Interakcje / Cytrynian sodu / Cytrynian sodu i fenytoina
Jaki opis pokazać?
Interakcja o niejasnym znaczeniu
Połączenie można stosować przy rutynowej kontroli wapnia zjonizowanego, którą i tak prowadzi się podczas antykoagulacji cytrynianowej.
Powiedz lekarzowi lub pielęgniarce, że bierzesz fenytoinę, i od razu zgłoś mrowienie, skurcze mięśni albo zapowiedź napadu.
Interakcja o niejasnym znaczeniuCytrynian sodu+ FenytoinaPołączenie można stosować przy rutynowej kontroli wapnia zjonizowanego, którą i tak prowadzi się podczas antykoagulacji cytrynianowej.Powiedz lekarzowi lub pielęgniarce, że bierzesz fenytoinę, i od razu zgłoś mrowienie, skurcze mięśni albo zapowiedź napadu.opóźniony (dni)teoretyczne
Interakcja o niejasnym znaczeniu
Powiedz lekarzowi lub pielęgniarce, że bierzesz fenytoinę, i od razu zgłoś mrowienie, skurcze mięśni albo zapowiedź napadu.
Cytrynian sodu stosowany podczas dializy w szpitalu i fenytoina mogą obniżać poziom wapnia we krwi. Gdy wapnia jest za mało, łatwiej o skurcze mięśni, a u osób z padaczką także o napad drgawek. Groźnych skutków tego połączenia nie opisano, a lekarze i tak regularnie sprawdzają wapń w trakcie takiej dializy.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- mrowienie wokół ust lub w palcach
- skurcze lub drżenie mięśni
- napad drgawek lub jego zapowiedź
- kołatanie serca
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie można stosować przy rutynowej kontroli wapnia zjonizowanego, którą i tak prowadzi się podczas antykoagulacji cytrynianowej. U pacjenta przewlekle leczonego fenytoiną warto zwrócić szczególną uwagę na objawy hipokalcemii i oznaczać wapń zjonizowany oraz stosunek wapnia całkowitego do zjonizowanego jako wskaźnik kumulacji cytrynianu. Hipokalcemię należy wyrównywać zgodnie z protokołem ośrodka.
Skutek kliniczny
Teoretycznie możliwa jest głębsza hipokalcemia, która obniża próg drgawkowy i może osłabiać kontrolę napadów u pacjenta leczonego fenytoiną. Klinicznie istotnych przypadków tej interakcji nie opisano.
Mechanizm
Oba leki mogą obniżać stężenie wapnia we krwi, więc ich działania mogą się sumować. Cytrynian wiąże wapń zjonizowany, a jego kumulacja prowadzi do hipokalcemii i zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej[1]. Fenytoina może zmniejszać stężenie wapnia w surowicy[2]. Bezpośredniej interakcji farmakokinetycznej między cytrynianem podawanym dożylnie a fenytoiną nie opisano.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- stężenie wapnia zjonizowanego
- stosunek wapnia całkowitego do zjonizowanego
- gazometria i równowaga kwasowo-zasadowa
- stężenie sodu
- stężenie fenytoiny przy zmianie stanu klinicznego
- napady drgawkowe
Kiedy ocena się zmienia
| Doustnadroga podania · cytrynian sodu | inne zalecenie | Doustne preparaty cytrynianu sodu działają zobojętniająco i alkalizująco. Leki zobojętniające mogą zarówno zwiększać, jak i zmniejszać stężenie fenytoiny w surowicy. Warto rozdzielić przyjmowanie obu leków w czasie i kontrolować stężenie fenytoiny przy włączaniu lub odstawianiu cytrynianu. |
| Leczenie przewlekłeczas leczenia · fenytoina | ryzyko rośnie | Przy długotrwałym leczeniu fenytoiną skłonność do niższego stężenia wapnia jest większa, dlatego wyjściowa hipokalcemia przed rozpoczęciem antykoagulacji cytrynianowej jest bardziej prawdopodobna i wymaga wcześniejszej oceny. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Cifoban 136 mmol/l, roztwór do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/cifoban-100433687/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Phenytoinum WZF 100 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/phenytoinum-wzf-100052904/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Alkohol przy tych lekach
Cytrynian sodu a alkohol: brak opisu w bazie.
Niekorzystna interakcjaFenytoinaa alkoholZalecaj choremu leczonemu fenytoiną niepicie alkoholu.W czasie leczenia fenytoiną nie pij alkoholu, a jeśli masz trudność z rezygnacją z niego, powiedz o tym lekarzowi.nieznanyopisy przypadków
Niekorzystna interakcja
W czasie leczenia fenytoiną nie pij alkoholu, a jeśli masz trudność z rezygnacją z niego, powiedz o tym lekarzowi.
Podczas leczenia fenytoiną nie należy pić alkoholu. Alkohol może sprawić, że lek zadziała zbyt mocno albo zbyt słabo, a obie sytuacje są niebezpieczne. Zbyt duża ilość leku we krwi powoduje m.in. senność, zawroty głowy i chwiejny chód, a zbyt mała zwiększa ryzyko napadów padaczkowych. Alkohol dodatkowo nasila senność.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silna senność lub trudność z utrzymaniem przytomności
- zawroty głowy, chwiejny chód, zaburzenia równowagi
- mimowolne ruchy gałek ocznych lub niewyraźne widzenie
- splątanie, trudności z mówieniem
- napad drgawkowy lub zwiększona częstość napadów
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PD – sumowanie
- Początek
- nieznany
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Zalecaj choremu leczonemu fenytoiną niepicie alkoholu.[1] Jeśli pacjent mimo to pije, zwłaszcza regularnie, rozważ oznaczenie stężenia fenytoiny w surowicy i ocenę kontroli napadów. Nie zmieniaj dawki leku na podstawie samego faktu picia alkoholu, decyzję o ewentualnej korekcie podejmuje lekarz po ocenie stężenia i objawów.
Skutek kliniczny
Przy dużej jednorazowej dawce alkoholu stężenie fenytoiny może wzrosnąć, co grozi objawami przedawkowania, takimi jak oczopląs, zaburzenia równowagi, senność i splątanie. Przy przewlekłym piciu stężenie leku spada, co zwiększa ryzyko napadów drgawkowych. Alkohol sam może też obniżać próg drgawkowy, a jego nagłe odstawienie bywa przyczyną napadów u osób z padaczką. Do tego dochodzi addycyjne działanie hamujące na ośrodkowy układ nerwowy.
Mechanizm
Podczas stosowania fenytoiny nie należy pić alkoholu, ponieważ może on powodować wahania jej stężenia we krwi.[1] Jednorazowe przyjęcie dużej ilości alkoholu może zwiększyć stężenie fenytoiny w surowicy, a przewlekłe picie może je zmniejszyć.[1] Alkohol i fenytoina są metabolizowane w wątrobie, a przy długotrwałym piciu dochodzi do nasilenia metabolizmu leku. Oba działają też hamująco na ośrodkowy układ nerwowy, więc ich działania mogą się sumować.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- stężenie fenytoiny w surowicy u pacjentów pijących alkohol
- częstość napadów drgawkowych
- objawy przedawkowania fenytoiny (oczopląs, zaburzenia równowagi, senność, splątanie)
- wywiad dotyczący picia alkoholu, w tym przewlekłego nadużywania
Kiedy ocena się zmienia
| Jednorazowo duża ilość alkoholuilość alkoholu · pacjent | inne zalecenie | Jednorazowe przyjęcie dużej ilości alkoholu może zwiększyć stężenie fenytoiny w surowicy, więc przy objawach przedawkowania (oczopląs, ataksja, senność) oznacz stężenie leku. |
| Przewlekłe picie alkoholuczas leczenia · pacjent | inne zalecenie | Przewlekłe picie alkoholu może zmniejszać stężenie fenytoiny w surowicy, co grozi utratą kontroli napadów. U takich pacjentów rozważ kontrolę stężenia leku i omówienie z lekarzem dalszego postępowania. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Phenytoinum WZF 100 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/phenytoinum-wzf-100052904/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Inne interakcje tych leków 149
Połączenie przeciwwskazaneFenytoina+ LorlatynibNie należy stosować lorlatynibu jednocześnie z fenytoiną, bo jednoczesne stosowanie silnych induktorów CYP3A4/5 jest ujęte w przeciwwskazaniach ChPL lorlatynibu.Nie odstawiaj fenytoiny samodzielnie, tylko jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem prowadzącym, który zamieni ją na inny lek przeciwpadaczkowy przed rozpoczęciem leczenia lorlatynibem.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie odstawiaj fenytoiny samodzielnie, tylko jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem prowadzącym, który zamieni ją na inny lek przeciwpadaczkowy przed rozpoczęciem leczenia lorlatynibem.
Fenytoina przyspiesza usuwanie lorlatynibu z organizmu, przez co lek przeciwnowotworowy może przestać działać. To połączenie może też obciążać wątrobę. Lorlatynib może z kolei osłabiać działanie fenytoiny, a wtedy napady padaczkowe mogą wrócić. Tych leków nie wolno przyjmować razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nawrót lub nasilenie napadów padaczkowych
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- ciemny mocz
- ból pod prawym łukiem żebrowym
- nasilenie objawów choroby nowotworowej, na przykład bóle głowy lub kaszel
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Nie należy stosować lorlatynibu jednocześnie z fenytoiną, bo jednoczesne stosowanie silnych induktorów CYP3A4/5 jest ujęte w przeciwwskazaniach ChPL lorlatynibu[1]. Przed rozpoczęciem leczenia lorlatynibem fenytoinę trzeba zamienić na lek przeciwpadaczkowy, który nie jest induktorem enzymów. Zamianę przeprowadza się w porozumieniu z neurologiem i onkologiem, stopniowo i z zachowaniem ciągłości ochrony przeciwnapadowej. Nie wolno nagle odstawiać fenytoiny. Trzeba pamiętać, że efekt indukcji wygasa stopniowo po odstawieniu fenytoiny. Jeśli pacjent już przyjmuje oba leki, należy niezwłocznie powiadomić lekarza prowadzącego oraz ocenić czynność wątroby i stężenie fenytoiny.
Skutek kliniczny
Głównym skutkiem jest spadek stężenia lorlatynibu, który może zmniejszyć skuteczność leczenia niedrobnokomórkowego raka płuca z rearanżacją ALK, w tym kontroli przerzutów do ośrodkowego układu nerwowego. Przy połączeniu silnego induktora z lorlatynibem możliwe jest też uszkodzenie wątroby ze wzrostem aktywności aminotransferaz, co obserwowano przy ryfampicynie[1]. Lorlatynib może też obniżyć stężenie fenytoiny i w ten sposób pogorszyć kontrolę napadów.
Mechanizm
Fenytoina jest silnym induktorem CYP3A4/5, a lorlatynib jest metabolizowany głównie przez CYP3A4 i UGT1A4. Indukcja przyspiesza jego eliminację i obniża stężenie w osoczu. ChPL lorlatynibu wymienia fenytoinę wśród silnych induktorów CYP3A4/5, które mogą zmniejszać stężenie lorlatynibu w osoczu[1]. Dla porównania ryfampicyna, inny silny induktor, zmniejszała AUCinf lorlatynibu o 85% i Cmax o 76% u zdrowych ochotników. Obserwowano przy tym także wzrost aktywności AspAT i AlAT[1]. W drugą stronę lorlatynib jest umiarkowanym induktorem CYP3A i słabym induktorem CYP2C9. ChPL zaleca monitorowanie pacjentów, którzy przyjmują substraty CYP2C9 o wąskim indeksie terapeutycznym[1]. Fenytoina jest takim substratem, więc jej stężenie może się zmniejszać. ChPL fenytoiny podaje, że leki przeciwnowotworowe mogą zwiększać lub zmniejszać stężenie fenytoiny w surowicy, a fenytoina osłabia działanie leków przeciwnowotworowych[2].
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Fenytoina – umiarkowany induktor CYP2C19[3], lorlatynib – drugorzędny szlak substrat CYP2C19[4]
- Fenytoina – silny induktor CYP3A4[3], lorlatynib – substrat CYP3A4[4]
- Lorlatynib – słaby induktor CYP2C9[3], fenytoina – umiarkowanie wrażliwy substrat CYP2C9[3]
- Fenytoina: umiarkowany induktor CYP1A2[3], umiarkowany induktor CYP2C19[3], silny induktor CYP3A4[3], umiarkowanie wrażliwy substrat CYP2C9[3]
- Lorlatynib: inhibitor BCRP[4], inhibitor CYP3A4[4], inhibitor MATE1[4], inhibitor OAT3[4], inhibitor OATP1B1[4], inhibitor OATP1B3[4], słaby induktor CYP1A2[4], słaby induktor CYP2B6[3], słaby induktor CYP2C9[3], umiarkowany induktor CYP3A4[3], umiarkowany induktor P-gp[4], drugorzędny szlak substrat CYP2C19[4], drugorzędny szlak substrat CYP2C8[4], substrat CYP3A4[4]
Monitorować
- aktywność AspAT i AlAT
- stężenie fenytoiny w surowicy w okresie zamiany leku
- częstość napadów padaczkowych
- odpowiedź guza na leczenie lorlatynibem
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Lorlatynib włączany wkrótce po odstawieniu fenytoinykolejność włączenia · fenytoina | inne zalecenie | Efekt indukcji enzymów wygasa stopniowo po odstawieniu fenytoiny, więc stężenie lorlatynibu może być obniżone także przez pewien czas po zakończeniu jej stosowania. Termin włączenia lorlatynibu po zamianie leku przeciwpadaczkowego trzeba ustalić z lekarzem prowadzącym. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Lorviqua 25 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/lorviqua-100417725/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Phenytoinum WZF 100 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/phenytoinum-wzf-100052904/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Lorviqua. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/lorviqua-100417725/
Połączenie przeciwwskazaneFenytoina+ IzawukonazolNie łącz izawukonazolu z fenytoiną – połączenie jest przeciwwskazane.Jeśli bierzesz fenytoinę i dostałeś izawukonazol, nie zaczynaj go brać i od razu porozmawiaj z lekarzem, ale nie odstawiaj sam fenytoiny.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli bierzesz fenytoinę i dostałeś izawukonazol, nie zaczynaj go brać i od razu porozmawiaj z lekarzem, ale nie odstawiaj sam fenytoiny.
Fenytoina przyspiesza usuwanie izawukonazolu z organizmu. Lek przeciwgrzybiczy może wtedy działać za słabo i nie wyleczyć groźnej infekcji grzybiczej. Tych dwóch leków nie stosuje się razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- utrzymująca się lub nasilająca się gorączka
- pogarszający się kaszel lub duszność
- zawroty głowy, chwiejny chód lub podwójne widzenie
- nawrót napadów padaczkowych po zmianie leków
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz izawukonazolu z fenytoiną – połączenie jest przeciwwskazane.[1] Jeśli izawukonazol jest konieczny, zamień fenytoinę na lek przeciwpadaczkowy bez działania indukującego CYP3A4 we współpracy z neurologiem albo wybierz inny lek przeciwgrzybiczy niewrażliwy na indukcję. Po odstawieniu fenytoiny działanie indukujące wygasa stopniowo, dlatego izawukonazol włącza się dopiero po jego ustąpieniu albo pod kontrolą skuteczności leczenia.
Skutek kliniczny
Główne ryzyko to niepowodzenie leczenia inwazyjnej grzybicy (aspergilozy lub mukormykozy) z powodu zbyt małego stężenia izawukonazolu. U chorych z ciężką grzybicą może to zagrażać życiu. Możliwy jest też wzrost stężenia fenytoiny z objawami jej toksyczności.
Mechanizm
Fenytoina jest silnym induktorem CYP3A4/5, a izawukonazol jest substratem CYP3A4 i CYP3A5. Indukcja przyspiesza metabolizm izawukonazolu i może znacznie zmniejszyć jego stężenie w osoczu.[1] Fenytoina osłabia działanie leków przeciwgrzybiczych, a leki przeciwgrzybicze z grupy azoli mogą zwiększać stężenie fenytoiny w surowicy.[2]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Fenytoina: umiarkowany induktor CYP1A2[3], umiarkowany induktor CYP2C19[3], silny induktor CYP3A4[3], umiarkowanie wrażliwy substrat CYP2C9[3]
- Izawukonazol: inhibitor BCRP[4], umiarkowany inhibitor CYP3A4[3], inhibitor MATE1[3], inhibitor MATE2-K[3], słaby inhibitor OCT2[3], słaby inhibitor P-gp[4], słaby induktor CYP2B6[3], wrażliwy substrat CYP3A4[3]
Monitorować
- skuteczność leczenia przeciwgrzybiczego (objawy kliniczne, badania obrazowe)
- stężenie fenytoiny w surowicy przy zmianie terapii
- kontrola napadów padaczkowych po zamianie leku przeciwpadaczkowego
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Fenytoina odstawiona niedawnokolejność włączenia · fenytoina | inne zalecenie | Działanie indukujące fenytoiny wygasa stopniowo po jej odstawieniu, dlatego przy wczesnym włączeniu izawukonazolu nadal istnieje ryzyko zbyt małego stężenia i potrzebna jest ścisła ocena skuteczności leczenia. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Cresemba 100 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/cresemba-100075489/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Phenytoinum WZF 100 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/phenytoinum-wzf-100052904/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Cresemba. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/cresemba-100075489/
Połączenie przeciwwskazaneFenytoina+ NimodypinaNie łączy się doustnej nimodypiny z fenytoiną.Nie zaczynaj brania nimodypiny razem z fenytoiną i nie odstawiaj samodzielnie fenytoiny – skontaktuj się z lekarzem, który zmieni leczenie.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie zaczynaj brania nimodypiny razem z fenytoiną i nie odstawiaj samodzielnie fenytoiny – skontaktuj się z lekarzem, który zmieni leczenie.
Fenytoina przyspiesza rozkład nimodypiny w organizmie. Przez to nimodypina w tabletkach może prawie przestać działać. Tych leków nie łączy się ze sobą.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nagły, bardzo silny ból głowy
- splątanie albo senność, której wcześniej nie było
- trudności z mówieniem lub osłabienie ręki albo nogi
- napad drgawek po zmianie leków przeciwpadaczkowych
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Nie łączy się doustnej nimodypiny z fenytoiną.[1] Gdy nimodypina jest niezbędna, lekarz prowadzący powinien rozważyć zamianę fenytoiny na lek przeciwpadaczkowy, który nie indukuje CYP3A4, albo wybór innej strategii terapeutycznej. Po odstawieniu fenytoiny indukcja enzymów wygasa stopniowo, więc nie należy oczekiwać pełnego działania nimodypiny od razu.
Skutek kliniczny
Stężenie nimodypiny po podaniu doustnym jest znacznie mniejsze, przez co jej skuteczność może być znacznie zmniejszona.[1] W praktyce grozi to utratą ochrony przed skurczem naczyń mózgowych i niedokrwiennymi ubytkami neurologicznymi u pacjenta po krwotoku podpajęczynówkowym.
Mechanizm
Fenytoina silnie indukuje izoenzym CYP3A4 w wątrobie i w błonie śluzowej jelita, a nimodypina jest metabolizowana przez ten izoenzym i podlega nasilonemu efektowi pierwszego przejścia.[1] Długotrwałe stosowanie fenytoiny znacząco zmniejsza biodostępność nimodypiny podawanej doustnie.[1] Fenytoina osłabia działanie leków blokujących kanały wapniowe.[2]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- objawy neurologiczne wskazujące na niedokrwienie (nowe zaburzenia świadomości, mowy, niedowłady)
- kontrola napadów i stężenie fenytoiny w surowicy przy zmianie leczenia przeciwpadaczkowego
- ciśnienie tętnicze po odstawieniu fenytoiny
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Dożylnadroga podania · nimodypina | inne zalecenie | Przeciwwskazanie dotyczy nimodypiny podawanej doustnie. Podanie dożylne omija efekt pierwszego przejścia, ale indukcja wątrobowego CYP3A4 nadal może zwiększać klirens nimodypiny, dlatego wymagane jest ścisłe monitorowanie stanu neurologicznego i ciśnienia tętniczego. |
| Stosowanie długotrwałe lub niedawno zakończoneczas leczenia · fenytoina | ryzyko rośnie | Największe zmniejszenie biodostępności nimodypiny opisano po wcześniejszym długotrwałym stosowaniu fenytoiny. Indukcja enzymów ustępuje stopniowo po odstawieniu fenytoiny, więc interakcja może utrzymywać się jeszcze przez pewien czas. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Nimotop S 30 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/nimotop-s-100047470/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Phenytoinum WZF 100 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/phenytoinum-wzf-100052904/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Nimotop S. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/nimotop-s-100047470/
Połączenie przeciwwskazanePochodne hydantoiny (np. fenytoina)+ Nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy (np. rylpiwiryna, etrawiryna, dorawiryna) klasaFenytoiny nie stosuje się jednocześnie z nienukleozydowymi inhibitorami odwrotnej transkryptazy, ponieważ obniża ona ich stężenie i grozi niepowodzeniem leczenia HIV oraz rozwojem oporności wirusa.Nie przyjmuj fenytoiny razem z lekiem na HIV z tej grupy bez uzgodnienia z lekarzem prowadzącym leczenie HIV i nie odstawiaj samodzielnie żadnego z nich.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj fenytoiny razem z lekiem na HIV z tej grupy bez uzgodnienia z lekarzem prowadzącym leczenie HIV i nie odstawiaj samodzielnie żadnego z nich.
Fenytoina, lek na padaczkę, przyspiesza rozkład niektórych leków na HIV, takich jak rylpiwiryna, dorawiryna, etrawiryna, efawirenz i newirapina. Przez to lek na HIV może przestać działać, a wirus może się uodpornić na całą tę grupę leków. Niektóre z tych leków, na przykład etrawiryna i efawirenz, mogą też zwiększać ilość fenytoiny we krwi i nasilać jej działania niepożądane. Zwykle lekarz zamienia lek na padaczkę albo lek na HIV na inny.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wynik badania pokazujący wzrost ilości wirusa HIV we krwi
- nawrót lub nasilenie napadów padaczkowych
- oczopląs, podwójne widzenie lub zawroty głowy
- chwiejny chód i trudności z utrzymaniem równowagi
- nadmierna senność lub splątanie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Fenytoiny nie stosuje się jednocześnie z nienukleozydowymi inhibitorami odwrotnej transkryptazy, ponieważ obniża ona ich stężenie i grozi niepowodzeniem leczenia HIV oraz rozwojem oporności wirusa. Połączenie fenytoiny z rylpiwiryną i dorawiryną jest przeciwwskazane, a z etrawiryną nie należy go stosować. Najlepszym rozwiązaniem jest zamiana fenytoiny na lek przeciwpadaczkowy bez właściwości indukujących, co wymaga uzgodnienia z neurologiem. Alternatywą jest zmiana schematu przeciwretrowirusowego na taki, który nie wchodzi w tę interakcję, po konsultacji z lekarzem prowadzącym leczenie HIV. Po odstawieniu fenytoiny indukcja utrzymuje się jeszcze przez kilka tygodni, dlatego przez ten czas trzeba kontrolować wiremię. Przy efawirenzie i newirapinie połączenia należy unikać, a jeśli jest konieczne, wymaga regularnej kontroli wiremii HIV i stężenia fenytoiny.
Skutek kliniczny
Spadek stężenia leku z grupy nienukleozydowych inhibitorów odwrotnej transkryptazy grozi utratą supresji wirusa HIV, niepowodzeniem wirusologicznym i wyselekcjonowaniem szczepów opornych na całą klasę. Przy etrawirynie i efawirenzie możliwy jest dodatkowo wzrost stężenia fenytoiny z objawami toksyczności, takimi jak oczopląs, zawroty głowy, niezborność i senność. Interakcja dotyczy wszystkich leków obu grup, ale jest najsilniejsza dla rylpiwiryny, dorawiryny i etrawiryny.
Mechanizm
Fenytoina jest silnym induktorem CYP3A4, a także CYP2B6 i UGT, więc przyspiesza metabolizm nienukleozydowych inhibitorów odwrotnej transkryptazy i znacząco obniża ich stężenie we krwi. Najbardziej wrażliwe są rylpiwiryna, dorawiryna i etrawiryna, których eliminacja zależy głównie od CYP3A4. Etrawiryna i efawirenz hamują dodatkowo CYP2C9 i CYP2C19, główne szlaki metabolizmu fenytoiny, więc mogą podwyższać jej stężenie. Efekt indukcji narasta stopniowo i utrzymuje się jeszcze przez kilka tygodni po odstawieniu fenytoiny.
Monitorować
- wiremia HIV (HIV RNA) po zmianie leczenia i w kolejnych tygodniach
- stężenie fenytoiny we krwi, szczególnie przy etrawirynie i efawirenzie
- częstość napadów padaczkowych
- objawy toksyczności fenytoiny: oczopląs, niezborność, senność, zawroty głowy
- liczba limfocytów CD4 przy dłuższym współstosowaniu
Kiedy ocena się zmienia
| Fenytoina odstawiona przed włączeniem leku z grupy bkolejność włączenia · pochodne hydantoiny | inne zalecenie | Po odstawieniu fenytoiny indukcja enzymów wygasa stopniowo przez kilka tygodni. W tym okresie stężenie rylpiwiryny, dorawiryny lub etrawiryny może być nadal obniżone, dlatego trzeba kontrolować wiremię HIV albo odroczyć włączenie leku, jeśli sytuacja kliniczna na to pozwala. |
Połączenie przeciwwskazanePochodne hydantoiny (np. fenytoina)+ Leki przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu C (np. sofosbuwir) klasaPochodnej hydantoiny nie łączy się z lekiem przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu C, bo połączenie grozi niepowodzeniem leczenia zakażenia.Jeśli przyjmujesz fenytoinę albo przyjmowałeś ją w ostatnich tygodniach, powiedz o tym lekarzowi przed rozpoczęciem leczenia wirusowego zapalenia wątroby typu C i nie odstawiaj fenytoiny samodzielnie.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz fenytoinę albo przyjmowałeś ją w ostatnich tygodniach, powiedz o tym lekarzowi przed rozpoczęciem leczenia wirusowego zapalenia wątroby typu C i nie odstawiaj fenytoiny samodzielnie.
Fenytoina, lek na padaczkę, przyspiesza usuwanie z organizmu niektórych leków na wirusowe zapalenie wątroby typu C, na przykład sofosbuwiru. Wtedy lek przeciwwirusowy działa za słabo i leczenie zakażenia może się nie udać. Lekarz zwykle zamienia fenytoinę na inny lek na padaczkę jeszcze przed rozpoczęciem leczenia wątroby. Rybawiryna sama nie wchodzi w tę interakcję, ale zwykle przyjmuje się ją razem z sofosbuwirem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- napad padaczkowy lub nasilenie napadów w czasie zmiany leku na padaczkę
- informacja od lekarza, że wynik badania na obecność wirusa w trakcie lub po leczeniu jest dodatni
- nawrót objawów choroby wątroby, takich jak zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz, silne zmęczenie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – transport, PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Pochodnej hydantoiny nie łączy się z lekiem przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu C, bo połączenie grozi niepowodzeniem leczenia zakażenia. Dotyczy to sofosbuwiru oraz wszystkich jego preparatów złożonych z welpataswirem, ledipaswirem lub woksylaprewirem. Przed rozpoczęciem terapii przeciwwirusowej należy we współpracy z neurologiem zamienić fenytoinę na lek przeciwpadaczkowy pozbawiony działania indukującego i rozpocząć leczenie zakażenia dopiero po wygaśnięciu indukcji. Efekt indukcyjny ustępuje stopniowo i utrzymuje się jeszcze przez pewien czas po odstawieniu fenytoiny, zwykle do kilku tygodni. Rybawiryna nie wchodzi w istotną interakcję z fenytoiną, ale w praktyce jest podawana razem z sofosbuwirem, więc o postępowaniu decyduje obecność sofosbuwiru.
Skutek kliniczny
Obniżenie stężeń sofosbuwiru i leków z nim skojarzonych grozi brakiem trwałej odpowiedzi wirusologicznej, niepowodzeniem terapii i selekcją wariantów wirusa opornych na leki. Fenytoina nie powoduje przy tym nowych działań toksycznych, a problemem jest utrata skuteczności leczenia zakażenia.
Mechanizm
Fenytoina jest silnym induktorem glikoproteiny P w jelicie oraz enzymów CYP3A4, CYP2B6 i CYP2C. Sofosbuwir jest substratem glikoproteiny P i BCRP, więc indukcja tych transporterów zmniejsza jego wchłanianie oraz ekspozycję na sofosbuwir i jego główny metabolit. Leki towarzyszące sofosbuwirowi w preparatach złożonych, czyli welpataswir, ledipaswir i woksylaprewir, są dodatkowo metabolizowane przez indukowane enzymy CYP albo transportowane przez glikoproteinę P, co nasila spadek ich stężeń. Interakcja dotyczy fenytoiny i sofosbuwiru oraz jego preparatów złożonych, ale nie obejmuje rybawiryny.
Monitorować
- kontrola napadów padaczkowych w okresie zamiany fenytoiny na inny lek przeciwpadaczkowy
- stężenie fenytoiny przy stopniowym odstawianiu lub zmianie dawki
- wiremia HCV RNA w trakcie i po zakończeniu terapii przeciwwirusowej, zwłaszcza gdy ekspozycja na fenytoinę była niedawna
- pełny wywiad lekowy przed włączeniem sofosbuwiru, w tym pytanie o leki przeciwpadaczkowe stosowane w ostatnich tygodniach
Kiedy ocena się zmienia
| Czas potrzebny do wygaśnięcia indukcji po odstawieniu fenytoiny, zwykle do kilku tygodniodstep · pochodne hydantoiny | inne zalecenie | Działanie indukujące fenytoiny wygasa stopniowo po jej odstawieniu. Terapię sofosbuwirem należy rozpocząć dopiero po upływie czasu potrzebnego do ustąpienia indukcji, a w razie wątpliwości warto skonsultować termin rozpoczęcia z hepatologiem. |
Połączenie przeciwwskazanePochodne hydantoiny (np. fenytoina)+ Inhibitory dehydrogenazy izocytrynianowej (np. iwosydenib) klasaPochodnej hydantoiny nie łączy się z inhibitorem dehydrogenazy izocytrynianowej, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane.Nie łącz leku na padaczkę z grupy fenytoiny z iwosydenibem i powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie nowotworu o wszystkich lekach przeciwpadaczkowych, ale żadnego z nich nie odstawiaj samodzielnie.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie łącz leku na padaczkę z grupy fenytoiny z iwosydenibem i powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie nowotworu o wszystkich lekach przeciwpadaczkowych, ale żadnego z nich nie odstawiaj samodzielnie.
Fenytoina, lek na padaczkę, przyspiesza rozkład iwosydenibu w organizmie. Przez to lek przeciwnowotworowy może przestać działać i choroba może się nasilić. Iwosydenib może też osłabiać działanie fenytoiny i zwiększać ryzyko napadów. Tych leków nie stosuje się razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nawrót lub nasilenie objawów choroby, takich jak osłabienie, gorączka, częste infekcje, siniaki albo krwawienia
- napad padaczkowy lub częstsze napady niż zwykle
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Pochodnej hydantoiny nie łączy się z inhibitorem dehydrogenazy izocytrynianowej, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane. U pacjenta przyjmującego fenytoinę przed rozpoczęciem leczenia iwosydenibem trzeba w porozumieniu z neurologiem zamienić ją na lek przeciwpadaczkowy, który nie indukuje CYP3A4. Przykłady to lewetyracetam, lakozamid albo gabapentyna. Indukcja enzymów ustępuje stopniowo, przez kilka tygodni po odstawieniu fenytoiny. Dlatego iwosydenib należy włączać z odpowiednim odstępem, zgodnie z decyzją hematologa lub onkologa. Po zmianie leczenia przeciwpadaczkowego trzeba kontrolować napady i stężenie nowego leku, jeśli jest to wskazane.
Skutek kliniczny
Spadek stężenia inhibitora dehydrogenazy izocytrynianowej może osłabić lub znieść jego działanie przeciwnowotworowe. Grozi to brakiem odpowiedzi na leczenie albo nawrotem choroby nowotworowej, na przykład ostrej białaczki szpikowej. Możliwy jest też spadek stężenia fenytoiny i gorsza kontrola napadów padaczkowych.
Mechanizm
Pochodne hydantoiny są silnymi induktorami enzymów wątrobowych, zwłaszcza CYP3A4. Inhibitory dehydrogenazy izocytrynianowej są metabolizowane głównie przez CYP3A4. Indukcja przyspiesza więc ich eliminację i znacznie obniża stężenie w osoczu. Iwosydenib sam indukuje CYP3A4 i in vitro także CYP2C9, przez co może dodatkowo obniżać stężenie fenytoiny. Ten efekt ma jednak mniejsze znaczenie kliniczne. Interakcja wynika z właściwości obu grup i dotyczy wszystkich dostępnych w Polsce leków z tych grup.
Monitorować
- odpowiedź na leczenie przeciwnowotworowe (morfologia krwi, ocena hematologiczna)
- kontrola napadów padaczkowych po zmianie leku przeciwpadaczkowego
- stężenie fenytoiny, jeśli połączenia nie dało się uniknąć
- EKG (odstęp QT) zgodnie z zasadami leczenia iwosydenibem
Kiedy ocena się zmienia
| Kilka tygodni od odstawienia fenytoinyodstep · pochodne hydantoiny | inne zalecenie | Indukcja CYP3A4 wygasa stopniowo po odstawieniu fenytoiny. Włączenie iwosydenibu tuż po zamianie leku przeciwpadaczkowego nadal grozi obniżeniem jego stężenia. Termin rozpoczęcia leczenia należy uzgodnić z lekarzem prowadzącym. |
Niekorzystna interakcjaDziurawiec+ FenytoinaNie łączy się fenytoiny z zielem dziurawca.Nie stosuj dziurawca, gdy przyjmujesz fenytoinę, a jeśli już go stosujesz, nie odstawiaj go sam, tylko jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem, który zleci badanie stężenia leku.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie stosuj dziurawca, gdy przyjmujesz fenytoinę, a jeśli już go stosujesz, nie odstawiaj go sam, tylko jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem, który zleci badanie stężenia leku.
Dziurawiec przyspiesza usuwanie fenytoiny z organizmu, przez co lek przeciwpadaczkowy może działać słabiej i mogą wrócić napady. Ten efekt utrzymuje się jeszcze około 2 tygodni po odstawieniu dziurawca. Po odstawieniu dziurawca ilość fenytoiny we krwi rośnie, co może wymagać zmiany dawki. Dotyczy to także herbatek i kropli z dziurawcem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nawrót lub nasilenie napadów padaczkowych
- drżenie powiek, mroczki lub uczucie „dziwnego” stanu zapowiadające napad
- po odstawieniu dziurawca – zawroty głowy, chwiejny chód, podwójne widzenie lub mimowolne ruchy gałek ocznych
- po odstawieniu dziurawca – nadmierna senność lub bełkotliwa mowa
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łączy się fenytoiny z zielem dziurawca.[1] Jeżeli pacjent już stosuje dziurawiec, należy oznaczyć stężenie fenytoiny i zaprzestać stosowania dziurawca.[1] Przez 2 tygodnie po odstawieniu dziurawca stężenie fenytoiny może rosnąć i wymaga kontroli oraz modyfikacji dawkowania.[1]
Skutek kliniczny
Spadek stężenia fenytoiny grozi utratą kontroli napadów padaczkowych.[1] Po odstawieniu dziurawca stężenie fenytoiny rośnie, co przy niezmienionej dawce może prowadzić do objawów toksyczności, takich jak oczopląs, zaburzenia równowagi i senność.
Mechanizm
Ziele dziurawca przyjmowane systematycznie indukuje enzymy cytochromu P450 metabolizujące fenytoinę, co przyspiesza jej eliminację i zmniejsza stężenie w surowicy.[1] Indukcja ustępuje powoli i utrzymuje się przez 2 tygodnie od odstawienia dziurawca.[1] Fenytoina ma kinetykę nieliniową, dlatego po wygaśnięciu indukcji jej stężenie może wzrosnąć nieproporcjonalnie do dawki.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- stężenie fenytoiny w surowicy przed odstawieniem dziurawca i w ciągu 2 tygodni po odstawieniu
- częstość i charakter napadów padaczkowych
- objawy toksyczności fenytoiny po odstawieniu dziurawca – oczopląs, ataksja, senność, zaburzenia mowy
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≤ 2 tygodnie od odstawienia dziurawcadziurawiec | inne zalecenie | Indukcja enzymów utrzymuje się przez 2 tygodnie od odstawienia dziurawca, a w tym okresie stężenie fenytoiny rośnie i wymaga oznaczeń oraz modyfikacji dawkowania. |
| Płyn doustny zawierający etanolpostać · dziurawiec | ryzyko rośnie | Płynny preparat dziurawca zawierający etanol jest przeciwwskazany u osób z padaczką, niezależnie od interakcji z fenytoiną. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Phenytoinum WZF 100 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/phenytoinum-wzf-100052904/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Niekorzystna interakcjaFenytoina+ Wodorobursztynian doksylaminyUnikaj dołączania doksylaminy u pacjenta leczonego fenytoiną.Nie sięgaj po doksylaminę na własną rękę, jeśli przyjmujesz fenytoinę, tylko zapytaj lekarza prowadzącego o bezpieczny sposób na problemy ze snem.szybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie sięgaj po doksylaminę na własną rękę, jeśli przyjmujesz fenytoinę, tylko zapytaj lekarza prowadzącego o bezpieczny sposób na problemy ze snem.
Lek nasenny z doksylaminą może nasilać senność i zawroty głowy wywołane przez fenytoinę. Może też zmieniać działanie fenytoiny, która wymaga bardzo dokładnego dawkowania. U osób z padaczką takie leki nasenne mogą rzadko sprzyjać napadom.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silna senność lub osłabienie w ciągu dnia
- chwiejny chód lub zaburzenia równowagi
- oczopląs lub podwójne widzenie
- splątanie
- częstsze napady padaczkowe
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Unikaj dołączania doksylaminy u pacjenta leczonego fenytoiną[1]. Jeśli lekarz uzna krótkotrwałe użycie za konieczne, stosuj najmniejszą skuteczną dawkę i obserwuj pacjenta pod kątem nadmiernej sedacji i objawów toksyczności fenytoiny. Przy dłuższym łącznym stosowaniu rozważ oznaczenie stężenia fenytoiny.
Skutek kliniczny
Możliwe nasilenie senności, zawrotów głowy i zaburzeń koordynacji z większym ryzykiem upadków, zwłaszcza u osób starszych. Teoretycznie możliwy wzrost stężenia fenytoiny z objawami toksyczności, takimi jak oczopląs, niezborność i splątanie. Sedatywne leki przeciwhistaminowe mogą rzadko obniżać próg drgawkowy u chorych na padaczkę.
Mechanizm
Doksylaminy nie stosuje się razem z lekami o wąskim indeksie terapeutycznym, ponieważ może ona nasilać ich działanie i zwiększać ryzyko działań niepożądanych[1]. Fenytoina jest takim lekiem, a dane o hamowaniu metabolizmu innych leków przez doksylaminę są ograniczone[1]. Doksylamina sumuje się z działaniem depresyjnym na OUN innych leków powodujących senność, w tym leków przeciwdrgawkowych[1]. Enzymy metabolizujące doksylaminę nie są znane[1], dlatego wpływ indukcji enzymatycznej przez fenytoinę na stężenie doksylaminy pozostaje niepewny.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- senność i zaburzenia koordynacji w ciągu dnia
- oczopląs, niezborność ruchów, splątanie
- częstość napadów padaczkowych
- stężenie fenytoiny w surowicy przy dłuższym łącznym stosowaniu
Kiedy ocena się zmienia
| Stosowanie codzienne dłużej niż kilka dniczas leczenia · wodorobursztynian doksylaminy | ryzyko rośnie | Przy dłuższym łącznym stosowaniu rośnie znaczenie możliwego wpływu doksylaminy na stężenie fenytoiny, dlatego rozważ oznaczenie stężenia fenytoiny. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Noctis 12,5 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/noctis-100350872/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.