trzeba zmieniać leczenia ani zakazywać alkoholu z powodu interakcji z benzylopenicyliną.Możesz wypić niewielką ilość alkoholu, ale w czasie infekcji pij z umiarem i nie opuszczaj zaplanowanych zastrzyków.nieznanyteoretyczne
Interakcja nieistotna klinicznie
Możesz wypić niewielką ilość alkoholu, ale w czasie infekcji pij z umiarem i nie opuszczaj zaplanowanych zastrzyków.
Ten antybiotyk nie wchodzi w szkodliwe reakcje z alkoholem i alkohol nie osłabia jego działania. Nie musisz się obawiać nagłego zaczerwienienia, kołatania serca czy wymiotów, jakie mogą się zdarzyć przy niektórych innych lekach. Pamiętaj jednak, że duże ilości alkoholu utrudniają organizmowi walkę z infekcją.
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- brak
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie trzeba zmieniać leczenia ani zakazywać alkoholu z powodu interakcji z benzylopenicyliną. Warto przypomnieć pacjentowi, że w czasie infekcji umiarkowanie w piciu sprzyja zdrowieniu, a przy profilaktyce długotrwałej najważniejsze jest dotrzymywanie terminów kolejnych wstrzyknięć.
Skutek kliniczny
Nie należy oczekiwać klinicznie istotnych skutków jednoczesnego stosowania benzylopenicyliny i alkoholu. Alkohol nie zmniejsza skuteczności przeciwbakteryjnej leku i nie wywołuje z nim reakcji disulfiramopodobnej. Spożywanie dużych ilości alkoholu może natomiast niezależnie od leku pogarszać przebieg infekcji i utrudniać regularne zgłaszanie się na kolejne wstrzyknięcia.
Mechanizm
Między benzylopenicyliną a etanolem nie ma znanego mechanizmu interakcji. ChPL benzylopenicyliny benzatynowej nie wymienia alkoholu ani w przeciwwskazaniach, ani w interakcjach, a jako istotne interakcje podaje tylko probenecyd i antybiotyki bakteriostatyczne[1]. Benzylopenicylina jest wydalana głównie przez nerki w postaci niezmienionej i nie podlega istotnemu metabolizmowi wątrobowemu, na który mógłby wpływać etanol. Cząsteczka nie ma bocznego łańcucha N-metylotiotetrazolowego, który u niektórych cefalosporyn odpowiada za reakcję disulfiramopodobną, dlatego taka reakcja nie jest spodziewana. Postać benzatynowa uwalnia lek powoli z depot domięśniowego, a alkohol nie zmienia tego procesu w żaden udokumentowany sposób.
Metabolizm i transportery
- Benzylopenicylina: substrat OAT3[2]
Kiedy ocena się zmienia
| Duże ilości lub upojenieilość alkoholu · pacjent | inne zalecenie | Przy regularnym piciu dużych ilości alkoholu lub upojeniu interakcja farmakologiczna nadal nie występuje, ale rośnie ryzyko pominięcia kolejnego wstrzyknięcia w leczeniu lub profilaktyce długotrwałej oraz przeoczenia objawów nadwrażliwości. Warto uzgodnić z pacjentem przypomnienia o terminach podania. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Debecylina 1200000 j.m., proszek do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/debecylina-100017204/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Chloramfenikol a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 133
Połączenie przeciwwskazaneChloramfenikol+ KlozapinaKlozapiny nie łączy się z chloramfenikolem, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane.Jeśli przyjmujesz klozapinę, nie stosuj chloramfenikolu, także w maści lub kroplach, bez rozmowy z lekarzem, który prowadzi leczenie klozapiną.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz klozapinę, nie stosuj chloramfenikolu, także w maści lub kroplach, bez rozmowy z lekarzem, który prowadzi leczenie klozapiną.
Klozapina i chloramfenikol mogą osłabiać szpik kostny, czyli miejsce, gdzie powstają krwinki. Razem zwiększają ryzyko groźnego spadku białych krwinek, przez co organizm traci ochronę przed zakażeniami. Dlatego tych leków się nie łączy, a lekarz dobiera wtedy inny antybiotyk.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła
- owrzodzenia w jamie ustnej
- objawy grypopodobne
- nietypowe siniaki lub krwawienia
- bladość i duże zmęczenie
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Klozapiny nie łączy się z chloramfenikolem, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane[1][2][3]. Leczenia klozapiną nie rozpoczyna się u pacjenta, który otrzymuje lek o znacznym ryzyku agranulocytozy[1]. Zakażenie u pacjenta leczonego klozapiną leczy się antybiotykiem bez działania mielosupresyjnego, dobranym do wskazania. Jeśli chloramfenikol został już podany, należy skontaktować się z lekarzem prowadzącym leczenie klozapiną i wykonać morfologię z rozmazem.
Skutek kliniczny
Grozi agranulocytoza lub pancytopenia z ciężkimi, potencjalnie śmiertelnymi zakażeniami. Spadek liczby neutrofili trudno wtedy przypisać jednemu z leków, co utrudnia decyzje w ramach monitorowania hematologicznego klozapiny.
Mechanizm
Oba leki hamują czynność szpiku kostnego. Chloramfenikol upośledza hemopoezę, a klozapina wywołuje neutropenię i agranulocytozę. Ich działanie na szpik sumuje się, więc ryzyko i nasilenie mielosupresji rosną[1][2][3]. Chloramfenikol hamuje też wiele enzymów mikrosomalnych wątroby i spowalnia metabolizm leków przekształcanych w wątrobie[4]. Teoretycznie może więc zwiększać stężenie klozapiny, choć dla tej pary nie jest to udokumentowane.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą neutrofili
- objawy zakażenia (gorączka, ból gardła, owrzodzenia jamy ustnej)
- objawy małopłytkowości i niedokrwistości (siniaki, krwawienia, bladość)
Bezpieczniejsze alternatywy
mupirocyna (na skórę)kwas fusydowy (na skórę i do oka)tobramycyna (do oka)gentamycyna (miejscowo)
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (skóra, oko, ucho)droga podania · chloramfenikol | ryzyko maleje | Przy stosowaniu na skórę lub do oka wchłanianie ogólnoustrojowe chloramfenikolu jest małe, ale lek nawet w tej postaci jest przeciwwskazany u osób z zaburzeniami hemopoezy lub nieprawidłowym składem krwi w wywiadzie. U pacjenta na klozapinie lepiej wybrać inny antybiotyk miejscowy. Jeśli zamiana jest niemożliwa, chloramfenikol stosuje się krótko, na małej powierzchni i bez opóźniania zaplanowanej kontroli morfologii. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam 25 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ayupil 12,5 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ayupil-100396213/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Paxifar 25 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/paxifar-100435798/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Detreomycyna 1% 10 mg/g, maść. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/detreomycyna-1-100018244/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 20.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 20.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
Połączenie przeciwwskazaneChloramfenikol+ FludarabinaNie stosuj chloramfenikolu u pacjenta leczonego fludarabiną.Nie stosuj chloramfenikolu, także w maści lub kroplach, jeśli bierzesz fludarabinę – poproś lekarza o inny antybiotyk.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie stosuj chloramfenikolu, także w maści lub kroplach, jeśli bierzesz fludarabinę – poproś lekarza o inny antybiotyk.
Oba leki mogą osłabiać szpik kostny, który wytwarza krwinki. Razem mogą bardzo obniżyć liczbę krwinek białych, czerwonych i płytek krwi. To zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń, krwawień i silnej anemii.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła albo owrzodzenia w jamie ustnej
- łatwe powstawanie siniaków
- krwawienie z nosa lub dziąseł
- bladość i duże osłabienie
- duszność przy niewielkim wysiłku
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie stosuj chloramfenikolu u pacjenta leczonego fludarabiną. Chloramfenikolu nie stosuje się u chorych z chorobami szpiku, zaburzeniami hemopoezy lub nieprawidłowym składem krwi w wywiadzie[1], a do tej grupy należą chorzy leczeni fludarabiną. Zakażenie leczy się antybiotykiem bez działania mielotoksycznego dobranym do drobnoustroju i miejsca zakażenia.
Skutek kliniczny
Grozi pogłębiona i przedłużona pancytopenia z ciężkimi zakażeniami, krwawieniami i niedokrwistością, a także nieodwracalna niedokrwistość aplastyczna. U chorych z nowotworem krwi leczonych fludarabiną takie powikłania mogą zagrażać życiu.
Mechanizm
Oba leki uszkadzają szpik kostny. Fludarabina wywołuje mielosupresję i limfopenię, a chloramfenikol może powodować zależne od dawki zahamowanie hemopoezy oraz niezależną od dawki niedokrwistość aplastyczną. Chloramfenikol znacznie nasila toksyczne działanie wielu leków na układ krwiotwórczy[1]. Hamowanie enzymów mikrosomalnych wątroby przez chloramfenikol nie ma tu znaczenia, bo fludarabina nie jest metabolizowana w ten sposób.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem
- liczba neutrofilów
- liczba płytek krwi
- hemoglobina i retikulocyty
- objawy zakażenia i krwawienia
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Doustna lub dożylnadroga podania · chloramfenikol | ryzyko rośnie | Przy ogólnym podaniu chloramfenikolu ryzyko zależnego od dawki zahamowania szpiku i niedokrwistości aplastycznej jest największe. |
| Miejscowa (maść, krople do oczu)droga podania · chloramfenikol | ryzyko maleje | Wchłanianie z postaci miejscowych jest małe, ale niedokrwistość aplastyczna nie zależy od dawki, a przeciwwskazanie u chorych z chorobami szpiku obejmuje także maść. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Detreomycyna 1% 10 mg/g, maść. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/detreomycyna-1-100018244/
Połączenie przeciwwskazaneChloramfenikol+ KwetiapinaNie łączy się kwetiapiny z chloramfenikolem podawanym ogólnoustrojowo – należy wybrać antybiotyk bez wpływu na CYP3A4 i szpik.Jeśli lekarz przepisze ci chloramfenikol do połykania lub w zastrzykach, powiedz mu, że bierzesz kwetiapinę – maść i krople do oczu możesz stosować bez obaw.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli lekarz przepisze ci chloramfenikol do połykania lub w zastrzykach, powiedz mu, że bierzesz kwetiapinę – maść i krople do oczu możesz stosować bez obaw.
Chloramfenikol w maści lub kroplach do oczu działa tylko miejscowo i nie wpływa na kwetiapinę. Chloramfenikol podawany w tabletkach lub zastrzykach może jednak zwiększyć ilość kwetiapiny we krwi i nasilić jej działania niepożądane. Oba leki mogą też osłabiać szpik kostny, który wytwarza krwinki.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nadmierna senność
- zawroty głowy lub omdlenie przy wstawaniu
- kołatanie serca
- gorączka, ból gardła lub owrzodzenia w jamie ustnej
- łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
- nietypowa bladość i osłabienie
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łączy się kwetiapiny z chloramfenikolem podawanym ogólnoustrojowo – należy wybrać antybiotyk bez wpływu na CYP3A4 i szpik. Jeśli chloramfenikol jest jedyną opcją w zakażeniu zagrażającym życiu, decyzję podejmuje lekarz, rozważając czasowe odstawienie lub zmniejszenie dawki kwetiapiny przy ścisłym monitorowaniu morfologii krwi, stopnia sedacji, ciśnienia tętniczego i EKG. Miejscowe postacie chloramfenikolu można stosować z kwetiapiną bez ograniczeń wynikających z tej interakcji.
Skutek kliniczny
Ogólnoustrojowy chloramfenikol może zwiększyć stężenie kwetiapiny i nasilić jej działania niepożądane – nadmierną senność, niedociśnienie ortostatyczne, zawroty głowy, objawy antycholinergiczne i wydłużenie odstępu QT. Sumowanie się toksyczności hematologicznej zwiększa ryzyko neutropenii, agranulocytozy i innych zaburzeń morfologii krwi. Przy chloramfenikolu stosowanym miejscowo (maść, krople do oczu) wchłanianie jest minimalne i interakcja nie ma znaczenia klinicznego.
Mechanizm
Kwetiapiny nie łączy się z inhibitorami CYP3A4, a chloramfenikol podany ogólnoustrojowo hamuje ten izoenzym. Chloramfenikol jest inhibitorem wielu enzymów mikrosomalnych wątroby i nasila oraz przedłuża działanie leków metabolizowanych w wątrobie[1]. Kwetiapina jest metabolizowana głównie przez CYP3A4, a silny inhibitor tego izoenzymu (ketokonazol) zwiększał jej AUC 5- do 8-krotnie[2]. Jednoczesne stosowanie inhibitorów CYP3A4 z kwetiapiną jest przeciwwskazane[2][3][4]. Dodatkowo oba leki mogą uszkadzać układ krwiotwórczy – chloramfenikol znacznie nasila toksyczne działanie innych leków na szpik[1], a przy kwetiapinie (zwłaszcza w skojarzeniu z walproinianem) obserwowano leukopenię i neutropenię[2].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem
- stopień sedacji
- ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej
- EKG z oceną odstępu QT
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (skóra, oko, ucho)droga podania · chloramfenikol | ryzyko maleje | Chloramfenikol stosowany miejscowo nie osiąga stężeń ogólnoustrojowych zdolnych do zahamowania CYP3A4 ani uszkodzenia szpiku w stopniu istotnym dla tej interakcji. Interakcje z lekami stosowanymi miejscowo nie są znane. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Detreomycyna 1% 10 mg/g, maść. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/detreomycyna-1-100018244/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Kwetaplex XR 50 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/kwetaplex-xr-100276779/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Pinexet SR 50 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/pinexet-sr-100506470/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Kwetaplex 25 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/kwetaplex-100206537/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Kwetaplex XR. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 20.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/kwetaplex-xr-100276779/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 20.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Połączenie przeciwwskazaneChloramfenikol+ BusulfanChloramfenikolu, także w postaci maści, nie należy stosować u pacjenta leczonego busulfanem.Nie używaj chloramfenikolu, także w maści, i zapytaj lekarza lub farmaceutę o inny antybiotyk.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie używaj chloramfenikolu, także w maści, i zapytaj lekarza lub farmaceutę o inny antybiotyk.
Busulfan osłabia szpik kostny, który wytwarza krwinki. Chloramfenikol też może uszkadzać szpik, czasem trwale. Razem mogą bardzo obniżyć liczbę krwinek, co grozi ciężkimi zakażeniami i krwawieniami. Dotyczy to także maści z chloramfenikolem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła albo owrzodzenia w jamie ustnej
- łatwe powstawanie siniaków
- krwawienie z nosa lub dziąseł
- drobne czerwone wybroczyny na skórze
- nasilone osłabienie i bladość
- duszność przy niewielkim wysiłku
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Chloramfenikolu, także w postaci maści, nie należy stosować u pacjenta leczonego busulfanem. Chloramfenikolu nie stosuje się u pacjentów z chorobami szpiku kostnego, zaburzeniami hemopoezy lub nieprawidłowym składem krwi w wywiadzie[1], a leczenie busulfanem oznacza taki stan. Zakażenie należy leczyć antybiotykiem bez działania mielotoksycznego, dobranym do wskazania i lokalizacji. Jeśli chloramfenikol został już zastosowany, trzeba go odstawić i skontrolować morfologię krwi z rozmazem.
Skutek kliniczny
Połączenie grozi ciężką pancytopenią z zakażeniami i krwawieniami, w tym niedokrwistością aplastyczną. Ryzyko jest największe przy ogólnoustrojowym podaniu chloramfenikolu i dużych dawkach busulfanu. Objawy pojawiają się zwykle po kilku dniach lub tygodniach i mogą się utrzymywać po odstawieniu leków.
Mechanizm
Oba leki uszkadzają szpik kostny, a ich działanie hamujące krwiotworzenie się sumuje. Chloramfenikol znacznie nasila toksyczne działanie wielu leków na układ krwiotwórczy[1]. Busulfan jest lekiem cytotoksycznym, którego głównym działaniem jest zahamowanie czynności szpiku. Chloramfenikol wywołuje zależne od dawki, zwykle odwracalne zahamowanie hemopoezy, a rzadko także niezależną od dawki, często nieodwracalną niedokrwistość aplastyczną. Chloramfenikol hamuje enzymy mikrosomalne wątroby[1], ale busulfan jest unieczynniany głównie przez sprzęganie z glutationem, więc istotna interakcja farmakokinetyczna jest mało prawdopodobna.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem
- liczba płytek krwi
- liczba neutrofilów
- objawy zakażenia (gorączka, dreszcze)
- objawy skazy krwotocznej
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Ogólnoustrojowa (doustna lub dożylna)droga podania · chloramfenikol | ryzyko rośnie | Przy ogólnoustrojowym podaniu chloramfenikolu narażenie jest znacznie większe niż po zastosowaniu maści, a ryzyko zależnego od dawki zahamowania szpiku i ciężkiej pancytopenii najwyższe. |
| Duże dawki (kondycjonowanie przed przeszczepieniem szpiku)dawka · busulfan | ryzyko rośnie | Duże dawki busulfanu prowadzą do głębokiej mieloablacji, więc każdy dodatkowy lek mielotoksyczny zwiększa ryzyko przedłużonej aplazji i zakażeń. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Detreomycyna 1% 10 mg/g, maść. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/detreomycyna-1-100018244/
Połączenie przeciwwskazaneChloramfenikol+ CyzaprydNie łącz cyzaprydu z chloramfenikolem podawanym doustnie ani dożylnie.Jeśli dostajesz chloramfenikol w tabletkach lub w kroplówce, powiedz lekarzowi, że przyjmujesz cyzapryd, i nie przyjmuj go dalej bez jego zgody.nieznanyteoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli dostajesz chloramfenikol w tabletkach lub w kroplówce, powiedz lekarzowi, że przyjmujesz cyzapryd, i nie przyjmuj go dalej bez jego zgody.
Chloramfenikol przyjmowany w tabletkach lub w kroplówce może zwiększać ilość cyzaprydu we krwi. Za dużo cyzaprydu może wywołać groźne zaburzenia rytmu serca. Maść na skórę i krople do oczu z chloramfenikolem nie mają takiego wpływu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- zawroty głowy
- omdlenie lub uczucie bliskie omdlenia
- duszność
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz cyzaprydu z chloramfenikolem podawanym doustnie ani dożylnie. Cyzaprydu nie stosuje się jednocześnie z doustnymi ani pozajelitowymi silnymi inhibitorami CYP3A4 ani z lekami wydłużającymi odstęp QT[1]. Gdy chloramfenikol ogólnie jest niezbędny, odstaw cyzapryd na czas antybiotykoterapii i wybierz lek prokinetyczny niezależny od CYP3A4. Gdy połączenia nie da się uniknąć, wykonaj EKG z oceną QTc i wyrównaj stężenie potasu i magnezu. Chloramfenikol stosowany miejscowo na skórę lub do oka nie wymaga zmiany leczenia cyzaprydem.
Skutek kliniczny
Zwiększone stężenie cyzaprydu grozi wydłużeniem odstępu QT i groźnymi dla życia zaburzeniami rytmu serca. Mogą wystąpić częstoskurcz komorowy, migotanie komór i częstoskurcz komorowy typu torsade de pointes[1].
Mechanizm
Chloramfenikol podawany ogólnie zwiększa stężenie cyzaprydu, bo hamuje jego metabolizm wątrobowy. Chloramfenikol hamuje wiele enzymów mikrosomalnych i nasila oraz przedłuża działanie leków metabolizowanych w wątrobie[2]. Cyzapryd jest metabolizowany głównie przez CYP3A4, a leki hamujące ten enzym zwiększają jego stężenie w surowicy[1]. Chloramfenikol jest inhibitorem CYP3A4, dlatego przy podaniu doustnym lub dożylnym należy spodziewać się kumulacji cyzaprydu.
Metabolizm i transportery
- Cyzapryd: wrażliwy substrat CYP3A4[3]
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc przed leczeniem i w jego trakcie
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- kołatanie serca, zawroty głowy, omdlenia
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (skóra, oko)droga podania · chloramfenikol | ryzyko maleje | Chloramfenikol stosowany na skórę lub do oka osiąga znikome stężenie ogólnoustrojowe i nie hamuje istotnie metabolizmu cyzaprydu. Przeciwwskazanie dotyczy inhibitorów CYP3A4 podawanych doustnie lub pozajelitowo. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Gasprid 5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/gasprid-100077413/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Detreomycyna 1% 10 mg/g, maść. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/detreomycyna-1-100018244/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Gasprid. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 20.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/gasprid-100077413/
Niekorzystna interakcjaAmpicylina+ ChloramfenikolUnikaj jednoczesnego ogólnego stosowania chloramfenikolu i ampicyliny.Powiedz lekarzowi lub farmaceucie, że stosujesz oba antybiotyki, i nie przerywaj leczenia na własną rękę.opóźniony (dni)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Powiedz lekarzowi lub farmaceucie, że stosujesz oba antybiotyki, i nie przerywaj leczenia na własną rękę.
Ampicylina i chloramfenikol to antybiotyki, które działają na bakterie w odmienny sposób. Chloramfenikol zatrzymuje namnażanie bakterii, a ampicylina zabija głównie te bakterie, które się aktywnie namnażają, dlatego razem mogą działać słabiej niż osobno. Gdy chloramfenikol stosujesz tylko miejscowo, np. jako maść, ryzyko jest małe.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- utrzymująca się lub nawracająca gorączka
- brak poprawy albo nasilenie objawów zakażenia
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Unikaj jednoczesnego ogólnego stosowania chloramfenikolu i ampicyliny[1]. Gdy potrzebne jest leczenie skojarzone, dobierz antybiotyki na podstawie antybiogramu, a jeśli to połączenie jest konieczne, ściśle oceniaj odpowiedź kliniczną na leczenie.
Skutek kliniczny
Możliwe osłabienie bakteriobójczego działania ampicyliny i mniejsza skuteczność leczenia zakażenia. Największe znaczenie ma to w ciężkich zakażeniach, w których potrzebne jest szybkie zabicie bakterii, np. w zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych lub zapaleniu wsierdzia. Antagonizm jest dobrze opisany w badaniach laboratoryjnych, natomiast dane kliniczne są niejednoznaczne – połączenie bywało dawniej stosowane w leczeniu empirycznym.
Mechanizm
Chloramfenikol hamuje syntezę białek bakteryjnych i działa bakteriostatycznie. Ampicylina działa bakteriobójczo głównie na bakterie aktywnie dzielące się i budujące ścianę komórkową, dlatego zahamowanie wzrostu bakterii przez chloramfenikol może osłabiać jej działanie. Chloramfenikolu nie podaje się jednocześnie z penicylinami ze względu na działanie antagonistyczne[1].
Monitorować
- odpowiedź kliniczna na leczenie (gorączka, objawy zakażenia)
- wyniki posiewów i antybiogramu
- parametry stanu zapalnego
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (maść, krople)droga podania · chloramfenikol | ryzyko maleje | Przy miejscowym stosowaniu chloramfenikolu stężenie ogólne jest małe, więc antagonizm z ampicyliną podawaną ogólnie ma niewielkie znaczenie kliniczne mimo zalecenia unikania połączenia. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Detreomycyna 1% 10 mg/g, maść. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/detreomycyna-1-100018244/
Niekorzystna interakcjaBuprenorfina+ ChloramfenikolUnikaj łączenia buprenorfiny z chloramfenikolem podawanym ogólnie, bo buprenorfiny nie zaleca się stosować z lekami wpływającymi na aktywność CYP3A4.Jeśli dostałeś chloramfenikol do picia lub w zastrzykach, powiedz lekarzowi, że bierzesz buprenorfinę, nie pij alkoholu i zgłoś się po pomoc, gdy poczujesz silną senność lub trudność z oddychaniem.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli dostałeś chloramfenikol do picia lub w zastrzykach, powiedz lekarzowi, że bierzesz buprenorfinę, nie pij alkoholu i zgłoś się po pomoc, gdy poczujesz silną senność lub trudność z oddychaniem.
Chloramfenikol przyjmowany doustnie lub w zastrzykach może spowolnić usuwanie buprenorfiny z organizmu. Wtedy buprenorfina działa silniej i dłużej, co może powodować dużą senność, zawroty głowy, a nawet spłycenie oddechu. Maść, krople do oczu lub do uszu z chloramfenikolem nie stwarzają takiego problemu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silna senność, trudność z obudzeniem się
- wolny lub płytki oddech
- silne zawroty głowy
- splątanie
- bardzo wąskie źrenice
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Unikaj łączenia buprenorfiny z chloramfenikolem podawanym ogólnie, bo buprenorfiny nie zaleca się stosować z lekami wpływającymi na aktywność CYP3A4[1]. Jeśli połączenie jest konieczne, zacznij od najmniejszej skutecznej dawki buprenorfiny i obserwuj pacjenta pod kątem nadmiernej sedacji i zahamowania oddechu przez cały czas antybiotykoterapii oraz kilka dni po jej zakończeniu. Chloramfenikol stosowany miejscowo na skórę, do oka lub do ucha nie wymaga zmiany postępowania.
Skutek kliniczny
Przy ogólnym podaniu chloramfenikolu można się spodziewać wzrostu stężenia buprenorfiny i nasilenia jej działania – senności, zawrotów głowy, nudności, zaparć i w najgorszym razie depresji oddechowej. Ryzyko rośnie u osób starszych, z chorobami układu oddechowego oraz przyjmujących jednocześnie inne leki hamujące ośrodkowy układ nerwowy, takie jak benzodiazepiny, gabapentynoidy czy alkohol[1].
Mechanizm
Buprenorfina jest metabolizowana przez CYP3A4, a leki hamujące ten izoenzym mogą zmniejszać jej metabolizm i zwiększać jej stężenie[1]. Chloramfenikol podawany ogólnie hamuje wiele enzymów mikrosomalnych wątroby i nasila oraz przedłuża działanie leków metabolizowanych w wątrobie[2]. Przy stosowaniu miejscowym wchłanianie chloramfenikolu do krwi jest małe i interakcja jest mało prawdopodobna.
Metabolizm i transportery
- Buprenorfina: substrat CYP3A4[3]
Monitorować
- stopień sedacji
- częstość i głębokość oddechów
- saturacja u pacjentów z grupy ryzyka
- zawroty głowy i ryzyko upadków
- zaparcia i nudności
Bezpieczniejsze alternatywy
morfinahydromorfon
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (skóra, oko, ucho)droga podania · chloramfenikol | ryzyko maleje | Chloramfenikol stosowany miejscowo wchłania się do krążenia w ilościach zbyt małych, by istotnie hamować metabolizm buprenorfiny. Nie trzeba zmieniać postępowania. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych większa wrażliwość na opioidy zwiększa ryzyko sedacji i depresji oddechowej przy wzroście stężenia buprenorfiny. Monitoruj ściślej. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Bunondol 0,2 mg, tabletki podjęzykowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/bunondol-100011957/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Detreomycyna 1% 10 mg/g, maść. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/detreomycyna-1-100018244/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Bunondol. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 20.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/bunondol-100011957/
Niekorzystna interakcjaCefaklor+ ChloramfenikolUnikaj jednoczesnego ogólnoustrojowego stosowania chloramfenikolu i cefakloru.Powiedz lekarzowi lub farmaceucie, że stosujesz oba antybiotyki, i nie odstawiaj żadnego z nich na własną rękę.nieznanyteoretyczne
Niekorzystna interakcja
Powiedz lekarzowi lub farmaceucie, że stosujesz oba antybiotyki, i nie odstawiaj żadnego z nich na własną rękę.
Cefaklor i chloramfenikol to dwa antybiotyki, które działają na bakterie w odmienny sposób. Stosowane razem mogą sobie przeszkadzać i leczenie zakażenia może być mniej skuteczne. Maść z chloramfenikolem stosowana na małą zmianę skórną zwykle nie ma takiego znaczenia.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, która nie spada po 2–3 dniach leczenia
- nasilanie się zaczerwienienia, bólu lub obrzęku w miejscu zakażenia
- brak poprawy mimo regularnego przyjmowania antybiotyku
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Unikaj jednoczesnego ogólnoustrojowego stosowania chloramfenikolu i cefakloru.[1] Jeśli potrzebne jest leczenie skojarzone, dobierz antybiotyk, który nie antagonizuje działania beta-laktamów. Przy miejscowym stosowaniu chloramfenikolu na niewielką powierzchnię skóry znaczenie interakcji jest wątpliwe, ale warto ocenić, czy oba antybiotyki są potrzebne.
Skutek kliniczny
Jednoczesne ogólnoustrojowe stosowanie obu antybiotyków może zmniejszyć skuteczność leczenia zakażenia i opóźnić eradykację bakterii. Nie zwiększa to toksyczności żadnego z leków.
Mechanizm
Chloramfenikolu nie podaje się jednocześnie z cefalosporynami ze względu na działanie antagonistyczne.[1] Chloramfenikol działa bakteriostatycznie, bo hamuje syntezę białka na rybosomie. Cefaklor działa bakteriobójczo tylko na bakterie dzielące się, które budują ścianę komórkową. Zahamowanie wzrostu bakterii przez chloramfenikol osłabia więc bakteriobójcze działanie cefakloru.
Metabolizm i transportery
- Cefaklor: substrat OAT3[2]
Monitorować
- odpowiedź kliniczna na leczenie (gorączka, objawy miejscowe zakażenia)
- brak poprawy po 48–72 godzinach terapii
Bezpieczniejsze alternatywy
kwas fusydowy (miejscowo)mupirocyna (miejscowo)
Kiedy ocena się zmienia
| Maść / postać do stosowania miejscowegopostać · chloramfenikol | ryzyko maleje | Przy miejscowym stosowaniu chloramfenikolu ekspozycja ogólnoustrojowa jest mała, więc antagonizm wobec cefakloru działającego ogólnoustrojowo ma wątpliwe znaczenie kliniczne. Wystarczy obserwacja odpowiedzi na leczenie. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Detreomycyna 1% 10 mg/g, maść. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/detreomycyna-1-100018244/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 20.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.