Interakcje / Denosumab / Denosumab i gemcytabina
Jaki opis pokazać?
Interakcja o niejasnym znaczeniu
Leki można stosować razem, co jest częste u chorych z przerzutami do kości.
Dbaj o higienę jamy ustnej, przyjmuj zalecony wapń i witaminę D i przed każdym zabiegiem u dentysty powiedz, że dostajesz denosumab i chemioterapię.
Interakcja o niejasnym znaczeniuDenosumab+ GemcytabinaLeki można stosować razem, co jest częste u chorych z przerzutami do kości.Dbaj o higienę jamy ustnej, przyjmuj zalecony wapń i witaminę D i przed każdym zabiegiem u dentysty powiedz, że dostajesz denosumab i chemioterapię.opóźniony (dni)teoretyczne
Interakcja o niejasnym znaczeniu
Dbaj o higienę jamy ustnej, przyjmuj zalecony wapń i witaminę D i przed każdym zabiegiem u dentysty powiedz, że dostajesz denosumab i chemioterapię.
Te leki zwykle można stosować razem i nie wpływają na siebie nawzajem w organizmie. Chemioterapia może jednak nieco zwiększać ryzyko rzadkiego powikłania denosumabu, jakim jest uszkodzenie kości szczęki, a także ryzyko zbyt niskiego poziomu wapnia we krwi. Dlatego ważne są regularne badania krwi i dbanie o zęby.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- ból, obrzęk lub rana w jamie ustnej, która się nie goi
- rozchwianie zęba lub odsłonięta kość w jamie ustnej
- drętwienie lub mrowienie wokół ust i w palcach
- skurcze mięśni
- nasilone wymioty lub biegunka
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Leki można stosować razem, co jest częste u chorych z przerzutami do kości. Przed każdym podaniem denosumabu oznacz stężenie wapnia i wyrównaj hipokalcemię[1], a przed rozpoczęciem leczenia oceń stan uzębienia i nie podawaj denosumabu przy niezagojonych ranach w jamie ustnej[2]. Kontroluj czynność nerek w trakcie chemioterapii i zadbaj o suplementację wapnia i witaminy D, jeśli nie ma przeciwwskazań.
Skutek kliniczny
Możliwe jest zwiększone ryzyko martwicy kości szczęki oraz hipokalcemii, zwłaszcza przy dawce denosumabu stosowanej w onkologii. Hipokalcemia jest przeciwwskazaniem do podania denosumabu[1], podobnie jak niezagojone rany po zabiegach stomatologicznych lub chirurgicznych w jamie ustnej[2]. Brak danych o klinicznie istotnej interakcji między tymi lekami w badaniach.
Mechanizm
Interakcji farmakokinetycznej nie należy się spodziewać, bo denosumab jest przeciwciałem monoklonalnym i nie zmienia farmakokinetyki leków metabolizowanych przez CYP3A4[1], a gemcytabina nie ma udokumentowanych interakcji farmakokinetycznych z innymi lekami[3]. Możliwe jest natomiast teoretyczne sumowanie działań niepożądanych. Chemioterapia jest uznawanym czynnikiem ryzyka martwicy kości szczęki u osób leczonych denosumabem, a wywołane przez gemcytabinę zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, wymioty, biegunka lub uszkodzenie nerek mogą sprzyjać zakażeniom w jamie ustnej i nasilać hipokalcemię wywołaną przez denosumab.
Monitorować
- stężenie wapnia w surowicy przed każdym podaniem denosumabu
- stężenie kreatyniny i eGFR
- stan jamy ustnej i uzębienia
- magnez i fosforany przy wymiotach lub biegunce
Kiedy ocena się zmienia
| dawka ≥ 120 mgdenosumab | ryzyko rośnie | Dawka onkologiczna denosumabu wiąże się z większym ryzykiem martwicy kości szczęki i hipokalcemii, więc kontrola wapnia i stanu jamy ustnej jest szczególnie ważna. |
| ObniżonyeGFR · pacjent | ryzyko rośnie | Upośledzona czynność nerek, także wywołana przez gemcytabinę, zwiększa ryzyko hipokalcemii po denosumabie i wymaga częstszej kontroli wapnia. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Bildyos 60 mg, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/bildyos-100525670/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Bomyntra 120 mg, roztwór do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/bomyntra-100522232/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Gemcitabine Accord 200 mg, proszek do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/gemcitabine-accord-100223085/
Alkohol przy tych lekach
Denosumab a alkohol: brak opisu w bazie.
Gemcytabina a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 157
Połączenie przeciwwskazaneKlozapina+ GemcytabinaNie należy łączyć klozapiny z gemcytabiną, ponieważ ChPL klozapiny wymienia leki cytotoksyczne hamujące szpik jako przeciwwskazane do jednoczesnego stosowania.Powiedz onkologowi i psychiatrze, że przyjmujesz oba leki, i nie odstawiaj klozapiny na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Powiedz onkologowi i psychiatrze, że przyjmujesz oba leki, i nie odstawiaj klozapiny na własną rękę.
Klozapina i gemcytabina mogą razem bardzo mocno obniżyć liczbę białych krwinek, które chronią cię przed zakażeniami. Wtedy nawet zwykła infekcja może stać się groźna dla życia. Tych leków zwykle się nie łączy, a jeśli lekarze uznają to za konieczne, potrzebne są częste badania krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła
- owrzodzenia w jamie ustnej
- objawy infekcji, np. kaszel lub pieczenie przy oddawaniu moczu
- łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
- nietypowe osłabienie
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie należy łączyć klozapiny z gemcytabiną, ponieważ ChPL klozapiny wymienia leki cytotoksyczne hamujące szpik jako przeciwwskazane do jednoczesnego stosowania[1]. Nie należy rozpoczynać leczenia klozapiną u pacjenta otrzymującego gemcytabinę[2]. Gdy pacjent stabilnie leczony klozapiną wymaga chemioterapii gemcytabiną, decyzję o dalszym postępowaniu muszą wspólnie podjąć psychiatra i onkolog, a jeśli wyjątkowo zdecydują o kontynuacji obu leków, konieczne jest bardzo ścisłe monitorowanie morfologii z rozmazem. Klozapiny nie należy odstawiać nagle bez planu, ponieważ grozi to nawrotem psychozy i objawami odstawienia.
Skutek kliniczny
Głównym zagrożeniem jest ciężka neutropenia lub agranulocytoza z ryzykiem zakażeń zagrażających życiu, w tym posocznicy. Przy jednoczesnym leczeniu trudno ustalić, który lek odpowiada za spadek neutrofili, co utrudnia decyzję o przerwaniu klozapiny lub modyfikacji chemioterapii. Możliwe jest też nasilenie małopłytkowości i niedokrwistości.
Mechanizm
Połączenie sumuje toksyczne działanie obu leków na szpik kostny. Klozapina może wywołać neutropenię i agranulocytozę, a gemcytabina jako lek cytotoksyczny hamuje czynność szpiku i powoduje spadek liczby neutrofili, płytek krwi i erytrocytów. ChPL klozapiny zabrania jednoczesnego stosowania substancji o istotnym działaniu hamującym czynność szpiku kostnego i wymienia środki cytotoksyczne wśród leków o takim działaniu[1]. Interakcji farmakokinetycznej nie należy się spodziewać, ponieważ gemcytabina nie jest opisywana jako inhibitor ani induktor enzymów metabolizujących klozapinę.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą neutrofili
- liczba płytek krwi
- temperatura ciała i objawy zakażenia
- stan psychiczny przy każdej zmianie dawki lub odstawieniu klozapiny
Bezpieczniejsze alternatywy
arypiprazolrisperydonkwetiapina
Kiedy ocena się zmienia
| Klozapina stosowana przewlekle przed włączeniem gemcytabinykolejność włączenia · klozapina | inne zalecenie | U pacjenta stabilnie leczonego klozapiną nie należy jej nagle odstawiać bez planu. O ewentualnej zamianie na inny lek przeciwpsychotyczny albo o wyjątkowej kontynuacji pod ścisłą kontrolą morfologii decydują wspólnie psychiatra i onkolog. |
| Wcześniejsza chemioterapia zakończonaodstep · gemcytabina | ryzyko maleje | Przebyta granulocytopenia lub agranulocytoza związana z wcześniejszą chemioterapią nie jest przeciwwskazaniem do włączenia klozapiny. Po zakończeniu leczenia gemcytabiną i normalizacji morfologii klozapinę można rozważyć przy standardowym monitorowaniu krwi. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam 25 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ayupil 12,5 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ayupil-100396213/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Analogi pirymidyn (np. azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina) klasaJednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i analogu pirymidyn należy unikać, a gdy jest ono konieczne, wymaga ścisłego monitorowania morfologii krwi i wczesnych objawów zakażenia.Nie łącz leku osłabiającego odporność z chemioterapią lekiem z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarzy prowadzących oba leczenia i regularnie wykonuj zlecone badania krwi.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie łącz leku osłabiającego odporność z chemioterapią lekiem z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarzy prowadzących oba leczenia i regularnie wykonuj zlecone badania krwi.
Leki osłabiające układ odporności, takie jak fingolimod, natalizumab, tofacytynib czy mykofenolan mofetyl, oraz leki stosowane w chemioterapii, takie jak kapecytabina, fluorouracyl czy cytarabina, obniżają zdolność organizmu do walki z zakażeniami. Przyjmowane razem mogą bardzo mocno osłabić odporność i zmniejszyć liczbę białych krwinek. Zwiększa to ryzyko poważnych, a nawet zagrażających życiu infekcji. Niektóre z tych leków działają jeszcze długo po odstawieniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, kaszel lub duszność
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- owrzodzenia w jamie ustnej
- bolesna wysypka z pęcherzykami
- nietypowe siniaki lub krwawienia
- silne osłabienie
- nowe zaburzenia mowy, widzenia, równowagi lub pamięci
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i analogu pirymidyn należy unikać, a gdy jest ono konieczne, wymaga ścisłego monitorowania morfologii krwi i wczesnych objawów zakażenia. W chorobach autoimmunologicznych, takich jak stwardnienie rozsiane czy reumatoidalne zapalenie stawów, zwykle wstrzymuje się lek immunomodulujący na czas chemioterapii, a decyzję podejmuje się wspólnie z prowadzącym onkologiem. Dla natalizumabu, fingolimodu, ozanimodu i ponesimodu czynna choroba nowotworowa lub stan znacznego upośledzenia odporności są ujęte w przeciwwskazaniach ChPL, dlatego w praktyce leki te odstawia się przed leczeniem przeciwnowotworowym. U biorców przeszczepów, u których nie można przerwać mykofenolanu, belataceptu czy innych leków przeciwodrzuceniowych, rozważa się redukcję intensywności immunosupresji i dostosowanie dawek analogu pirymidyn do wyników morfologii. Leflunomid i teriflunomid działają jeszcze długo po odstawieniu, dlatego przy ciężkiej toksyczności można rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji kolestyraminą lub węglem aktywowanym. Należy rozważyć profilaktykę przeciwwirusową i przeciwzakaźną zgodnie z lokalnymi standardami oraz unikać szczepionek żywych.
Skutek kliniczny
Zwiększa się ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, w tym gorączki neutropenicznej, sepsy, reaktywacji wirusa półpaśca i zapalenia wątroby typu B oraz postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii, szczególnie przy natalizumabie i modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu[1]. Może dojść do pogłębienia cytopenii, a przy mykofenolanach, leflunomidzie i teriflunomidzie także do sumowania działania uszkadzającego szpik i wątrobę. Przy rawulizumabie neutropenia dodatkowo zwiększa ryzyko zakażeń bakteriami otoczkowymi, zwłaszcza meningokokami.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i polega na sumowaniu się działania immunosupresyjnego. Analogi pirymidyn jako antymetabolity hamują syntezę DNA w szybko dzielących się komórkach, co prowadzi do mielosupresji z neutropenią, limfopenią i małopłytkowością oraz do uszkodzenia błon śluzowych stanowiących barierę przeciw zakażeniom. Leki immunosupresyjne z grupy A osłabiają odporność różnymi drogami – modulatory receptora sfingozyno‑1‑fosforanu (fingolimod, ozanimod, ponesimod) zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych, inhibitory dehydrogenazy dihydroorotanowej (leflunomid, teriflunomid) oraz mykofenolany hamują proliferację limfocytów, tofacytynib blokuje kinazy JAK, natalizumab hamuje migrację limfocytów do tkanek, abatacept i belatacept blokują kostymulację limfocytów T, inebilizumab i immunoglobulina przeciw limfocytom T usuwają limfocyty, tolebrutynib hamuje kinazę Brutona, a rawulizumab, efgartigimod alfa i imlifidaza osłabiają odpowiedź zależną od dopełniacza lub przeciwciał IgG[2]. Nałożenie tych efektów na mielotoksyczność chemioterapii zwiększa głębokość i czas trwania niedoboru odporności. Interakcja jest wspólna dla wszystkich analogów pirymidyn i dla wszystkich leków grupy A poza apremilastem i nerandomilastem, choć jej nasilenie zależy od siły działania konkretnego leku. Interakcje farmakokinetyczne nie mają tu znaczenia dla całej klasy.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba neutrofili i limfocytów, przed każdym cyklem chemioterapii
- gorączka i inne objawy zakażenia
- aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny, zwłaszcza przy leflunomidzie, teriflunomidzie i mykofenolanach
- nowe objawy neurologiczne sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię przy natalizumabie i modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu
- stężenie immunoglobulin IgG przy efgartigimodzie alfa, inebilizumabie i imlifidazie
- markery zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B przed rozpoczęciem leczenia
Kiedy ocena się zmienia
| Krem lub roztwór do stosowania na skórę (fluorouracyl)postać · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę daje znikomą ekspozycję ogólnoustrojową i nie powoduje mielosupresji, dlatego połączenie z lekiem immunosupresyjnym nie wymaga szczególnego postępowania. |
| Kilka miesięcy od ostatniej dawki leflunomidu, teriflunomidu, fingolimodu, natalizumabu, inebilizumabu lub immunoglobuliodstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Leki o długim działaniu lub powodujące długotrwałą limfopenię albo deplecję limfocytów utrzymują immunosupresję po odstawieniu. Rozpoczynając chemioterapię w tym okresie, należy traktować pacjenta jak nadal leczonego i sprawdzić liczbę limfocytów, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć przyspieszoną eliminację. |
| Schematy wysokodawkowe lub intensywna chemioterapia indukcyjna (np. wysokie dawki cytarabiny)dawka · analogi pirymidyn | ryzyko rośnie | Intensywne schematy z analogami pirymidyn powodują głęboką i długotrwałą neutropenię, a dołożenie leku immunosupresyjnego istotnie zwiększa ryzyko zakażeń zagrażających życiu. W tej sytuacji lek immunosupresyjny powinien być w miarę możliwości wstrzymany. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych rezerwa szpikowa jest mniejsza, a zakażenia przebiegają ciężej, dlatego monitorowanie morfologii i objawów infekcji powinno być częstsze. |
Źródła
- Calabresi PA, Radue EW, Goodin D, Jeffery D, Rammohan KW, Reder AT, et al. Safety and efficacy of fingolimod in patients with relapsing-remitting multiple sclerosis (FREEDOMS II): a double-blind, randomised, placebo-controlled, phase 3 trial. Lancet Neurol. 2014;13(6):545-56. doi: 10.1016/S1474-4422(14)70049-3. PMID: 24685276.
- Triplett J, Kermode AG, Corbett A, Reddel SW. Warts and all: Fingolimod and unusual HPV-associated lesions. Mult Scler. 2018;25(11):1547-1550. doi: 10.1177/1352458518807088. PMID: 30427266.
Połączenie przeciwwskazaneSzczepionka BCG+ GemcytabinaDopęcherzowego BCG nie stosuje się u chorych leczonych cytostatykami, w tym gemcytabiną.Jeśli masz zaplanowane oba leki, powiedz o tym urologowi i onkologowi przed kolejną dawką któregokolwiek z nich.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli masz zaplanowane oba leki, powiedz o tym urologowi i onkologowi przed kolejną dawką któregokolwiek z nich.
Szczepionki BCG podawanej do pęcherza nie łączy się z gemcytabiną. Gemcytabina osłabia odporność, a BCG to żywe, osłabione bakterie – przy słabszej odporności mogą one rozejść się po organizmie i wywołać groźne zakażenie. Leczenie BCG może też wtedy działać słabiej.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- silne osłabienie i uczucie rozbicia
- kaszel lub duszność
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- ból stawów
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Dopęcherzowego BCG nie stosuje się u chorych leczonych cytostatykami, w tym gemcytabiną.[1][2] Szczególnie należy unikać jednoczesnego stosowania BCG z cytostatykami podawanymi układowo.[1] Jeśli chory wymaga chemioterapii gemcytabiną, o wstrzymaniu lub przerwaniu immunoterapii BCG decyduje urolog wspólnie z onkologiem.
Skutek kliniczny
Zwiększone ryzyko ciężkiego, uogólnionego zakażenia prątkami BCG, w tym posocznicy, oraz prawdopodobne osłabienie skuteczności leczenia raka pęcherza moczowego.
Mechanizm
Gemcytabina jest cytostatykiem, który hamuje czynność szpiku i osłabia odpowiedź immunologiczną. Dopęcherzowe BCG to żywe, atenuowane prątki, których działanie przeciwnowotworowe zależy od sprawnej odpowiedzi immunologicznej. U chorego z obniżoną odpornością prątki mogą przedostać się do krwiobiegu i wywołać zakażenie uogólnione, a jednocześnie osłabiona odpowiedź immunologiczna może zmniejszyć skuteczność immunoterapii BCG.
Monitorować
- objawy zakażenia uogólnionego BCG – gorączka, dreszcze, złe samopoczucie, objawy ze strony płuc i wątroby
- morfologia krwi z rozmazem
- parametry czynności wątroby
Kiedy ocena się zmienia
| Dopęcherzowadroga podania · gemcytabina | inne zalecenie | Najsilniejsze ostrzeżenie dotyczy cytostatyków podawanych układowo. O ewentualnym kolejnym (nie jednoczesnym) zastosowaniu dopęcherzowej gemcytabiny i BCG decyduje wyłącznie urolog lub onkolog. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Onko BCG 50 50 mg (nie mniej niż 150 mln i nie więcej niż 600 mln żywych prątków BCG)/ml, proszek i rozpuszczalnik do sporządzania zawiesiny do podawania do pęcherza moczowego. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/onko-bcg-50-100088227/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego BCG - medac min. 2x10^8 max. 3x10^9/50 ml, proszek i rozpuszczalnik do sporządzania zawiesiny do pęcherza moczowego. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 18.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/bcg-medac-100119519/
Połączenie przeciwwskazaneSzczepionka przeciw durowi brzusznemu+ GemcytabinaŻywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu nie podaje się pacjentom otrzymującym leki antymitotyczne, w tym gemcytabinę.Nie przyjmuj kapsułek przeciw durowi brzusznemu w czasie leczenia gemcytabiną i zapytaj onkologa o szczepionkę w zastrzyku oraz najlepszy termin szczepienia.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj kapsułek przeciw durowi brzusznemu w czasie leczenia gemcytabiną i zapytaj onkologa o szczepionkę w zastrzyku oraz najlepszy termin szczepienia.
Kapsułki przeciw durowi brzusznemu zawierają żywe, osłabione bakterie. Gemcytabina to lek stosowany w leczeniu nowotworów, który osłabia odporność. Gdy odporność jest osłabiona, bakterie ze szczepionki mogą wywołać groźne zakażenie całego organizmu. Dlatego tej szczepionki nie wolno przyjmować w czasie leczenia gemcytabiną.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- biegunka, wymioty albo ból brzucha
- silne osłabienie lub zawroty głowy
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Żywej doustnej szczepionki przeciw durowi brzusznemu nie podaje się pacjentom otrzymującym leki antymitotyczne, w tym gemcytabinę[1]. Podczas leczenia gemcytabiną nie stosuje się żywych atenuowanych szczepionek[2]. Jeśli pacjent wymaga ochrony przed durem brzusznym, należy wybrać szczepionkę inaktywowaną podawaną we wstrzyknięciu, a termin szczepienia ustalić z onkologiem, ponieważ odpowiedź na szczepionkę w trakcie chemioterapii może być słabsza. Szczepienie żywą szczepionką jest możliwe dopiero po zakończeniu leczenia i odbudowie odporności, decyzję podejmuje lekarz prowadzący.
Skutek kliniczny
U pacjenta leczonego gemcytabiną żywa szczepionka może wywołać zakażenie uogólnione o ciężkim przebiegu, z możliwym zgonem, zwłaszcza przy wyraźnie obniżonej odporności[2]. Ochrona przed durem brzusznym po szczepieniu może być niewystarczająca.
Mechanizm
Gemcytabina jest lekiem przeciwnowotworowym o działaniu antymitotycznym, który hamuje podziały komórek, w tym komórek układu odpornościowego, i obniża odporność. Doustna szczepionka przeciw durowi brzusznemu zawiera żywe, atenuowane bakterie Salmonella Typhi szczepu Ty 21a. U osoby z obniżoną odpornością bakterie szczepionkowe mogą nie zostać opanowane przez układ immunologiczny, a odpowiedź poszczepienna może być słabsza.
Monitorować
- gorączka, biegunka lub ból brzucha po przypadkowym podaniu żywej szczepionki
- objawy zakażenia uogólnionego (dreszcze, osłabienie, spadek ciśnienia)
- morfologia krwi z rozmazem przed planowanym szczepieniem
Bezpieczniejsze alternatywy
szczepionka przeciw durowi brzusznemu inaktywowana (wstrzykiwana)szczepionka przeciw durowi brzusznemu polisacharydowa Vi (wstrzykiwana)
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepionka inaktywowana do wstrzykiwańpostać · szczepionka przeciw durowi brzusznemu | ryzyko maleje | Szczepionka inaktywowana nie zawiera żywych bakterii, więc nie grozi zakażeniem, ale w trakcie leczenia gemcytabiną odpowiedź poszczepienna może być słabsza. Termin szczepienia należy uzgodnić z onkologiem. |
| Po zakończeniu leczenia i odbudowie odpornościodstep · gemcytabina | inne zalecenie | Po zakończeniu leczenia gemcytabiną i odbudowie odporności lekarz może rozważyć podanie żywej szczepionki doustnej. Moment szczepienia ustala lekarz prowadzący. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Vivotif ≥ 2x10E9 CFU, kapsułki dojelitowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/vivotif-100386090/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Gemcitabine Accord 200 mg, proszek do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/gemcitabine-accord-100223085/
Połączenie przeciwwskazaneChelatory żelaza (np. deferypron)+ Analogi pirymidyn (np. azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina) klasaJednoczesne stosowanie chelatora żelaza wywołującego agranulocytozę i analogu pirymidyny jest przeciwwskazane i należy go unikać.Nie łącz leku usuwającego żelazo z lekiem przeciwnowotworowym z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie, że przyjmujesz deferypron.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie łącz leku usuwającego żelazo z lekiem przeciwnowotworowym z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie, że przyjmujesz deferypron.
Deferypron, lek usuwający nadmiar żelaza z organizmu, może rzadko silnie obniżyć liczbę białych krwinek, które chronią przed zakażeniami. Leki przeciwnowotworowe, takie jak kapecytabina, fluorouracyl, gemcytabina, cytarabina, azacytydyna czy decytabina, również osłabiają szpik kostny. Przyjmowane razem mogą bardzo mocno obniżyć odporność i doprowadzić do groźnego zakażenia. Inne leki usuwające żelazo, czyli deferazyroks i deferoksamina, nie niosą tak dużego ryzyka.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła
- owrzodzenia w jamie ustnej
- objawy przypominające grypę
- częste lub nietypowo ciężkie zakażenia
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Jednoczesne stosowanie chelatora żelaza wywołującego agranulocytozę i analogu pirymidyny jest przeciwwskazane i należy go unikać. Dotyczy to deferypronu w połączeniu z azacytydyną, decytabiną, cytarabiną, gemcytabiną, fluorouracylem lub kapecytabiną. U chorego wymagającego chelatacji w trakcie chemioterapii należy zamienić deferypron na deferazyroks lub deferoksaminę. Jeśli deferypron był już podawany razem z analogiem pirymidyny, trzeba go odstawić, oznaczyć morfologię z rozmazem i pouczyć chorego o konieczności pilnego zgłoszenia gorączki lub objawów zakażenia.
Skutek kliniczny
Głęboka neutropenia lub agranulocytoza z ryzykiem ciężkich zakażeń bakteryjnych i grzybiczych, posocznicy oraz zgonu. U chorych z zespołami mielodysplastycznymi i ostrymi białaczkami leczonych azacytydyną, decytabiną lub cytarabiną rezerwa szpikowa jest już ograniczona, więc ryzyko jest szczególnie wysokie.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i nie polega na zmianie stężeń leków. Deferypron może wywołać neutropenię i agranulocytozę o mechanizmie częściowo idiosynkratycznym, a analogi pirymidyn hamują syntezę DNA w dzielących się komórkach szpiku i powodują zależną od dawki mielosupresję. Oba działania sumują się, co zwiększa ryzyko głębokiej i przedłużonej neutropenii oraz utrudnia ustalenie, który lek ją wywołał. Ze względu na to ChPL deferypronu przeciwwskazuje jego stosowanie razem z lekami, o których wiadomo, że wywołują neutropenię lub agranulocytozę.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą neutrofilów
- temperatura ciała i objawy zakażenia
- liczba płytek krwi i stężenie hemoglobiny
Kiedy ocena się zmienia
| Na skórędroga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę w zmianach przednowotworowych wchłania się w niewielkim stopniu i nie wywołuje istotnej mielosupresji, dlatego połączenie z deferypronem nie wymaga unikania. |
Połączenie przeciwwskazaneSzczepionki przeciw żółtej febrze (np. szczepionka przeciw żółtej febrze)+ Analogi pirymidyn (np. azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu szczepionki przeciw żółtej febrze i analogu pirymidyn połączenie jest przeciwwskazane – nie szczepi się w trakcie leczenia ani przed odbudową odporności po jego zakończeniu.Nie szczep się przeciw żółtej febrze w trakcie chemioterapii ani wkrótce po jej zakończeniu i przed każdą podróżą do tropików powiedz lekarzowi medycyny podróży, że przyjmujesz lub przyjmowałeś leki przeciwnowotworowe.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie szczep się przeciw żółtej febrze w trakcie chemioterapii ani wkrótce po jej zakończeniu i przed każdą podróżą do tropików powiedz lekarzowi medycyny podróży, że przyjmujesz lub przyjmowałeś leki przeciwnowotworowe.
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywy, osłabiony wirus. Leki przeciwnowotworowe takie jak kapecytabina, fluorouracyl, gemcytabina, cytarabina, azacytydyna czy decytabina osłabiają odporność, więc organizm może nie poradzić sobie z wirusem ze szczepionki. Może to wywołać groźną chorobę, a szczepienie i tak może nie dać ochrony. Dlatego nie szczepi się przeciw żółtej febrze w trakcie takiego leczenia ani krótko po nim.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze w ciągu kilku tygodni po szczepieniu
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- silne bóle mięśni, osłabienie, wymioty
- silny ból głowy, sztywność karku, splątanie lub drgawki
- mrowienie lub osłabienie siły w nogach albo rękach
- krwawienia, siniaki bez przyczyny lub wyraźnie mniej oddawanego moczu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu szczepionki przeciw żółtej febrze i analogu pirymidyn połączenie jest przeciwwskazane – nie szczepi się w trakcie leczenia ani przed odbudową odporności po jego zakończeniu. Dotyczy to wszystkich analogów pirymidyn stosowanych ogólnoustrojowo, także doustnej kapecytabiny oraz azacytydyny i decytabiny podawanych podskórnie lub dożylnie. Szczepienie można rozważyć najwcześniej po upływie co najmniej 3 miesięcy od zakończenia chemioterapii, po ocenie stanu odporności przez lekarza prowadzącego. Jeśli podróż do strefy endemicznej jest planowana przed rozpoczęciem leczenia, szczepionkę podaje się z wyprzedzeniem co najmniej 4 tygodni przed pierwszą dawką cytostatyku. Gdy szczepienie jest przeciwwskazane, lekarz medycyny podróży wystawia zaświadczenie o przeciwwskazaniu do szczepienia, a pacjenta należy poinformować o ryzyku zakażenia i zalecić unikanie podróży do strefy endemicznej lub ścisłą ochronę przed komarami. Po przypadkowym zaszczepieniu osoby leczonej analogiem pirymidyn należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem prowadzącym i specjalistą chorób zakaźnych.
Skutek kliniczny
U osoby z obniżoną odpornością żywa szczepionka przeciw żółtej febrze może wywołać ciężką chorobę poszczepienną o przebiegu trzewnym (gorączka, uszkodzenie wątroby, niewydolność wielonarządowa) lub neurologicznym (zapalenie mózgu, zespół Guillaina-Barrégo), która może zakończyć się zgonem. Drugim skutkiem jest brak skutecznej ochrony przed żółtą febrą mimo wykonanego szczepienia. Ryzyko dotyczy całej klasy analogów pirymidyn i dodatkowo rośnie u chorych z nowotworami hematologicznymi, zespołami mielodysplastycznymi oraz przy leczeniu skojarzonym z innymi lekami immunosupresyjnymi.
Mechanizm
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywy, atenuowany wirus, który musi się namnożyć w organizmie, aby wywołać odporność. Wszystkie analogi pirymidyn podawane ogólnoustrojowo (azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina, fluorouracyl, cytarabina, decytabina) hamują syntezę kwasów nukleinowych w szybko dzielących się komórkach, także w szpiku i komórkach układu odpornościowego. Powodują przez to mielosupresję, limfopenię i osłabienie odpowiedzi komórkowej i humoralnej. Osłabiony układ odpornościowy nie kontroluje namnażania wirusa szczepionkowego, co zwiększa ryzyko uogólnionego zakażenia. Jednocześnie wytworzenie przeciwciał ochronnych jest słabsze lub wcale nie następuje. Mechanizm jest wspólny dla całej klasy, bo wynika z działania cytotoksycznego, a nie z właściwości pojedynczej substancji.
Monitorować
- przed szczepieniem: wywiad w kierunku chemioterapii w ciągu ostatnich miesięcy i planowanego leczenia
- przed szczepieniem po zakończonej chemioterapii: morfologia z rozmazem i ocena stanu odporności przez lekarza prowadzącego
- po przypadkowym zaszczepieniu: gorączka, objawy uszkodzenia wątroby (żółtaczka, aktywność aminotransferaz, bilirubina) i objawy neurologiczne przez kilka tygodni
- po przypadkowym zaszczepieniu: czynność nerek, liczba płytek krwi i parametry krzepnięcia przy pogorszeniu stanu ogólnego
- po szczepieniu wykonanym w okresie obniżonej odporności: rozważenie oznaczenia przeciwciał neutralizujących przed podróżą
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa na skórę (krem, roztwór)postać · analogi pirymidyn | interakcja nie dotyczy | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę wchłania się w minimalnym stopniu i nie powoduje immunosupresji ogólnoustrojowej, dlatego nie stanowi przeciwwskazania do szczepienia przeciw żółtej febrze. |
| odstep ≥ 3 miesiące od zakończenia leczeniaanalogi pirymidyn | inne zalecenie | Po co najmniej 3 miesiącach od ostatniej dawki analogu pirymidyn szczepienie można rozważyć indywidualnie, po potwierdzeniu odbudowy odporności przez lekarza prowadzącego i przy braku innego leczenia immunosupresyjnego. |
| kolejność włączenia ≥ 4 tygodnie przed rozpoczęciem leczeniaszczepionki przeciw żółtej febrze | ryzyko maleje | Szczepionka podana co najmniej 4 tygodnie przed pierwszą dawką analogu pirymidyn zdąży wywołać odpowiedź odpornościową przy sprawnym układzie immunologicznym, co jest preferowanym postępowaniem u osób planujących podróż. |
Niekorzystna interakcjaAzatiopryna+ GemcytabinaJeśli to możliwe, unika się łączenia azatiopryny z cytostatykami, w tym z gemcytabiną.Powiedz onkologowi, że przyjmujesz azatioprynę, regularnie rób badania krwi i nie zmieniaj dawek samodzielnie.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Powiedz onkologowi, że przyjmujesz azatioprynę, regularnie rób badania krwi i nie zmieniaj dawek samodzielnie.
Oba leki osłabiają szpik kostny, który wytwarza krwinki. Przyjmowane razem mogą zbyt mocno obniżyć liczbę krwinek białych i płytek krwi. Wtedy łatwiej o poważne zakażenie albo krwawienie.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła lub owrzodzenia w jamie ustnej
- łatwe siniaczenie się lub drobne czerwone plamki na skórze
- krwawienie z nosa lub dziąseł
- nasilone osłabienie i bladość
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Jeśli to możliwe, unika się łączenia azatiopryny z cytostatykami, w tym z gemcytabiną.[1] Gdy skojarzenie jest konieczne, decyzję o kontynuacji lub zmniejszeniu dawki azatiopryny podejmuje się wspólnie z onkologiem, a morfologię krwi z rozmazem wykonuje się przed każdym podaniem gemcytabiny. U pacjentów z leukopenią lub małą aktywnością TPMT azatioprynę stosuje się wyjątkowo ostrożnie albo wcale.[2]
Skutek kliniczny
Zwiększone ryzyko leukopenii, neutropenii, małopłytkowości i niedokrwistości, a w konsekwencji ciężkich zakażeń i krwawień. Ryzyko jest szczególnie duże u osób z małą aktywnością TPMT lub już obniżoną liczbą leukocytów.
Mechanizm
Oba leki hamują czynność szpiku kostnego, więc ich działanie mielosupresyjne się sumuje. Azatiopryna przez aktywne nukleotydy 6-tioguaniny hamuje proliferację komórek, a gemcytabina jako analog nukleozydu pirymidynowego hamuje syntezę DNA w szybko dzielących się komórkach, w tym w komórkach prekursorowych szpiku. Nie opisano interakcji farmakokinetycznej między tymi lekami.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem (leukocyty, neutrofile, płytki krwi, hemoglobina) przed każdym podaniem gemcytabiny
- objawy zakażenia (gorączka, dreszcze, ból gardła)
- objawy skazy krwotocznej (siniaki, krwawienia z nosa i dziąseł, wybroczyny)
- aktywność aminotransferaz (AlAT, AspAT)
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Imuran 25 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/imuran-100030481/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Azathioprine VIS 50 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 18.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/azathioprine-vis-100247341/
Niekorzystna interakcjaBusulfan+ GemcytabinaPołączenie stosuj wyłącznie w ramach zaplanowanego schematu onkologicznego lub hematologicznego pod nadzorem specjalisty.Chodź na wszystkie zaplanowane badania krwi i od razu zgłoś lekarzowi duszność, kaszel, gorączkę lub nietypowe siniaki.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Chodź na wszystkie zaplanowane badania krwi i od razu zgłoś lekarzowi duszność, kaszel, gorączkę lub nietypowe siniaki.
Busulfan i gemcytabina to leki przeciwnowotworowe i oba mogą obciążać płuca oraz szpik kostny, który wytwarza krwinki. Gdy przyjmujesz je razem, ryzyko tych działań niepożądanych jest większe. Lekarz łączy je tylko wtedy, gdy korzyść z leczenia jest wyraźna, i regularnie sprawdza twoje wyniki krwi oraz stan płuc.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- duszność lub uczucie braku powietrza
- suchy, uporczywy kaszel
- gorączka, dreszcze lub inne objawy zakażenia
- łatwe powstawanie siniaków, krwawienie z nosa lub dziąseł
- nasilone zmęczenie i bladość
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie stosuj wyłącznie w ramach zaplanowanego schematu onkologicznego lub hematologicznego pod nadzorem specjalisty. Przed każdym cyklem i w jego trakcie kontroluj morfologię krwi z rozmazem oraz objawy ze strony układu oddechowego. Przy nowej duszności, suchym kaszlu lub zmianach w obrazie płuc wstrzymaj leczenie i pilnie oceń czynność płuc.
Skutek kliniczny
Rośnie ryzyko toksyczności płucnej, w tym śródmiąższowego zapalenia płuc i zwłóknienia, oraz głębszej i dłuższej mielosupresji z neutropenią, małopłytkowością i niedokrwistością. Skutkiem mogą być ciężkie zakażenia, krwawienia i niewydolność oddechowa.
Mechanizm
Busulfan łączony z innymi lekami cytotoksycznymi może sumować działanie toksyczne na układ oddechowy.[1] Gemcytabina również może uszkadzać płuca, a oba leki hamują czynność szpiku, więc ich działania toksyczne nakładają się. Nie opisano wzajemnego wpływu tych leków na wchłanianie, metabolizm ani wydalanie.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem przed każdym cyklem i w nadirze
- objawy ze strony układu oddechowego (duszność, kaszel, gorączka)
- saturacja krwi, a przy objawach badanie obrazowe klatki piersiowej i spirometria z DLCO
- próby wątrobowe
- objawy zakażenia i krwawienia
Kiedy ocena się zmienia
| Duże dawki (kondycjonowanie przed przeszczepieniem komórek krwiotwórczych)dawka · busulfan | inne zalecenie | Przy dużych dawkach busulfanu mielosupresja jest celem leczenia, a połączenie z gemcytabiną dotyczy wyłącznie protokołów kondycjonujących w ośrodku przeszczepowym. Nacisk monitorowania przesuwa się na toksyczność płucną, wątrobową i śluzówkową. Duże dawki busulfanu wymagają też kontroli innych interakcji, np. z itrakonazolem, metronidazolem, paracetamolem i deferazyroksem, które zwiększają narażenie na busulfan. |
| Wcześniejsza radioterapia klatki piersiowej lub choroba płuckolejność włączenia · pacjent | ryzyko rośnie | Gemcytabina zwiększa wrażliwość tkanek na promieniowanie, a uszkodzenia popromienne płuc i przełyku mogą się nasilać lub nawracać. U takich pacjentów sumowanie toksyczności płucnej z busulfanem jest groźniejsze i wymaga szczególnie uważnej kontroli oddechowej. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Myleran 2 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/myleran-100045175/
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
- Korzystna interakcjaPołączenie celowe
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.