Skutek kliniczny

Wzrost stężenia kariprazyny i jej długo działających metabolitów nasila działania zależne od dawki – akatyzję, niepokój, objawy pozapiramidowe, sedację i hipotensję ortostatyczną. Zwiększa się też ryzyko późnych dyskinez i złośliwego zespołu neuroleptycznego. Ze względu na bardzo długi okres półtrwania didesmetylokariprazyny działania niepożądane mogą narastać stopniowo i utrzymywać się długo po zmianie leczenia.

Mechanizm

Atazanawir hamuje CYP3A4, a po wzmocnieniu rytonawirem lub kobicystatem jest silnym inhibitorem tego enzymu. Kariprazyna oraz jej czynne metabolity, desmetylokariprazyna i didesmetylokariprazyna, są metabolizowane głównie przez CYP3A4, dlatego zahamowanie enzymu zwiększa narażenie na kariprazynę i wszystkie jej czynne frakcje. Kariprazyny nie łączy się z silnymi ani umiarkowanymi inhibitorami CYP3A4^[1].

Monitorować

• akatyzja i niepokój ruchowy
• objawy pozapiramidowe
• nadmierna senność
• ciśnienie tętnicze w pozycji stojącej
• objawy złośliwego zespołu neuroleptycznego

Bezpieczniejsze alternatywy

amisulprydpaliperydondolutegrawirraltegrawir

Skutek kliniczny

Spadek stężenia kariprazyny i jej aktywnych metabolitów grozi utratą kontroli objawów psychotycznych lub nawrotem choroby. Z powodu bardzo długiego okresu półtrwania aktywnych metabolitów efekt narasta i ustępuje powoli, przez kilka tygodni. Odstawienie bozentanu u pacjenta ustabilizowanego na tym połączeniu prowadzi do stopniowego wzrostu ekspozycji na kariprazynę i ryzyka akatyzji oraz objawów pozapiramidowych.

Mechanizm

Bozentan indukuje CYP3A4 i CYP2C9, przez co zmniejsza stężenie w osoczu leków metabolizowanych przez te izoenzymy.^[1] Kariprazyna i jej aktywne metabolity (desmetylokariprazyna i didesmetylokariprazyna) są metabolizowane głównie przez CYP3A4, dlatego bozentan jako umiarkowany induktor CYP3A4 zmniejsza ekspozycję na cały aktywny układ kariprazyny. Kariprazyny nie łączy się z silnymi ani umiarkowanymi induktorami CYP3A4.^[2]

Monitorować

• nasilenie objawów psychotycznych lub nawrót choroby
• akatyzja i objawy pozapiramidowe po odstawieniu bozentanu
• aktywność aminotransferaz (standardowo przy bozentanie)

Bezpieczniejsze alternatywy

amisulprydpaliperydonambryzentan

Skutek kliniczny

Główne ryzyko to addycyjne wydłużenie odstępu QT z możliwością częstoskurczu typu torsade de pointes i innych groźnych arytmii, szczególnie przy hipokaliemii lub hipomagnezemii. Równolegle indukcja enzymów przez dabrafenib może osłabiać działanie cytalopramu i prowadzić do nawrotu objawów depresji lub lęku, a po odstawieniu dabrafenibu stężenie cytalopramu stopniowo rośnie.

Mechanizm

Cytalopram wydłuża odstęp QT w sposób zależny od dawki i nie łączy się go z innymi lekami wydłużającymi QT, a dabrafenib również może wydłużać odstęp QT, więc działanie obu leków na repolaryzację komór może się sumować. Cytalopramu nie stosuje się jednocześnie z produktami leczniczymi wydłużającymi odstęp QT^[1]. Dodatkowo dabrafenib indukuje CYP3A4, CYP2C19 i inne enzymy metabolizujące leki, co obniża stężenie w osoczu leków przez nie metabolizowanych^[2]. Cytalopram jest metabolizowany głównie z udziałem CYP2C19 i CYP3A4, dlatego jego stężenie i skuteczność przeciwdepresyjna mogą się zmniejszyć.

Monitorować

• EKG z oceną QTc przed włączeniem dabrafenibu i okresowo w trakcie leczenia
• stężenie potasu i magnezu w surowicy
• objawy depresji i lęku (ryzyko osłabienia działania cytalopramu)
• kołatanie serca, omdlenia, zawroty głowy

Bezpieczniejsze alternatywy

sertralinaparoksetyna

Skutek kliniczny

Wzrost stężenia kariprazyny i jej czynnych metabolitów nasila działania niepożądane zależne od dawki, przede wszystkim akatyzję i inne objawy pozapiramidowe, niepokój, bezsenność, sedację, zawroty głowy, niedociśnienie ortostatyczne i tachykardię. Z uwagi na długi okres półtrwania czynnego metabolitu działania te mogą narastać przez wiele tygodni i utrzymywać się długo po odstawieniu jednego z leków.

Mechanizm

Darunawir zawsze podaje się z rytonawirem lub kobicystatem, a takie połączenie silnie hamuje CYP3A i zwiększa ekspozycję na leki metabolizowane głównie przez ten enzym.^[2] Kariprazyna jest metabolizowana przez CYP3A4 do dwóch czynnych metabolitów – desmetylokariprazyny i didesmetylokariprazyny, z których drugi ma bardzo długi okres półtrwania. Zahamowanie CYP3A4 zwiększa stężenia kariprazyny i jej czynnych metabolitów w sposób trudny do przewidzenia. Kariprazyny nie łączy się z silnymi ani umiarkowanymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i kobicystatem.^[1]

Monitorować

• akatyzja i inne objawy pozapiramidowe
• sedacja i zawroty głowy
• ciśnienie tętnicze w pozycji stojącej i tętno
• stan psychiczny przy zmianie leczenia przeciwpsychotycznego

Bezpieczniejsze alternatywy

amisulprydpaliperydon

Skutek kliniczny

Spadek stężenia kariprazyny i jej czynnych metabolitów grozi utratą skuteczności przeciwpsychotycznej, a w konsekwencji nawrotem lub zaostrzeniem objawów schizofrenii albo choroby afektywnej dwubiegunowej. Po odstawieniu dziurawca u pacjenta przyjmującego oba preparaty ekspozycja na kariprazynę stopniowo rośnie, co może nasilić działania niepożądane. Ze względu na długie okresy półtrwania czynnych metabolitów zmiany stężenia ujawniają się dopiero po kilku tygodniach.^[1]

Mechanizm

Kariprazyna i jej główne czynne metabolity, demetylokariprazyna i didemetylokariprazyna, są metabolizowane głównie przez CYP3A4, z niewielkim udziałem CYP2D6.^[1] Ziele dziurawca indukuje CYP3A4, co przyspiesza metabolizm kariprazyny i może znacząco zmniejszyć całkowitą ekspozycję na lek i jego czynne metabolity.^[1] Systematyczne przyjmowanie dziurawca aktywuje cytochrom P450 i osłabia działanie innych leków.^[2]

Monitorować

• nawrót lub nasilenie objawów psychotycznych albo maniakalnych przez kilka tygodni po wspólnym stosowaniu
• działania niepożądane kariprazyny, zwłaszcza akatyzja i objawy pozapiramidowe, przez kilka tygodni po odstawieniu dziurawca

Bezpieczniejsze alternatywy

amisulpryd

Skutek kliniczny

Należy spodziewać się znaczącego zmniejszenia stężenia kariprazyny i jej czynnych metabolitów, z ryzykiem utraty kontroli objawów psychotycznych lub nawrotu choroby^[1]. Po odstawieniu efawirenzu indukcja stopniowo wygasa, więc ekspozycja na kariprazynę może rosnąć przez kilka tygodni ze względu na długie okresy półtrwania czynnych metabolitów^[1].

Mechanizm

Efawirenz indukuje CYP3A4^[2]. Kariprazyna oraz jej czynne metabolity, demetylokariprazyna i didemetylokariprazyna, są metabolizowane głównie przez CYP3A4, z niewielkim udziałem CYP2D6^[1]. Indukcja CYP3A4 przyspiesza eliminację kariprazyny i jej metabolitów, co znacząco zmniejsza całkowitą ekspozycję na kariprazynę^[1].

Monitorować

• kontrola objawów psychotycznych po zmianie leczenia
• działania niepożądane kariprazyny przez kilka tygodni po odstawieniu efawirenzu
• wiremia HIV po zmianie schematu przeciwretrowirusowego

Bezpieczniejsze alternatywy

dolutegrawirraltegrawirrilpiwiryna

Skutek kliniczny

Spodziewane jest znaczące obniżenie stężenia kariprazyny i jej czynnych metabolitów, co grozi utratą skuteczności przeciwpsychotycznej i nawrotem objawów psychozy^[1]. Pełne działanie indukujące enzalutamidu rozwija się w ciągu około miesiąca od rozpoczęcia leczenia i może się utrzymywać przez miesiąc lub dłużej po jego odstawieniu^[2].

Mechanizm

Enzalutamid jest silnym induktorem CYP3A4 i zmniejsza AUC midazolamu, wzorcowego substratu tego enzymu, o 86%^[2]. Kariprazyna oraz jej czynne metabolity, demetylokariprazyna i didemetylokariprazyna, są metabolizowane głównie przez CYP3A4 z niewielkim udziałem CYP2D6^[1]. Silne i umiarkowane induktory CYP3A4 mogą znacząco zmniejszyć całkowitą ekspozycję na kariprazynę, dlatego ich jednoczesne stosowanie jest przeciwwskazane^[1].

Monitorować

• kontrola objawów psychotycznych i ryzyka nawrotu po włączeniu lub odstawieniu enzalutamidu
• ocena skuteczności i tolerancji nowego leku przeciwpsychotycznego po zamianie

Bezpieczniejsze alternatywy

amisulprydsulpiryd

Skutek kliniczny

Spadek ekspozycji na kariprazynę i jej czynne metabolity może prowadzić do utraty skuteczności i nawrotu objawów psychotycznych lub zaostrzenia choroby afektywnej. Po odstawieniu eslikarbazepiny ekspozycja na kariprazynę stopniowo rośnie, co grozi nasileniem jej działań niepożądanych. Możliwe jest też nasilenie senności i zawrotów głowy.

Mechanizm

Kariprazyna oraz jej czynne metabolity, demetylokariprazyna i didemetylokariprazyna, są metabolizowane głównie przez CYP3A4^[1]. Eslikarbazepina in vivo pobudza metabolizm leków usuwanych głównie przez CYP3A4 – zmniejsza ogólne narażenie na symwastatynę średnio o 50% przy dawce 800 mg na dobę oraz na lewonorgestrel i etynyloestradiol o 37% i 42% przy dawce 1200 mg na dobę^[2]. Taki stopień indukcji odpowiada umiarkowanemu induktorowi CYP3A4, mimo że in vitro eslikarbazepina jest słabym induktorem. Kariprazyny nie łączy się z silnymi ani umiarkowanymi induktorami CYP3A4, bo mogą one znacząco zmniejszyć całkowitą ekspozycję na kariprazynę^[1]. Dodatkowo oba leki działają na ośrodkowy układ nerwowy, co może sumować działanie sedatywne i zawroty głowy.

Monitorować

• kontrola objawów psychotycznych lub afektywnych – ryzyko utraty skuteczności kariprazyny
• działania niepożądane kariprazyny przez kilka tygodni po odstawieniu eslikarbazepiny
• senność i zawroty głowy

Bezpieczniejsze alternatywy

lewetyracetambrywaracetamlakozamidlamotrygina