Interakcje / Decytabina
Decytabina – interakcje
14 opisanych interakcji z lekami. Marki: Dacogen.
4 przeciwwskazane · 9 niekorzystne · 1 nieistotne
Interakcje z innymi lekami 14
Jaki opis pokazać?
Połączenie przeciwwskazane4
Połączenie przeciwwskazaneDecytabina+ Selektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid) klasaJednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i analogu pirymidyn należy unikać, a gdy jest ono konieczne, wymaga ścisłego monitorowania morfologii krwi i wczesnych objawów zakażenia.Nie łącz leku osłabiającego odporność z chemioterapią lekiem z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarzy prowadzących oba leczenia i regularnie wykonuj zlecone badania krwi.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie łącz leku osłabiającego odporność z chemioterapią lekiem z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarzy prowadzących oba leczenia i regularnie wykonuj zlecone badania krwi.
Leki osłabiające układ odporności, takie jak fingolimod, natalizumab, tofacytynib czy mykofenolan mofetyl, oraz leki stosowane w chemioterapii, takie jak kapecytabina, fluorouracyl czy cytarabina, obniżają zdolność organizmu do walki z zakażeniami. Przyjmowane razem mogą bardzo mocno osłabić odporność i zmniejszyć liczbę białych krwinek. Zwiększa to ryzyko poważnych, a nawet zagrażających życiu infekcji. Niektóre z tych leków działają jeszcze długo po odstawieniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, kaszel lub duszność
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- owrzodzenia w jamie ustnej
- bolesna wysypka z pęcherzykami
- nietypowe siniaki lub krwawienia
- silne osłabienie
- nowe zaburzenia mowy, widzenia, równowagi lub pamięci
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i analogu pirymidyn należy unikać, a gdy jest ono konieczne, wymaga ścisłego monitorowania morfologii krwi i wczesnych objawów zakażenia. W chorobach autoimmunologicznych, takich jak stwardnienie rozsiane czy reumatoidalne zapalenie stawów, zwykle wstrzymuje się lek immunomodulujący na czas chemioterapii, a decyzję podejmuje się wspólnie z prowadzącym onkologiem. Dla natalizumabu, fingolimodu, ozanimodu i ponesimodu czynna choroba nowotworowa lub stan znacznego upośledzenia odporności są ujęte w przeciwwskazaniach ChPL, dlatego w praktyce leki te odstawia się przed leczeniem przeciwnowotworowym. U biorców przeszczepów, u których nie można przerwać mykofenolanu, belataceptu czy innych leków przeciwodrzuceniowych, rozważa się redukcję intensywności immunosupresji i dostosowanie dawek analogu pirymidyn do wyników morfologii. Leflunomid i teriflunomid działają jeszcze długo po odstawieniu, dlatego przy ciężkiej toksyczności można rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji kolestyraminą lub węglem aktywowanym. Należy rozważyć profilaktykę przeciwwirusową i przeciwzakaźną zgodnie z lokalnymi standardami oraz unikać szczepionek żywych.
Skutek kliniczny
Zwiększa się ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, w tym gorączki neutropenicznej, sepsy, reaktywacji wirusa półpaśca i zapalenia wątroby typu B oraz postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii, szczególnie przy natalizumabie i modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu[1]. Może dojść do pogłębienia cytopenii, a przy mykofenolanach, leflunomidzie i teriflunomidzie także do sumowania działania uszkadzającego szpik i wątrobę. Przy rawulizumabie neutropenia dodatkowo zwiększa ryzyko zakażeń bakteriami otoczkowymi, zwłaszcza meningokokami.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i polega na sumowaniu się działania immunosupresyjnego. Analogi pirymidyn jako antymetabolity hamują syntezę DNA w szybko dzielących się komórkach, co prowadzi do mielosupresji z neutropenią, limfopenią i małopłytkowością oraz do uszkodzenia błon śluzowych stanowiących barierę przeciw zakażeniom. Leki immunosupresyjne z grupy A osłabiają odporność różnymi drogami – modulatory receptora sfingozyno‑1‑fosforanu (fingolimod, ozanimod, ponesimod) zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych, inhibitory dehydrogenazy dihydroorotanowej (leflunomid, teriflunomid) oraz mykofenolany hamują proliferację limfocytów, tofacytynib blokuje kinazy JAK, natalizumab hamuje migrację limfocytów do tkanek, abatacept i belatacept blokują kostymulację limfocytów T, inebilizumab i immunoglobulina przeciw limfocytom T usuwają limfocyty, tolebrutynib hamuje kinazę Brutona, a rawulizumab, efgartigimod alfa i imlifidaza osłabiają odpowiedź zależną od dopełniacza lub przeciwciał IgG[2]. Nałożenie tych efektów na mielotoksyczność chemioterapii zwiększa głębokość i czas trwania niedoboru odporności. Interakcja jest wspólna dla wszystkich analogów pirymidyn i dla wszystkich leków grupy A poza apremilastem i nerandomilastem, choć jej nasilenie zależy od siły działania konkretnego leku. Interakcje farmakokinetyczne nie mają tu znaczenia dla całej klasy.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba neutrofili i limfocytów, przed każdym cyklem chemioterapii
- gorączka i inne objawy zakażenia
- aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny, zwłaszcza przy leflunomidzie, teriflunomidzie i mykofenolanach
- nowe objawy neurologiczne sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię przy natalizumabie i modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu
- stężenie immunoglobulin IgG przy efgartigimodzie alfa, inebilizumabie i imlifidazie
- markery zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B przed rozpoczęciem leczenia
Kiedy ocena się zmienia
| Krem lub roztwór do stosowania na skórę (fluorouracyl)postać · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę daje znikomą ekspozycję ogólnoustrojową i nie powoduje mielosupresji, dlatego połączenie z lekiem immunosupresyjnym nie wymaga szczególnego postępowania. |
| Kilka miesięcy od ostatniej dawki leflunomidu, teriflunomidu, fingolimodu, natalizumabu, inebilizumabu lub immunoglobuliodstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Leki o długim działaniu lub powodujące długotrwałą limfopenię albo deplecję limfocytów utrzymują immunosupresję po odstawieniu. Rozpoczynając chemioterapię w tym okresie, należy traktować pacjenta jak nadal leczonego i sprawdzić liczbę limfocytów, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć przyspieszoną eliminację. |
| Schematy wysokodawkowe lub intensywna chemioterapia indukcyjna (np. wysokie dawki cytarabiny)dawka · analogi pirymidyn | ryzyko rośnie | Intensywne schematy z analogami pirymidyn powodują głęboką i długotrwałą neutropenię, a dołożenie leku immunosupresyjnego istotnie zwiększa ryzyko zakażeń zagrażających życiu. W tej sytuacji lek immunosupresyjny powinien być w miarę możliwości wstrzymany. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych rezerwa szpikowa jest mniejsza, a zakażenia przebiegają ciężej, dlatego monitorowanie morfologii i objawów infekcji powinno być częstsze. |
Źródła
- Calabresi PA, Radue EW, Goodin D, Jeffery D, Rammohan KW, Reder AT, et al. Safety and efficacy of fingolimod in patients with relapsing-remitting multiple sclerosis (FREEDOMS II): a double-blind, randomised, placebo-controlled, phase 3 trial. Lancet Neurol. 2014;13(6):545-56. doi: 10.1016/S1474-4422(14)70049-3. PMID: 24685276.
- Triplett J, Kermode AG, Corbett A, Reddel SW. Warts and all: Fingolimod and unusual HPV-associated lesions. Mult Scler. 2018;25(11):1547-1550. doi: 10.1177/1352458518807088. PMID: 30427266.
Połączenie przeciwwskazaneDecytabina+ KlozapinaNie należy łączyć klozapiny z decytabiną.Nie odstawiaj klozapiny samodzielnie, tylko od razu powiedz psychiatrze i lekarzowi prowadzącemu chemioterapię, że masz przepisane oba leki.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie odstawiaj klozapiny samodzielnie, tylko od razu powiedz psychiatrze i lekarzowi prowadzącemu chemioterapię, że masz przepisane oba leki.
Klozapina i decytabina mogą osłabiać szpik kostny, czyli miejsce, w którym powstają krwinki. Przyjmowane razem mogą bardzo obniżyć liczbę białych krwinek, które chronią przed zakażeniami. Taki spadek może prowadzić do groźnych, nawet zagrażających życiu infekcji. Tych leków nie stosuje się razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej
- objawy grypopodobne lub inne objawy zakażenia
- łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
- nasilone osłabienie i bladość
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie należy łączyć klozapiny z decytabiną. ChPL klozapiny zabrania jednoczesnego stosowania substancji o istotnym działaniu hamującym czynność szpiku kostnego i wymienia wśród nich środki cytotoksyczne[1]. Leczenia klozapiną nie wolno rozpoczynać u pacjentów przyjmujących leki o znacznym ryzyku agranulocytozy ani u pacjentów z zaburzeniami czynności szpiku kostnego[2][3]. Jeśli pacjent przyjmujący klozapinę wymaga leczenia decytabiną, psychiatra i hematolog powinni wspólnie zdecydować o zmianie leku przeciwpsychotycznego przed rozpoczęciem chemioterapii.
Skutek kliniczny
Grozi ciężka neutropenia lub agranulocytoza z zakażeniami, w tym posocznicą, a także pogłębienie małopłytkowości i niedokrwistości. Przy łączeniu leków nie da się też ustalić, który lek odpowiada za spadek neutrofili, co utrudnia prowadzenie programu monitorowania klozapiny.
Mechanizm
Oba leki uszkadzają szpik kostny, więc ich działania hamujące wytwarzanie krwinek się sumują. Klozapina może wywołać neutropenię i agranulocytozę, a decytabina jako lek cytotoksyczny (analog nukleozydu hipometylujący DNA) hamuje czynność szpiku z definicji swojego działania. Interakcja farmakokinetyczna jest mało prawdopodobna, ponieważ decytabina nie jest metabolizowana przez cytochrom P450, lecz przez deaminację, i słabo wiąże się z białkami osocza[4].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą neutrofili
- liczba płytek krwi
- gorączka i objawy zakażenia
- stan psychiczny po zmianie leku przeciwpsychotycznego
Bezpieczniejsze alternatywy
arypiprazolrisperidonolanzapina
Kiedy ocena się zmienia
| Klozapina włączana u pacjenta leczonego decytabinąkolejność włączenia · klozapina | interakcja nie dotyczy | Rozpoczęcie leczenia klozapiną u pacjenta otrzymującego lek o znacznym ryzyku agranulocytozy lub z zaburzoną czynnością szpiku jest wprost przeciwwskazane w punkcie 4.3 ChPL klozapiny. |
| Decytabina planowana u pacjenta stabilnie leczonego klozapinąkolejność włączenia · decytabina | inne zalecenie | U pacjenta stabilnego na klozapinie decyzję o zmianie leku przeciwpsychotycznego przed chemioterapią podejmuje psychiatra wspólnie z hematologiem, z uwzględnieniem ryzyka nawrotu psychozy przy zmianie leczenia. |
| Po zakończeniu leczenia decytabiną i odbudowie szpikuczas leczenia · pacjent | inne zalecenie | Granulocytopenia lub agranulocytoza związana z wcześniej prowadzoną chemioterapią nie jest przeciwwskazaniem do klozapiny, jednak powrót do klozapiny wymaga prawidłowej czynności szpiku i ścisłego monitorowania morfologii. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam 25 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ayupil 12,5 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ayupil-100396213/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Paxifar 25 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/paxifar-100435798/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dacogen 50 mg, proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/dacogen-100289486/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dacogen. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/dacogen-100289486/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
Połączenie przeciwwskazaneDecytabina+ Chelatory żelaza (np. deferypron) klasaJednoczesne stosowanie chelatora żelaza wywołującego agranulocytozę i analogu pirymidyny jest przeciwwskazane i należy go unikać.Nie łącz leku usuwającego żelazo z lekiem przeciwnowotworowym z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie, że przyjmujesz deferypron.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie łącz leku usuwającego żelazo z lekiem przeciwnowotworowym z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie, że przyjmujesz deferypron.
Deferypron, lek usuwający nadmiar żelaza z organizmu, może rzadko silnie obniżyć liczbę białych krwinek, które chronią przed zakażeniami. Leki przeciwnowotworowe, takie jak kapecytabina, fluorouracyl, gemcytabina, cytarabina, azacytydyna czy decytabina, również osłabiają szpik kostny. Przyjmowane razem mogą bardzo mocno obniżyć odporność i doprowadzić do groźnego zakażenia. Inne leki usuwające żelazo, czyli deferazyroks i deferoksamina, nie niosą tak dużego ryzyka.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła
- owrzodzenia w jamie ustnej
- objawy przypominające grypę
- częste lub nietypowo ciężkie zakażenia
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Jednoczesne stosowanie chelatora żelaza wywołującego agranulocytozę i analogu pirymidyny jest przeciwwskazane i należy go unikać. Dotyczy to deferypronu w połączeniu z azacytydyną, decytabiną, cytarabiną, gemcytabiną, fluorouracylem lub kapecytabiną. U chorego wymagającego chelatacji w trakcie chemioterapii należy zamienić deferypron na deferazyroks lub deferoksaminę. Jeśli deferypron był już podawany razem z analogiem pirymidyny, trzeba go odstawić, oznaczyć morfologię z rozmazem i pouczyć chorego o konieczności pilnego zgłoszenia gorączki lub objawów zakażenia.
Skutek kliniczny
Głęboka neutropenia lub agranulocytoza z ryzykiem ciężkich zakażeń bakteryjnych i grzybiczych, posocznicy oraz zgonu. U chorych z zespołami mielodysplastycznymi i ostrymi białaczkami leczonych azacytydyną, decytabiną lub cytarabiną rezerwa szpikowa jest już ograniczona, więc ryzyko jest szczególnie wysokie.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i nie polega na zmianie stężeń leków. Deferypron może wywołać neutropenię i agranulocytozę o mechanizmie częściowo idiosynkratycznym, a analogi pirymidyn hamują syntezę DNA w dzielących się komórkach szpiku i powodują zależną od dawki mielosupresję. Oba działania sumują się, co zwiększa ryzyko głębokiej i przedłużonej neutropenii oraz utrudnia ustalenie, który lek ją wywołał. Ze względu na to ChPL deferypronu przeciwwskazuje jego stosowanie razem z lekami, o których wiadomo, że wywołują neutropenię lub agranulocytozę.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą neutrofilów
- temperatura ciała i objawy zakażenia
- liczba płytek krwi i stężenie hemoglobiny
Kiedy ocena się zmienia
| Na skórędroga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę w zmianach przednowotworowych wchłania się w niewielkim stopniu i nie wywołuje istotnej mielosupresji, dlatego połączenie z deferypronem nie wymaga unikania. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dacogen 50 mg, proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/dacogen-100289486/
Połączenie przeciwwskazaneDecytabina+ Szczepionki przeciw żółtej febrze (np. szczepionka przeciw żółtej febrze) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu szczepionki przeciw żółtej febrze i analogu pirymidyn połączenie jest przeciwwskazane – nie szczepi się w trakcie leczenia ani przed odbudową odporności po jego zakończeniu.Nie szczep się przeciw żółtej febrze w trakcie chemioterapii ani wkrótce po jej zakończeniu i przed każdą podróżą do tropików powiedz lekarzowi medycyny podróży, że przyjmujesz lub przyjmowałeś leki przeciwnowotworowe.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie szczep się przeciw żółtej febrze w trakcie chemioterapii ani wkrótce po jej zakończeniu i przed każdą podróżą do tropików powiedz lekarzowi medycyny podróży, że przyjmujesz lub przyjmowałeś leki przeciwnowotworowe.
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywy, osłabiony wirus. Leki przeciwnowotworowe takie jak kapecytabina, fluorouracyl, gemcytabina, cytarabina, azacytydyna czy decytabina osłabiają odporność, więc organizm może nie poradzić sobie z wirusem ze szczepionki. Może to wywołać groźną chorobę, a szczepienie i tak może nie dać ochrony. Dlatego nie szczepi się przeciw żółtej febrze w trakcie takiego leczenia ani krótko po nim.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze w ciągu kilku tygodni po szczepieniu
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- silne bóle mięśni, osłabienie, wymioty
- silny ból głowy, sztywność karku, splątanie lub drgawki
- mrowienie lub osłabienie siły w nogach albo rękach
- krwawienia, siniaki bez przyczyny lub wyraźnie mniej oddawanego moczu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu szczepionki przeciw żółtej febrze i analogu pirymidyn połączenie jest przeciwwskazane – nie szczepi się w trakcie leczenia ani przed odbudową odporności po jego zakończeniu. Dotyczy to wszystkich analogów pirymidyn stosowanych ogólnoustrojowo, także doustnej kapecytabiny oraz azacytydyny i decytabiny podawanych podskórnie lub dożylnie. Szczepienie można rozważyć najwcześniej po upływie co najmniej 3 miesięcy od zakończenia chemioterapii, po ocenie stanu odporności przez lekarza prowadzącego. Jeśli podróż do strefy endemicznej jest planowana przed rozpoczęciem leczenia, szczepionkę podaje się z wyprzedzeniem co najmniej 4 tygodni przed pierwszą dawką cytostatyku. Gdy szczepienie jest przeciwwskazane, lekarz medycyny podróży wystawia zaświadczenie o przeciwwskazaniu do szczepienia, a pacjenta należy poinformować o ryzyku zakażenia i zalecić unikanie podróży do strefy endemicznej lub ścisłą ochronę przed komarami. Po przypadkowym zaszczepieniu osoby leczonej analogiem pirymidyn należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem prowadzącym i specjalistą chorób zakaźnych.
Skutek kliniczny
U osoby z obniżoną odpornością żywa szczepionka przeciw żółtej febrze może wywołać ciężką chorobę poszczepienną o przebiegu trzewnym (gorączka, uszkodzenie wątroby, niewydolność wielonarządowa) lub neurologicznym (zapalenie mózgu, zespół Guillaina-Barrégo), która może zakończyć się zgonem. Drugim skutkiem jest brak skutecznej ochrony przed żółtą febrą mimo wykonanego szczepienia. Ryzyko dotyczy całej klasy analogów pirymidyn i dodatkowo rośnie u chorych z nowotworami hematologicznymi, zespołami mielodysplastycznymi oraz przy leczeniu skojarzonym z innymi lekami immunosupresyjnymi.
Mechanizm
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywy, atenuowany wirus, który musi się namnożyć w organizmie, aby wywołać odporność. Wszystkie analogi pirymidyn podawane ogólnoustrojowo (azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina, fluorouracyl, cytarabina, decytabina) hamują syntezę kwasów nukleinowych w szybko dzielących się komórkach, także w szpiku i komórkach układu odpornościowego. Powodują przez to mielosupresję, limfopenię i osłabienie odpowiedzi komórkowej i humoralnej. Osłabiony układ odpornościowy nie kontroluje namnażania wirusa szczepionkowego, co zwiększa ryzyko uogólnionego zakażenia. Jednocześnie wytworzenie przeciwciał ochronnych jest słabsze lub wcale nie następuje. Mechanizm jest wspólny dla całej klasy, bo wynika z działania cytotoksycznego, a nie z właściwości pojedynczej substancji.
Monitorować
- przed szczepieniem: wywiad w kierunku chemioterapii w ciągu ostatnich miesięcy i planowanego leczenia
- przed szczepieniem po zakończonej chemioterapii: morfologia z rozmazem i ocena stanu odporności przez lekarza prowadzącego
- po przypadkowym zaszczepieniu: gorączka, objawy uszkodzenia wątroby (żółtaczka, aktywność aminotransferaz, bilirubina) i objawy neurologiczne przez kilka tygodni
- po przypadkowym zaszczepieniu: czynność nerek, liczba płytek krwi i parametry krzepnięcia przy pogorszeniu stanu ogólnego
- po szczepieniu wykonanym w okresie obniżonej odporności: rozważenie oznaczenia przeciwciał neutralizujących przed podróżą
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa na skórę (krem, roztwór)postać · analogi pirymidyn | interakcja nie dotyczy | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę wchłania się w minimalnym stopniu i nie powoduje immunosupresji ogólnoustrojowej, dlatego nie stanowi przeciwwskazania do szczepienia przeciw żółtej febrze. |
| odstep ≥ 3 miesiące od zakończenia leczeniaanalogi pirymidyn | inne zalecenie | Po co najmniej 3 miesiącach od ostatniej dawki analogu pirymidyn szczepienie można rozważyć indywidualnie, po potwierdzeniu odbudowy odporności przez lekarza prowadzącego i przy braku innego leczenia immunosupresyjnego. |
| kolejność włączenia ≥ 4 tygodnie przed rozpoczęciem leczeniaszczepionki przeciw żółtej febrze | ryzyko maleje | Szczepionka podana co najmniej 4 tygodnie przed pierwszą dawką analogu pirymidyn zdąży wywołać odpowiedź odpornościową przy sprawnym układzie immunologicznym, co jest preferowanym postępowaniem u osób planujących podróż. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dacogen 50 mg, proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/dacogen-100289486/
Niekorzystna interakcja9
Niekorzystna interakcjaDecytabina+ Inhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora czynnika martwicy nowotworów i analogu pirymidyn należy unikać tego połączenia, a jeśli jest konieczne, decyzję powinni podjąć wspólnie onkolog lub hematolog i lekarz prowadzący leczenie choroby zapalnej, przy ścisłym monitorowaniu w kierunku zakażeń i mielosupresji.Jeśli przyjmujesz lek biologiczny na chorobę zapalną i lek przeciwnowotworowy z tej grupy, upewnij się, że obaj lekarze wiedzą o obu lekach, i nie przyjmuj leku biologicznego w czasie chemioterapii bez ich wyraźnej zgody.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek biologiczny na chorobę zapalną i lek przeciwnowotworowy z tej grupy, upewnij się, że obaj lekarze wiedzą o obu lekach, i nie przyjmuj leku biologicznego w czasie chemioterapii bez ich wyraźnej zgody.
Leki biologiczne stosowane w chorobach zapalnych, takie jak adalimumab, etanercept czy infliksymab, osłabiają odporność. Niektóre leki przeciwnowotworowe, takie jak kapecytabina, fluorouracyl czy gemcytabina, również ją osłabiają, bo uszkadzają szpik kostny wytwarzający krwinki białe. Przyjmowane razem znacznie zwiększają ryzyko ciężkich zakażeń, które mogą rozwijać się szybko i dawać mniej typowe objawy.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- kaszel, duszność albo ból w klatce piersiowej
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- owrzodzenia w jamie ustnej lub biały nalot
- zaczerwienienie, ból albo ropienie skóry
- nasilone osłabienie lub uczucie ogólnego rozbicia
- nocne poty i chudnięcie bez przyczyny
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora czynnika martwicy nowotworów i analogu pirymidyn należy unikać tego połączenia, a jeśli jest konieczne, decyzję powinni podjąć wspólnie onkolog lub hematolog i lekarz prowadzący leczenie choroby zapalnej, przy ścisłym monitorowaniu w kierunku zakażeń i mielosupresji. Najczęściej na czas chemioterapii wstrzymuje się adalimumab, etanercept, golimumab, infliksymab lub certolizumab pegol, a chorobę zapalną kontroluje się lekami o mniejszym działaniu immunosupresyjnym. Przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć utajoną gruźlicę i zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B oraz rozważyć profilaktykę przeciwwirusową lub przeciw Pneumocystis jirovecii. Należy unikać szczepionek żywych w trakcie leczenia skojarzonego. Wznowienie inhibitora czynnika martwicy nowotworów po chemioterapii wymaga oceny regeneracji szpiku i stanu choroby nowotworowej.
Skutek kliniczny
Rośnie ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym posocznicy, reaktywacji gruźlicy i wirusowego zapalenia wątroby typu B, grzybic inwazyjnych oraz zapalenia płuc wywołanego przez Pneumocystis jirovecii. Zakażenia mogą przebiegać nietypowo, z mniej nasiloną gorączką i stanem zapalnym, i być rozpoznawane z opóźnieniem. Gorączka neutropeniczna może mieć cięższy przebieg. Dodatkowo stosowanie inhibitora czynnika martwicy nowotworów u chorego z czynną chorobą nowotworową budzi wątpliwości co do wpływu na przebieg nowotworu.
Mechanizm
Inhibitory czynnika martwicy nowotworów osłabiają odpowiedź zapalną i odporność komórkową, a zwłaszcza obronę przed bakteriami wewnątrzkomórkowymi, prątkami gruźlicy i grzybami. Analogi pirymidyn zaburzają syntezę kwasów nukleinowych w szybko dzielących się komórkach. Uszkadzają szpik kostny, co prowadzi do neutropenii i limfopenii, oraz błony śluzowe przewodu pokarmowego, które stanowią barierę dla drobnoustrojów. Oba działania się sumują i nasilają immunosupresję. Nie ma interakcji farmakokinetycznej, bo inhibitory czynnika martwicy nowotworów są przeciwciałami lub białkami fuzyjnymi rozkładanymi jak białka endogenne. Interakcja jest wspólna dla wszystkich leków obu grup. Brak części par z certolizumabem pegol w bazie oznacza brak danych, a nie inne działanie, bo certolizumab pegol ma ten sam mechanizm immunosupresyjny.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, szczególnie liczba neutrofilów i limfocytów, przed każdym cyklem chemioterapii
- objawy zakażenia, w tym gorączka, kaszel, duszność i zmiany skórne
- przesiewowo gruźlica utajona przed leczeniem
- antygen HBs i przeciwciała anty HBc przed leczeniem, a u nosicieli DNA HBV w trakcie leczenia
- CRP i prokalcytonina przy podejrzeniu zakażenia
- próby wątrobowe
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa na skórędroga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl w postaci kremu lub roztworu na skórę wchłania się w niewielkim stopniu i nie powoduje istotnej mielosupresji, dlatego połączenie z inhibitorem czynnika martwicy nowotworów nie wymaga szczególnego postępowania poza obserwacją miejsca leczenia. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń przy leczeniu biologicznym jest wyższe, a rezerwa szpikowa mniejsza, dlatego skojarzenie jest jeszcze mniej korzystne i wymaga częstszej kontroli morfologii i objawów zakażenia. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Hefiya 40 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/hefiya-100409460/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Yuflyma 40 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/yuflyma-100448648/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Humira 40 mg, roztwór do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/humira-100087630/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Enbrel 50 mg, roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/enbrel-100211923/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Erelzi 25 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/erelzi-100391517/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Fubelv 25 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/fubelv-100539910/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Azacitidine Sandoz 100 mg, proszek do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/azacitidine-sandoz-100415809/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Capecitabine Accord 150 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/capecitabine-accord-100307480/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Capecitabine medac 150 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/capecitabine-medac-100305400/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dacogen 50 mg, proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/dacogen-100289486/
Niekorzystna interakcjaDecytabina+ Neuroleptyki – diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny (np. olanzapina, kwetiapina, asenapina) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu neuroleptyku z grupy diazepin, oksazepin, tiazepin lub oksepin i analogu pirymidyn kontroluj morfologię krwi z rozmazem przed każdym cyklem i w okresie spodziewanego nadiru oraz pouczaj pacjenta o objawach zakażenia.Jeśli przyjmujesz lek przeciwpsychotyczny z tej grupy i lek przeciwnowotworowy z grupy analogów pirymidyn, powiedz o tym obu lekarzom, wykonuj zlecone badania krwi i nie odstawiaj sam żadnego z leków.opóźniony (dni)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek przeciwpsychotyczny z tej grupy i lek przeciwnowotworowy z grupy analogów pirymidyn, powiedz o tym obu lekarzom, wykonuj zlecone badania krwi i nie odstawiaj sam żadnego z leków.
Leki przeciwpsychotyczne, takie jak klozapina, olanzapina czy kwetiapina, oraz niektóre leki przeciwnowotworowe, takie jak kapecytabina, fluorouracyl czy gemcytabina, mogą obniżać liczbę białych krwinek, które chronią przed zakażeniami. Przyjmowane razem mogą nasilać ten efekt. Największe ryzyko dotyczy klozapiny, dlatego jej łączenie z chemioterapią musi zaplanować lekarz. Przy pozostałych lekach zwykle wystarczają regularne badania krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła lub owrzodzenia w jamie ustnej
- nagłe osłabienie lub objawy przypominające grypę
- pieczenie przy oddawaniu moczu lub kaszel z gorączką
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu neuroleptyku z grupy diazepin, oksazepin, tiazepin lub oksepin i analogu pirymidyn kontroluj morfologię krwi z rozmazem przed każdym cyklem i w okresie spodziewanego nadiru oraz pouczaj pacjenta o objawach zakażenia. Przy olanzapinie, kwetiapinie, asenapinie i loksapinie zwykle nie trzeba zmieniać leczenia, wystarczy uwzględnić neuroleptyk przy ocenie przyczyny neutropenii. Klozapiny nie łącz rutynowo z kapecytabiną, fluorouracylem, gemcytabiną, cytarabiną, azacytydyną ani decytabiną. Jeśli odstawienie klozapiny grozi nawrotem psychozy, decyzję o kontynuacji podejmują wspólnie psychiatra i onkolog, z częstszą morfologią, jasnymi progami przerwania leczenia i rozważeniem profilaktyki czynnikami wzrostu granulocytów. Przed włączeniem klozapiny u pacjenta w trakcie chemioterapii rozważ inny lek przeciwpsychotyczny.
Skutek kliniczny
Głównym ryzykiem jest pogłębiona lub przedłużona neutropenia z zakażeniem, w tym gorączką neutropeniczną i posocznicą. Przy klozapinie trudno odróżnić agranulocytozę polekową od nadiru po chemioterapii, co może prowadzić do niepotrzebnego odstawienia klozapiny albo do przeoczenia jej toksyczności. Gorączka wywołana klozapiną może dodatkowo zaciemniać obraz zakażenia. Przy olanzapinie, kwetiapinie, asenapinie i loksapinie ryzyko istotnego klinicznie zdarzenia jest małe, ale nie zerowe.
Mechanizm
Analogi pirymidyn hamują syntezę DNA w szybko dzielących się komórkach, w tym w prekursorach granulocytów w szpiku, i zależnie od dawki powodują neutropenię. Neuroleptyki z tej grupy mogą wywołać leukopenię, neutropenię, a rzadko agranulocytozę o podłożu immunologicznym lub toksycznym, najsilniej klozapina. Oba mechanizmy sumują się i zwiększają ryzyko oraz głębokość spadku neutrofili. Nie opisano istotnej interakcji farmakokinetycznej. Interakcja dotyczy całej klasy, ale jej siła zależy głównie od neuroleptyku, a w grupie analogów pirymidyn od dawki i schematu podania.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględna liczba neutrofili przed każdym cyklem i w okresie nadiru
- przy klozapinie morfologia częściej niż w standardowym schemacie monitorowania klozapiny, zgodnie z ustaleniem psychiatry i onkologa
- temperatura ciała i objawy zakażenia
- stan psychiczny pacjenta przy zmianie lub odstawieniu neuroleptyku
Kiedy ocena się zmienia
| Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórędroga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na zmiany skórne wchłania się ogólnoustrojowo w znikomym stopniu i nie hamuje szpiku, więc interakcja z neuroleptykami tej grupy, łącznie z klozapiną, nie ma znaczenia klinicznego. |
| Klozapina włączana w trakcie chemioterapii analogiem pirymidynkolejność włączenia · neuroleptyki – diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny | ryzyko rośnie | Ryzyko agranulocytozy po klozapinie jest największe w pierwszych miesiącach leczenia, a u pacjenta po chemioterapii rezerwa szpiku jest zmniejszona i wyjściowa liczba neutrofili często jest za niska do bezpiecznego włączenia klozapiny. W tej sytuacji wybierz inny lek przeciwpsychotyczny i odłóż włączenie klozapiny do zakończenia chemioterapii i odnowy szpiku. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dacogen 50 mg, proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/dacogen-100289486/
Niekorzystna interakcjaDecytabina+ Inhibitory kinaz janusowych (np. barycytynib, upadacytynib, filgotynib) klasaJednoczesnego stosowania analogu pirymidyny podawanego ogólnie i inhibitora kinaz janusowych należy unikać, a jeśli jest ono niezbędne, wymaga ścisłej kontroli morfologii krwi i objawów zakażenia.Jeśli stosujesz jednocześnie lek przeciwnowotworowy z grupy analogów pirymidyn i lek z grupy inhibitorów JAK, powiedz o tym obu lekarzom i ustal z nimi, czy inhibitor JAK powinien zostać czasowo odstawiony.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli stosujesz jednocześnie lek przeciwnowotworowy z grupy analogów pirymidyn i lek z grupy inhibitorów JAK, powiedz o tym obu lekarzom i ustal z nimi, czy inhibitor JAK powinien zostać czasowo odstawiony.
Leki przeciwnowotworowe z grupy analogów pirymidyn, takie jak kapecytabina, fluorouracyl czy gemcytabina, osłabiają szpik kostny, który wytwarza krwinki. Leki z grupy inhibitorów JAK, takie jak barycytynib czy upadacytynib, stosowane między innymi w reumatoidalnym zapaleniu stawów i atopowym zapaleniu skóry, także obniżają odporność i mogą zmniejszać liczbę krwinek białych. Przyjmowane razem mogą wyraźnie zwiększyć ryzyko ciężkich zakażeń. Dlatego lekarze zwykle na czas chemioterapii wstrzymują lek z grupy inhibitorów JAK.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
- ból gardła lub owrzodzenia w jamie ustnej
- bolesna wysypka z pęcherzykami na skórze
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- duże zmęczenie, bladość lub zawroty głowy
- siniaki lub krwawienia bez wyraźnej przyczyny
- obrzęk, ból lub zaczerwienienie łydki
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania analogu pirymidyny podawanego ogólnie i inhibitora kinaz janusowych należy unikać, a jeśli jest ono niezbędne, wymaga ścisłej kontroli morfologii krwi i objawów zakażenia. W praktyce najczęściej inhibitor JAK stosowany z powodu choroby zapalnej lub autoimmunologicznej odstawia się czasowo na okres chemioterapii, w porozumieniu z lekarzem prowadzącym leczenie onkologiczne lub hematologiczne. Charakterystyki produktów leczniczych barycytynibu, upadacytynibu, filgotynibu i ritlecytynibu nie zalecają łączenia ich z silnymi lekami immunosupresyjnymi, a leków tych nie należy rozpoczynać ani kontynuować przy istotnej neutropenii, limfopenii lub niedokrwistości. Jeśli połączenie jest kontynuowane, morfologię z rozmazem należy wykonywać przed każdym cyklem i w okresie spodziewanego nadiru, a inhibitor JAK wstrzymać przy spadku liczby neutrofilów lub limfocytów poniżej progów określonych w jego ChPL oraz przy każdym poważnym zakażeniu. Przed włączeniem leczenia należy ocenić status zakażenia HBV i gruźlicy, a u chorych z dodatkowymi czynnikami ryzyka zakrzepicy rozważyć, czy korzyść z inhibitora JAK uzasadnia jego dalsze stosowanie.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkiej i przedłużonej mielosupresji, a zwłaszcza neutropenii i limfopenii, oraz ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym gorączki neutropenicznej, posocznicy, półpaśca, gruźlicy i reaktywacji wirusowego zapalenia wątroby typu B. Może też wydłużać odbudowę szpiku po kolejnych cyklach chemioterapii i wymuszać opóźnienie lub redukcję dawek leczenia przeciwnowotworowego. Możliwe jest addycyjne zwiększenie ryzyka żylnej choroby zakrzepowo zatorowej.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i nie wynika z wpływu na metabolizm ani transport leków. Analogi pirymidyn wbudowują się do DNA lub RNA albo hamują syntezę nukleotydów w szybko dzielących się komórkach, co prowadzi do uszkodzenia szpiku kostnego z neutropenią, małopłytkowością i niedokrwistością. Inhibitory kinaz janusowych blokują przekazywanie sygnału z receptorów cytokin, w tym czynników krwiotwórczych i interleukin odpowiedzialnych za dojrzewanie i przeżycie limfocytów, przez co same mogą obniżać liczbę neutrofilów, limfocytów i hemoglobiny oraz osłabiać odporność przeciwzakaźną. Oba działania sumują się, a dodatkowo oba rodzaje leczenia zwiększają ryzyko zakrzepicy żylnej, co u chorych na nowotwór nakłada się na ryzyko związane z samą chorobą. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich analogów pirymidyn podawanych ogólnie oraz dla barycytynibu, upadacytynibu, filgotynibu i ritlecytynibu.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem (neutrofile, limfocyty, hemoglobina, płytki krwi) przed każdym cyklem i w okresie nadiru
- objawy zakażenia, w tym gorączka, oraz objawy półpaśca
- status zakażenia HBV i gruźlicy przed rozpoczęciem leczenia
- aktywność aminotransferaz
- objawy zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej
- czynność nerek (eGFR) u chorych otrzymujących barycytynib lub kapecytabinę
Kiedy ocena się zmienia
| Na skórędroga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę w leczeniu zmian przednowotworowych wchłania się w stopniu zbyt małym, aby wywołać mielosupresję, dlatego nie nasila istotnie działania inhibitorów JAK na szpik. |
| Dokanałowodroga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Cytarabina podawana wyłącznie dokanałowo osiąga niewielkie stężenia ogólnoustrojowe, więc ryzyko addycyjnej mielosupresji jest mniejsze, jednak zwykle jest ona elementem intensywnego leczenia skojarzonego, które samo w sobie uzasadnia odstawienie inhibitora JAK. |
| eGFR ≤ 60pacjent | ryzyko rośnie | Upośledzona czynność nerek zwiększa ekspozycję na barycytynib i kapecytabinę, co nasila ryzyko cytopenii i zakażeń. Konieczna jest korekta dawek zgodnie z ChPL i częstsza kontrola morfologii. |
| wiek ≥ 65pacjent | ryzyko rośnie | U osób w wieku podeszłym inhibitory JAK wiążą się z większym ryzykiem ciężkich zakażeń, zdarzeń zakrzepowo zatorowych i sercowo naczyniowych, a rezerwa szpikowa jest mniejsza, dlatego połączenie z analogiem pirymidyny jest szczególnie niekorzystne. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dacogen 50 mg, proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/dacogen-100289486/
Niekorzystna interakcjaDecytabina+ Szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi (np. szczepionka przeciw ospie prawdziwej, szczepionka przeciw półpaścowi) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu pirymidyny i szczepionki przeciw ospie lub półpaścowi należy zaplanować szczepienie poza okresem największej immunosupresji, najlepiej przed rozpoczęciem chemioterapii, i nie podawać szczepionek żywych w trakcie leczenia.Jeśli przyjmujesz lek przeciwnowotworowy z tej grupy i masz się zaszczepić przeciw półpaścowi lub ospie, nie szczep się, dopóki termin i rodzaj szczepionki nie uzgodnisz z onkologiem lub hematologiem.opóźniony (dni)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek przeciwnowotworowy z tej grupy i masz się zaszczepić przeciw półpaścowi lub ospie, nie szczep się, dopóki termin i rodzaj szczepionki nie uzgodnisz z onkologiem lub hematologiem.
Leki przeciwnowotworowe, takie jak kapecytabina, fluorouracyl, gemcytabina, cytarabina, azacytydyna czy decytabina, osłabiają układ odpornościowy. Przez to szczepionka przeciw półpaścowi lub ospie może zadziałać słabiej i nie dać pełnej ochrony. Szczepionka przeciw ospie wietrznej zawiera żywy, osłabiony wirus i w trakcie takiego leczenia może wywołać groźną chorobę, dlatego nie wolno jej wtedy podawać. Najlepiej zaszczepić się przed rozpoczęciem leczenia albo w terminie wskazanym przez lekarza.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wysypka z pęcherzykami po szczepieniu, zwłaszcza rozległa lub szerząca się
- gorączka po szczepieniu
- kaszel lub duszność
- silny ból głowy, splątanie lub sztywność karku
- zażółcenie skóry lub oczu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu pirymidyny i szczepionki przeciw ospie lub półpaścowi należy zaplanować szczepienie poza okresem największej immunosupresji, najlepiej przed rozpoczęciem chemioterapii, i nie podawać szczepionek żywych w trakcie leczenia. Szczepionkę nieżywą, na przykład rekombinowaną szczepionkę przeciw półpaścowi, najlepiej podać przed włączeniem azacytydyny, decytabiny, cytarabiny, gemcytabiny, fluorouracylu lub kapecytabiny. Jeśli trzeba szczepić w trakcie leczenia, wybiera się okres między cyklami, gdy morfologia jest najlepsza, i uwzględnia możliwość słabszej odpowiedzi. Szczepionkę żywą przeciw ospie wietrznej można podać tylko z odpowiednim wyprzedzeniem przed rozpoczęciem chemioterapii albo po zakończeniu leczenia i odbudowie odporności, zgodnie z ChPL i zaleceniami szczepień osób z obniżoną odpornością. Przypadkowe podanie szczepionki żywej w trakcie chemioterapii wymaga konsultacji z lekarzem prowadzącym i rozważenia profilaktyki przeciwwirusowej.
Skutek kliniczny
Szczepionka nieżywa podana w trakcie leczenia analogiem pirymidyny może nie dać ochrony przed półpaścem lub ospą prawdziwą, a pacjent pozostaje w fałszywym poczuciu bezpieczeństwa. Szczepionka żywa w tej sytuacji może wywołać ciężkie, rozsiane zakażenie wirusem szczepionkowym ze zmianami skórnymi, zapaleniem płuc, zapaleniem wątroby lub zapaleniem mózgu, potencjalnie zagrażające życiu.
Mechanizm
Wszystkie analogi pirymidyn są cytostatykami. Hamują syntezę DNA w szybko dzielących się komórkach, także w komórkach szpiku i w limfocytach. Wywołują przez to mielosupresję i limfopenię oraz osłabiają odpowiedź komórkową i humoralną na antygen szczepionkowy. Dotyczy to całej grupy A: azacytydyny, kapecytabiny, gemcytabiny, fluorouracylu, cytarabiny i decytabiny. Przy szczepionkach nieżywych, czyli rekombinowanej szczepionce przeciw półpaścowi i niereplikującej szczepionce przeciw ospie prawdziwej, skutkiem jest słabsza lub nieskuteczna odpowiedź poszczepienna. Przy szczepionkach żywych osłabiona odporność nie kontroluje namnażania wirusa szczepionkowego, co grozi zakażeniem uogólnionym.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i liczbą limfocytów przed zaplanowaniem terminu szczepienia
- objawy zakażenia wirusem szczepionkowym po przypadkowym podaniu szczepionki żywej – wysypka pęcherzykowa, gorączka, objawy ze strony płuc, wątroby lub układu nerwowego
- ocena, czy pacjent ma udokumentowane przechorowanie ospy wietrznej lub wcześniejsze szczepienia
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepionka żywa (atenuowana)postać · szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | ryzyko rośnie | Każda szczepionka żywa przeciw ospie wietrznej, półpaścowi lub ospie prawdziwej jest przeciwwskazana w trakcie leczenia analogiem pirymidyny z powodu ryzyka uogólnionego zakażenia wirusem szczepionkowym. |
| odstep ≥ 4 tygodnie przed rozpoczęciem chemioterapii (szczepionka żywa)szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | inne zalecenie | Szczepionkę żywą przeciw ospie wietrznej można rozważyć tylko z odpowiednim wyprzedzeniem przed włączeniem analogu pirymidyny, jeśli stan pacjenta pozwala odroczyć leczenie. |
| odstep ≥ 3 miesiące po zakończeniu chemioterapii (szczepionka żywa)szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | inne zalecenie | Po zakończeniu leczenia analogiem pirymidyny szczepionkę żywą podaje się dopiero po odbudowie odporności, po ocenie lekarza prowadzącego. |
| Miejscowa (fluorouracyl na skórę)droga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę wchłania się w minimalnym stopniu i nie wywołuje istotnej immunosupresji układowej, dlatego nie wpływa na bezpieczeństwo ani skuteczność szczepienia. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dacogen 50 mg, proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/dacogen-100289486/
Niekorzystna interakcjaDecytabina+ Analogi puryn (np. klofarabina, kladrybina, merkaptopuryna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu puryn i analogu pirymidyn należy się liczyć z sumującą się mielosupresją i immunosupresją, dlatego takie połączenie można stosować wyłącznie jako zaplanowany schemat pod nadzorem hematologa lub onkologa, z regularną kontrolą morfologii krwi.Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z każdej z tych grup, nie zmieniaj samodzielnie dawek, wykonuj wszystkie zlecone badania krwi i od razu zgłoś lekarzowi gorączkę albo krwawienie.opóźniony (dni)rozległe badania
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z każdej z tych grup, nie zmieniaj samodzielnie dawek, wykonuj wszystkie zlecone badania krwi i od razu zgłoś lekarzowi gorączkę albo krwawienie.
Leki z obu tych grup, na przykład merkaptopuryna, fludarabina czy kladrybina oraz kapecytabina, cytarabina czy fluorouracyl, hamują wytwarzanie krwinek w szpiku i osłabiają odporność. Gdy przyjmujesz dwa takie leki naraz, to działanie się sumuje. Rośnie wtedy ryzyko ciężkich zakażeń, krwawień i niedokrwistości. Niektóre połączenia lekarze stosują celowo w leczeniu białaczek, ale zawsze pod ścisłą kontrolą i z częstymi badaniami krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka albo dreszcze, nawet bez innych objawów
- ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej, kaszel albo duszność
- łatwe powstawanie siniaków, krwawienie z nosa lub dziąseł
- krew w moczu albo czarne, smoliste stolce
- duże osłabienie, bladość, kołatanie serca
- bolesna wysypka z pęcherzykami, która może oznaczać półpasiec
- nasilona biegunka, której nie możesz opanować
- drętwienie, mrowienie, zaburzenia równowagi albo nietypowa senność
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PD – synergizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu puryn i analogu pirymidyn należy się liczyć z sumującą się mielosupresją i immunosupresją, dlatego takie połączenie można stosować wyłącznie jako zaplanowany schemat pod nadzorem hematologa lub onkologa, z regularną kontrolą morfologii krwi. Poza uznanymi schematami terapeutycznymi, takimi jak połączenia fludarabiny, kladrybiny albo klofarabiny z cytarabiną w ostrych białaczkach, łączenia leków z obu grup należy unikać. Jeśli jest konieczne, dawki ustala się według aktualnej morfologii, a kolejny cykl rozpoczyna się dopiero po regeneracji szpiku. U pacjentów leczonych kladrybiną w tabletkach z powodu stwardnienia rozsianego nie należy włączać analogów pirymidyn bez konsultacji z neurologiem prowadzącym. Przed leczeniem merkaptopuryną lub tioguaniną warto ocenić aktywność metylotransferazy tiopurynowej albo genotyp TPMT i NUDT15. Przed leczeniem fluorouracylem lub kapecytabiną warto ocenić niedobór dehydrogenazy dihydropirymidynowej. U pacjentów z głęboką limfopenią należy rozważyć profilaktykę przeciwinfekcyjną zgodną z wytycznymi hematologicznymi, w tym profilaktykę przeciwwirusową i przeciw Pneumocystis jirovecii. Szczepionek żywych nie należy podawać w trakcie leczenia ani w okresie utrzymującej się immunosupresji.
Skutek kliniczny
Połączenie nasila zahamowanie czynności szpiku, czyli neutropenię, małopłytkowość i niedokrwistość. Nasila także limfopenię, zwłaszcza spadek limfocytów CD4. Skutkiem są ciężkie, w tym oportunistyczne zakażenia bakteryjne, grzybicze i wirusowe, reaktywacja półpaśca i wirusa cytomegalii, krwawienia oraz gorączka neutropeniczna, która może zagrażać życiu. Sumować się może również toksyczność wobec błon śluzowych przewodu pokarmowego, czyli zapalenie jamy ustnej i biegunka. Niektóre leki obu grup mają też działanie neurotoksyczne, przede wszystkim nelarabina, fludarabina w dużych dawkach i cytarabina w dużych dawkach, więc to działanie także może się sumować. W schematach hematologicznych łączących analog puryn z cytarabiną spotęgowanie działania jest efektem zamierzonym, ale niesie wyższe ryzyko toksyczności hematologicznej.
Mechanizm
Analogi puryn i analogi pirymidyn to antymetabolity. Po aktywacji wewnątrzkomórkowej do nukleotydów hamują syntezę i naprawę DNA albo wbudowują się w kwasy nukleinowe. Działają przede wszystkim na szybko dzielące się komórki szpiku, nabłonka przewodu pokarmowego i układu chłonnego. Przy jednoczesnym stosowaniu ich działanie mielosupresyjne i immunosupresyjne sumuje się. Ten mechanizm jest wspólny dla wszystkich leków obu grup i nie zależy od cytochromu P450. Analogi puryn z podgrupy analogów nukleozydów (fludarabina, kladrybina, klofarabina) dodatkowo zwiększają aktywność kinazy deoksycytydynowej. Dzięki temu rośnie wewnątrzkomórkowe stężenie trifosforanu cytarabiny i gemcytabiny, a to jest synergizm wykorzystywany celowo w niektórych schematach hematologicznych. Fludarabina, kladrybina i klofarabina szczególnie silnie i długotrwale obniżają liczbę limfocytów. Merkaptopuryna i tioguanina są aktywowane i unieczynniane z udziałem metylotransferazy tiopurynowej i NUDT15. Fluorouracyl i kapecytabina są rozkładane przez dehydrogenazę dihydropirymidynową. Wrodzony niedobór tych enzymów zwiększa toksyczność pojedynczego leku, a przez to również toksyczność połączenia.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba neutrofili, przed każdym cyklem i w okresie spodziewanego nadiru
- liczba płytek krwi i objawy skazy krwotocznej
- liczba limfocytów, a przy leczeniu fludarabiną lub kladrybiną także limfocytów CD4
- objawy zakażenia, w tym gorączka, zakażenia oportunistyczne i reaktywacja wirusów opryszczki i cytomegalii
- czynność nerek (kreatynina, eGFR), zwłaszcza przy leczeniu fludarabiną, kladrybiną, klofarabiną i kapecytabiną
- czynność wątroby (aminotransferazy, bilirubina), zwłaszcza przy leczeniu merkaptopuryną, tioguaniną i klofarabiną
- objawy neurologiczne przy leczeniu nelarabiną, fludarabiną lub dużymi dawkami cytarabiny
- zapalenie błon śluzowych i biegunka przy leczeniu fluorouracylem lub kapecytabiną
Kiedy ocena się zmienia
| Kladrybina w tabletkach stosowana w stwardnieniu rozsianympostać · analogi puryn | ryzyko rośnie | W leczeniu stwardnienia rozsianego kladrybiną doustną ChPL przeciwwskazuje stosowanie u pacjentów otrzymujących leczenie immunosupresyjne lub mielosupresyjne. Dołączenie analogu pirymidyn wymaga uzgodnienia z neurologiem i zwykle przerwy w leczeniu kladrybiną. |
| Miejscowo na skórę (fluorouracyl w kremie lub roztworze)droga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na niewielką powierzchnię skóry wchłania się w minimalnym stopniu i nie powoduje istotnej mielosupresji, więc interakcja ogólnoustrojowa jest mało prawdopodobna. Wyjątkiem jest stosowanie na dużą lub uszkodzoną powierzchnię skóry albo niedobór dehydrogenazy dihydropirymidynowej. |
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Fludarabina, kladrybina, klofarabina i kapecytabina są w istotnym stopniu wydalane przez nerki albo ich metabolity kumulują się przy niewydolności nerek. Obniżenie eGFR nasila mielosupresję połączenia i wymaga redukcji dawek zgodnie z ChPL albo unikania niektórych leków. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych rezerwa szpikowa jest mniejsza, a czynność nerek często obniżona. Ryzyko ciężkiej mielosupresji i zakażeń przy połączeniu jest większe, dlatego należy częściej kontrolować morfologię. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dacogen 50 mg, proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/dacogen-100289486/
Niekorzystna interakcjaDecytabina+ Szczepionki przeciw rotawirusom (np. szczepionka przeciw rotawirusom) klasaSzczepionki przeciw rotawirusom nie należy podawać osobie leczonej analogiem pirymidyn ani przed odbudową odporności po zakończeniu takiego leczenia.Jeśli ty lub twoje dziecko przyjmujecie lek z grupy analogów pirymidyn, powiedz o tym lekarzowi przed szczepieniem przeciw rotawirusom, a po szczepieniu niemowlęcia w domu myj dokładnie ręce i w miarę możliwości nie zmieniaj mu pieluch przez kilka tygodni.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli ty lub twoje dziecko przyjmujecie lek z grupy analogów pirymidyn, powiedz o tym lekarzowi przed szczepieniem przeciw rotawirusom, a po szczepieniu niemowlęcia w domu myj dokładnie ręce i w miarę możliwości nie zmieniaj mu pieluch przez kilka tygodni.
Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, które przy obniżonej odporności mogą wywołać ciężką biegunkę zamiast chronić przed chorobą. Leki takie jak kapecytabina, fluorouracyl, gemcytabina, cytarabina, azacytydyna czy decytabina osłabiają odporność, dlatego dziecko leczone którymś z nich nie powinno dostać tej szczepionki w trakcie leczenia i przez pewien czas po nim. Jeśli to ty przyjmujesz taki lek, a w domu jest niemowlę szczepione przeciw rotawirusom, wirus ze szczepionki może przez kilka tygodni znajdować się w pieluchach dziecka.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- częsta, wodnista biegunka trwająca dłużej niż dobę
- powtarzające się wymioty
- gorączka
- objawy odwodnienia, takie jak suche usta, mało moczu, senność lub u niemowlęcia zapadnięte ciemiączko
- krew w stolcu albo silny, napadowy płacz niemowlęcia z bólem brzucha
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Szczepionki przeciw rotawirusom nie należy podawać osobie leczonej analogiem pirymidyn ani przed odbudową odporności po zakończeniu takiego leczenia. Szczepienie odkłada się zwykle co najmniej do trzech miesięcy po zakończeniu chemioterapii i do uzyskania zgody lekarza prowadzącego, przy czym trzeba pamiętać o górnej granicy wieku, do której można rozpocząć i dokończyć schemat szczepienia. Jeśli szczepionkę podano nieświadomie w trakcie leczenia, dziecko wymaga obserwacji w kierunku biegunki, wymiotów i odwodnienia, a decyzję o kolejnej dawce podejmuje lekarz. Gdy zaszczepione niemowlę mieszka z dorosłym leczonym kapecytabiną, fluorouracylem, gemcytabiną, cytarabiną, azacytydyną lub decytabiną, szczepienia zwykle się nie odkłada, ale przez kilka tygodni po każdej dawce należy przestrzegać ścisłej higieny przy zmianie pieluch, a chory w miarę możliwości nie powinien ich zmieniać. Miejscowo stosowany fluorouracyl na skórę praktycznie nie osłabia odporności i nie stanowi przeszkody w szczepieniu.
Skutek kliniczny
U osoby leczonej analogiem pirymidyn szczepionka może być nieskuteczna, a szczep szczepionkowy może wywołać przedłużoną lub ciężką biegunkę z wymiotami, odwodnieniem i przedłużonym wydalaniem wirusa z kałem. Biegunka i zapalenie błony śluzowej jelit wywołane samym leczeniem mogą dodatkowo nasilać objawy i utrudniać ich ocenę. W praktyce szczepionkę podaje się tylko niemowlętom, więc problem dotyczy głównie niemowląt leczonych przeciwnowotworowo, na przykład cytarabiną w białaczce, oraz sytuacji, w której zaszczepione niemowlę ma bliski kontakt z dorosłym leczonym analogiem pirymidyn.
Mechanizm
Szczepionki przeciw rotawirusom zawierają żywe, osłabione wirusy, które namnażają się w przewodzie pokarmowym i w ten sposób wywołują odpowiedź odpornościową. Wszystkie analogi pirymidyn hamują syntezę DNA w szybko dzielących się komórkach, w tym w szpiku i w tkance limfatycznej, oraz uszkadzają nabłonek jelit. Wynikająca z tego mielosupresja i limfopenia osłabiają kontrolę nad namnażaniem szczepu szczepionkowego i zmniejszają odpowiedź immunologiczną na szczepienie. Mechanizm jest farmakodynamiczny i wspólny dla całej grupy A, bo wynika z działania cytotoksycznego, a nie z właściwości pojedynczej substancji. Interakcja jest wspólna dla wszystkich leków obu grup.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i liczba limfocytów przed planowanym szczepieniem po zakończeniu chemioterapii
- biegunka, wymioty i gorączka w ciągu kilku tygodni po podaniu szczepionki
- objawy odwodnienia u niemowlęcia
- biegunka u dorosłego z obniżoną odpornością pozostającego w kontakcie z zaszczepionym niemowlęciem
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowo na skórędroga podania · analogi pirymidyn | interakcja nie dotyczy | Fluorouracyl stosowany miejscowo na zmiany skórne wchłania się w nieistotnym stopniu i nie powoduje immunosupresji, więc nie stanowi przeciwwskazania do szczepienia przeciw rotawirusom ani do kontaktu z zaszczepionym niemowlęciem. |
| odstep ≥ 3 miesiące od zakończenia leczeniaanalogi pirymidyn | inne zalecenie | Po zakończeniu chemioterapii i odbudowie odporności szczepienie przeciw rotawirusom można rozważyć po uzyskaniu zgody lekarza prowadzącego, o ile dziecko mieści się jeszcze w dopuszczalnym wieku dla tej szczepionki. |
| Szczepionka podana przed rozpoczęciem chemioterapiikolejność włączenia · pacjent | inne zalecenie | Jeśli niemowlę otrzymało szczepionkę niedługo przed włączeniem analogu pirymidyn, nie ma potrzeby jej powtarzania, ale przez kilka tygodni należy obserwować dziecko w kierunku biegunki i odwodnienia, a kolejną dawkę schematu odłożyć do czasu decyzji lekarza. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dacogen 50 mg, proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/dacogen-100289486/
Niekorzystna interakcjaDecytabina+ Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu (np. siponimod, etrasymod) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu pirymidyn i modulatora receptora sfingozyno-1-fosforanu należy unikać tego połączenia i co do zasady odstawić modulator przed rozpoczęciem chemioterapii, w porozumieniu z lekarzem prowadzącym chorobę podstawową.Nie łącz samodzielnie tych leków i powiedz onkologowi oraz lekarzowi prowadzącemu stwardnienie rozsiane lub zapalenie jelita, że przyjmujesz oba, aby wspólnie zdecydowali o dalszym leczeniu.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie łącz samodzielnie tych leków i powiedz onkologowi oraz lekarzowi prowadzącemu stwardnienie rozsiane lub zapalenie jelita, że przyjmujesz oba, aby wspólnie zdecydowali o dalszym leczeniu.
Leki przeciwnowotworowe z tej grupy, na przykład kapecytabina, fluorouracyl czy gemcytabina, osłabiają szpik i zmniejszają liczbę białych krwinek. Leki na stwardnienie rozsiane lub wrzodziejące zapalenie jelita grubego, takie jak siponimod i etrasymod, też obniżają liczbę krwinek odpornościowych we krwi. Razem mogą bardzo osłabić odporność i sprzyjać ciężkim zakażeniom. Dlatego lekarze zwykle odstawiają siponimod lub etrasymod na czas leczenia nowotworu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- kaszel, duszność lub ból gardła
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- bolesna wysypka z pęcherzykami, na przykład w jednym pasie skóry
- silny ból głowy ze sztywnością karku
- nowe zaburzenia widzenia, mowy, równowagi lub osłabienie jednej strony ciała
- łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu pirymidyn i modulatora receptora sfingozyno-1-fosforanu należy unikać tego połączenia i co do zasady odstawić modulator przed rozpoczęciem chemioterapii, w porozumieniu z lekarzem prowadzącym chorobę podstawową. Aktywny nowotwór złośliwy jest przeciwwskazaniem do stosowania siponimodu i etrasymodu, dlatego decyzję o dalszym leczeniu stwardnienia rozsianego lub wrzodziejącego zapalenia jelita grubego podejmuje neurolog lub gastroenterolog wspólnie z onkologiem lub hematologiem. Po odstawieniu modulatora liczba limfocytów wraca do normy stopniowo, wolniej po etrasymodzie niż po siponimodzie, co należy uwzględnić przy planowaniu terapii cytotoksycznej. Ponowne włączenie modulatora po zakończeniu chemioterapii jest możliwe dopiero po odbudowie układu krwiotwórczego i ocenie przeciwwskazań. U chorych otrzymujących kapecytabinę lub fluorouracyl ogólnoustrojowo należy dodatkowo pamiętać o możliwym wzroście stężenia siponimodu. W okresie immunosupresji nie należy podawać szczepionek żywych.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkiej i przedłużonej limfopenii oraz neutropenii, a przez to ciężkich zakażeń, w tym zakażeń oportunistycznych, takich jak półpasiec, zakażenia grzybicze czy postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia. Zakażenia mogą mieć nietypowy przebieg i słabiej wyrażone objawy. Ponadto aktywny nowotwór złośliwy jest przeciwwskazaniem do stosowania modulatorów receptora sfingozyno-1-fosforanu, więc u pacjenta wymagającego chemioterapii z powodu nowotworu kontynuacja siponimodu lub etrasymodu zwykle nie jest dopuszczalna.
Mechanizm
Analogi pirymidyn są lekami cytotoksycznymi, które hamują syntezę DNA w szybko dzielących się komórkach, także w szpiku kostnym, i wywołują mielosupresję z neutropenią i limfopenią. Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych, co zmniejsza ich liczbę we krwi obwodowej i osłabia odporność komórkową. Oba mechanizmy sumują się i pogłębiają immunosupresję. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i dotyczy wszystkich leków obu grup, także etrasymodu, bo wynika z działania całej klasy, a nie z cech pojedynczej substancji. Dodatkowo kapecytabina i fluorouracyl hamują CYP2C9, który jest głównym szlakiem metabolizmu siponimodu, więc przy tych parach możliwy jest też wzrost stężenia siponimodu.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, ze szczególną oceną liczby limfocytów i neutrofilów
- objawy zakażeń, w tym zakażeń oportunistycznych i półpaśca
- nowe lub nasilające się objawy neurologiczne sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię
- ocena przeciwwskazań do modulatora receptora sfingozyno-1-fosforanu przed jego ponownym włączeniem
- częstość akcji serca i objawy kardiologiczne przy ponownym włączaniu modulatora, zwłaszcza po leczeniu kapecytabiną lub fluorouracylem
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (na skórę)droga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na zmiany skórne wchłania się ogólnoustrojowo w niewielkim stopniu i nie powoduje mielosupresji, dlatego nie nasila immunosupresji wywołanej przez modulator receptora sfingozyno-1-fosforanu. |
| Chemioterapia rozpoczynana po odstawieniu modulatoraodstep · modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu | inne zalecenie | Działanie modulatora na limfocyty utrzymuje się jeszcze przez pewien czas po jego odstawieniu, dłużej po etrasymodzie niż po siponimodzie. Przy planowaniu chemioterapii należy uwzględnić ten okres i sprawdzić liczbę limfocytów. |
| Modulator włączany po zakończeniu chemioterapiikolejność włączenia · modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu | inne zalecenie | Modulator receptora sfingozyno-1-fosforanu można rozważyć ponownie dopiero po odbudowie morfologii krwi i po wykluczeniu aktywnej choroby nowotworowej, z uwzględnieniem czasu działania wcześniej stosowanego leku cytotoksycznego. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dacogen 50 mg, proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/dacogen-100289486/
Niekorzystna interakcjaDecytabina+ Inne antybiotyki cytotoksyczne (np. mitomycyna, bleomycyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu pirymidyn i mitomycyny lub bleomycyny leczenie prowadzi się wyłącznie według ustalonego schematu onkologicznego, z oceną morfologii krwi, czynności nerek i objawów ze strony płuc przed każdym cyklem.Jeśli przyjmujesz lek z grupy analogów pirymidyn razem z mitomycyną lub bleomycyną, wykonuj wszystkie zlecone badania krwi i od razu zgłoś lekarzowi gorączkę, duszność, kaszel, krwawienia albo wyraźne zmniejszenie ilości oddawanego moczu.opóźniony (dni)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek z grupy analogów pirymidyn razem z mitomycyną lub bleomycyną, wykonuj wszystkie zlecone badania krwi i od razu zgłoś lekarzowi gorączkę, duszność, kaszel, krwawienia albo wyraźne zmniejszenie ilości oddawanego moczu.
Leki z grupy analogów pirymidyn, takie jak kapecytabina, fluorouracyl czy gemcytabina, oraz mitomycyna i bleomycyna to leki przeciwnowotworowe, które często podaje się razem w zaplanowanym leczeniu. Każdy z nich może osłabiać szpik kostny, podrażniać jamę ustną i jelita, a niektóre uszkadzają płuca lub nerki. Gdy działają razem, te działania niepożądane mogą być silniejsze, dlatego lekarz regularnie zleca badania krwi i sprawdza, jak się czujesz. Nie oznacza to, że leczenie jest błędem, tylko że wymaga uważnej kontroli.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub inne objawy zakażenia
- siniaki, krwawienia z nosa lub dziąseł, krew w moczu lub stolcu
- duszność, suchy kaszel, ból w klatce piersiowej
- wyraźne zmniejszenie ilości moczu, obrzęki, ciemny mocz
- silne osłabienie i bladość skóry
- nasilona biegunka lub wymioty, które nie ustępują
- bolesne owrzodzenia w jamie ustnej utrudniające jedzenie i picie
- zaczerwienienie, ból lub pęcherze na dłoniach i stopach
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu pirymidyn i mitomycyny lub bleomycyny leczenie prowadzi się wyłącznie według ustalonego schematu onkologicznego, z oceną morfologii krwi, czynności nerek i objawów ze strony płuc przed każdym cyklem. Dawki obu leków dobiera się do wyników badań i tolerancji poprzednich cykli, a przy głębokiej mielosupresji odracza się kolejny cykl lub zmniejsza dawkę. Przy mitomycynie z fluorouracylem, kapecytabiną lub gemcytabiną należy pamiętać o opóźnionym i kumulacyjnym działaniu mitomycyny na szpik oraz o ryzyku zespołu hemolityczno-mocznicowego, który wymaga natychmiastowego odstawienia mitomycyny. Gemcytabiny nie łączy się rutynowo z bleomycyną ze względu na sumowanie toksyczności płucnej. Przy pojawieniu się duszności, suchego kaszlu lub nowych zmian w obrazie płuc odstawia się bleomycynę i diagnozuje zapalenie płuc. U pacjentów leczonych bleomycyną unika się niepotrzebnej tlenoterapii wysokimi stężeniami tlenu. Przy jednoczesnej radioterapii należy spodziewać się nasilonego odczynu popromiennego skóry i błon śluzowych.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich działań niepożądanych, które mogą zagrażać życiu. Najczęściej jest to głęboka i przedłużona neutropenia oraz małopłytkowość z ryzykiem zakażeń i krwawień, szczególnie gdy w skojarzeniu jest mitomycyna. Możliwe jest nasilone zapalenie błon śluzowych przewodu pokarmowego z biegunką i odwodnieniem. Rzadziej, ale groźnie, występuje zespół hemolityczno-mocznicowy z niedokrwistością hemolityczną, małopłytkowością i ostrą niewydolnością nerek, opisywany zwłaszcza przy fluorouracylu lub gemcytabinie z mitomycyną. Przy skojarzeniu z bleomycyną, a zwłaszcza gemcytabiny z bleomycyną, rośnie ryzyko śródmiąższowego zapalenia i włóknienia płuc. Połączenia te są jednocześnie elementem uznanych schematów leczenia, na przykład fluorouracylu lub kapecytabiny z mitomycyną w chemioradioterapii raka kanału odbytu, dlatego zwykle nie unika się ich, lecz prowadzi pod ścisłą kontrolą.
Mechanizm
Między analogami pirymidyn a mitomycyną lub bleomycyną nie ma istotnej interakcji farmakokinetycznej. Problemem jest nakładanie się działań toksycznych na te same narządy, czyli addycja farmakodynamiczna. Analogi pirymidyn hamują syntezę DNA i uszkadzają szybko dzielące się komórki szpiku oraz błon śluzowych. Mitomycyna działa podobnie i dodatkowo silnie, z opóźnieniem i kumulacyjnie hamuje czynność szpiku. Mitomycyna, gemcytabina i rzadziej fluorouracyl mogą uszkadzać śródbłonek naczyń i wywoływać mikroangiopatię zakrzepową z zespołem hemolityczno-mocznicowym. Bleomycyna słabo hamuje szpik, ale uszkadza płuca, skórę i błony śluzowe. Gemcytabina i mitomycyna również mogą wywołać zapalenie płuc, więc ryzyko toksyczności płucnej się sumuje. Analogi pirymidyn i mitomycyna uwrażliwiają tkanki na promieniowanie, co nasila odczyn popromienny przy jednoczesnej radioterapii. Mechanizm jest wspólny dla całej klasy, a różni się jedynie narząd dominującej toksyczności zależnie od konkretnej pary.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i liczbą płytek przed każdym cyklem oraz w okresie spodziewanego nadiru
- stężenie kreatyniny i eGFR
- w razie podejrzenia mikroangiopatii: LDH, haptoglobina, bilirubina, schistocyty w rozmazie, badanie moczu
- ciśnienie tętnicze
- objawy ze strony płuc: duszność, kaszel, osłuchiwanie, saturacja, w razie wskazań badanie obrazowe i spirometria z oceną DLCO przy bleomycynie
- biegunka, zapalenie jamy ustnej, nawodnienie i elektrolity
- temperatura ciała i objawy zakażenia
- zmiany skórne, w tym zespół ręka–stopa przy kapecytabinie i fluorouracylu
Kiedy ocena się zmienia
| Dopęcherzowa (mitomycyna)droga podania · inne antybiotyki cytotoksyczne | ryzyko maleje | Mitomycyna podawana dopęcherzowo wchłania się do krążenia w minimalnym stopniu, więc addycja mielotoksyczności i ryzyko mikroangiopatii z analogiem pirymidyn podawanym ogólnie są mało prawdopodobne. Ostrożność zachowuje się przy uszkodzonej błonie śluzowej pęcherza, np. bezpośrednio po resekcji. |
| Miejscowa okulistyczna (mitomycyna)droga podania · inne antybiotyki cytotoksyczne | interakcja nie dotyczy | Mitomycyna stosowana miejscowo w okulistyce, np. podczas operacji przeciwjaskrowych, nie osiąga stężeń ogólnoustrojowych istotnych dla tej interakcji. |
| Doguzowa lub sklerotyzująca (bleomycyna)droga podania · inne antybiotyki cytotoksyczne | ryzyko maleje | Bleomycyna podawana doguzowo lub w skleroterapii zmian naczyniowych daje mniejszą ekspozycję ogólną, ale przy powtarzanych zabiegach dawka kumuluje się i ryzyko toksyczności płucnej nie znika. |
| Krem na skórę (fluorouracyl)postać · analogi pirymidyn | interakcja nie dotyczy | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę wchłania się w niewielkim stopniu i nie powoduje addycji toksyczności ogólnoustrojowej z mitomycyną ani bleomycyną. |
| Wysoka dawka skumulowanadawka · inne antybiotyki cytotoksyczne | ryzyko rośnie | Ryzyko toksyczności płucnej bleomycyny oraz mielosupresji i zespołu hemolityczno-mocznicowego po mitomycynie rośnie wraz z dawką skumulowaną. Przed każdym cyklem należy znać łączną dotychczas podaną dawkę. |
| Upośledzona czynność nerekeGFR · pacjent | ryzyko rośnie | Bleomycyna i kapecytabina są wydalane przez nerki, a mitomycyna i gemcytabina mogą dodatkowo uszkadzać nerki przez mikroangiopatię. Przy obniżonym eGFR rośnie ekspozycja i ryzyko ciężkiej toksyczności, co wymaga modyfikacji dawek lub zmiany schematu. |
| Podeszły wiekwiek · pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występuje ciężka mielosupresja, odwodnienie przy biegunce oraz toksyczność płucna bleomycyny, zwłaszcza przy współistniejącej chorobie płuc i paleniu tytoniu. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dacogen 50 mg, proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/dacogen-100289486/
Niekorzystna interakcjaDecytabina+ Retynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu pirymidyn i retynoidu przeciwnowotworowego należy liczyć się z nasileniem mielosupresji i ściśle kontrolować morfologię krwi.Jeśli stosujesz lek z grupy analogów pirymidyn razem z retynoidem przeciwnowotworowym, rób regularnie badania krwi zlecone przez lekarza i od razu zgłoś mu gorączkę, krwawienia lub silny ból brzucha.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli stosujesz lek z grupy analogów pirymidyn razem z retynoidem przeciwnowotworowym, rób regularnie badania krwi zlecone przez lekarza i od razu zgłoś mu gorączkę, krwawienia lub silny ból brzucha.
Leki przeciwnowotworowe z grupy analogów pirymidyn, takie jak cytarabina, gemcytabina, azacytydyna czy kapecytabina, oraz beksaroten mogą osłabiać szpik kostny, który wytwarza krwinki. Przyjmowane razem mogą mocniej obniżać liczbę białych krwinek i płytek krwi. Zwiększa to ryzyko zakażeń i krwawień. Takie leczenie jest możliwe, ale wymaga częstych badań krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej
- łatwe powstawanie siniaków, krwawienie z nosa lub dziąseł
- czarne lub krwiste stolce
- silny ból brzucha promieniujący do pleców
- nasilone osłabienie i bladość
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu pirymidyn i retynoidu przeciwnowotworowego należy liczyć się z nasileniem mielosupresji i ściśle kontrolować morfologię krwi. Połączenie powinno być zaplanowane przez onkologa lub hematologa, który rozważy zmniejszenie dawek albo przerwę w podawaniu beksarotenu na czas cyklu chemioterapii. Morfologię z rozmazem oznacza się przed rozpoczęciem skojarzenia i regularnie w trakcie, ze szczególną uwagą w okresie spodziewanego nadiru po cytarabinie, gemcytabinie, azacytydynie lub decytabinie. Przy neutropenii lub małopłytkowości wstrzymuje się beksaroten albo modyfikuje schemat analogu pirymidyn. Przed skojarzeniem i w trakcie warto kontrolować trójglicerydy oraz przy bólu brzucha oznaczyć aktywność lipazy.
Skutek kliniczny
Nasilona i dłużej utrzymująca się leukopenia, neutropenia i małopłytkowość, większe ryzyko ciężkich zakażeń, gorączki neutropenicznej i krwawień. Możliwe sumowanie ryzyka zapalenia trzustki, zwłaszcza przy wysokich stężeniach trójglicerydów.
Mechanizm
Analogi pirymidyn hamują syntezę DNA w szybko dzielących się komórkach, w tym w komórkach szpiku kostnego, i wywołują zależną od dawki mielosupresję. Beksaroten działa przez receptory retinoidowe X i sam często powoduje leukopenię oraz neutropenię. Oba działania sumują się na poziomie szpiku. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i nie wynika ze zmiany stężeń leków, ponieważ analogi pirymidyn nie są istotnie metabolizowane przez CYP3A4, który odpowiada za przemiany beksarotenu. Dodatkowo cytarabina i fluoropirymidyny mogą wywoływać zapalenie trzustki, a beksaroten powoduje hipertriglicerydemię, co może sumować ryzyko tego powikłania.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym liczba neutrofilów i płytek krwi
- objawy zakażenia i temperatura ciała
- objawy krwawienia
- stężenie trójglicerydów
- aktywność lipazy lub amylazy przy bólu brzucha
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (fluorouracyl w kremie lub roztworze na skórę)postać · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę nie osiąga stężeń ogólnoustrojowych istotnych dla szpiku, więc sumowanie mielosupresji z beksarotenem jest mało prawdopodobne. |
| Dokanałowa (cytarabina podawana do płynu mózgowo-rdzeniowego)droga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Po podaniu dokanałowym cytarabiny narażenie ogólnoustrojowe jest małe, więc wpływ na szpik i sumowanie z beksarotenem są słabsze niż po podaniu dożylnym, choć kontrola morfologii nadal jest wskazana. |
| Wysokie dawki cytarabinydawka · analogi pirymidyn | ryzyko rośnie | Wysokie dawki cytarabiny wywołują głęboką i długą mielosupresję, dlatego jednoczesne podawanie beksarotenu zwykle nie jest zalecane bez decyzji hematologa i ścisłej kontroli morfologii. |
| Dawka beksarotenu w górnym zakresie zalecanymdawka · retynoidy przeciwnowotworowe | ryzyko rośnie | Leukopenia i hipertriglicerydemia wywołane beksarotenem są zależne od dawki, więc przy wyższych dawkach sumowanie z analogiem pirymidyn jest silniejsze. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dacogen 50 mg, proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/dacogen-100289486/
Interakcja nieistotna klinicznie1
Interakcja nieistotna klinicznieDecytabina+ Leki osłonowe w chemioterapii (np. deksrazoksan, mesna, rasburykaza) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu leku osłonowego i analogu pirymidyn nie trzeba zmieniać dawek ani schematu z powodu interakcji między nimi.Gdy dostajesz chemioterapię lekiem z tej grupy razem z lekiem osłonowym, przyjmuj oba leki tak, jak zalecił onkolog, i nie dodawaj sam żadnych witamin ani suplementów, zwłaszcza z kwasem foliowym, bez zapytania lekarza lub farmaceuty.nieznanyteoretyczne
Interakcja nieistotna klinicznie
Gdy dostajesz chemioterapię lekiem z tej grupy razem z lekiem osłonowym, przyjmuj oba leki tak, jak zalecił onkolog, i nie dodawaj sam żadnych witamin ani suplementów, zwłaszcza z kwasem foliowym, bez zapytania lekarza lub farmaceuty.
Leki chroniące przed skutkami chemioterapii, takie jak mesna, deksrazoksan czy rasburykaza, zwykle nie wpływają na działanie leków takich jak gemcytabina, cytarabina czy azacytydyna. Wyjątkiem jest kwas folinowy, który wzmacnia działanie fluorouracylu i kapecytabiny. Lekarz często celowo łączy go z fluorouracylem, ale wtedy łatwiej o biegunkę i ranki w jamie ustnej. Przy kapecytabinie nie przyjmuj na własną rękę witamin z kwasem foliowym.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- biegunka kilka razy dziennie albo biegunka, która nie mija
- bolesne ranki lub owrzodzenia w jamie ustnej
- gorączka, dreszcze lub inne objawy zakażenia
- zaczerwienienie, obrzęk lub łuszczenie skóry dłoni i stóp
- silne osłabienie, zawroty głowy, mało oddawanego moczu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- –
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu leku osłonowego i analogu pirymidyn nie trzeba zmieniać dawek ani schematu z powodu interakcji między nimi. Deksrazoksan, mesnę, rasburykazę i glukarpidazę podaje się według ich wskazań niezależnie od analogu pirymidyn, a morfologię krwi kontroluje się jak przy każdej chemioterapii. Kwas folinowy łączy się z fluorouracylem tylko w ramach ustalonego schematu, który uwzględnia nasiloną toksyczność. Kapecytabiny nie łączy się z kwasem folinowym poza protokołem przewidującym takie połączenie, a pacjent leczony kapecytabiną nie powinien samodzielnie przyjmować preparatów kwasu foliowego.
Skutek kliniczny
Dla większości par nie oczekuje się klinicznie istotnych skutków poza toksycznością wynikającą z samej chemioterapii. W parach kwasu folinowego z fluorouracylem lub kapecytabiną zwiększa się skuteczność, ale także ryzyko ciężkiej biegunki, zapalenia błony śluzowej jamy ustnej, zespołu ręka–stopa, neutropenii i odwodnienia.
Mechanizm
Między lekami osłonowymi a analogami pirymidyn nie ma wspólnego mechanizmu interakcji. Deksrazoksan, mesna, rasburykaza i glukarpidaza nie zmieniają metabolizmu, wydalania ani działania analogów pirymidyn. Wyjątkiem jest kwas folinowy, który stabilizuje kompleks aktywnego metabolitu fluoropirymidyn z syntazą tymidylanową i w ten sposób wzmacnia działanie oraz toksyczność fluorouracylu i kapecytabiny. Deksrazoksan sam może hamować czynność szpiku, co może się nakładać na mielotoksyczność każdego cytostatyku, ale ma to znaczenie ogólne, a nie swoiste dla analogów pirymidyn.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem przed kolejnymi cyklami
- przy fluorouracylu lub kapecytabinie z kwasem folinowym: biegunka, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zespół ręka–stopa
- stan nawodnienia i elektrolity przy biegunce, zwłaszcza u osób starszych
- czynność nerek przy kapecytabinie
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dacogen 50 mg, proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/dacogen-100289486/
Alkohol
Brak opisu połączenia z alkoholem w bazie.
Metabolizm i transportery
Enzymy i transportery, przez które ten lek wchodzi w interakcje farmakokinetyczne. Inhibitor zwiększa, a induktor zmniejsza stężenie leków, które są substratami tego samego enzymu albo transportera.
| Enzym lub transporter | Rola | Źródło |
|---|---|---|
| P-gp | słaby inhibitor | ChPL |
| P-gp | substrat | ChPL |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.