Interakcje / Budezonid / Budezonid i cyklosporyna
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Przy długotrwałym stosowaniu budezonidu wziewnie lub doustnie u pacjenta przyjmującego cyklosporynę należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę budezonidu i obserwować pacjenta w kierunku ogólnoustrojowych działań glikokortykosteroidów.
Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę i powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie cyklosporyną, że stosujesz budezonid.
Niekorzystna interakcjaBudezonid+ CyklosporynaPrzy długotrwałym stosowaniu budezonidu wziewnie lub doustnie u pacjenta przyjmującego cyklosporynę należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę budezonidu i obserwować pacjenta w kierunku ogólnoustrojowych działań glikokortykosteroidów.Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę i powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie cyklosporyną, że stosujesz budezonid.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę i powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie cyklosporyną, że stosujesz budezonid.
Cyklosporyna może spowalniać usuwanie budezonidu z organizmu, przez co do krwi trafia więcej leku sterydowego. Przy krótkim stosowaniu sprayu do nosa zwykle nie ma to dużego znaczenia. Przy długim leczeniu wziewnym lub tabletkami mogą pojawić się objawy nadmiaru sterydu, a ryzyko zakażeń może być większe.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zaokrąglenie twarzy lub szybki przyrost masy ciała
- nowe rozstępy lub łatwe powstawanie siniaków
- wzmożone pragnienie i częste oddawanie moczu
- osłabienie, zawroty głowy lub nudności po odstawieniu budezonidu
- białe naloty w jamie ustnej
- częste lub trudno ustępujące infekcje
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy długotrwałym stosowaniu budezonidu wziewnie lub doustnie u pacjenta przyjmującego cyklosporynę należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę budezonidu i obserwować pacjenta w kierunku ogólnoustrojowych działań glikokortykosteroidów.[1] Jeśli korzyść nie przewyższa ryzyka, należy unikać połączenia, a gdy jest ono konieczne – rozważyć zmniejszenie dawki budezonidu.[2] Krótkotrwałe leczenie trwające 1–2 tygodnie ma ograniczone znaczenie kliniczne.[1] Przy długim leczeniu warto rozważyć glikokortykosteroid w mniejszym stopniu zależny od CYP3A4.
Skutek kliniczny
Zwiększona ekspozycja ogólnoustrojowa na budezonid zwiększa ryzyko działań glikokortykosteroidowych – cech zespołu Cushinga, zahamowania czynności nadnerczy, hiperglikemii i nadciśnienia.[1] U pacjenta leczonego cyklosporyną dochodzi do tego sumowanie działania immunosupresyjnego z większym ryzykiem zakażeń. Zahamowanie czynności nadnerczy może dawać fałszywie ujemny wynik testu stymulacji ACTH.[1]
Mechanizm
Cyklosporyna hamuje CYP3A4 i może zwiększać stężenie leków będących substratami tego enzymu.[3] Budezonid jest metabolizowany głównie przez CYP3A4, a cyklosporyna może znacząco zwiększać jego stężenie w osoczu.[2] Efekt jest najsilniejszy przy budezonidzie doustnym, którego niska biodostępność wynika z intensywnego metabolizmu pierwszego przejścia, a najsłabszy przy małych dawkach donosowych.
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- objawy zespołu Cushinga (zaokrąglenie twarzy, przyrost masy ciała, rozstępy)
- ciśnienie tętnicze
- glikemia
- objawy niewydolności nadnerczy, zwłaszcza po odstawieniu budezonidu
- objawy zakażeń, w tym kandydozy jamy ustnej przy postaci wziewnej
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Donosowadroga podania · budezonid | ryzyko maleje | Przy podaniu donosowym w zalecanych dawkach ekspozycja ogólnoustrojowa na budezonid jest mała, więc ryzyko klinicznie istotnych działań ogólnoustrojowych jest niewielkie. |
| czas leczenia ≤ 14 dnibudezonid | ryzyko maleje | Interakcja z inhibitorami CYP3A4 ma ograniczone znaczenie kliniczne przy krótkotrwałym leczeniu trwającym 1–2 tygodnie. |
| Doustnadroga podania · budezonid | ryzyko rośnie | Biodostępność budezonidu doustnego jest ograniczona głównie przez metabolizm pierwszego przejścia z udziałem CYP3A4, dlatego jego zahamowanie może wyraźnie zwiększyć ekspozycję ogólnoustrojową. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tafen Nasal 50 mcg/dawkę donosową, aerozol do nosa, zawiesina. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/tafen-nasal-100193734/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Nebbud 0,25 mg/ml, zawiesina do nebulizacji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/nebbud-100285755/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral 50 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
Alkohol przy tych lekach
Interakcja nieistotna klinicznieBudezonida alkoholNie jest wymagana zmiana dawkowania ani unikanie alkoholu ze względu na budezonid donosowy.Stosuj lek zgodnie z zaleceniami, a jeśli pijesz alkohol, rób to z umiarem i nie pomijaj dawek z tego powodu.nieznanyteoretyczne
Interakcja nieistotna klinicznie
Stosuj lek zgodnie z zaleceniami, a jeśli pijesz alkohol, rób to z umiarem i nie pomijaj dawek z tego powodu.
Alkohol nie wchodzi w istotną interakcję z aerozolem do nosa zawierającym budezonid. Lek działa głównie w nosie i bardzo mało go przechodzi do reszty organizmu. U niektórych osób po alkoholu nos może być bardziej zatkany, ale jest to przejściowe i nie wynika z działania leku.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyraźnie nasilony katar lub zatkany nos po alkoholu, który nie mija w ciągu doby
- krwawienie z nosa lub silne pieczenie błony śluzowej nosa
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie jest wymagana zmiana dawkowania ani unikanie alkoholu ze względu na budezonid donosowy. Leczenie można kontynuować w dotychczasowym schemacie. Ogólne zalecenia dotyczące ograniczania alkoholu wynikają z choroby podstawowej i stanu zdrowia pacjenta, a nie z interakcji z lekiem.
Skutek kliniczny
Nie opisano klinicznie istotnego wpływu alkoholu na skuteczność ani bezpieczeństwo donosowego budezonidu. U niektórych osób alkohol może przejściowo nasilać uczucie zatkanego nosa z powodu rozszerzenia naczyń błony śluzowej. Taki efekt jest niezależny od leku i może przypominać brak skuteczności aerozolu.
Mechanizm
Budezonid stosowany donosowo działa głównie miejscowo i w niewielkim stopniu przenika do krążenia ogólnego. ChPL nie opisuje żadnej interakcji z alkoholem i nie wymienia go ani w przeciwwskazaniach, ani w części o interakcjach.[1] Budezonid jest metabolizowany głównie przez CYP3A4, ale pojedyncze spożycie alkoholu nie jest uznawane za istotny inhibitor tego enzymu. Nie ma więc wiarygodnych podstaw, by oczekiwać zmiany stężenia budezonidu lub nasilenia jego działania ogólnoustrojowego po wypiciu alkoholu.
Metabolizm i transportery
- Budezonid: wrażliwy substrat CYP3A4[2]
Monitorować
- nasilenie objawów nosowych (zatkany nos, kichanie) po spożyciu alkoholu, aby odróżnić je od braku skuteczności leku
- objawy ogólnoustrojowe działania glikokortykosteroidów tylko przy długotrwałym leczeniu lub łączeniu z inhibitorami CYP3A
Kiedy ocena się zmienia
| Doustna lub wziewna (większa ekspozycja ogólnoustrojowa)postać · pacjent | inne zalecenie | Ocena dotyczy aerozolu do nosa. Przy postaciach o większej ekspozycji ogólnoustrojowej należy sprawdzić ChPL konkretnego produktu, ponieważ alkohol może dodatkowo drażnić przewód pokarmowy, co jest wnioskowaniem teoretycznym. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tafen Nasal 50 mcg/dawkę donosową, aerozol do nosa, zawiesina. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/tafen-nasal-100193734/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Niekorzystna interakcjaCyklosporynaa alkoholPacjent przyjmujący cyklosporynę nie powinien popijać dawki czerwonym winem ani pić go w okolicy pory przyjmowania leku.Nie popijaj leku czerwonym winem i nie pij go w porze przyjmowania dawki, a inne napoje alkoholowe pij rzadko i w małych ilościach.szybki (godziny)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Nie popijaj leku czerwonym winem i nie pij go w porze przyjmowania dawki, a inne napoje alkoholowe pij rzadko i w małych ilościach.
Czerwone wino wypite w porze przyjmowania cyklosporyny może sprawić, że do organizmu wchłonie się mniej leku i lek będzie słabiej działał. Po przeszczepieniu narządu może to zwiększać ryzyko odrzucenia przeszczepu. Niewielkie ilości innych napojów alkoholowych nie wpływają wyraźnie na działanie leku. Częste picie alkoholu obciąża jednak wątrobę i podnosi ciśnienie, podobnie jak sam lek.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zmniejszenie ilości oddawanego moczu lub nowe obrzęki
- gorączka albo ból lub tkliwość w okolicy przeszczepionego narządu
- zażółcenie skóry lub białek oczu albo ciemny mocz
- silny ból głowy lub wysokie wartości ciśnienia w pomiarach domowych
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PK – wchłanianie, PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Pacjent przyjmujący cyklosporynę nie powinien popijać dawki czerwonym winem ani pić go w okolicy pory przyjmowania leku. Inne napoje alkoholowe można pić okazjonalnie i w umiarkowanych ilościach. U biorców przeszczepu, którzy regularnie piją czerwone wino lub zmienili nawyki dotyczące alkoholu, należy oznaczyć minimalne stężenie cyklosporyny i w razie potrzeby dostosować dawkę. U pacjentów z chorobą alkoholową lub w trakcie leczenia uzależnienia warto uwzględnić zawartość etanolu w kapsułkach i rozważyć preparat o mniejszej zawartości etanolu.
Skutek kliniczny
Czerwone wino pite w porze dawki może osłabić immunosupresję i u biorców przeszczepu zwiększyć ryzyko odrzucenia, zwłaszcza gdy powtarza się to regularnie. Dane o tym efekcie pochodzą z pojedynczego badania farmakokinetycznego, dlatego jego wielkość u konkretnego pacjenta po przeszczepieniu jest niepewna. Regularne picie większych ilości alkoholu może nasilać nadciśnienie tętnicze i uszkodzenie wątroby, które są znanymi działaniami niepożądanymi cyklosporyny.
Mechanizm
Klinicznie istotna jest głównie interakcja z czerwonym winem, a nie z samym etanolem. Czerwone wino spożyte w okolicy pory dawkowania zmniejsza wchłanianie cyklosporyny z przewodu pokarmowego. W badaniu obniżyło AUC cyklosporyny o ok. 30%, a Cmax o ok. 38%. Przyczyną jest prawdopodobnie wpływ składników wina innych niż etanol na jelitowy transport i metabolizm leku, ale mechanizmu nie wyjaśniono w pełni. Umiarkowane spożycie czystego alkoholu nie wpływa istotnie na stężenie cyklosporyny. Duże ilości alkoholu mogą dodatkowo nasilać nadciśnienie tętnicze i hepatotoksyczność cyklosporyny na zasadzie addycji farmakodynamicznej, co jest przesłanką teoretyczną. Charakterystyki poszczególnych produktów różnią się zapisem o etanolu jako substancji pomocniczej. W kapsułkach zawierających 18,8% obj. etanolu dawka 500 mg cyklosporyny zawiera 798 mg etanolu. ChPL tych kapsułek ostrzega, że może to być szkodliwe dla pacjentów z chorobą alkoholową i powinno być brane pod uwagę u kobiet w ciąży i karmiących, u pacjentów z chorobami wątroby lub padaczką oraz u dzieci.[1] W kapsułkach z 11,8% obj. etanolu dawka 500 mg cyklosporyny zawiera 500 mg etanolu. ChPL tych kapsułek stwierdza, że „mała ilość alkoholu w tym leku nie będzie powodowała zauważalnych skutków”.[1] Żadna z tych charakterystyk nie wymienia alkoholu w przeciwwskazaniach ani nie zaleca unikania napojów alkoholowych.[1]
Metabolizm i transportery
Monitorować
- minimalne stężenie cyklosporyny we krwi (C0) u biorców przeszczepu
- stężenie kreatyniny w surowicy
- aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny
- ciśnienie tętnicze
Kiedy ocena się zmienia
| Okazjonalne, umiarkowane spożycie napojów innych niż czerwone winoilość alkoholu · pacjent | ryzyko maleje | Umiarkowane spożycie czystego alkoholu nie wpływa istotnie na stężenie cyklosporyny, dlatego przy okazjonalnym piciu napojów innych niż czerwone wino interakcja farmakokinetyczna jest nieistotna. |
| Regularne picie dużych ilości alkoholu lub choroba alkoholowailość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Przewlekłe picie dużych ilości alkoholu może nasilać nadciśnienie tętnicze i hepatotoksyczność cyklosporyny, dlatego należy monitorować ciśnienie tętnicze i parametry wątrobowe. |
| Kapsułki zawierające 18,8% obj. etanolupostać · alkohol | inne zalecenie | Dawka 500 mg cyklosporyny w tej postaci zawiera 798 mg etanolu, co według ChPL może być szkodliwe dla pacjentów z chorobą alkoholową. U pacjentów uzależnionych lub w trakcie leczenia uzależnienia warto rozważyć preparat o mniejszej zawartości etanolu. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral 50 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
Inne interakcje tych leków 324
Połączenie przeciwwskazaneCyklosporyna+ KolchicynaNie należy łączyć kolchicyny z cyklosporyną, ponieważ ChPL kolchicyny wymienia jednoczesne stosowanie z silnymi inhibitorami glikoproteiny P, w tym z cyklosporyną, w przeciwwskazaniach.Nie zaczynaj przyjmować kolchicyny razem z cyklosporyną bez rozmowy z lekarzem, a jeśli już przyjmujesz oba leki, szybko skontaktuj się z lekarzem prowadzącym i nie odstawiaj cyklosporyny na własną rękę.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie zaczynaj przyjmować kolchicyny razem z cyklosporyną bez rozmowy z lekarzem, a jeśli już przyjmujesz oba leki, szybko skontaktuj się z lekarzem prowadzącym i nie odstawiaj cyklosporyny na własną rękę.
Kolchicyna i cyklosporyna nie powinny być przyjmowane razem. Cyklosporyna sprawia, że kolchicyna gromadzi się w organizmie, co może prowadzić do ciężkiego uszkodzenia mięśni, nerek i innych narządów. Takie zatrucie bywało groźne dla życia. Objawy mogą pojawić się po kilku dniach albo dopiero po wielu miesiącach wspólnego stosowania.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- ból, tkliwość lub osłabienie mięśni
- ciemne zabarwienie moczu
- nudności, wymioty, biegunka lub ból brzucha
- mrowienie lub drętwienie rąk i stóp
- nietypowe zmęczenie, siniaki lub częste infekcje
- zmniejszenie ilości oddawanego moczu
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – transport, PK – metabolizm, PK – wydalanie, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Nie należy łączyć kolchicyny z cyklosporyną, ponieważ ChPL kolchicyny wymienia jednoczesne stosowanie z silnymi inhibitorami glikoproteiny P, w tym z cyklosporyną, w przeciwwskazaniach.[1] U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby połączenie jest bezwzględnie przeciwwskazane.[2] Jeśli lekarz uzna oba leki za niezbędne u pacjenta z prawidłową czynnością nerek i wątroby, dawkę kolchicyny zmniejsza się 4-krotnie, a leczenie ostrego napadu dny powtarza nie wcześniej niż po 3 dobach.[2] Pacjenta trzeba wtedy bardzo ściśle obserwować pod kątem objawów toksyczności kolchicyny, kontrolować czynność nerek i stężenie cyklosporyny, a przy podejrzeniu toksyczności przerwać podawanie kolchicyny.
Skutek kliniczny
Grozi ciężka toksyczność kolchicyny, w tym miopatia, rabdomioliza, neuromiopatia, objawy żołądkowo-jelitowe i pancytopenia, niekiedy z niewydolnością wielonarządową. Zgłaszano przypadki zgonów podczas jednoczesnego stosowania obu leków.[1] Możliwy jest też wzrost stężenia cyklosporyny i pogorszenie czynności nerek.[2]
Mechanizm
Cyklosporyna silnie hamuje glikoproteinę P i hamuje CYP3A4, czyli główne drogi eliminacji kolchicyny, przez co znacznie zwiększa jej stężenie w osoczu.[1] Po pojedynczej dawce 100 mg cyklosporyny Cmax kolchicyny zwiększało się o 324%, a AUC o 317%.[2] Nefrotoksyczność cyklosporyny dodatkowo ogranicza nerkowe wydalanie kolchicyny i sprzyja jej kumulacji. Obie substancje mogą same wywoływać miopatię, więc ich działanie miotoksyczne sumuje się. Kolchicyna może też zwiększać stężenie cyklosporyny we krwi i ryzyko nefrotoksyczności.[3][2]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- bóle, tkliwość i osłabienie mięśni
- kinaza kreatynowa (prawidłowy wynik nie wyklucza miopatii)
- stężenie kreatyniny i eGFR
- stężenie cyklosporyny we krwi
- morfologia krwi
- enzymy wątrobowe i bilirubina
- nudności, wymioty, biegunka
Kiedy ocena się zmienia
| eGFR ≤ 50 ml/minpacjent | interakcja nie dotyczy | Przy eGFR poniżej 50 ml/min kolchicyna jest przeciwwskazana niezależnie od cyklosporyny, a u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby przyjmujących inhibitory glikoproteiny P połączenie jest bezwzględnie przeciwwskazane i nie dopuszcza się redukcji dawki jako rozwiązania. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Colchicine AGEPHA Pharma 0,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/colchicine-agepha-pharma-100543360/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Colchicine RPH 500 mcg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/colchicine-rph-100331923/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral 50 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Colchicine AGEPHA Pharma. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/colchicine-agepha-pharma-100543360/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
Połączenie przeciwwskazaneCyklosporyna+ CydofowirNie należy podawać cydofowiru pacjentowi przyjmującemu cyklosporynę ogólnoustrojowo, ponieważ ChPL cydofowiru przeciwwskazuje łączenie go z lekami nefrotoksycznymi.Powiedz lekarzowi, że przyjmujesz cyklosporynę, zanim dostaniesz cydofowir, i nie odstawiaj cyklosporyny na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Powiedz lekarzowi, że przyjmujesz cyklosporynę, zanim dostaniesz cydofowir, i nie odstawiaj cyklosporyny na własną rękę.
Cyklosporyna i cydofowir mogą uszkadzać nerki, a razem to ryzyko znacznie rośnie. Tych leków zwykle nie stosuje się jednocześnie. Jeśli masz dostać cydofowir, a przyjmujesz cyklosporynę, lekarz powinien o tym wiedzieć, bo najczęściej wybierze inny lek przeciwwirusowy.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyraźnie mniej moczu niż zwykle
- obrzęki nóg lub twarzy
- pienisty moczu
- nasilone zmęczenie i osłabienie
- nudności lub utrata apetytu
- gorączka lub dreszcze (możliwy spadek białych krwinek)
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie należy podawać cydofowiru pacjentowi przyjmującemu cyklosporynę ogólnoustrojowo, ponieważ ChPL cydofowiru przeciwwskazuje łączenie go z lekami nefrotoksycznymi[1]. W zakażeniu wirusem cytomegalii należy wybrać lek przeciwwirusowy bez istotnej nefrotoksyczności. Jeśli lekarz prowadzący uzna podanie cydofowiru za niezbędne, decyzja wykracza poza ChPL i wymaga oceny ośrodka specjalistycznego, ścisłej kontroli czynności nerek przed każdą dawką oraz kontroli stężenia cyklosporyny.
Skutek kliniczny
Ryzyko ostrego uszkodzenia nerek, białkomoczu, zespołu Fanconiego i niewydolności nerek, która może wymagać dializy. Pogorszenie czynności nerek dodatkowo zwiększa toksyczność cydofowiru, który jest wydalany przez nerki, a u biorców przeszczepu może zagrozić funkcji przeszczepionego narządu.
Mechanizm
Oba leki uszkadzają nerki, więc ich działanie nefrotoksyczne się sumuje. Cydofowir gromadzi się w komórkach kanalików proksymalnych i może wywołać ich martwicę oraz zespół Fanconiego, a cyklosporyna powoduje skurcz tętniczek doprowadzających, zmniejszenie przesączania kłębuszkowego i przewlekłe zmiany śródmiąższowe. ChPL cydofowiru zabrania jednoczesnego podawania innych substancji o potencjalnym działaniu nefrotoksycznym[1]. ChPL cyklosporyny zaleca ostrożność i ścisłą kontrolę czynności nerek przy łączeniu z innymi lekami nefrotoksycznymi, choć nie wymienia cydofowiru z nazwy[2].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- stężenie kreatyniny w surowicy i eGFR przed każdą dawką cydofowiru
- białkomocz i glikozuria w badaniu moczu
- stężenie fosforanów, potasu i wodorowęglanów w surowicy
- minimalne stężenie cyklosporyny we krwi pełnej
- morfologia krwi z rozmazem (neutropenia po cydofowirze)
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Krople do oczupostać · cyklosporyna | ryzyko maleje | Cyklosporyna stosowana do oka daje znikome stężenia ogólnoustrojowe, więc nie należy się spodziewać sumowania działania nefrotoksycznego z cydofowirem. |
| Niewydolność nerekeGFR · pacjent | interakcja nie dotyczy | Niewydolność nerek jest samodzielnym przeciwwskazaniem do cydofowiru niezależnie od cyklosporyny. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Cidofovir Tillomed 75 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/cidofovir-tillomed-100492942/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral 50 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
Połączenie przeciwwskazaneCyklosporyna+ ApiksabanNie łącz cyklosporyny podawanej ogólnoustrojowo z apiksabanem – połączenie jest przeciwwskazane, ponieważ apiksaban jest substratem P-gp, a jego zwiększone stężenie grozi ciężkim krwawieniem.Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę, tylko jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą o tym połączeniu.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę, tylko jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą o tym połączeniu.
Cyklosporyna może zwiększać ilość apiksabanu we krwi. Wtedy lek przeciwzakrzepowy działa silniej i rośnie ryzyko krwawień, także groźnych. Tych leków zwykle się nie łączy, dlatego twój lekarz musi wiedzieć, że przyjmujesz oba.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- krwawienie z nosa lub dziąseł, które trudno zatrzymać
- nietypowe siniaki
- różowy, czerwony lub brązowy mocz
- czarne, smoliste stolce
- wymioty z krwią lub przypominające fusy od kawy
- silny, nagły ból głowy
- nagłe osłabienie, zawroty głowy lub bladość
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport, PK – wydalanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz cyklosporyny podawanej ogólnoustrojowo z apiksabanem – połączenie jest przeciwwskazane, ponieważ apiksaban jest substratem P-gp, a jego zwiększone stężenie grozi ciężkim krwawieniem.[1][2][3] Gdy pacjent wymaga obu terapii, lekarz powinien wybrać inny lek przeciwzakrzepowy, najczęściej antagonistę witaminy K z regularną kontrolą INR. Jeśli lekarz prowadzący świadomie utrzymuje połączenie, konieczna jest ścisła obserwacja w kierunku krwawień oraz regularna kontrola morfologii i czynności nerek.
Skutek kliniczny
Większe stężenie apiksabanu zwiększa ryzyko krwawień, w tym poważnych i zagrażających życiu. Ryzyko rośnie, gdy cyklosporyna pogarsza czynność nerek.
Mechanizm
Cyklosporyna hamuje CYP3A4 i glikoproteinę P, a apiksaban jest substratem obu tych dróg eliminacji, więc jego stężenie w osoczu może wzrosnąć.[1] Leki hamujące jednocześnie CYP3A4 i P-gp zwiększają ekspozycję na apiksaban – silny inhibitor ketokonazol podwaja jego AUC, a słabsze inhibitory, takie jak diltiazem czy klarytromycyna, zwiększają je około 1,4–1,6-krotnie.[4] Nefrotoksyczne działanie cyklosporyny może dodatkowo ograniczać nerkowe wydalanie apiksabanu.
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Cyklosporyna – inhibitor BCRP[5], apiksaban – substrat BCRP[6]
- Cyklosporyna – słaby inhibitor CYP3A4[5], apiksaban – umiarkowanie wrażliwy substrat CYP3A4[6]
- Cyklosporyna – silny inhibitor P-gp[5], apiksaban – substrat P-gp[6]
- Cyklosporyna: inhibitor BCRP[5], słaby inhibitor CYP3A4[5], inhibitor OATP1B1[5], inhibitor OATP1B3[5], silny inhibitor P-gp[5], wrażliwy substrat CYP3A4[7], substrat P-gp[7]
- Apiksaban: słaby inhibitor CYP2C19[6], substrat BCRP[6], drugorzędny szlak substrat CYP1A2[6], drugorzędny szlak substrat CYP2C19[6], drugorzędny szlak substrat CYP2C8[6], drugorzędny szlak substrat CYP2C9[6], umiarkowanie wrażliwy substrat CYP3A4[6], substrat P-gp[6]
Monitorować
- objawy krwawienia
- morfologia krwi (hemoglobina)
- kreatynina i eGFR
- stężenie cyklosporyny u biorców przeszczepu
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa do oka (krople, emulsja)droga podania · cyklosporyna | interakcja nie dotyczy | Cyklosporyna podawana do oka osiąga znikome stężenia ogólnoustrojowe, więc nie hamuje eliminacji apiksabanu w stopniu istotnym klinicznie. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral 50 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Equoral 25 mg, kapsułki elastyczne. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/equoral-100108935/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Cyclaid 25 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/cyclaid-100228792/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Eliquis 2,5 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/eliquis-100245589/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Eliquis. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/eliquis-100245589/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
Połączenie przeciwwskazaneCyklosporyna+ PaklitakselCyklosporyny nie łączy się z substratami glikoproteiny P, których zwiększone stężenie grozi ciężkimi lub zagrażającymi życiu zdarzeniami, a paklitaksel spełnia to kryterium.Zanim dostaniesz paklitaksel, powiedz onkologowi, że przyjmujesz cyklosporynę, i nie odstawiaj jej sam bez rozmowy z lekarzem, który ją przepisał.szybki (godziny)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Zanim dostaniesz paklitaksel, powiedz onkologowi, że przyjmujesz cyklosporynę, i nie odstawiaj jej sam bez rozmowy z lekarzem, który ją przepisał.
Cyklosporyna może sprawić, że paklitaksel będzie zbyt długo utrzymywał się w organizmie i działał silniej niż powinien. Zwiększa to ryzyko poważnych działań niepożądanych chemioterapii, zwłaszcza dużego spadku odporności i ciężkich zakażeń. Tych leków zwykle nie łączy się ze sobą.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, kaszel lub inne objawy infekcji
- owrzodzenia i ból w jamie ustnej
- drętwienie, mrowienie lub pieczenie dłoni i stóp
- silne osłabienie
- biegunka
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – transport, PK – metabolizm, PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Cyklosporyny nie łączy się z substratami glikoproteiny P, których zwiększone stężenie grozi ciężkimi lub zagrażającymi życiu zdarzeniami, a paklitaksel spełnia to kryterium[1][2][3]. Przed rozpoczęciem chemioterapii paklitakselem lekarz prowadzący leczenie immunosupresyjne i onkolog powinni wspólnie rozważyć zamianę cyklosporyny na lek immunosupresyjny niehamujący glikoproteiny P ani CYP3A4. Jeśli jednoczesne stosowanie jest nieuniknione, decyzja należy do onkologa i wymaga ścisłego monitorowania morfologii krwi, objawów toksyczności paklitakselu oraz stężenia cyklosporyny i czynności nerek[1].
Skutek kliniczny
Większa ekspozycja na paklitaksel może nasilić jego toksyczność – głęboką neutropenię, neutropenię z gorączką, zapalenie błon śluzowych i neuropatię obwodową[4]. Połączenie z immunosupresją zwiększa ryzyko ciężkich, zagrażających życiu zakażeń.
Mechanizm
Cyklosporyna hamuje glikoproteinę P i CYP3A4[1], a paklitaksel jest substratem glikoproteiny P i jest metabolizowany przez CYP2C8 oraz CYP3A4[4]. Zahamowanie usuwania paklitakselu z komórek i jego metabolizmu zwiększa ekspozycję na cytostatyk. Dodatkowo immunosupresja wywołana cyklosporyną sumuje się z neutropenią po paklitakselu, co zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń.
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, zwłaszcza liczba neutrofili przed każdym podaniem paklitakselu
- objawy zakażenia i gorączka
- objawy neuropatii obwodowej
- zapalenie błon śluzowych jamy ustnej
- stężenie cyklosporyny we krwi
- stężenie kreatyniny w surowicy
Bezpieczniejsze alternatywy
mykofenolan mofetylukwas mykofenolowy
Kiedy ocena się zmienia
| Dożylnadroga podania · cyklosporyna | ryzyko rośnie | Dożylna postać cyklosporyny i klasyczna postać paklitakselu zawierają polioksyetylenowany olej rycynowy, co sumuje ryzyko ciężkich reakcji nadwrażliwości i może dodatkowo zmieniać farmakokinetykę paklitakselu. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral 50 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Equoral 25 mg, kapsułki elastyczne. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/equoral-100108935/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Cyclaid 25 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/cyclaid-100228792/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Abraxane 5 mg/ml, proszek do sporządzania zawiesiny do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/abraxane-100265356/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 13.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Abraxane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 13.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/abraxane-100265356/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 13.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
Połączenie przeciwwskazaneDziurawiec+ CyklosporynaNie łączyć preparatów z dziurawcem z cyklosporyną.Nie kupuj ani nie pij żadnych preparatów z dziurawcem, a jeśli już je stosujesz, powiedz o tym jak najszybciej lekarzowi prowadzącemu, który zleci badanie stężenia cyklosporyny.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie kupuj ani nie pij żadnych preparatów z dziurawcem, a jeśli już je stosujesz, powiedz o tym jak najszybciej lekarzowi prowadzącemu, który zleci badanie stężenia cyklosporyny.
Nie łącz dziurawca z cyklosporyną. Dziurawiec sprawia, że organizm szybciej pozbywa się cyklosporyny i lek przestaje działać tak, jak powinien. U osób po przeszczepie może to doprowadzić do odrzucenia przeszczepionego narządu. Dotyczy to także herbatek i mieszanek ziołowych z dziurawcem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub złe samopoczucie bez wyraźnej przyczyny
- ból lub tkliwość w okolicy przeszczepionego narządu
- duszność, obrzęki lub szybkie męczenie się
- zażółcenie skóry lub oczu
- zmniejszenie ilości oddawanego moczu
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Nie łączyć preparatów z dziurawcem z cyklosporyną. ChPL cyklosporyny wymienia leczenie skojarzone z produktami zawierającymi ziele dziurawca w przeciwwskazaniach.[1][2][3] Jeśli pacjent już stosuje oba preparaty, dziurawiec należy odstawić w porozumieniu z lekarzem prowadzącym, który powinien w tym czasie często oznaczać stężenie cyklosporyny i w razie potrzeby dostosować jej dawkę, ponieważ ChPL zaleca to szczególnie przy włączaniu lub odstawianiu leku działającego na jej stężenie.[1]
Skutek kliniczny
Spadek stężenia cyklosporyny może osłabić immunosupresję i doprowadzić do ostrego lub przewlekłego odrzucenia przeszczepu. Opisano przypadki ciężkiego odrzucenia przeszczepu wątroby i serca u pacjentów, którzy włączyli preparat dziurawca w trakcie stabilnego leczenia cyklosporyną. Po odstawieniu dziurawca stężenie cyklosporyny wraca do wcześniejszego poziomu, co przy dawce zwiększonej w międzyczasie grozi jej działaniem toksycznym, zwłaszcza nefrotoksycznością.
Mechanizm
Dziurawiec indukuje CYP3A4 i P-gp, czyli enzym i transporter odpowiedzialne za metabolizm i biodostępność cyklosporyny, co prowadzi do spadku jej stężenia we krwi. ChPL cyklosporyny wymienia ziele dziurawca wśród induktorów CYP3A4 i (lub) P-gp, które zmniejszają stężenie cyklosporyny.[1] ChPL wyciągu z dziurawca podaje, że hiperycyna i hiperforyna indukują podjednostki 1A2, 3A4 i 2C9 cytochromu P450, a obniżenie stężenia obserwowano m.in. po łączeniu z cyklosporyną.[4]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- stężenie minimalne cyklosporyny we krwi pełnej
- objawy odrzucenia przeszczepu i parametry czynności przeszczepionego narządu
- czynność nerek (kreatynina) po odstawieniu dziurawca
Bezpieczniejsze alternatywy
escytalopramcitalopram
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie dziurawca u pacjenta stosującego cyklosporynękolejność włączenia · dziurawiec | inne zalecenie | Po odstawieniu dziurawca stężenie cyklosporyny wzrasta, dlatego w tym okresie konieczne jest częste oznaczanie jej stężenia i ewentualna korekta dawki, zgodnie z zaleceniem ChPL dotyczącym włączania i odstawiania leków wpływających na jej stężenie. |
| Przyjmowanie systematyczneczas leczenia · dziurawiec | ryzyko rośnie | ChPL preparatu z dziurawcem wskazuje, że to systematyczne przyjmowanie aktywuje cytochrom P450 i osłabia działanie cyklosporyny. Pojedyncze przyjęcie nie zmienia jednak oceny połączenia jako przeciwwskazanego. |
| Stan po przeszczepie narządukolejność włączenia · pacjent | ryzyko rośnie | U biorców przeszczepu spadek stężenia cyklosporyny grozi ostrym lub przewlekłym odrzuceniem przeszczepu, a ChPL wyciągu z dziurawca przeciwwskazuje jego stosowanie po przebytej transplantacji narządu. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral 50 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Equoral 25 mg, kapsułki elastyczne. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/equoral-100108935/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Cyclaid 25 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/cyclaid-100228792/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Intractum Hyperici Phytopharm 4,65 g/5 ml, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/intractum-hyperici-phytopharm-100031859/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
Połączenie przeciwwskazaneNeomycyna+ CyklosporynaNie stosuj neomycyny na skórę u pacjenta leczonego cyklosporyną i wybierz inny lek przeciwbakteryjny do stosowania miejscowego.Nie używaj neomycyny na skórę, gdy przyjmujesz cyklosporynę, i zapytaj farmaceutę lub lekarza o inny lek na zakażenie skóry.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie używaj neomycyny na skórę, gdy przyjmujesz cyklosporynę, i zapytaj farmaceutę lub lekarza o inny lek na zakażenie skóry.
Neomycyna w aerozolu na skórę i cyklosporyna mogą razem szkodzić nerkom. Neomycyna może też uszkadzać słuch, zwłaszcza gdy nerki pracują słabiej. Tych leków nie należy łączyć.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- oddawanie mniejszej ilości moczu
- obrzęki nóg lub twarzy
- szumy lub dzwonienie w uszach
- pogorszenie słuchu
- zawroty głowy lub zaburzenia równowagi
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie stosuj neomycyny na skórę u pacjenta leczonego cyklosporyną i wybierz inny lek przeciwbakteryjny do stosowania miejscowego[1]. Jeśli połączenia nie udało się uniknąć, prowadź ścisłą kontrolę czynności nerek, a przy istotnym jej pogorszeniu odstaw neomycynę[2].
Skutek kliniczny
Możliwe jest pogorszenie czynności nerek ze wzrostem stężenia kreatyniny i zmniejszeniem ilości oddawanego moczu. Upośledzenie czynności nerek sprzyja kumulacji wchłoniętej neomycyny, co zwiększa ryzyko uszkodzenia słuchu i narządu równowagi.
Mechanizm
Neomycyna jest aminoglikozydem o działaniu nefrotoksycznym i ototoksycznym, a cyklosporyna również uszkadza nerki, więc toksyczne działanie obu leków na nerki się sumuje[2]. Wchłanianie neomycyny ze skóry jest zwykle niewielkie, ale rośnie przy stosowaniu na uszkodzoną skórę, na duże powierzchnie i przez długi czas. Długotrwałe stosowanie neomycyny z lekami nefrotoksycznymi może nasilać jej toksyczność[1].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- stężenie kreatyniny w surowicy i eGFR
- diureza
- słuch i równowaga (szumy uszne, niedosłuch, zawroty głowy)
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Stosowanie długotrwałeczas leczenia · neomycyna | ryzyko rośnie | Długotrwałe stosowanie neomycyny z lekami nefrotoksycznymi może nasilać jej toksyczność. |
| Uszkodzona skóra, duża powierzchnia, zmiany sączące lub owrzodzeniapostać · pacjent | ryzyko rośnie | Na uszkodzonej skórze i dużych powierzchniach wchłanianie neomycyny rośnie, a takie zastosowanie jest przeciwwskazane niezależnie od cyklosporyny. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Neomycinum TZF 11,72 mg/g, aerozol na skórę, zawiesina. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/neomycinum-tzf-100046743/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral 50 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Inhibitory kalcyneuryny (np. takrolimus, cyklosporyna, woklosporyna) klasaNależy unikać jednoczesnego ogólnoustrojowego stosowania leku z grupy selektywnych leków immunosupresyjnych i inhibitora kalcyneuryny poza ustalonymi schematami transplantacyjnymi, a jeśli skojarzenie jest konieczne, wymaga ono decyzji specjalisty i ścisłego monitorowania w kierunku zakażeń.Nie łącz tych leków na własną rękę i upewnij się, że lekarz prowadzący wie o obu, a w razie gorączki lub innych objawów zakażenia od razu się z nim skontaktuj.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie łącz tych leków na własną rękę i upewnij się, że lekarz prowadzący wie o obu, a w razie gorączki lub innych objawów zakażenia od razu się z nim skontaktuj.
Oba leki osłabiają działanie układu odpornościowego, a stosowane razem robią to silniej niż każdy z osobna. Dotyczy to na przykład takrolimusu lub cyklosporyny przyjmowanych razem z fingolimodem, teriflunomidem, leflunomidem, tofacytynibem albo natalizumabem. Rośnie wtedy ryzyko poważnych zakażeń, także takich, które u zdrowych osób zdarzają się rzadko. Niektóre połączenia, np. mykofenolanu z takrolimusem po przeszczepieniu, są jednak zamierzone i lekarz stosuje je celowo.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub ogólne złe samopoczucie
- uporczywy kaszel lub duszność
- pęcherzyki na skórze, półpasiec lub opryszczka o ciężkim przebiegu
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- nowe zaburzenia widzenia, mowy, równowagi lub osłabienie jednej strony ciała
- zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Należy unikać jednoczesnego ogólnoustrojowego stosowania leku z grupy selektywnych leków immunosupresyjnych i inhibitora kalcyneuryny poza ustalonymi schematami transplantacyjnymi, a jeśli skojarzenie jest konieczne, wymaga ono decyzji specjalisty i ścisłego monitorowania w kierunku zakażeń. ChPL tofacytynibu nie zaleca skojarzenia z silnymi lekami immunosupresyjnymi, takimi jak takrolimus i cyklosporyna. ChPL modulatorów receptora S1P (fingolimod, ozanimod, ponesimod) odradza jednoczesne leczenie immunosupresyjne. Natalizumab jest przeciwwskazany u pacjentów otrzymujących terapię immunosupresyjną. Przy zmianie leczenia z leflunomidu lub teriflunomidu na inhibitor kalcyneuryny trzeba uwzględnić bardzo długie utrzymywanie się leku w organizmie i rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji kolestyraminą lub węglem aktywowanym. Po odstawieniu modulatora receptora S1P również należy odczekać do odbudowy liczby limfocytów. Jeśli połączenie z cyklosporyną jest nieuniknione, warto rozważyć niższą dawkę tofacytynibu.
Skutek kliniczny
Zwiększa się ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym reaktywacji wirusów z grupy herpes, CMV, wirusa BK i gruźlicy. Rośnie też ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii, szczególnie przy natalizumabie i modulatorach receptora S1P[1]. W dłuższej perspektywie może wzrosnąć ryzyko chorób limfoproliferacyjnych i nowotworów skóry. Przy leflunomidzie i teriflunomidzie dochodzi ryzyko sumowania hepatotoksyczności i cytopenii. Interakcja jest wspólna dla większości leków obu grup o działaniu ogólnoustrojowym, z wyjątkiem leków wymienionych jako wyjątki.
Mechanizm
Inhibitory kalcyneuryny hamują aktywację limfocytów T przez blokowanie szlaku kalcyneuryna–NFAT i wytwarzania interleukiny 2. Leki grupy A osłabiają odporność innymi drogami. Modulatory receptora S1P (fingolimod, ozanimod, ponesimod) zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych. Teriflunomid i leflunomid hamują syntezę pirymidyn w dzielących się limfocytach. Tofacytynib hamuje kinazy JAK. Natalizumab blokuje migrację limfocytów do tkanek. Inebilizumab usuwa limfocyty B, a tolebrutynib hamuje kinazę Brutona. Te działania sumują się i pogłębiają immunosupresję. Dochodzą do tego słabsze mechanizmy farmakokinetyczne. Cyklosporyna hamuje CYP3A4, przez co może zwiększać ekspozycję na tofacytynib. Hamuje też transporter BCRP, przez co może zwiększać ekspozycję na teriflunomid, który jest aktywnym metabolitem leflunomidu.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba limfocytów i neutrofilów
- objawy zakażeń, w tym oportunistycznych, oraz w razie potrzeby wiremia CMV i BK
- aktywność aminotransferaz i bilirubina, szczególnie przy leflunomidzie i teriflunomidzie
- stężenie takrolimusu lub cyklosporyny we krwi oraz czynność nerek
- nowe objawy neurologiczne sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię
- kontrola skóry w kierunku nowotworów przy długotrwałym leczeniu
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (maść z takrolimusem, krople do oczu z cyklosporyną)droga podania · inhibitory kalcyneuryny | ryzyko maleje | Przy miejscowym stosowaniu takrolimusu na skórę lub cyklosporyny do oka wchłanianie ogólnoustrojowe jest niewielkie i istotna addycja immunosupresji jest mało prawdopodobna. |
| Pełna eliminacja leku lub odbudowa liczby limfocytów po odstawieniuodstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Leflunomid i teriflunomid utrzymują się w organizmie bardzo długo, a po modulatorach receptora S1P liczba limfocytów wraca do normy z opóźnieniem. Przy zamianie na inhibitor kalcyneuryny należy rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji lub odczekanie do odbudowy limfocytów. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń i nowotworów przy skojarzonej immunosupresji jest większe, co ChPL tofacytynibu podkreśla szczególnie. |
Źródła
- Schmedt N, Andersohn F, Garbe E. Signals of progressive multifocal leukoencephalopathy for immunosuppressants: a disproportionality analysis of spontaneous reports within the US Adverse Event Reporting System (AERS). Pharmacoepidemiol Drug Saf. 2012;21(11):1216-20. doi: 10.1002/pds.3320. PMID: 22821419.
Połączenie przeciwwskazaneStatyny (np. atorwastatyna, rozuwastatyna, symwastatyna)+ Inhibitory kalcyneuryny (np. cyklosporyna, woklosporyna) klasaPołączenia statyny z inhibitorem kalcyneuryny należy unikać, a gdy jest konieczne, trzeba wybrać statynę o najmniejszym ryzyku interakcji, stosować najmniejszą skuteczną dawkę i ściśle kontrolować objawy uszkodzenia mięśni.Jeśli przyjmujesz lek na cholesterol z grupy statyn razem z lekiem immunosupresyjnym, nie zmieniaj samodzielnie dawek, powiedz o obu lekach lekarzowi i farmaceucie, a przy bólu lub osłabieniu mięśni szybko zgłoś się do lekarza.opóźniony (dni)rozległe badania
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek na cholesterol z grupy statyn razem z lekiem immunosupresyjnym, nie zmieniaj samodzielnie dawek, powiedz o obu lekach lekarzowi i farmaceucie, a przy bólu lub osłabieniu mięśni szybko zgłoś się do lekarza.
Niektóre leki stosowane po przeszczepieniu narządu lub w chorobach autoimmunologicznych, zwłaszcza cyklosporyna, mogą bardzo zwiększać ilość leku na cholesterol we krwi, na przykład symwastatyny, atorwastatyny albo rozuwastatyny. Może to prowadzić do groźnego uszkodzenia mięśni, które w ciężkich przypadkach szkodzi także nerkom. Woklosporyna działa podobnie, ale słabiej, a takrolimus zwykle nie powoduje takiego problemu. Część tych połączeń jest zakazana, dlatego lekarz musi wiedzieć o wszystkich twoich lekach.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- ból, tkliwość lub kurcze mięśni bez wyraźnej przyczyny
- osłabienie mięśni, trudność we wstawaniu lub wchodzeniu po schodach
- ciemny, brunatny mocz
- zmniejszona ilość oddawanego moczu
- silne zmęczenie, gorączka z bólami mięśni
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – transport, PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Połączenia statyny z inhibitorem kalcyneuryny należy unikać, a gdy jest konieczne, trzeba wybrać statynę o najmniejszym ryzyku interakcji, stosować najmniejszą skuteczną dawkę i ściśle kontrolować objawy uszkodzenia mięśni. Charakterystyki produktów leczniczych symwastatyny, rozuwastatyny i pitawastatyny wymieniają cyklosporynę w przeciwwskazaniach, a lowastatyny nie należy z nią łączyć. Atorwastatynę z cyklosporyną można stosować wyłącznie w najmniejszej dawce i pod ścisłą kontrolą. Przy woklosporynie należy rozważyć zmniejszenie dawki statyny i monitorować działania niepożądane. Przy takrolimusie zwykle nie ma potrzeby modyfikacji dawki statyny, ale obowiązuje standardowa czujność.
Skutek kliniczny
Wzrost stężenia statyny zwiększa ryzyko miopatii, w tym ciężkiej rabdomiolizy z ostrym uszkodzeniem nerek, które może zagrażać życiu[1]. Ryzyko jest największe przy cyklosporynie w połączeniu z symwastatyną i lowastatyną oraz przy dużych dawkach statyny. Pacjenci po przeszczepieniu narządu mają często dodatkowe czynniki ryzyka, takie jak upośledzona czynność nerek i wielolekowość. Możliwy jest też wzrost aktywności aminotransferaz.
Mechanizm
Cyklosporyna, a w mniejszym stopniu woklosporyna, hamuje wątrobowe transportery wychwytu OATP1B1 i OATP1B3 oraz pompy wyrzutowe P-gp i BCRP. Utrudnia to wychwyt statyny do wątroby i jej usuwanie, przez co stężenie statyny we krwi rośnie[2]. Dotyczy to wszystkich statyn z listy, także tych, które nie są metabolizowane przez CYP3A4, takich jak rozuwastatyna i pitawastatyna. Przy symwastatynie, lowastatynie i atorwastatynie dochodzi dodatkowo hamowanie CYP3A4, co jeszcze bardziej zwiększa ekspozycję[3]. Takrolimus nie wykazuje istotnego klinicznie działania hamującego na te szlaki i stanowi wyjątek w klasie[4]. Statyny nie zmieniają w sposób istotny stężenia inhibitorów kalcyneuryny.
Monitorować
- objawy mięśniowe – ból, osłabienie, tkliwość mięśni
- aktywność kinazy kreatynowej przy objawach mięśniowych
- stężenie kreatyniny i eGFR
- aktywność aminotransferaz
- zabarwienie moczu
Kiedy ocena się zmienia
| Duża dawka statynydawka · statyny | ryzyko rośnie | Ryzyko miopatii rośnie wraz z dawką statyny. Duże dawki statyn nie powinny być stosowane z cyklosporyną, a przy woklosporynie należy rozważyć zmniejszenie dawki. |
| wiek ≥ 65pacjent | ryzyko rośnie | Podeszły wiek, zwłaszcza w połączeniu z upośledzoną czynnością nerek, niedoczynnością tarczycy i wielolekowością, zwiększa ryzyko miopatii wywołanej statyną. |
| Statyna włączana u pacjenta leczonego inhibitorem kalcyneurynykolejność włączenia · statyny | inne zalecenie | Przy włączaniu statyny u pacjenta przyjmującego cyklosporynę lub woklosporynę należy zaczynać od najmniejszej dawki i zwiększać ją ostrożnie pod kontrolą objawów mięśniowych. Przy włączaniu cyklosporyny u pacjenta na statynie należy zweryfikować wybór i dawkę statyny. |
Źródła
- Korzec J, Strausbaugh R, Mikolay JJ, Churchwell MD. Rhabdomyolysis and acute kidney injury potentiated by a drug-drug interaction between cyclosporine, leflunomide, and rosuvastatin in a kidney transplant recipient: A missed opportunity for pharmacist involvement. J Am Pharm Assoc (2003). 2024;64(3):102016. doi: 10.1016/j.japh.2024.01.012. PMID: 38272309.
- Harabayashi R, Takahashi M, Takahashi K, Sugimoto T, Uchida J, Nakamura Y, et al. Safety Profile of the Concomitant Use of Atorvastatin and Cyclosporine in Renal Transplant Recipients. Pharmazie. 2023;78(5):47-50. doi: 10.1691/ph.2023.2582. PMID: 37189269.
- Lennernäs H. Clinical pharmacokinetics of atorvastatin. Clin Pharmacokinet. 2003;42(13):1141-60. doi: 10.2165/00003088-200342130-00005. PMID: 14531725.
- Amundsen R, Christensen H, Zabihyan B, Asberg A. Cyclosporine A, but not tacrolimus, shows relevant inhibition of organic anion-transporting protein 1B1-mediated transport of atorvastatin. Drug Metab Dispos. 2010;38(9):1499-504. doi: 10.1124/dmd.110.032268. PMID: 20519340.
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
- Korzystna interakcjaPołączenie celowe
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.