Interakcje / Dapson / Dapson i leflunomid
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Połączenie można stosować tylko pod ścisłą kontrolą enzymów wątrobowych i parametrów hematologicznych, szczególnie w początkowym okresie po włączeniu lub zmianie leków.
Nie pomijaj zleconych badań krwi i od razu zgłoś lekarzowi niepokojące objawy.
Niekorzystna interakcjaDapson+ LeflunomidPołączenie można stosować tylko pod ścisłą kontrolą enzymów wątrobowych i parametrów hematologicznych, szczególnie w początkowym okresie po włączeniu lub zmianie leków.Nie pomijaj zleconych badań krwi i od razu zgłoś lekarzowi niepokojące objawy.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie pomijaj zleconych badań krwi i od razu zgłoś lekarzowi niepokojące objawy.
Oba leki mogą obciążać wątrobę i wpływać na krew. Przyjmowane razem zwiększają ryzyko takich działań niepożądanych. Dlatego lekarz będzie częściej zlecał badania krwi i prób wątrobowych.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, ból gardła lub częste infekcje
- nietypowe siniaki lub krwawienia
- zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz
- silne zmęczenie, bladość, duszność
- sinawe zabarwienie ust lub paznokci
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie można stosować tylko pod ścisłą kontrolą enzymów wątrobowych i parametrów hematologicznych, szczególnie w początkowym okresie po włączeniu lub zmianie leków[1]. Przy włączaniu dapsonu po odstawieniu leflunomidu trzeba uwzględnić długi okres półtrwania jego aktywnego metabolitu i okres wymywania[1].
Skutek kliniczny
Większe ryzyko wzrostu aktywności enzymów wątrobowych, polekowego zapalenia wątroby oraz zaburzeń hematologicznych, takich jak niedokrwistość, leukopenia, neutropenia czy agranulocytoza.
Mechanizm
Oba leki mogą uszkadzać wątrobę i układ krwiotwórczy, więc ich działania niepożądane się sumują. Podanie leków toksycznych dla wątroby lub szpiku tuż przed leflunomidem, razem z nim albo po nim bez okresu wymywania może nasilać objawy niepożądane[1]. Dapson dodatkowo powoduje hemolizę i methemoglobinemię, a leflunomid może powodować niedokrwistość, leukopenię i trombocytopenię.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- aktywność ALT i AST
- morfologia krwi z rozmazem
- stężenie hemoglobiny i objawy hemolizy
- methemoglobina przy objawach sinicy lub duszności
Kiedy ocena się zmienia
| Dapson włączony po odstawieniu leflunomidu bez okresu wymywaniakolejność włączenia · leflunomid | inne zalecenie | Ryzyko sumowania toksyczności utrzymuje się po odstawieniu leflunomidu, jeśli nie zachowano okresu wymywania, dlatego monitorowanie enzymów wątrobowych i morfologii należy prowadzić także w tym okresie. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Arava 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/arava-100111950/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Arava. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 20.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/arava-100111950/
Alkohol przy tych lekach
Interakcja o niejasnym znaczeniuDapsona alkoholOkazjonalne, umiarkowane picie alkoholu podczas leczenia dapsonem nie wymaga zmiany terapii, ale pacjent powinien znać objawy methemoglobinemii, hemolizy i uszkodzenia wątroby.Jeśli pijesz alkohol, rób to rzadko i w małych ilościach, a gdy pijesz regularnie, powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie.opóźniony (dni)teoretyczne
Interakcja o niejasnym znaczeniu
Jeśli pijesz alkohol, rób to rzadko i w małych ilościach, a gdy pijesz regularnie, powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie.
Wypicie niewielkiej ilości alkoholu od czasu do czasu podczas leczenia dapsonem zwykle nie powinno szkodzić. Częste picie większych ilości może jednak nasilić działania niepożądane tego leku na krew i obciążyć wątrobę. Dapson rzadko, ale może zmniejszać zdolność krwi do przenoszenia tlenu i niszczyć czerwone krwinki, a alkohol pity regularnie może ten efekt wzmocnić.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- sinawe zabarwienie ust lub paznokci
- duszność lub szybkie męczenie się
- silny ból głowy lub zawroty głowy
- ciemny mocz
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- nietypowa bladość i osłabienie
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Okazjonalne, umiarkowane picie alkoholu podczas leczenia dapsonem nie wymaga zmiany terapii, ale pacjent powinien znać objawy methemoglobinemii, hemolizy i uszkodzenia wątroby. U osób nadużywających alkoholu lub z alkoholową chorobą wątroby należy przed rozpoczęciem leczenia ocenić czynność wątroby, a w trakcie terapii regularnie kontrolować morfologię i enzymy wątrobowe. Rozpoznanie ciężkiej choroby wątroby wyklucza stosowanie dapsonu[1].
Skutek kliniczny
Przy okazjonalnym, umiarkowanym piciu nie należy spodziewać się klinicznie istotnych skutków. U osób regularnie pijących duże ilości alkoholu możliwe jest nasilenie methemoglobinemii i hemolizy wywołanych dapsonem oraz większe ryzyko polekowego uszkodzenia wątroby, zwłaszcza przy niedoborze G6PD lub istniejącej chorobie wątroby.
Mechanizm
Interakcja jest głównie teoretyczna i wynika z metabolizmu dapsonu oraz z jego działania na krew i wątrobę. Dapson jest w wątrobie przekształcany przez N-hydroksylację, w której uczestniczą między innymi CYP2C9 i CYP2E1, do hydroksyloaminy odpowiedzialnej za methemoglobinemię i hemolizę. Znaczenie tego metabolitu potwierdza charakterystyka produktu, według której flukonazol zmniejsza powstawanie toksycznego metabolitu hydroksyloaminy dapsonu u pacjentów zakażonych HIV[1]. Przewlekłe picie alkoholu indukuje CYP2E1, co może zwiększać tworzenie hydroksyloaminy, natomiast jednorazowe spożycie etanolu raczej przejściowo hamuje ten enzym. Dodatkowo zarówno dapson, jak i alkohol mogą uszkadzać wątrobę, a ciężka choroba wątroby jest przeciwwskazaniem do stosowania dapsonu[1]. ChPL dapsonu nie wymienia alkoholu ani w przeciwwskazaniach, ani w interakcjach[1].
Monitorować
- morfologia krwi z retikulocytami
- stężenie methemoglobiny przy objawach sinicy lub duszności
- aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny u osób regularnie pijących alkohol
Kiedy ocena się zmienia
| Regularne picie dużych ilości alkoholuilość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Przewlekłe nadużywanie alkoholu indukuje CYP2E1 i sprzyja uszkodzeniu wątroby, co może zwiększać ryzyko methemoglobinemii, hemolizy i hepatotoksyczności dapsonu. Należy ocenić czynność wątroby przed leczeniem i regularnie kontrolować morfologię oraz enzymy wątrobowe, a przy ciężkiej chorobie wątroby dapson jest przeciwwskazany. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dusalm 50 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/dusalm-100460874/
Niekorzystna interakcjaLeflunomida alkoholW trakcie leczenia leflunomidem nie należy spożywać alkoholu.Nie pij alkoholu w trakcie leczenia, a jeśli wypiłeś(-aś) i pojawiły się niepokojące objawy, skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie pij alkoholu w trakcie leczenia, a jeśli wypiłeś(-aś) i pojawiły się niepokojące objawy, skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą.
W czasie leczenia tym lekiem nie wolno pić alkoholu. Zarówno lek, jak i alkohol mogą uszkadzać wątrobę, a razem działają silniej. Dotyczy to także niewielkich ilości, bo nie wiadomo, jaka ilość jest bezpieczna. Uszkodzenie wątroby może się rozwijać po cichu, dlatego lekarz zleca badania krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zażółcenie skóry lub białkówek oczu
- ciemny mocz lub jasny stolec
- ból w prawej górnej części brzucha
- nudności, wymioty lub utrata apetytu
- nietypowe osłabienie lub zmęczenie
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
W trakcie leczenia leflunomidem nie należy spożywać alkoholu.[1] Jeśli pacjent mimo to pije alkohol, trzeba to uwzględnić przy ocenie wyników badań wątrobowych i częściej kontrolować aktywność enzymów wątrobowych.
Skutek kliniczny
Nasilenie uszkodzenia wątroby, które może się objawiać wzrostem aktywności enzymów wątrobowych, a w cięższych przypadkach objawami niewydolności wątroby. Ponieważ zaburzenia czynności wątroby są przeciwwskazaniem do stosowania leflunomidu, uszkodzenie wątroby przez alkohol może zmusić do przerwania leczenia.
Mechanizm
Leflunomid i jego czynny metabolit mogą uszkadzać wątrobę, alkohol również działa hepatotoksycznie. Oba działania się sumują, więc ryzyko uszkodzenia wątroby rośnie. ChPL wskazuje dodatkowe działanie uszkadzające wątrobę jako powód zakazu picia alkoholu w trakcie leczenia.[1]
Metabolizm i transportery
Monitorować
- aktywność enzymów wątrobowych (ALT) zgodnie ze schematem kontroli z ChPL
- wywiad dotyczący spożycia alkoholu przy każdej wizycie kontrolnej
- objawy uszkodzenia wątroby (żółtaczka, ciemny mocz, ból w prawym podżebrzu, osłabienie)
Kiedy ocena się zmienia
| Dowolna ilośćilość alkoholu · alkohol | inne zalecenie | ChPL nie podaje bezpiecznej ilości alkoholu. Zalecenie dotyczy całkowitej abstynencji, a nie ograniczenia spożycia. |
| Okres po odstawieniu leflunomidu, do wymycia czynnego metabolituodstep · pacjent | inne zalecenie | Czynny metabolit leflunomidu utrzymuje się w organizmie długo po odstawieniu leku. ChPL w punkcie 4.3 odwołuje się do czasu, aż jego stężenie w surowicy spadnie poniżej 0,02 mg/l. Zakaz picia alkoholu dotyczy leczenia, ale po odstawieniu leku warto omówić z lekarzem, kiedy można bezpiecznie wrócić do alkoholu, zwłaszcza gdy stosowano procedurę przyspieszonego wymywania. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Arava 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/arava-100111950/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Arava. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/arava-100111950/
Inne interakcje tych leków 245
Połączenie przeciwwskazaneAnalogi iperytu azotowego (np. cyklofosfamid, bendamustyna, melfalan)+ Selektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid) klasaPrzy jednoczesnym lub następującym po sobie stosowaniu analogu iperytu azotowego i selektywnego leku immunosupresyjnego należy unikać połączenia, chyba że wynika ono z zaplanowanego schematu specjalistycznego, a wtedy konieczne jest ścisłe monitorowanie morfologii i objawów zakażenia.Jeśli masz przyjmować lek przeciwnowotworowy z tej grupy razem z lekiem osłabiającym odporność albo niedawno jeden z nich odstawiono, powiedz o tym każdemu lekarzowi prowadzącemu i nie zmieniaj leczenia na własną rękę.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli masz przyjmować lek przeciwnowotworowy z tej grupy razem z lekiem osłabiającym odporność albo niedawno jeden z nich odstawiono, powiedz o tym każdemu lekarzowi prowadzącemu i nie zmieniaj leczenia na własną rękę.
Leki przeciwnowotworowe z tej grupy, takie jak cyklofosfamid, chlorambucyl czy melfalan, osłabiają szpik kostny i odporność. Leki osłabiające układ odpornościowy stosowane w chorobach autoimmunologicznych i po przeszczepach, takie jak fingolimod, teriflunomid, leflunomid, tofacytynib czy natalizumab, działają podobnie, więc razem mogą bardzo mocno obniżyć odporność. Grozi to ciężkimi zakażeniami, także rzadkimi zakażeniami mózgu, oraz spadkiem liczby białych krwinek. Niektóre z tych leków działają jeszcze długo po odstawieniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub ogólne złe samopoczucie
- kaszel, duszność lub ból przy oddawaniu moczu
- bolesna wysypka z pęcherzykami na skórze
- nowe zaburzenia mowy, widzenia, równowagi, siły mięśni lub pamięci
- łatwe powstawanie siniaków, krwawienie z dziąseł lub nosa
- żółte zabarwienie skóry lub oczu
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym lub następującym po sobie stosowaniu analogu iperytu azotowego i selektywnego leku immunosupresyjnego należy unikać połączenia, chyba że wynika ono z zaplanowanego schematu specjalistycznego, a wtedy konieczne jest ścisłe monitorowanie morfologii i objawów zakażenia. Natalizumab jest przeciwwskazany u pacjentów z obniżoną odpornością, także po wcześniejszym leczeniu cytostatykami, a w nowotworze czynnym nie powinien być stosowany. Fingolimod, ozanimod, ponesimod, tofacytynib, leflunomid i teriflunomid w charakterystykach produktu są zastrzeżone przed łączeniem z lekami przeciwnowotworowymi i silnymi immunosupresantami, więc decyzję o kontynuacji podejmuje lekarz prowadzący leczenie przeciwnowotworowe razem z lekarzem leczącym chorobę autoimmunologiczną. Połączenia celowe, na przykład cyklofosfamid z immunoglobuliną przeciw limfocytom T lub z abataceptem w kondycjonowaniu i profilaktyce choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi albo cyklofosfamid z następczym mykofenolanem mofetylu w toczniowym zapaleniu nerek, prowadzi się wyłącznie w ośrodkach specjalistycznych z profilaktyką przeciwinfekcyjną. Należy uwzględnić długi czas działania niektórych leków grupy B – teriflunomid i leflunomid pozostają w organizmie wiele miesięcy bez procedury przyspieszonej eliminacji, a liczba limfocytów po fingolimodzie wraca do normy po tygodniach. Przed włączeniem leczenia warto sprawdzić status zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B, gruźlicy i ospy wietrznej oraz uzupełnić szczepienia, a szczepionek żywych nie podaje się w trakcie leczenia.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, reaktywacji wirusów (półpaśca, zapalenia wątroby typu B, cytomegalii) oraz pogłębionej i przedłużonej neutropenii i limfopenii. W przypadku natalizumabu i modulatorów receptora sfingozyno‑1‑fosforanu szczególnym zagrożeniem jest postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, a wcześniejsze leczenie lekami immunosupresyjnymi lub cytostatycznymi jest uznanym czynnikiem ryzyka tego powikłania[1]. Przy leflunomidzie i teriflunomidzie dochodzi ryzyko sumowania toksyczności dla szpiku i wątroby. Długotrwała immunosupresja może też zwiększać ryzyko wtórnych nowotworów. Szczepionki żywe mogą wywołać zakażenie, a szczepionki inaktywowane są mniej skuteczne.
Mechanizm
Analogi iperytu azotowego alkilują DNA szybko dzielących się komórek, w tym prekursorów szpiku i limfocytów, co prowadzi do neutropenii, limfopenii i spadku odporności. Selektywne leki immunosupresyjne osłabiają odporność innymi drogami – blokują migrację lub zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych (fingolimod, ozanimod, ponesimod, natalizumab), hamują syntezę pirymidyn lub puryn w limfocytach (teriflunomid, leflunomid, mykofenolan mofetyl, kwas mykofenolowy), hamują sygnalizację lub kostymulację limfocytów (tofacytynib, abatacept, belatacept, tolebrutynib), niszczą limfocyty (immunoglobulina przeciw limfocytom T, inebilizumab), obniżają stężenie przeciwciał (efgartigimod alfa, imlifidaza) albo blokują dopełniacz (rawulizumab). Efekty obu grup sumują się na poziomie układu odpornościowego, a część leków grupy B sama hamuje szpik. Nie jest znana istotna interakcja farmakokinetyczna wspólna dla całej klasy. Interakcja dotyczy wszystkich leków ogólnoustrojowych obu grup z wyjątkiem chlormetyny w żelu, apremilastu i nerandomilastu.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba neutrofili i limfocytów
- objawy zakażeń, gorączka, zmiany skórne sugerujące półpasiec
- nowe objawy neurologiczne lub poznawcze sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię przy natalizumabie, fingolimodzie, ozanimodzie i ponesimodzie
- aktywność aminotransferaz przy leflunomidzie i teriflunomidzie
- markery wirusa zapalenia wątroby typu B i cytomegalii u pacjentów z grupy ryzyka
- stężenie immunoglobulin przy efgartigimodzie alfa, inebilizumabie i imlifidazie
Kiedy ocena się zmienia
| Na skórędroga podania · analogi iperytu azotowego | interakcja nie dotyczy | Chlormetyna w żelu stosowana miejscowo w chłoniaku skóry praktycznie nie wchłania się do krwi i nie sumuje się z ogólnoustrojową immunosupresją. |
| Analog iperytu azotowego przed natalizumabemkolejność włączenia · analogi iperytu azotowego | ryzyko rośnie | Wcześniejsze leczenie cytostatykiem jest czynnikiem ryzyka postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii po natalizumabie, a pacjent z utrzymującą się immunosupresją ma przeciwwskazanie do tego leku. |
| Czas do pełnej eliminacji leku lub powrotu liczby limfocytówodstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Teriflunomid i leflunomid utrzymują się w organizmie wiele miesięcy, a po fingolimodzie, ozanimodzie, ponesimodzie, inebilizumabie i immunoglobulinie przeciw limfocytom T limfopenia może trwać tygodnie lub dłużej. Przed chemioterapią należy rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji leflunomidu lub teriflunomidu i ocenić liczbę limfocytów. |
| Dawki mieloablacyjne lub kondycjonującedawka · analogi iperytu azotowego | ryzyko rośnie | Wysokie dawki cyklofosfamidu, melfalanu, bendamustyny lub ifosfamidu stosowane przed przeszczepieniem komórek krwiotwórczych powodują głęboką aplazję, a dołączenie leku immunosupresyjnego wymaga profilaktyki przeciwbakteryjnej, przeciwwirusowej i przeciwgrzybiczej. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń, półpaśca i przedłużonej cytopenii jest wyższe, co dotyczy szczególnie tofacytynibu i modulatorów receptora sfingozyno‑1‑fosforanu. |
Źródła
- Morrow SA, Clift F, Devonshire V, Lapointe E, Schneider R, Stefanelli M, et al. Use of natalizumab in persons with multiple sclerosis: 2022 update. Mult Scler Relat Disord. 2022;65:103995. doi: 10.1016/j.msard.2022.103995. PMID: 35810718.
Połączenie przeciwwskazaneLeflunomid+ FingolimodNie łącz leflunomidu z fingolimodem.Nie przyjmuj tych leków razem i od razu skontaktuj się z lekarzem prowadzącym, który zdecyduje, które leczenie kontynuować.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj tych leków razem i od razu skontaktuj się z lekarzem prowadzącym, który zdecyduje, które leczenie kontynuować.
Leflunomid i fingolimod osłabiają układ odpornościowy, każdy w inny sposób. Przyjmowane razem mogą tak bardzo obniżyć odporność, że łatwo o ciężkie zakażenie. Oba leki mogą też obciążać wątrobę. Leflunomid długo utrzymuje się w organizmie, dlatego ryzyko istnieje nawet kilka tygodni po jego odstawieniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, kaszel lub duszność
- opryszczka lub półpasiec
- zażółcenie skóry lub oczu
- ciemny mocz
- nietypowe, silne zmęczenie
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz leflunomidu z fingolimodem. Przy zmianie z leflunomidu na fingolimod przeprowadź procedurę przyspieszonej eliminacji leflunomidu cholestyraminą lub węglem aktywnym i przed włączeniem fingolimodu oceń morfologię z rozmazem oraz aktywność enzymów wątrobowych.[1][2] W początkowym okresie po zmianie leczenia zaleca się ścisłe monitorowanie enzymów wątrobowych i parametrów hematologicznych.[1] Przy zmianie z fingolimodu na leflunomid zaczekaj na powrót liczby limfocytów do wartości akceptowalnych. Unikaj żywych szczepionek atenuowanych w trakcie leczenia każdym z tych leków.[1][2]
Skutek kliniczny
Głównym zagrożeniem jest pogłębiona immunosupresja z limfopenią i zwiększonym ryzykiem ciężkich zakażeń, w tym oportunistycznych. Możliwe jest też nasilenie uszkodzenia wątroby, ponieważ oba leki mogą zwiększać aktywność aminotransferaz. Ryzyko utrzymuje się długo po odstawieniu leflunomidu ze względu na bardzo długi okres półtrwania jego aktywnego metabolitu.
Mechanizm
Fingolimodu nie stosuje się u osób przyjmujących leki immunosupresyjne ani u osób ze zmniejszoną odpornością po wcześniejszym leczeniu.[2][3][4] Leflunomid przez swój aktywny metabolit teriflunomid hamuje proliferację limfocytów, a fingolimod jako modulator receptorów S1P zatrzymuje limfocyty w węzłach chłonnych i zmniejsza ich liczbę we krwi. Oba działania sumują się i pogłębiają immunosupresję. Leki przeciwnowotworowe, immunomodulujące i immunosupresyjne nie powinny być stosowane razem z fingolimodem ze względu na addycyjny wpływ na układ immunologiczny.[2] Przy przejściu z długotrwałego leczenia teriflunomidem na fingolimod zaleca się ostrożność.[2] Leki toksyczne dla wątroby lub układu krwiotwórczego podane przed leflunomidem, razem z nim albo po nim bez zachowania okresu wymywania mogą nasilać działania niepożądane.[1]
Metabolizm i transportery
- Leflunomid: inhibitor BCRP[5], umiarkowany inhibitor CYP2C8[5], słaby inhibitor OAT3[5], inhibitor OATP1B1[5], inhibitor OATP1B3[5], słaby induktor CYP1A2[5], drugorzędny szlak substrat CYP1A2[5], drugorzędny szlak substrat CYP2C19[5], drugorzędny szlak substrat CYP3A4[5]
- Fingolimod: substrat CYP3A4[6]
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą limfocytów przed zmianą leczenia i po niej
- aktywność ALT i AST
- objawy zakażeń, w tym zakażeń oportunistycznych i wirusowych
Kiedy ocena się zmienia
| Leflunomid odstawiony i przeprowadzona przyspieszona eliminacja przed włączeniem fingolimodukolejność włączenia · leflunomid | inne zalecenie | Po przeprowadzeniu przyspieszonej eliminacji leflunomidu cholestyraminą lub węglem aktywnym i przy prawidłowej morfologii oraz enzymach wątrobowych można rozpocząć fingolimod z zachowaniem ostrożności i ścisłym monitorowaniem w pierwszym okresie. |
| Fingolimod odstawiony przed włączeniem leflunomidukolejność włączenia · fingolimod | inne zalecenie | Po odstawieniu fingolimodu liczba limfocytów wraca do normy stopniowo, dlatego przed włączeniem leflunomidu należy ocenić morfologię z rozmazem i aktywność enzymów wątrobowych. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Arava 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/arava-100111950/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Gilenya 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/gilenya-100244377/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Teva 0,25 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/fingolimod-teva-100421945/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Accord 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/fingolimod-accord-100439170/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Arava. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/arava-100111950/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Gilenya. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/gilenya-100244377/
Połączenie przeciwwskazaneLeflunomid+ Szczepionka BCGNie podawaj BCG pacjentom leczonym leflunomidem.Nie przyjmuj BCG podczas leczenia leflunomidem i przed planowanym zabiegiem lub szczepieniem powiedz lekarzowi, że bierzesz leflunomid, ale nie odstawiaj go na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj BCG podczas leczenia leflunomidem i przed planowanym zabiegiem lub szczepieniem powiedz lekarzowi, że bierzesz leflunomid, ale nie odstawiaj go na własną rękę.
Leflunomid osłabia układ odpornościowy. BCG zawiera żywe, osłabione bakterie, z którymi zdrowy organizm sobie radzi, ale przy osłabionej odporności mogą one wywołać groźne zakażenie całego organizmu. Leflunomid działa jeszcze długo po odstawieniu, więc samo przerwanie tabletek tuż przed zabiegiem nie wystarcza.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze utrzymujące się po podaniu BCG
- silne osłabienie i złe samopoczucie
- kaszel lub duszność
- zażółcenie skóry lub oczu
- nasilający się ból lub pieczenie przy oddawaniu moczu
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie podawaj BCG pacjentom leczonym leflunomidem. BCG do pęcherza moczowego nie stosuje się u osób leczonych immunosupresyjnie ani u osób z zaburzeniem odpowiedzi immunologicznej wywołanym lekami[1][2][3]. Szczepionek zawierających żywe atenuowane drobnoustroje nie zaleca się w trakcie leczenia leflunomidem[4]. Planując podanie żywej szczepionki po odstawieniu leflunomidu, uwzględnij długi okres półtrwania leku[4]. O czasie odstawienia leflunomidu, ewentualnym przyspieszeniu jego eliminacji i terminie podania BCG decyduje lekarz prowadzący wspólnie z urologiem lub lekarzem kwalifikującym do szczepienia.
Skutek kliniczny
Ryzyko ciężkiego, uogólnionego zakażenia prątkami BCG, które może zagrażać życiu, oraz ryzyko osłabienia skuteczności immunoterapii BCG. Brak danych klinicznych o bezpieczeństwie i skuteczności szczepień podczas leczenia leflunomidem[4].
Mechanizm
Leflunomid działa immunosupresyjnie, a szczepionka BCG zawiera żywe, atenuowane prątki, których kontrola i działanie terapeutyczne zależą od sprawnej odpowiedzi immunologicznej. Osłabienie odporności sprzyja niekontrolowanemu namnażaniu prątków i jednocześnie osłabia zamierzoną odpowiedź immunologiczną na BCG. Aktywny metabolit leflunomidu ma długi okres półtrwania, więc działanie immunosupresyjne utrzymuje się długo po odstawieniu leku[4].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- objawy zakażenia uogólnionego BCG (gorączka, dreszcze, złe samopoczucie, objawy ze strony płuc lub wątroby)
- aktywność enzymów wątrobowych i morfologia krwi przy zmianie leczenia immunosupresyjnego
- czas od odstawienia leflunomidu przed planowanym podaniem BCG
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Śródskórna (szczepienie przeciw gruźlicy)droga podania · szczepionka BCG | inne zalecenie | Szczepionka BCG podawana śródskórnie również zawiera żywe, atenuowane prątki. Żywych szczepionek nie zaleca się w trakcie leczenia leflunomidem. Szczepienie odracza się do czasu zakończenia działania leflunomidu po decyzji lekarza. |
| Zakończony okres wymywania po odstawieniu leflunomiduodstep · leflunomid | ryzyko maleje | Po odstawieniu leflunomidu i wyeliminowaniu jego aktywnego metabolitu ryzyko maleje. Planując żywą szczepionkę po odstawieniu leku, uwzględnij jego długi okres półtrwania. Termin podania BCG ustala lekarz. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Onko BCG 50 50 mg (nie mniej niż 150 mln i nie więcej niż 600 mln żywych prątków BCG)/ml, proszek i rozpuszczalnik do sporządzania zawiesiny do podawania do pęcherza moczowego. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/onko-bcg-50-100088227/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego BCG - medac min. 2x10^8 max. 3x10^9/50 ml, proszek i rozpuszczalnik do sporządzania zawiesiny do pęcherza moczowego. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 18.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/bcg-medac-100119519/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego OncoTICE 2-8 x 108 CFU żywych, atenuowanych prątków BCG/fiolkę, proszek do sporządzania zawiesiny do podawania do pęcherza moczowego. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 18.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/oncotice-100195800/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Arava 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/arava-100111950/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Arava. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 18.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/arava-100111950/
Połączenie przeciwwskazaneLeflunomid+ Szczepionka przeciw durowi brzusznemuNie podawaj żywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu pacjentowi leczonemu leflunomidem – u osób przyjmujących leki immunosupresyjne jest ona przeciwwskazana.Nie przyjmuj doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu i przed wyjazdem powiedz lekarzowi, że bierzesz leflunomid, żeby dobrał inne szczepienie.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu i przed wyjazdem powiedz lekarzowi, że bierzesz leflunomid, żeby dobrał inne szczepienie.
Leflunomid osłabia odporność. Doustna szczepionka przeciw durowi brzusznemu zawiera żywe, osłabione bakterie, które u osoby z obniżoną odpornością mogą wywołać zakażenie albo nie dać ochrony. Dlatego tych dwóch preparatów się nie łączy. Szczepionka podawana w zastrzyku nie zawiera żywych bakterii i może być bezpieczniejszym wyborem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka
- biegunka
- bóle brzucha
- wymioty
- silne osłabienie
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie podawaj żywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu pacjentowi leczonemu leflunomidem – u osób przyjmujących leki immunosupresyjne jest ona przeciwwskazana[1]. W trakcie leczenia leflunomidem nie zaleca się szczepień szczepionkami zawierającymi żywe atenuowane drobnoustroje, a po odstawieniu leku termin takiego szczepienia trzeba ustalić z uwzględnieniem długiego okresu półtrwania leflunomidu[2]. Jeśli ochrona przed durem brzusznym jest potrzebna, rozważ szczepionkę inaktywowaną podawaną we wstrzyknięciu, pamiętając, że brak danych klinicznych o skuteczności i bezpieczeństwie szczepień w trakcie leczenia leflunomidem[2].
Skutek kliniczny
Możliwe zakażenie szczepem szczepionkowym oraz brak skutecznej ochrony przed durem brzusznym.
Mechanizm
Leflunomid działa immunosupresyjnie, bo hamuje proliferację limfocytów. Żywa atenuowana szczepionka doustna zawiera bakterie zdolne do namnażania się w jelicie, więc przy osłabionej odporności rośnie ryzyko zakażenia szczepem szczepionkowym, a odpowiedź ochronna może być niedostateczna.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- gorączka i objawy żołądkowo-jelitowe po przypadkowym podaniu żywej szczepionki doustnej
Bezpieczniejsze alternatywy
inaktywowana szczepionka przeciw durowi brzusznemu podawana we wstrzyknięciu
Kiedy ocena się zmienia
| Wstrzyknięcie (szczepionka inaktywowana)droga podania · szczepionka przeciw durowi brzusznemu | ryzyko maleje | Szczepionka inaktywowana nie zawiera żywych drobnoustrojów, więc nie ma ryzyka zakażenia szczepem szczepionkowym. Odpowiedź immunologiczna może być słabsza, a brak danych klinicznych o skuteczności i bezpieczeństwie szczepień w trakcie leczenia leflunomidem. |
| Czas potrzebny na eliminację aktywnego metabolitu po odstawieniu leflunomiduodstep · leflunomid | inne zalecenie | Planując żywą szczepionkę po odstawieniu leflunomidu, trzeba uwzględnić długi okres półtrwania leku. Termin szczepienia ustala lekarz prowadzący. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Vivotif ≥ 2x10E9 CFU, kapsułki dojelitowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/vivotif-100386090/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Arava 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/arava-100111950/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Arava. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 19.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/arava-100111950/
Połączenie przeciwwskazaneLeflunomid+ Szczepionka przeciw cholerzeNie podawaj żywej szczepionki przeciw cholerze pacjentowi leczonemu leflunomidem.Przed szczepieniem przeciw cholerze powiedz lekarzowi, że bierzesz leflunomid, i nie przyjmuj szczepionki z żywymi bakteriami.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Przed szczepieniem przeciw cholerze powiedz lekarzowi, że bierzesz leflunomid, i nie przyjmuj szczepionki z żywymi bakteriami.
Leflunomid osłabia odporność, dlatego żywa szczepionka przeciw cholerze może u ciebie wywołać zakażenie zamiast chronić. Tej szczepionki nie wolno ci przyjmować w trakcie leczenia ani przez długi czas po jego zakończeniu, bo lek długo utrzymuje się w organizmie. Możesz za to zaszczepić się szczepionką z zabitymi bakteriami, choć może ona chronić nieco słabiej. Taką szczepionkę przyjmij co najmniej godzinę przed tabletką leflunomidu albo godzinę po niej.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wodnista biegunka po szczepieniu
- gorączka
- silne pragnienie, suchość w ustach, rzadkie oddawanie moczu
- zawroty głowy lub osłabienie
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie podawaj żywej szczepionki przeciw cholerze pacjentowi leczonemu leflunomidem[1]. Jeśli szczepienie jest potrzebne, wybierz doustną szczepionkę inaktywowaną i zachowaj co najmniej 1 godzinę odstępu między nią a dawką leflunomidu[2]. Planując żywą szczepionkę po odstawieniu leflunomidu, uwzględnij długi okres półtrwania jego aktywnego metabolitu[3]. Termin szczepienia żywą szczepionką po zakończeniu terapii powinien ustalić lekarz prowadzący, z uwzględnieniem ewentualnej procedury przyspieszonej eliminacji.
Skutek kliniczny
Po żywej szczepionce istnieje ryzyko zakażenia szczepem szczepionkowym z biegunką i odwodnieniem oraz ryzyko niewystarczającej ochrony przed cholerą. Po szczepionce inaktywowanej możliwa jest słabsza odpowiedź ochronna bez zagrożenia zakażeniem.
Mechanizm
Leflunomid działa immunosupresyjnie przez swój aktywny metabolit A771726, który długo utrzymuje się w organizmie. U osoby z osłabioną odpowiedzią odpornościową żywy, atenuowany szczep przecinkowca cholery może się niekontrolowanie namnażać, a odpowiedź ochronna na szczepienie może być słabsza. Żywej szczepionki przeciw cholerze nie stosuje się u osób leczonych immunosupresyjnie[1]. W trakcie leczenia leflunomidem nie zaleca się szczepionek zawierających żywe atenuowane drobnoustroje[3]. Szczepionka inaktywowana nie niesie ryzyka zakażenia szczepem szczepionkowym, ale jej skuteczność podczas leczenia leflunomidem nie została zbadana[3].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- biegunka, gorączka i objawy odwodnienia po przypadkowym podaniu żywej szczepionki
- czas od ostatniej dawki leflunomidu przy planowaniu żywej szczepionki
Bezpieczniejsze alternatywy
inaktywowana doustna szczepionka przeciw cholerze (zabite komórki Vibrio cholerae O1 z rekombinowaną podjednostką B toksyny cholerycznej)
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepionka inaktywowanapostać · szczepionka przeciw cholerze | ryzyko maleje | Szczepionka inaktywowana nie stwarza ryzyka zakażenia szczepem szczepionkowym, ale wymaga odstępu 1 godziny od innych leków doustnych. Skuteczność szczepienia w trakcie leczenia leflunomidem nie została zbadana. |
| Po odstawieniu leflunomidukolejność włączenia · leflunomid | inne zalecenie | Planując żywą szczepionkę po odstawieniu leflunomidu, uwzględnij długi okres półtrwania aktywnego metabolitu. Termin szczepienia ustala lekarz prowadzący. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Vaxchora 4 × 108 do 2 × 109 żywotnych komórek żywego, atenuowanego szczepu CVD 103-HgR1 Vibrio cholerae, proszek i proszek musujący do sporządzania zawiesiny doustnej. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/vaxchora-100442060/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dukoral -, proszek musujący i zawiesina do sporządzania zawiesiny doustnej. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/dukoral-100148596/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Arava 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/arava-100111950/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Arava. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 21.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/arava-100111950/
Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Inhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab) klasaJednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora TNF należy unikać, a gdy specjalista uzna je za konieczne, wymaga ono ścisłej kontroli w kierunku zakażeń.Nie łącz tych leków na własną rękę i upewnij się, że każdy lekarz prowadzący wie o obu lekach.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie łącz tych leków na własną rękę i upewnij się, że każdy lekarz prowadzący wie o obu lekach.
Oba leki osłabiają działanie układu odpornościowego, a przyjmowane razem osłabiają je jeszcze bardziej. Zwiększa to ryzyko poważnych zakażeń, na przykład zapalenia płuc, półpaśca czy gruźlicy. Dotyczy to połączeń leków takich jak adalimumab, etanercept czy infliksymab z lekami takimi jak tofacytynib, abatacept, fingolimod czy leflunomid. Lekarz łączy takie leki tylko wtedy, gdy uzna to za konieczne, i regularnie kontroluje wyniki badań.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- uporczywy kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
- nocne poty i utrata masy ciała
- bolesna wysypka z pęcherzykami
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- nowe zaburzenia widzenia, mowy, równowagi lub osłabienie kończyn
- nowe lub zmieniające się zmiany na skórze
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora TNF należy unikać, a gdy specjalista uzna je za konieczne, wymaga ono ścisłej kontroli w kierunku zakażeń. Łączenia inhibitora TNF z innym lekiem biologicznym lub celowanym, takim jak abatacept, tofacytynib, natalizumab, belatacept czy inebilizumab, nie zaleca się, a dla części z nich takie skojarzenie jest wymienione w ChPL jako przeciwwskazane lub niezalecane. Połączenie z leflunomidem bywa świadomie stosowane w reumatologii, ale wymaga regularnej kontroli morfologii i aktywności enzymów wątrobowych. Przy zamianie leku z jednej grupy na lek z drugiej należy uwzględnić długi okres działania obu grup i czas potrzebny na odbudowę odporności, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji. Przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia należy wykluczyć gruźlicę utajoną oraz zakażenie HBV i nie podawać szczepionek żywych. Przy efgartigimodzie alfa i imlifidazie należy ustalić odstęp czasowy od podania przeciwciała anty-TNF ze względu na ryzyko jego przyspieszonego usunięcia lub rozłożenia.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, w tym zakażeń oportunistycznych, reaktywacji gruźlicy, wirusowego zapalenia wątroby typu B i półpaśca. Przy lekach działających na migrację limfocytów, zwłaszcza natalizumabie, rośnie ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. Długotrwała, głęboka immunosupresja może sprzyjać rozwojowi nowotworów, szczególnie chłoniaków i nowotworów skóry. W badaniach łączenia leków biologicznych zwiększeniu liczby ciężkich zakażeń zwykle nie towarzyszyła lepsza skuteczność.
Mechanizm
Obie grupy hamują odpowiedź immunologiczną różnymi drogami. Inhibitory TNF blokują kluczową cytokinę obrony przed bakteriami wewnątrzkomórkowymi, prątkami i grzybami. Selektywne leki immunosupresyjne działają m.in. przez zmniejszenie liczby lub zatrzymanie limfocytów w węzłach chłonnych, blokowanie kostymulacji limfocytów T, hamowanie syntezy nukleotydów, hamowanie kinaz JAK lub deplecję limfocytów B. Efekty sumują się, co pogłębia osłabienie odporności. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i jest wspólna dla większości leków obu grup, z wyjątkiem apremilastu i nerandomilastu o słabym działaniu immunosupresyjnym oraz efgartigimodu alfa i imlifidazy, które dodatkowo wpływają na usuwanie lub rozkład przeciwciał.
Monitorować
- objawy zakażeń, w tym gorączka, kaszel, zmiany skórne
- morfologia krwi z rozmazem, w tym liczba limfocytów i neutrofilów
- aktywność enzymów wątrobowych
- badanie w kierunku gruźlicy utajonej przed leczeniem i przy objawach
- markery zakażenia HBV i HCV
- nowe objawy neurologiczne przy natalizumabie, ozanimodzie i fingolimodzie
- badanie skóry w kierunku nowotworów
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń przy łączeniu leków immunosupresyjnych jest wyraźnie większe, zwłaszcza przy współistniejącej cukrzycy, chorobach płuc lub stosowaniu glikokortykosteroidów. |
| Okres działania poprzedniego lekuodstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Przy zamianie leku z jednej grupy na lek z drugiej działanie immunosupresyjne poprzedniego leku utrzymuje się przez tygodnie lub miesiące. Należy uwzględnić okres półtrwania, czas odnowy limfocytów, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć przyspieszoną eliminację. |
| Długotrwałe stosowanieczas leczenia · pacjent | ryzyko rośnie | Długotrwałe skojarzenie zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych, PML i nowotworów, w tym chłoniaków i nowotworów skóry niebędących czerniakiem. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Gilenya 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/gilenya-100244377/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Teva 0,25 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/fingolimod-teva-100421945/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Accord 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/fingolimod-accord-100439170/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Teriflunomide Accord 14 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/teriflunomide-accord-100476696/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego AUBAGIO 7 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aubagio-100304493/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Hefiya 40 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/hefiya-100409460/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Yuflyma 40 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/yuflyma-100448648/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Humira 40 mg, roztwór do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/humira-100087630/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Enbrel 50 mg, roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/enbrel-100211923/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Erelzi 25 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/erelzi-100391517/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Fubelv 25 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/fubelv-100539910/
Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Inhibitory interleukin (np. ustekinumab, tocilizumab, ryzankizumab) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora interleukin należy unikać łączenia, chyba że uzasadnia je specjalista prowadzący, a połączenie stosowane ściśle monitorować pod kątem zakażeń.Jeśli przyjmujesz lek osłabiający odporność i lek blokujący interleukiny, upewnij się, że lekarz prowadzący wie o obu, i szybko zgłaszaj każdą infekcję.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek osłabiający odporność i lek blokujący interleukiny, upewnij się, że lekarz prowadzący wie o obu, i szybko zgłaszaj każdą infekcję.
Oba leki osłabiają układ odporności, a przyjmowane razem robią to mocniej. Zakażenia mogą być wtedy częstsze i cięższe, a czasem rozwijają się bez wysokiej gorączki. Dotyczy to na przykład natalizumabu, fingolimodu lub tofacytynibu łączonych z ustekinumabem, sekukinumabem albo tocilizumabem. Takie połączenie stosuje się tylko wtedy, gdy zaleci je lekarz specjalista, i wymaga ono regularnych badań.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub ogólne rozbicie
- kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
- bolesna wysypka z pęcherzykami
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- nowe zaburzenia widzenia, mowy, równowagi, osłabienie kończyn lub zmiany w zachowaniu
- nocne poty i chudnięcie bez wyraźnej przyczyny
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora interleukin należy unikać łączenia, chyba że uzasadnia je specjalista prowadzący, a połączenie stosowane ściśle monitorować pod kątem zakażeń. Natalizumabu nie należy łączyć z innymi lekami immunosupresyjnymi, co ujmuje ChPL. Tofacytynibu nie zaleca się łączyć z lekami biologicznymi. Fingolimod, ozanimod i ponesimod wymagają szczególnej ostrożności ze względu na limfopenię i ryzyko leukoencefalopatii. Przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć gruźlicę oraz zakażenie WZW B i WZW C i uzupełnić szczepienia, a szczepionki żywe podać odpowiednio wcześniej[1]. Przy zmianie leku trzeba uwzględnić długi czas działania poprzednika. Dotyczy to zwłaszcza leflunomidu i teriflunomidu, które mogą wymagać procedury przyspieszonej eliminacji, a także natalizumabu, modulatorów receptora sfingozyno‑1‑fosforanu i przeciwciał monoklonalnych.
Skutek kliniczny
Rośnie ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym gruźlicy, półpaśca, zakażeń grzybiczych i reaktywacji WZW B. Przy natalizumabie, fingolimodzie, ozanimodzie i ponesimodzie rośnie też ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. Zakażenie może przebiegać skąpoobjawowo i być rozpoznane późno. Szczepionki żywe są przeciwwskazane, a odpowiedź na szczepionki inaktywowane bywa osłabiona[1]. Interakcja jest wspólna dla całej klasy, z wyjątkami opisanymi osobno. Jest najsilniejsza przy natalizumabie, modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu, tofacytynibie, leflunomidzie i teriflunomidzie, których ChPL odradzają lub wykluczają łączenie z innymi lekami immunosupresyjnymi.
Mechanizm
Selektywne leki immunosupresyjne działają na różne elementy odporności. Hamują proliferację lub kostymulację limfocytów, zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych, blokują migrację limfocytów do tkanek albo hamują kinazy JAK lub BTK. Inhibitory interleukin wyłączają kluczowe cytokiny obrony przeciwzakaźnej, takie jak IL‑1, IL‑6, IL‑12/23, IL‑17, IL‑2 i IL‑36. Połączenie obu mechanizmów sumuje osłabienie odporności. Nie ma istotnej interakcji farmakokinetycznej, poza wyjątkami efgartigimodu alfa i imlifidazy. Inhibitory IL‑6, czyli tocilizumab, sarilumab, siltuksymab i satralizumab, mogą dodatkowo maskować gorączkę i wzrost CRP w przebiegu zakażenia.
Monitorować
- objawy zakażenia przy każdej wizycie, z pamięcią, że gorączka i CRP mogą być stłumione przy inhibitorach IL‑6
- morfologia z rozmazem, w tym liczba limfocytów i neutrofili
- badania przesiewowe w kierunku gruźlicy oraz WZW B i WZW C przed leczeniem i w razie narażenia
- nowe objawy neurologiczne lub poznawcze, które mogą wskazywać na leukoencefalopatię przy natalizumabie i modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu
- aktywność aminotransferaz przy leflunomidzie, teriflunomidzie, tofacytynibie, tocilizumabie i sarilumabie
- status szczepień i unikanie szczepionek żywych
Kiedy ocena się zmienia
| Okres wypłukania zależny od lekuodstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Interakcja może trwać po odstawieniu leku z grupy A. Leflunomid i teriflunomid utrzymują się w organizmie bardzo długo i mogą wymagać procedury przyspieszonej eliminacji. Po fingolimodzie, ozanimodzie i ponesimodzie liczba limfocytów wraca do normy stopniowo, a natalizumab działa jeszcze przez kilka miesięcy. Przed włączeniem inhibitora interleukin należy uwzględnić ten czas. |
| Kilka okresów półtrwania przeciwciałaodstep · inhibitory interleukin | inne zalecenie | Inhibitory interleukin będące przeciwciałami monoklonalnymi działają tygodniami lub miesiącami po ostatniej dawce. Przy zamianie na lek z grupy A, zwłaszcza na natalizumab, należy zachować odpowiedni odstęp. Anakinra działa krótko, więc odstęp po niej może być krótki. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń, półpaśca i powikłań jest większe. Częściej występują też choroby współistniejące i przewlekłe stosowanie glikokortykosteroidów, co nasila skutki połączenia. |
| Długotrwałe leczenie skojarzoneczas leczenia · pacjent | ryzyko rośnie | Długie łączenie leków, zwłaszcza natalizumabu lub modulatorów receptora sfingozyno‑1‑fosforanu z innymi lekami immunosupresyjnymi, zwiększa ryzyko leukoencefalopatii i zakażeń oportunistycznych. Wymaga to okresowej oceny, czy połączenie jest nadal potrzebne. |
Źródła
- Schraad M, Mäurer M, Salmen A, Ruck T, Uphaus T, Fleischer V, et al. Cellular and humoral vaccination response under immunotherapies-German consensus on vaccination strategies in neurological autoimmune diseases. Ther Adv Neurol Disord. 2025;18:17562864251396006. doi: 10.1177/17562864251396006. PMID: 41394285.
Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Analogi pirymidyn (np. azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina) klasaJednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i analogu pirymidyn należy unikać, a gdy jest ono konieczne, wymaga ścisłego monitorowania morfologii krwi i wczesnych objawów zakażenia.Nie łącz leku osłabiającego odporność z chemioterapią lekiem z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarzy prowadzących oba leczenia i regularnie wykonuj zlecone badania krwi.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie łącz leku osłabiającego odporność z chemioterapią lekiem z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarzy prowadzących oba leczenia i regularnie wykonuj zlecone badania krwi.
Leki osłabiające układ odporności, takie jak fingolimod, natalizumab, tofacytynib czy mykofenolan mofetyl, oraz leki stosowane w chemioterapii, takie jak kapecytabina, fluorouracyl czy cytarabina, obniżają zdolność organizmu do walki z zakażeniami. Przyjmowane razem mogą bardzo mocno osłabić odporność i zmniejszyć liczbę białych krwinek. Zwiększa to ryzyko poważnych, a nawet zagrażających życiu infekcji. Niektóre z tych leków działają jeszcze długo po odstawieniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, kaszel lub duszność
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- owrzodzenia w jamie ustnej
- bolesna wysypka z pęcherzykami
- nietypowe siniaki lub krwawienia
- silne osłabienie
- nowe zaburzenia mowy, widzenia, równowagi lub pamięci
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i analogu pirymidyn należy unikać, a gdy jest ono konieczne, wymaga ścisłego monitorowania morfologii krwi i wczesnych objawów zakażenia. W chorobach autoimmunologicznych, takich jak stwardnienie rozsiane czy reumatoidalne zapalenie stawów, zwykle wstrzymuje się lek immunomodulujący na czas chemioterapii, a decyzję podejmuje się wspólnie z prowadzącym onkologiem. Dla natalizumabu, fingolimodu, ozanimodu i ponesimodu czynna choroba nowotworowa lub stan znacznego upośledzenia odporności są ujęte w przeciwwskazaniach ChPL, dlatego w praktyce leki te odstawia się przed leczeniem przeciwnowotworowym. U biorców przeszczepów, u których nie można przerwać mykofenolanu, belataceptu czy innych leków przeciwodrzuceniowych, rozważa się redukcję intensywności immunosupresji i dostosowanie dawek analogu pirymidyn do wyników morfologii. Leflunomid i teriflunomid działają jeszcze długo po odstawieniu, dlatego przy ciężkiej toksyczności można rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji kolestyraminą lub węglem aktywowanym. Należy rozważyć profilaktykę przeciwwirusową i przeciwzakaźną zgodnie z lokalnymi standardami oraz unikać szczepionek żywych.
Skutek kliniczny
Zwiększa się ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, w tym gorączki neutropenicznej, sepsy, reaktywacji wirusa półpaśca i zapalenia wątroby typu B oraz postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii, szczególnie przy natalizumabie i modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu[1]. Może dojść do pogłębienia cytopenii, a przy mykofenolanach, leflunomidzie i teriflunomidzie także do sumowania działania uszkadzającego szpik i wątrobę. Przy rawulizumabie neutropenia dodatkowo zwiększa ryzyko zakażeń bakteriami otoczkowymi, zwłaszcza meningokokami.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i polega na sumowaniu się działania immunosupresyjnego. Analogi pirymidyn jako antymetabolity hamują syntezę DNA w szybko dzielących się komórkach, co prowadzi do mielosupresji z neutropenią, limfopenią i małopłytkowością oraz do uszkodzenia błon śluzowych stanowiących barierę przeciw zakażeniom. Leki immunosupresyjne z grupy A osłabiają odporność różnymi drogami – modulatory receptora sfingozyno‑1‑fosforanu (fingolimod, ozanimod, ponesimod) zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych, inhibitory dehydrogenazy dihydroorotanowej (leflunomid, teriflunomid) oraz mykofenolany hamują proliferację limfocytów, tofacytynib blokuje kinazy JAK, natalizumab hamuje migrację limfocytów do tkanek, abatacept i belatacept blokują kostymulację limfocytów T, inebilizumab i immunoglobulina przeciw limfocytom T usuwają limfocyty, tolebrutynib hamuje kinazę Brutona, a rawulizumab, efgartigimod alfa i imlifidaza osłabiają odpowiedź zależną od dopełniacza lub przeciwciał IgG[2]. Nałożenie tych efektów na mielotoksyczność chemioterapii zwiększa głębokość i czas trwania niedoboru odporności. Interakcja jest wspólna dla wszystkich analogów pirymidyn i dla wszystkich leków grupy A poza apremilastem i nerandomilastem, choć jej nasilenie zależy od siły działania konkretnego leku. Interakcje farmakokinetyczne nie mają tu znaczenia dla całej klasy.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba neutrofili i limfocytów, przed każdym cyklem chemioterapii
- gorączka i inne objawy zakażenia
- aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny, zwłaszcza przy leflunomidzie, teriflunomidzie i mykofenolanach
- nowe objawy neurologiczne sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię przy natalizumabie i modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu
- stężenie immunoglobulin IgG przy efgartigimodzie alfa, inebilizumabie i imlifidazie
- markery zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B przed rozpoczęciem leczenia
Kiedy ocena się zmienia
| Krem lub roztwór do stosowania na skórę (fluorouracyl)postać · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę daje znikomą ekspozycję ogólnoustrojową i nie powoduje mielosupresji, dlatego połączenie z lekiem immunosupresyjnym nie wymaga szczególnego postępowania. |
| Kilka miesięcy od ostatniej dawki leflunomidu, teriflunomidu, fingolimodu, natalizumabu, inebilizumabu lub immunoglobuliodstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Leki o długim działaniu lub powodujące długotrwałą limfopenię albo deplecję limfocytów utrzymują immunosupresję po odstawieniu. Rozpoczynając chemioterapię w tym okresie, należy traktować pacjenta jak nadal leczonego i sprawdzić liczbę limfocytów, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć przyspieszoną eliminację. |
| Schematy wysokodawkowe lub intensywna chemioterapia indukcyjna (np. wysokie dawki cytarabiny)dawka · analogi pirymidyn | ryzyko rośnie | Intensywne schematy z analogami pirymidyn powodują głęboką i długotrwałą neutropenię, a dołożenie leku immunosupresyjnego istotnie zwiększa ryzyko zakażeń zagrażających życiu. W tej sytuacji lek immunosupresyjny powinien być w miarę możliwości wstrzymany. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych rezerwa szpikowa jest mniejsza, a zakażenia przebiegają ciężej, dlatego monitorowanie morfologii i objawów infekcji powinno być częstsze. |
Źródła
- Calabresi PA, Radue EW, Goodin D, Jeffery D, Rammohan KW, Reder AT, et al. Safety and efficacy of fingolimod in patients with relapsing-remitting multiple sclerosis (FREEDOMS II): a double-blind, randomised, placebo-controlled, phase 3 trial. Lancet Neurol. 2014;13(6):545-56. doi: 10.1016/S1474-4422(14)70049-3. PMID: 24685276.
- Triplett J, Kermode AG, Corbett A, Reddel SW. Warts and all: Fingolimod and unusual HPV-associated lesions. Mult Scler. 2018;25(11):1547-1550. doi: 10.1177/1352458518807088. PMID: 30427266.
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
- Korzystna interakcjaPołączenie celowe
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.