Interakcje / Enoksaparyna / Enoksaparyna i typranawir
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Połączenie stosuj tylko przy wyraźnym wskazaniu do obu leków i ze ścisłym monitorowaniem objawów krwawienia.
Powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie HIV o zastrzykach przeciwzakrzepowych, nie bierz bez porady leków przeciwbólowych takich jak ibuprofen czy aspiryna i natychmiast zgłoś się do lekarza, gdy zauważysz objawy krwawienia.
Niekorzystna interakcjaEnoksaparyna+ TypranawirPołączenie stosuj tylko przy wyraźnym wskazaniu do obu leków i ze ścisłym monitorowaniem objawów krwawienia.Powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie HIV o zastrzykach przeciwzakrzepowych, nie bierz bez porady leków przeciwbólowych takich jak ibuprofen czy aspiryna i natychmiast zgłoś się do lekarza, gdy zauważysz objawy krwawienia.nieznanyopisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie HIV o zastrzykach przeciwzakrzepowych, nie bierz bez porady leków przeciwbólowych takich jak ibuprofen czy aspiryna i natychmiast zgłoś się do lekarza, gdy zauważysz objawy krwawienia.
Oba leki mogą zwiększać skłonność do krwawień, a razem to ryzyko jest większe. Zwykle można je stosować jednocześnie, ale lekarz powinien o tym wiedzieć i kontrolować twoje wyniki krwi. Szczególnie groźne jest krwawienie w obrębie głowy, dlatego nie lekceważ silnego bólu głowy.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nagły, bardzo silny ból głowy
- zaburzenia mowy, widzenia lub osłabienie jednej strony ciała
- czarne, smoliste stolce lub krew w stolcu
- wymioty z krwią lub treścią podobną do fusów od kawy
- krew w moczu
- długo niezatrzymujące się krwawienie z nosa lub dziąseł
- duże, niewyjaśnione siniaki
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- nieznany
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Połączenie stosuj tylko przy wyraźnym wskazaniu do obu leków i ze ścisłym monitorowaniem objawów krwawienia. Leki zaburzające hemostazę łączy się z enoksaparyną tylko wtedy, gdy jest to wskazane, i wymaga to uważnego monitorowania parametrów klinicznych i laboratoryjnych[1]. Przed włączeniem oceń czynniki ryzyka krwawienia, zwłaszcza uraz głowy, niedawny zabieg neurochirurgiczny, nadciśnienie, chorobę wątroby i alkoholizm, a także jednoczesne stosowanie leków przeciwpłytkowych i NLPZ. Unikaj dokładania kolejnych leków nasilających krwawienie.
Skutek kliniczny
Większe ryzyko krwawień, od krwiaków w miejscu wstrzyknięcia i krwawień z dziąseł lub nosa po ciężkie krwawienia z przewodu pokarmowego i krwawienia wewnątrzczaszkowe.
Mechanizm
Połączenie może nasilać skłonność do krwawień przez sumowanie działań obu leków. Enoksaparyna hamuje krzepnięcie przez czynnik Xa i trombinę. Typranawir podawany z małą dawką rytonawiru wiąże się ze zgłoszeniami krwawień, w tym krwawień wewnątrzczaszkowych, i może osłabiać agregację płytek krwi. Interakcji farmakokinetycznej nie należy się spodziewać, ponieważ enoksaparyna nie jest metabolizowana przez cytochrom P450, a typranawir działa głównie jako substrat, induktor i inhibitor CYP3A oraz modulator P-gp[2].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- objawy krwawienia i objawy neurologiczne
- morfologia krwi z liczbą płytek
- hemoglobina
- próby wątrobowe
- czynność nerek
- aktywność anty-Xa przy dawkach leczniczych lub u osób z niewydolnością nerek
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Leczniczadawka · enoksaparyna | ryzyko rośnie | Przy leczniczych dawkach enoksaparyny ryzyko krwawienia jest większe niż przy dawkach profilaktycznych i monitorowanie powinno być ściślejsze, łącznie z rozważeniem oznaczenia aktywności anty-Xa. |
| eGFR ≤ 30enoksaparyna | ryzyko rośnie | Przy ciężkiej niewydolności nerek enoksaparyna kumuluje się, co dodatkowo zwiększa ryzyko krwawienia i wymaga dostosowania dawki oraz kontroli aktywności anty-Xa. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Inhixa 2000 j.m. (20 mg), roztwór do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/inhixa-100377581/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus 250 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Alkohol przy tych lekach
Interakcja o niejasnym znaczeniuEnoksaparynaa alkoholPrzed rozpoczęciem leczenia zapytaj pacjenta o ilość i częstość picia alkoholu.Ogranicz alkohol do minimum i zgłoś lekarzowi lub farmaceucie, jeśli pijesz regularnie lub w większych ilościach.nieznanyteoretyczne
Interakcja o niejasnym znaczeniu
Ogranicz alkohol do minimum i zgłoś lekarzowi lub farmaceucie, jeśli pijesz regularnie lub w większych ilościach.
Nie ma dowodów, że okazjonalny kieliszek alkoholu jest groźny podczas leczenia enoksaparyną. Lek zmniejsza krzepliwość krwi, a duże ilości alkoholu mogą dodatkowo podrażniać żołądek i zwiększać ryzyko krwawienia oraz upadków. Dlatego warto pić jak najmniej, a najlepiej wcale w trakcie leczenia. Jeśli pije się alkohol regularnie, trzeba powiedzieć o tym lekarzowi lub farmaceucie.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- czarne lub smoliste stolce
- krwawe lub przypominające fusy od kawy wymioty
- silne bóle brzucha
- duże siniaki lub krwawienia z nosa i dziąseł, które trudno zatrzymać
- uraz głowy po upadku
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przed rozpoczęciem leczenia zapytaj pacjenta o ilość i częstość picia alkoholu. Przy okazjonalnym piciu nie trzeba zmieniać terapii. Pacjentowi nadużywającemu alkoholu zaleć ograniczenie picia, a w razie choroby wątroby, żylaków przełyku lub wrzodu oceń z lekarzem, czy enoksaparyna jest bezpieczna.[1]
Skutek kliniczny
Przy okazjonalnym, niewielkim spożyciu nie wykazano zwiększenia ryzyka krwawienia. Przy nadużywaniu alkoholu rośnie ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego, siniaków oraz urazów po upadkach, które u pacjenta leczonego przeciwzakrzepowo mogą być groźniejsze. Szczególnie niekorzystne jest połączenie z chorobą wątroby, żylakami przełyku albo wrzodami, bo są to stany, w których ChPL przeciwwskazuje enoksaparynę.[1]
Mechanizm
Nie ma badań nad bezpośrednią interakcją enoksaparyny z etanolem. ChPL nie wymienia alkoholu wśród produktów wpływających na hemostazę w punkcie 4.5 i nie zakazuje go w punkcie 4.3.[1] Enoksaparyna zwiększa ryzyko krwawienia przez wzmocnienie działania antytrombiny, a alkohol może przy tym działać niezależnie. Etanol podrażnia błonę śluzową żołądka, a przewlekłe nadużywanie może zaburzać czynność płytek i wątroby, która wytwarza czynniki krzepnięcia. Nie jest to interakcja farmakokinetyczna. Mamy tu możliwe zsumowanie się ryzyka krwawienia, które ma znaczenie głównie przy częstym lub dużym spożyciu.
Monitorować
- objawy krwawienia (smoliste stolce, krew w wymiotach, siniaki, krwawienia z nosa lub dziąseł)
- morfologia z liczbą płytek krwi, zwłaszcza u pacjentów nadużywających alkoholu
- czynność wątroby u osób pijących regularnie
- ryzyko upadków u pacjentów pod wpływem alkoholu
Kiedy ocena się zmienia
| Regularne nadużywanie alkoholu lub picie epizodyczne w dużych ilościachilość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Przy nadużywaniu alkoholu ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego i skutków upadków jest wyższe. Rozważ ścisłe monitorowanie, ocenę czynności wątroby i omówienie z lekarzem bezpieczeństwa leczenia. |
| Okazjonalne, niewielkie spożycieilość alkoholu · pacjent | inne zalecenie | Przy sporadycznym, niewielkim spożyciu nie ma podstaw do zmiany leczenia, choć nadal warto zalecić umiar. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Inhixa 2000 j.m. (20 mg), roztwór do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/inhixa-100377581/
Niekorzystna interakcjaTypranawira alkoholZalecaj ograniczenie alkoholu do minimum, a u pacjentów pijących regularnie lub nadmiernie jego unikanie.Ogranicz alkohol do minimum, a jeśli pijesz regularnie, powiedz o tym lekarzowi i nie pomijaj badań wątroby.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Ogranicz alkohol do minimum, a jeśli pijesz regularnie, powiedz o tym lekarzowi i nie pomijaj badań wątroby.
Ten lek na HIV może obciążać wątrobę, a alkohol działa na nią podobnie. Picie alkoholu, zwłaszcza regularne, zwiększa więc ryzyko uszkodzenia wątroby. Alkohol utrudnia też pamiętanie o regularnym przyjmowaniu dawek, a to jest kluczowe dla skuteczności leczenia. Kapsułki zawierają bardzo małą ilość alkoholu, która sama nie daje odczuwalnych skutków.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- ciemny mocz lub jasny stolec
- ból pod prawym łukiem żebrowym
- nudności, wymioty, brak apetytu
- nietypowe zmęczenie
- ból lub sztywność stawów, zwłaszcza biodra
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Zalecaj ograniczenie alkoholu do minimum, a u pacjentów pijących regularnie lub nadmiernie jego unikanie. U osób z wywiadem nadużywania alkoholu przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia oceniaj czynność wątroby, a przy rozpoznaniu zaburzenia czynności wątroby w klasie B lub C według Childa-Pugha typranawir jest przeciwwskazany.[1] U pacjentów leczonych disulfiramem z powodu uzależnienia od alkoholu pamiętaj o etanolu zawartym w kapsułkach.[1]
Skutek kliniczny
Regularne lub nadmierne picie alkoholu może zwiększać ryzyko polekowego zapalenia wątroby i niewydolności wątroby w trakcie leczenia typranawirem z rytonawirem. Picie alkoholu sprzyja też pomijaniu dawek, co przy leczeniu HIV grozi utratą kontroli wiremii i narastaniem oporności wirusa. Przewlekłe picie alkoholu jest jednym z czynników ryzyka martwicy kości.[1]
Mechanizm
Główne ryzyko połączenia wynika z sumowania się działania uszkadzającego wątrobę. Typranawir podawany z małą dawką rytonawiru należy do inhibitorów proteazy HIV o największym potencjale hepatotoksycznym, a etanol, zwłaszcza pity regularnie, sam uszkadza wątrobę. Charakterystyka produktu nie wymienia alkoholu wśród przeciwwskazań ani nie zaleca jego unikania, przeciwwskazuje natomiast stosowanie leku u pacjentów z umiarkowanym lub ciężkim zaburzeniem czynności wątroby (klasa B lub C w skali Childa-Pugha).[1] Alkoholowa choroba wątroby może więc wykluczyć leczenie typranawirem. ChPL wymienia też spożywanie alkoholu jako jeden z czynników ryzyka martwicy kości u pacjentów leczonych przeciwretrowirusowo.[1] Kapsułki miękkie zawierają etanol jako substancję pomocniczą (100 mg w kapsułce, do 200 mg w dawce), co może wywołać reakcję disulfiramową u osób przyjmujących disulfiram lub metronidazol.[1] Sama ilość etanolu w kapsułce nie powoduje zauważalnych skutków.[1] Nie ma badań farmakokinetycznych oceniających wpływ etanolu na stężenie typranawiru.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- aktywność AlAT i AspAT
- stężenie bilirubiny
- objawy zapalenia wątroby (zmęczenie, nudności, żółtaczka, ciemny mocz)
- regularność przyjmowania dawek
- bóle i sztywność stawów
Kiedy ocena się zmienia
| Okazjonalnie, nie więcej niż 1 porcja standardowailość alkoholu · pacjent | ryzyko maleje | Okazjonalne spożycie niewielkiej ilości alkoholu u pacjenta z prawidłową czynnością wątroby wiąże się z małym ryzykiem, wystarczy poinformować o objawach uszkodzenia wątroby. |
| Regularne picie lub uzależnienie od alkoholuczas leczenia · pacjent | inne zalecenie | U pacjentów nadużywających alkoholu należy ocenić czynność wątroby, przy zaburzeniu w klasie B lub C według Childa-Pugha typranawir jest przeciwwskazany. |
| Kapsułki miękkiepostać · alkohol | inne zalecenie | Etanol zawarty w kapsułkach (do 200 mg w dawce) może wywołać reakcję disulfiramową u pacjentów przyjmujących disulfiram lub metronidazol. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus 250 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Inne interakcje tych leków 181
Połączenie przeciwwskazaneHeparyny (np. enoksaparyna, nadroparyna, dalteparyna)+ Inhibitory czynnika Xa (np. rywaroksaban, apiksaban, edoksaban) klasaNie należy jednocześnie stosować heparyny i inhibitora czynnika Xa, poza krótkim okresem zmiany jednego leku na drugi.Nie stosuj jednocześnie heparyny w zastrzykach i leku przeciwzakrzepowego w tabletkach, chyba że lekarz wyraźnie zalecił zamianę jednego na drugi, a jeśli masz oba leki, zapytaj lekarza lub farmaceutę, który z nich przyjmować.szybki (godziny)rozległe badania
Połączenie przeciwwskazane
Nie stosuj jednocześnie heparyny w zastrzykach i leku przeciwzakrzepowego w tabletkach, chyba że lekarz wyraźnie zalecił zamianę jednego na drugi, a jeśli masz oba leki, zapytaj lekarza lub farmaceutę, który z nich przyjmować.
Heparyny w zastrzykach (np. enoksaparyna, nadroparyna, dalteparyna) i leki przeciwzakrzepowe w tabletkach, takie jak rywaroksaban, apiksaban czy edoksaban, działają w podobny sposób i rozrzedzają krew. Przyjmowane razem bardzo zwiększają ryzyko groźnego krwawienia, a nie chronią lepiej przed zakrzepami. Dlatego zwykle stosuje się tylko jeden z tych leków, a przy zamianie jednego na drugi nowy lek zaczyna się w porze, w której przypadałaby dawka poprzedniego.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- duże lub liczne siniaki bez wyraźnej przyczyny
- krwawienie z nosa lub dziąseł, które trudno zatrzymać
- różowy, czerwony lub brązowy mocz
- czarne, smoliste stolce albo krew w stolcu
- wymioty z krwią lub treścią przypominającą fusy od kawy
- silny ból głowy, zaburzenia widzenia lub mowy, osłabienie kończyn
- drętwienie lub osłabienie nóg po znieczuleniu w kręgosłup
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Nie należy jednocześnie stosować heparyny i inhibitora czynnika Xa, poza krótkim okresem zmiany jednego leku na drugi. Przy przejściu z enoksaparyny, nadroparyny, dalteparyny lub bemiparyny na rywaroksaban, apiksaban lub edoksaban pierwszą dawkę doustnego leku podaje się w porze planowanej kolejnej dawki heparyny, bez nakładania się obu leków. Przy przejściu w odwrotnym kierunku heparynę podaje się w porze, w której przypadałaby kolejna dawka inhibitora czynnika Xa. Przy każdym zleceniu heparyny pacjentowi przyjmującemu doustny lek przeciwkrzepliwy należy ustalić, czy doustny lek został odstawiony i kiedy przyjęto ostatnią dawkę. Dotyczy to zwłaszcza przyjęcia do szpitala, okresu okołozabiegowego i wypisu. U chorych z upośledzoną czynnością nerek należy uwzględnić wydłużone działanie obu leków. Przed znieczuleniem przewodowym i przed usunięciem cewnika zewnątrzoponowego trzeba zachować odstępy czasowe przewidziane dla każdego leku. Antytrombinę ludzką i sulodeksyd można łączyć z inhibitorem czynnika Xa tylko przy wyraźnym wskazaniu i z obserwacją w kierunku krwawień.
Skutek kliniczny
Jednoczesne stosowanie heparyny drobnocząsteczkowej i inhibitora czynnika Xa wyraźnie zwiększa ryzyko krwawień, w tym ciężkich krwawień z przewodu pokarmowego, wewnątrzczaszkowych i krwiaków w miejscu wkłucia. Przy znieczuleniu podpajęczynówkowym lub zewnątrzoponowym wzrasta ryzyko krwiaka kanału kręgowego z trwałym porażeniem. Połączenie nie daje dodatkowej korzyści przeciwzakrzepowej. Charakterystyki produktów leczniczych rywaroksabanu, apiksabanu i edoksabanu wymieniają jednoczesne leczenie innym lekiem przeciwkrzepliwym, w tym heparynami drobnocząsteczkowymi, jako przeciwwskazanie. Wyjątkiem jest okres zmiany jednego leku na drugi. Interakcja dotyczy wszystkich heparyn drobnocząsteczkowych i wszystkich inhibitorów czynnika Xa. Odmiennie zachowują się antytrombina ludzka i sulodeksyd.
Mechanizm
Heparyny drobnocząsteczkowe (enoksaparyna, nadroparyna, dalteparyna, bemiparyna) hamują czynnik Xa i w mniejszym stopniu trombinę za pośrednictwem antytrombiny. Inhibitory czynnika Xa (rywaroksaban, apiksaban, edoksaban) blokują czynnik Xa bezpośrednio. Oba mechanizmy działają w tym samym miejscu kaskady krzepnięcia, więc ich działanie przeciwkrzepliwe sumuje się[1]. Nie występuje istotna interakcja farmakokinetyczna[1]. Zarówno heparyny drobnocząsteczkowe, jak i inhibitory czynnika Xa są w części wydalane przez nerki, dlatego przy niewydolności nerek oba leki mogą się kumulować, co dodatkowo nasila efekt.
Monitorować
- objawy krwawienia (krwiaki, krwawienie z dziąseł i nosa, krwiomocz, smoliste stolce)
- morfologia krwi z oceną hemoglobiny i płytek krwi
- czynność nerek (kreatynina, eGFR)
- objawy neurologiczne po znieczuleniu przewodowym lub nakłuciu lędźwiowym
- zgodność schematu przy zmianie leku – brak podwójnego dawkowania
Kiedy ocena się zmienia
| Zamiana heparyny na inhibitor czynnika Xa lub odwrotniekolejność włączenia · pacjent | inne zalecenie | Przy planowej zamianie leków dopuszczalne jest następstwo leków bez nakładania dawek. Doustny inhibitor czynnika Xa rozpoczyna się w porze planowanej kolejnej dawki heparyny drobnocząsteczkowej, a heparynę w porze planowanej kolejnej dawki inhibitora czynnika Xa. |
| eGFR ≤ 30pacjent | ryzyko rośnie | Przy ciężkim upośledzeniu czynności nerek heparyny drobnocząsteczkowe i inhibitory czynnika Xa kumulują się, co wydłuża ich działanie i zwiększa ryzyko krwawienia, także przy zbyt wczesnym przejściu z jednego leku na drugi. |
| wiek ≥ 75pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują upośledzenie czynności nerek, mała masa ciała i inne leki zwiększające ryzyko krwawienia, co nasila skutki ewentualnego nałożenia się obu leków. |
| Dawka leczniczadawka · heparyny | ryzyko rośnie | Nałożenie się leczniczej dawki heparyny drobnocząsteczkowej z inhibitorem czynnika Xa niesie wyraźnie większe ryzyko ciężkiego krwawienia niż nałożenie się dawki profilaktycznej, choć żadne połączenie nie jest bezpieczne. |
Źródła
- Kubitza D, Becka M, Schwers S, Voith B. Investigation of Pharmacodynamic and Pharmacokinetic Interactions Between Rivaroxaban and Enoxaparin in Healthy Male Subjects. Clin Pharmacol Drug Dev. 2013;2(3):270-7. doi: 10.1002/cpdd.26. PMID: 27121789.
Połączenie przeciwwskazaneHeparyny (np. enoksaparyna, nadroparyna, dalteparyna)+ NLPZ – oksykamy (np. meloksykam, piroksykam, lornoksykam) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu leku z grupy heparyn i NLPZ z grupy oksykamów należy unikać tego połączenia, a jeśli jest ono konieczne – stosować oksykam w najmniejszej skutecznej dawce przez możliwie najkrótszy czas i ściśle obserwować pacjenta pod kątem krwawień.Jeśli stosujesz lek z grupy heparyn, nie przyjmuj na własną rękę leków przeciwbólowych z grupy oksykamów (meloksykamu, piroksykamu, lornoksykamu) i zapytaj lekarza lub farmaceutę o bezpieczniejszy lek przeciwbólowy, na przykład paracetamol.szybki (godziny)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli stosujesz lek z grupy heparyn, nie przyjmuj na własną rękę leków przeciwbólowych z grupy oksykamów (meloksykamu, piroksykamu, lornoksykamu) i zapytaj lekarza lub farmaceutę o bezpieczniejszy lek przeciwbólowy, na przykład paracetamol.
Leki z grupy heparyn, takie jak enoksaparyna czy nadroparyna, rozrzedzają krew i chronią przed zakrzepami. Leki przeciwbólowe z grupy oksykamów, na przykład meloksykam, piroksykam czy lornoksykam, też utrudniają krzepnięcie i mogą podrażniać żołądek. Przyjmowane razem wyraźnie zwiększają ryzyko krwawienia, zwłaszcza z żołądka i jelit. Mogą też obciążać nerki i podnosić poziom potasu we krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- czarne, smoliste stolce
- wymioty z krwią lub treścią przypominającą fusy od kawy
- silny ból brzucha
- różowy, czerwony lub brązowy mocz
- duże lub liczne siniaki bez wyraźnej przyczyny
- przedłużające się krwawienie z nosa lub dziąseł
- silny ból głowy, zaburzenia widzenia lub mowy
- drętwienie lub osłabienie nóg po znieczuleniu w kręgosłup
- osłabienie mięśni, kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu leku z grupy heparyn i NLPZ z grupy oksykamów należy unikać tego połączenia, a jeśli jest ono konieczne – stosować oksykam w najmniejszej skutecznej dawce przez możliwie najkrótszy czas i ściśle obserwować pacjenta pod kątem krwawień. W leczeniu bólu u pacjenta otrzymującego enoksaparynę, nadroparynę, dalteparynę lub bemiparynę lepszym wyborem jest paracetamol lub metamizol. Piroksykamu nie należy dołączać do leczenia przeciwzakrzepowego ze względu na wysokie ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego. Jeśli meloksykam lub lornoksykam jest niezbędny, warto rozważyć osłonę inhibitorem pompy protonowej, zwłaszcza u osób starszych i z chorobą wrzodową w wywiadzie[1]. Przed planowanym znieczuleniem przewodowym lub nakłuciem lędźwiowym u pacjenta otrzymującego heparynę drobnocząsteczkową należy uwzględnić przyjmowanie oksykamu w ocenie ryzyka krwiaka. Sulodeksyd i antytrombina ludzka mają słabsze lub fizjologiczne działanie przeciwkrzepliwe, ale ich połączenie z oksykamem również wymaga ostrożności.
Skutek kliniczny
Zwiększone ryzyko krwawień, przede wszystkim z górnego odcinka przewodu pokarmowego, ale także krwiaków w miejscu wstrzyknięcia, krwawień z dróg moczowych i krwawień wewnątrzczaszkowych. U chorych poddawanych znieczuleniu przewodowemu lub nakłuciu lędźwiowemu podczas stosowania heparyny drobnocząsteczkowej NLPZ zwiększają ryzyko krwiaka nadtwardówkowego lub podpajęczynówkowego, który może prowadzić do trwałego porażenia. Możliwa jest też hiperkaliemia i ostre uszkodzenie nerek, zwłaszcza u osób starszych, z cukrzycą lub przewlekłą chorobą nerek. Ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego jest największe przy piroksykamie, który spośród NLPZ ma jeden z najmniej korzystnych profili bezpieczeństwa żołądkowo-jelitowego[2].
Mechanizm
Interakcja jest farmakodynamiczna i wspólna dla wszystkich leków obu grup. Heparyny i leki działające przez antytrombinę hamują krzepnięcie osocza, głównie przez aktywację antytrombiny i hamowanie czynnika Xa oraz trombiny. Oksykamy hamują cyklooksygenazę, więc zmniejszają syntezę tromboksanu w płytkach krwi i osłabiają ich agregację. Uszkadzają też ochronną barierę błony śluzowej żołądka i dwunastnicy. Połączenie zaburza jednocześnie krzepnięcie osoczowe i hemostazę płytkową, a NLPZ dodatkowo tworzy miejsce krwawienia w przewodzie pokarmowym. Drugi, rzadszy mechanizm dotyczy potasu. Heparyny hamują wydzielanie aldosteronu, a NLPZ zmniejszają wydzielanie reniny i przepływ nerkowy, co sumuje ryzyko hiperkaliemii i pogorszenia czynności nerek. Interakcja nie jest farmakokinetyczna i nie zależy od metabolizmu wątrobowego.
Monitorować
- objawy krwawienia (smoliste stolce, krwiste wymioty, krwiomocz, krwiaki)
- morfologia krwi z hemoglobiną i liczbą płytek
- stężenie potasu w surowicy
- kreatynina i eGFR
- objawy neurologiczne po znieczuleniu przewodowym lub nakłuciu lędźwiowym
- aktywność anty-Xa u pacjentów z niewydolnością nerek lub skrajną masą ciała
Kiedy ocena się zmienia
| Postać miejscowa (żel, krem, plaster)postać · NLPZ – oksykamy | ryzyko maleje | Oksykam stosowany miejscowo na niewielką, nieuszkodzoną powierzchnię skóry osiąga małe stężenia w osoczu, więc ryzyko krwawienia jest znacznie mniejsze niż przy postaci doustnej lub domięśniowej. Należy unikać stosowania na rozległe powierzchnie i pod opatrunkiem okluzyjnym. |
| Dawka leczniczadawka · heparyny | ryzyko rośnie | Heparyny drobnocząsteczkowe w dawkach leczniczych (leczenie zakrzepicy, zatorowości, ostrych zespołów wieńcowych) wiążą się z większym ryzykiem krwawienia po dołączeniu oksykamu niż dawki profilaktyczne. W tej sytuacji należy szczególnie zdecydowanie unikać NLPZ. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występuje krwawienie z przewodu pokarmowego po NLPZ, osłabiona czynność nerek i hiperkaliemia, więc ryzyko powikłań połączenia jest większe. Jeśli oksykam jest niezbędny, należy dołączyć inhibitor pompy protonowej i kontrolować potas oraz kreatyninę. |
| eGFR ≤ 30 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | W ciężkiej niewydolności nerek heparyny drobnocząsteczkowe kumulują się, a oksykamy są przeciwwskazane ze względu na ryzyko dalszego uszkodzenia nerek i hiperkaliemii. W tej grupie pacjentów oksykamów nie należy stosować. |
| Dłużej niż kilka dniczas leczenia · NLPZ – oksykamy | ryzyko rośnie | Ryzyko owrzodzenia i krwawienia z przewodu pokarmowego rośnie z czasem stosowania NLPZ. Jeśli połączenie jest konieczne, oksykam należy podawać jak najkrócej. |
Źródła
- Sharma S. Upper gastrointestinal bleeding after hip and knee arthroplasty. Orthopedics. 2006;29(3):255-7. doi: 10.3928/01477447-20060301-17. PMID: 16539204.
- Castellsague J, Pisa F, Rosolen V, Drigo D, Riera-Guardia N, Giangreco M, et al. Risk of upper gastrointestinal complications in a cohort of users of nimesulide and other nonsteroidal anti-inflammatory drugs in Friuli Venezia Giulia, Italy. Pharmacoepidemiol Drug Saf. 2012;22(4):365-75. doi: 10.1002/pds.3385. PMID: 23229866.
Połączenie przeciwwskazaneInhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir)+ Alfa-adrenolityki urologiczne (np. tamsulosyna, sylodosyna, alfuzosyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i alfa-adrenolityku urologicznego należy unikać tego połączenia albo, gdy jest konieczne, wybrać lek o najmniejszym ryzyku i ściśle kontrolować ciśnienie tętnicze.Jeśli bierzesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy i lek na prostatę z grupy alfa-blokerów, nie zaczynaj ani nie łącz ich bez rozmowy z lekarzem, a gdy już je bierzesz razem, wstawaj powoli i zgłoś lekarzowi zawroty głowy lub omdlenie.szybki (godziny)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli bierzesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy i lek na prostatę z grupy alfa-blokerów, nie zaczynaj ani nie łącz ich bez rozmowy z lekarzem, a gdy już je bierzesz razem, wstawaj powoli i zgłoś lekarzowi zawroty głowy lub omdlenie.
Niektóre leki na HIV, takie jak darunawir, atazanawir czy rytonawir, spowalniają usuwanie z organizmu leków na prostatę, takich jak alfuzosyna, sylodosyna czy tamsulosyna. Lek na prostatę gromadzi się wtedy we krwi i działa silniej niż powinien. Może to mocno obniżyć ciśnienie, zwłaszcza przy wstawaniu, i grozić zawrotami głowy, omdleniem lub upadkiem. Terazosyna jest wyjątkiem, bo organizm usuwa ją inną drogą.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zawroty głowy lub pociemnienie przed oczami przy wstawaniu
- omdlenie lub upadek
- kołatanie serca lub szybkie bicie serca
- silne osłabienie i senność
- bolesny wzwód trwający kilka godzin
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i alfa-adrenolityku urologicznego należy unikać tego połączenia albo, gdy jest konieczne, wybrać lek o najmniejszym ryzyku i ściśle kontrolować ciśnienie tętnicze. Alfuzosyna jest przeciwwskazana z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i inhibitorami proteazy wzmacnianymi rytonawirem. Nie należy jej z nimi łączyć. Sylodosyny nie zaleca się łączyć z silnymi inhibitorami CYP3A4. Tamsulosynę można rozważyć tylko ostrożnie, w najniższej dawce, z oceną ciśnienia w pozycji stojącej po rozpoczęciu leczenia. Jeśli pacjent wymaga alfa-adrenolityku, rozsądną opcją jest terazosyna z miareczkowaniem dawki od najniższej. Można też zamiast niego zastosować inhibitor 5-alfa-reduktazy. Gdy zmiana leczenia przeciwwirusowego jest możliwa, warto rozważyć schemat bez inhibitora proteazy i bez wzmacniacza farmakokinetycznego.
Skutek kliniczny
Większe stężenie alfa-adrenolityku nasila jego działanie rozszerzające naczynia. Może to dać hipotonię ortostatyczną, zawroty głowy, omdlenia i upadki, a także tachykardię odruchową. Alfuzosyna wydłuża odstęp QT zależnie od stężenia. To ryzyko sumuje się z działaniem sakwinawiru i rytonawiru, które same wydłużają QT. Najsilniejszy wzrost stężeń dotyczy alfuzosyny i sylodosyny. Przy tamsulosynie wzrost jest mniejszy, ale nadal może mieć znaczenie kliniczne.
Mechanizm
Inhibitory proteazy, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem, są silnymi inhibitorami CYP3A4. Dotyczy to też leków, które podaje się zawsze z rytonawirem, jak darunawir, typranawir czy sakwinawir. Alfuzosyna, sylodosyna i tamsulosyna są w dużej mierze metabolizowane przez CYP3A4. Gdy ten szlak zostaje zahamowany, ich stężenie we krwi wyraźnie rośnie i utrzymuje się dłużej. W przypadku sylodosyny dochodzi jeszcze hamowanie glikoproteiny P. Mechanizm jest wspólny dla całej grupy inhibitorów proteazy. W grupie alfa-adrenolityków dotyczy alfuzosyny, sylodosyny i tamsulosyny, ale nie terazosyny.
Monitorować
- ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej, szczególnie w pierwszych dniach połączenia
- objawy hipotonii ortostatycznej: zawroty głowy, omdlenia, upadki
- częstość akcji serca
- EKG z oceną odstępu QT przy połączeniu z sakwinawirem lub u pacjentów z innymi czynnikami ryzyka wydłużenia QT
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych hipotonia ortostatyczna częściej prowadzi do upadków i złamań. Nasilenie działania alfa-adrenolityku jest u nich szczególnie niebezpieczne, więc należy unikać połączenia lub stosować najniższe dawki z kontrolą ciśnienia w pozycji stojącej. |
| Inhibitor proteazy dołączony do stałego leczenia alfa-adrenolitykiemkolejność włączenia · inhibitory proteazy | inne zalecenie | Gdy inhibitor proteazy, zwłaszcza wzmacniany rytonawirem, dołącza się do wcześniej dobrze tolerowanego alfa-adrenolityku, stężenie alfa-adrenolityku rośnie w ciągu kilku dni. Należy wtedy odstawić alfuzosynę lub sylodosynę i zamienić je na lek bez tej interakcji. Przy tamsulosynie trzeba rozważyć zmniejszenie dawki i kontrolować ciśnienie w pierwszych dniach. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Accord 75 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/darunavir-accord-100407537/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz 100 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/reyataz-100125810/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Krka 200 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/atazanavir-krka-100402296/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Accord 150 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/atazanavir-accord-100399016/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/prezista-100201988/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Krka 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/darunavir-krka-100401954/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Omnic Ocas 0,4 0,4 mg, tabletki powlekane o przedłużonym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/omnic-ocas-0-4-100136340/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tanyz 0,4 mg, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/tanyz-100158198/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tamsudil 0,4 mg, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu, twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/tamsudil-100158488/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Silodosin Recordati 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/silodosin-recordati-100416861/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Silodyx 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/silodyx-100316390/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Urorec 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/urorec-100074739/
Połączenie przeciwwskazaneInhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir)+ Inhibitory fosfodiesterazy typu 5 (np. syldenafil, tadalafil, wardenafil) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i inhibitora fosfodiesterazy typu 5 należy podawać inhibitor PDE5 w najmniejszej dawce i z wydłużonym odstępem między dawkami albo całkowicie zrezygnować z połączenia, gdy charakterystyka produktu je przeciwwskazuje.Jeśli przyjmujesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy, nie bierz żadnego leku na erekcję ani na nadciśnienie płucne z tej grupy bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą, bo może być potrzebna znacznie mniejsza dawka albo inny lek.szybki (godziny)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy, nie bierz żadnego leku na erekcję ani na nadciśnienie płucne z tej grupy bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą, bo może być potrzebna znacznie mniejsza dawka albo inny lek.
Niektóre leki na HIV, takie jak darunawir, atazanawir czy rytonawir, spowalniają usuwanie z organizmu leków na zaburzenia erekcji, takich jak syldenafil, tadalafil, wardenafil czy awanafil. Lek na erekcję działa wtedy dużo silniej i dłużej, niż powinien. Może to wywołać silny spadek ciśnienia, omdlenie, zaburzenia widzenia albo długi, bolesny wzwód. Część tych połączeń jest całkowicie zakazana, a przy innych potrzebna jest wyraźnie mniejsza dawka.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silne zawroty głowy lub uczucie zbliżającego się omdlenia
- omdlenie
- nagłe pogorszenie lub utrata widzenia
- wzwód trwający kilka godzin lub bolesny
- kołatanie serca lub ból w klatce piersiowej
- silny ból głowy
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i inhibitora fosfodiesterazy typu 5 należy podawać inhibitor PDE5 w najmniejszej dawce i z wydłużonym odstępem między dawkami albo całkowicie zrezygnować z połączenia, gdy charakterystyka produktu je przeciwwskazuje. Awanafil jest przeciwwskazany z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i inhibitorami proteazy wzmacnianymi rytonawirem, dlatego tego połączenia nie należy stosować. Wardenafil jest przeciwwskazany z rytonawirem, a z pozostałymi inhibitorami proteazy należy go unikać, przy sakwinawirze także z powodu ryzyka wydłużenia odstępu QT. Syldenafil i tadalafil w leczeniu zaburzeń erekcji można stosować tylko w zredukowanej dawce i rzadziej niż zwykle, zgodnie z zaleceniami charakterystyki produktu. Przewlekłe stosowanie syldenafilu w tętniczym nadciśnieniu płucnym u pacjenta przyjmującego inhibitor proteazy jest przeciwwskazane, a tadalafil w tym wskazaniu wymaga specjalnego schematu włączania i odstawiania[1]. Pacjenta należy poinformować o objawach przedawkowania inhibitora PDE5 i bezwzględnym zakazie łączenia z azotanami.
Skutek kliniczny
Nasilenie i wydłużenie działania inhibitora PDE5 z ryzykiem ciężkiego niedociśnienia, zawrotów głowy, omdlenia, zaburzeń widzenia, bólu głowy, zaczerwienienia twarzy oraz przedłużonego, bolesnego wzwodu (priapizmu). Przy wardenafilu skojarzonym z sakwinawirem dochodzi ryzyko addycyjnego wydłużenia odstępu QT. Skutek dotyczy wszystkich par obu grup, a różnice w kwalifikacji wynikają z wrażliwości poszczególnych inhibitorów PDE5 i ze wskazania, w którym są stosowane.
Mechanizm
Inhibitory proteazy HIV, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem, silnie hamują izoenzym CYP3A4 w wątrobie i ścianie jelita. Wszystkie inhibitory fosfodiesterazy typu 5 są metabolizowane głównie przez CYP3A4, dlatego ich stężenie we krwi wyraźnie rośnie, a okres półtrwania się wydłuża. Mechanizm jest wspólny dla całej klasy. Typranawir sam indukuje część enzymów, ale stosowany jest zawsze z rytonawirem, więc wypadkowym efektem jest hamowanie metabolizmu inhibitora PDE5. Fosamprenawir działa przez swój aktywny metabolit amprenawir i również jest wzmacniany rytonawirem.
Monitorować
- ciśnienie tętnicze, zwłaszcza po pierwszej dawce inhibitora PDE5
- objawy niedociśnienia ortostatycznego i omdlenia
- zaburzenia widzenia
- przedłużony lub bolesny wzwód
- EKG i odstęp QT przy skojarzeniu sakwinawiru z wardenafilem
- tolerancja wysiłku i objawy niewydolności prawej komory u pacjentów z nadciśnieniem płucnym
Kiedy ocena się zmienia
| Regularne dawkowanie w tętniczym nadciśnieniu płucnymdawka · inhibitory fosfodiesterazy typu 5 | ryzyko rośnie | Przewlekłe podawanie syldenafilu w nadciśnieniu płucnym z inhibitorem proteazy jest przeciwwskazane, ponieważ utrzymująca się wysoka ekspozycja grozi ciężkim niedociśnieniem. Tadalafil w tym wskazaniu można stosować wyłącznie według specjalnego schematu z charakterystyki produktu, pod kontrolą lekarza prowadzącego. |
| Włączanie inhibitora proteazy u pacjenta już leczonego inhibitorem PDE5kolejność włączenia · inhibitory fosfodiesterazy typu 5 | inne zalecenie | Gdy inhibitor proteazy jest włączany u pacjenta przyjmującego regularnie inhibitor PDE5, należy przerwać podawanie inhibitora PDE5 przed rozpoczęciem terapii przeciwretrowirusowej i po ustabilizowaniu jej ponownie włączyć go od najmniejszej dawki. Gdy kolejność jest odwrotna, inhibitor PDE5 rozpoczyna się od najmniejszej dawki. |
Źródła
- Chinello P, Cicalini S, Pichini S, Pacifici R, Tempestilli M, Petrosillo N. Sildenafil plasma concentrations in two HIV patients with pulmonary hypertension treated with ritonavir-boosted protease inhibitors. Curr HIV Res. 2012;10(2):162-4. doi: 10.2174/157016212799937263. PMID: 22329523.
Połączenie przeciwwskazaneInne leki nasercowe (np. iwabradyna, ranolazyna, mawakamten)+ Inhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir) klasaJednoczesnego stosowania inhibitora proteazy HIV i leku nasercowego zależnego od CYP3A4 należy unikać, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane w ChPL albo wymaga zmiany leczenia.Jeśli bierzesz lek na serce i lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy albo rytonawir w leczeniu COVID-19, nie łącz ich bez zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie o obu lekach.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli bierzesz lek na serce i lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy albo rytonawir w leczeniu COVID-19, nie łącz ich bez zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie o obu lekach.
Niektóre leki na HIV, takie jak rytonawir, darunawir czy atazanawir, mocno spowalniają usuwanie z organizmu części leków na serce. Dotyczy to zwłaszcza ranolazyny, iwabradyny i mawakamtenu, których może wtedy we krwi zrobić się za dużo. Może to spowodować groźne zwolnienie lub zaburzenia rytmu serca, omdlenia albo osłabienie pracy serca. Trimetazydyna, meldonium, koenzym Q10 i preparaty z głogu nie stwarzają tego problemu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- bardzo wolne bicie serca
- kołatanie serca lub nierówny rytm
- zawroty głowy lub omdlenie
- błyski lub jasne plamy w polu widzenia
- duszność, obrzęki nóg lub nagłe osłabienie
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania inhibitora proteazy HIV i leku nasercowego zależnego od CYP3A4 należy unikać, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane w ChPL albo wymaga zmiany leczenia. Ranolazyna i iwabradyna są przeciwwskazane z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i innymi inhibitorami proteazy HIV, i należy je odstawić lub zastąpić innym lekiem. Mawakamtenu nie należy włączać u pacjenta leczonego wzmacnianym inhibitorem proteazy bez konsultacji kardiologicznej, a u osób słabo metabolizujących przez CYP2C19 połączenie jest przeciwwskazane. Dotyczy to także krótkiej kuracji nirmatrelwirem z rytonawirem w COVID-19, a po jej zakończeniu z ponownym włączeniem ranolazyny lub iwabradyny trzeba odczekać kilka dni[1]. Jeżeli lek nasercowy jest niezbędny, rozważ z lekarzem prowadzącym leczenie HIV zmianę schematu na niewzmacniany inhibitor integrazy.
Skutek kliniczny
Przy ranolazynie wzrost stężenia grozi wydłużeniem odstępu QT, częstoskurczem typu torsade de pointes, zawrotami głowy, nudnościami i omdleniami. Przy iwabradynie grozi ciężką bradykardią, blokiem przedsionkowo-komorowym, zaburzeniami widzenia typu fosfenów i arytmią komorową wtórną do bradykardii. Przy mawakamtenie grozi nadmiernym spadkiem frakcji wyrzutowej lewej komory i niewydolnością serca. Interakcja dotyczy wszystkich inhibitorów proteazy z listy, ale nie wszystkich leków nasercowych – leki nie zależne od CYP3A4 są wyjątkami.
Mechanizm
Inhibitory proteazy HIV, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem lub kobicystatem, silnie hamują CYP3A4, a część z nich także glikoproteinę P[2]. Ranolazyna, iwabradyna i mawakamten są metabolizowane w dużej mierze przez CYP3A4, a ranolazyna jest dodatkowo substratem glikoproteiny P, dlatego ich stężenie we krwi wielokrotnie rośnie. Sakwinawir i atazanawir dodatkowo wydłużają odstęp PR lub QT, co sumuje się z wydłużeniem QT po ranolazynie i z bradykardią po iwabradynie. Hamowanie CYP3A4 przez rytonawir utrzymuje się jeszcze kilka dni po jego odstawieniu.
Monitorować
- częstość rytmu serca
- EKG z oceną odstępów QTc i PR
- ciśnienie tętnicze
- objawy niewydolności serca i frakcja wyrzutowa lewej komory przy mawakamtenie
- zawroty głowy, omdlenia i zaburzenia widzenia
Źródła
- Casey B, Vernick RC, Bahekar A, Patel D, Ncogo Alene I. Ranolazine Toxicity Secondary to Paxlovid. Cureus. 2023;15(4):e37153. doi: 10.7759/cureus.37153. PMID: 37153311.
- Maideen NMP, Kandasamy K, Balasubramanian R. Pharmacokinetic Interactions of Paxlovid Involving CYP3A Enzymes and P-gp Transporter: An Overview of Clinical Data. Curr Drug Metab. 2024;25(9):639-652. doi: 10.2174/0113892002320326250123082112. PMID: 39917926.
Połączenie przeciwwskazaneSymwastatyna+ TypranawirNie łączyć symwastatyny z typranawirem podawanym z rytonawirem, ponieważ obie charakterystyki ujmują to połączenie w przeciwwskazaniach.Nie przyjmuj symwastatyny razem z typranawirem i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który dobierze ci inny lek na cholesterol.szybki (godziny)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj symwastatyny razem z typranawirem i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który dobierze ci inny lek na cholesterol.
Lek na HIV typranawir bardzo mocno zwiększa ilość symwastatyny we krwi. Może to uszkodzić mięśnie, a w ciężkich przypadkach także nerki. Tych leków nie wolno przyjmować razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- ból lub tkliwość mięśni bez wyraźnej przyczyny
- osłabienie mięśni
- ciemny, brązowy mocz
- gorączka i złe samopoczucie razem z bólem mięśni
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Nie łączyć symwastatyny z typranawirem podawanym z rytonawirem, ponieważ obie charakterystyki ujmują to połączenie w przeciwwskazaniach[1][2]. Jeśli leczenie przeciwretrowirusowe typranawirem jest konieczne, symwastatynę należy odstawić na cały czas jego stosowania i rozważyć statynę innego rodzaju[2]. Zamiennik należy dobrać z uwzględnieniem charakterystyki typranawiru, zaczynając od małej dawki i kontrolując tolerancję.
Skutek kliniczny
Wzrost stężenia symwastatyny i kwasu symwastatyny zwiększa ryzyko miopatii i rabdomiolizy, które może prowadzić do ostrego uszkodzenia nerek i zagrażać życiu[2].
Mechanizm
Typranawir podawany z małą dawką rytonawiru silnie hamuje wątrobową i jelitową aktywność CYP3A4, co wykazano w badaniu typu koktajl z midazolamem u zdrowych ochotników[1]. Symwastatyna jest substratem CYP3A4, a silne inhibitory tego enzymu zwiększają stężenie symwastatyny i jej aktywnego kwasu w osoczu, np. itrakonazol zwiększał narażenie na kwas symwastatyny ponad 10-krotnie[2].
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Typranawir – inhibitor CYP3A4[3], symwastatyna – wrażliwy substrat CYP3A4[4]
- Typranawir – induktor CYP3A4[3], symwastatyna – wrażliwy substrat CYP3A4[4]
- Symwastatyna: substrat BCRP[5], wrażliwy substrat CYP3A4[4], substrat OATP1B1[4], substrat OATP1B3[4]
- Typranawir: inhibitor CYP1A2[3], inhibitor CYP2C19[3], inhibitor CYP2C9[3], inhibitor CYP2D6[3], inhibitor CYP3A4[3], słaby inhibitor P-gp[3], induktor CYP1A2[3], induktor CYP2C9[3], induktor CYP3A4[3], silny induktor P-gp[3], wrażliwy substrat CYP3A4[4], substrat P-gp[3]
Monitorować
- objawy ze strony mięśni (ból, tkliwość, osłabienie)
- aktywność kinazy kreatynowej przy objawach mięśniowych
- czynność nerek i barwa moczu przy podejrzeniu rabdomiolizy
Bezpieczniejsze alternatywy
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus 250 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zocor 10 10 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/zocor-10-100074640/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zocor 10. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/zocor-10-100074640/
Połączenie przeciwwskazaneTypranawir+ LowastatynaNie łącz lowastatyny z typranawirem podawanym z rytonawirem, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane w charakterystyce typranawiru oraz w charakterystykach lowastatyny, które wykluczają jednoczesne stosowanie inhibitorów proteazy HIV.Nie przyjmuj lowastatyny razem z typranawirem i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który dobierze ci inny lek na cholesterol – nie odstawiaj sam leków na HIV.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj lowastatyny razem z typranawirem i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który dobierze ci inny lek na cholesterol – nie odstawiaj sam leków na HIV.
Lek na HIV typranawir bardzo mocno spowalnia usuwanie z organizmu lowastatyny, czyli leku obniżającego cholesterol. Przez to lowastatyna gromadzi się we krwi i może uszkodzić mięśnie, a w ciężkich przypadkach także nerki. Tych dwóch leków nie wolno przyjmować razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- ból, tkliwość lub osłabienie mięśni bez wyraźnej przyczyny
- ciemny, brunatny mocz
- wyraźne zmęczenie, gorączka lub zmniejszona ilość oddawanego moczu
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz lowastatyny z typranawirem podawanym z rytonawirem, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane w charakterystyce typranawiru[1] oraz w charakterystykach lowastatyny, które wykluczają jednoczesne stosowanie inhibitorów proteazy HIV[2][3][4]. Jeśli pacjent wymaga leczenia hipolipemizującego w trakcie terapii typranawirem, lowastatynę należy odstawić i zastąpić statyną w mniejszym stopniu zależną od CYP3A4, zaczynając od małej dawki i kontrolując tolerancję. Decyzję o zamianie podejmuje lekarz prowadzący, najlepiej w porozumieniu z ośrodkiem leczącym zakażenie HIV.
Skutek kliniczny
Wzrost stężenia lowastatyny zwiększa ryzyko miopatii i rabdomiolizy, która może prowadzić do ostrej niewydolności nerek i zagrażać życiu. Charakterystyka typranawiru zalicza inhibitory reduktazy HMG-CoA, takie jak lowastatyna, do leków, których zwiększenie stężenia może spowodować poważne lub zagrażające życiu powikłania[1].
Mechanizm
Typranawir podawany z małą dawką rytonawiru silnie hamuje wątrobową i jelitową aktywność CYP3A4, co wykazano w badaniu typu „koktajl” z midazolamem u zdrowych ochotników[1]. Lowastatyna jest metabolizowana przez CYP3A4, a silne inhibitory tego enzymu, w tym inhibitory proteazy HIV, zmniejszają jej eliminację i zwiększają ryzyko miopatii[2]. W efekcie stężenie lowastatyny i jej aktywnych metabolitów w osoczu może znacznie wzrosnąć.
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Typranawir – inhibitor CYP3A4[5], lowastatyna – wrażliwy substrat CYP3A4[6]
- Typranawir – induktor CYP3A4[5], lowastatyna – wrażliwy substrat CYP3A4[6]
- Typranawir: inhibitor CYP1A2[5], inhibitor CYP2C19[5], inhibitor CYP2C9[5], inhibitor CYP2D6[5], inhibitor CYP3A4[5], słaby inhibitor P-gp[5], induktor CYP1A2[5], induktor CYP2C9[5], induktor CYP3A4[5], silny induktor P-gp[5], wrażliwy substrat CYP3A4[6], substrat P-gp[5]
- Lowastatyna: wrażliwy substrat CYP3A4[6], substrat OATP1B1[6]
Monitorować
- bóle i osłabienie mięśni
- aktywność kinazy kreatynowej (CK) przy objawach mięśniowych
- barwa moczu i czynność nerek przy podejrzeniu rabdomiolizy
Bezpieczniejsze alternatywy
prawastatynarozuwastatynafluwastatyna
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus 250 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Liprox 20 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/liprox-100246614/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Lovastin 20 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/lovastin-100080071/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Lovasterol 20 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/lovasterol-100096942/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Połączenie przeciwwskazaneTypranawir+ TikagrelorNie łącz tikagreloru z typranawirem podawanym z rytonawirem, ponieważ charakterystyki tikagreloru wymieniają rytonawir i silne inhibitory CYP3A4 w przeciwwskazaniach.Nie zaczynaj brać tikagreloru razem z typranawirem i natychmiast skontaktuj się z lekarzem, jeśli dostałeś oba leki, ale nie odstawiaj żadnego z nich samodzielnie.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie zaczynaj brać tikagreloru razem z typranawirem i natychmiast skontaktuj się z lekarzem, jeśli dostałeś oba leki, ale nie odstawiaj żadnego z nich samodzielnie.
Lek na HIV typranawir, który bierzesz razem z rytonawirem, silnie hamuje usuwanie tikagreloru z organizmu. Tikagrelor może się wtedy gromadzić we krwi i wywołać groźne krwawienia. Tych leków nie wolno przyjmować razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- krew w moczu lub czarne, smoliste stolce
- krwawienie z nosa lub dziąseł, które trudno zatrzymać
- nietypowe siniaki
- silny ból głowy, zaburzenia widzenia lub mowy
- nasilona duszność
- zawroty głowy lub omdlenie
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz tikagreloru z typranawirem podawanym z rytonawirem, ponieważ charakterystyki tikagreloru wymieniają rytonawir i silne inhibitory CYP3A4 w przeciwwskazaniach.[1][2][3] Gdy wskazane jest podwójne leczenie przeciwpłytkowe, należy razem z lekarzem prowadzącym leczenie HIV rozważyć zmianę schematu przeciwretrowirusowego na niezawierający wzmacniacza farmakokinetycznego albo zastosowanie innego inhibitora P2Y12 z oceną jego interakcji ze wzmocnionym inhibitorem proteazy. Jeśli pacjent już otrzymał oba leki, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem i obserwować pacjenta pod kątem krwawień.
Skutek kliniczny
Wielokrotne zwiększenie narażenia na tikagrelor grozi poważnymi krwawieniami, w tym zagrażającymi życiu, oraz nasileniem innych działań niepożądanych tikagreloru, takich jak duszność i bradyarytmie. Jednocześnie zmiana proporcji tikagreloru do czynnego metabolitu czyni efekt przeciwpłytkowy trudnym do przewidzenia. Sam typranawir był wiązany z doniesieniami o krwawieniach, w tym śródczaszkowych, co może dodatkowo zwiększać ryzyko.
Mechanizm
Typranawir podawany zawsze z małą dawką rytonawiru silnie hamuje wątrobową i jelitową aktywność CYP3A4, a tikagrelor jest przede wszystkim substratem CYP3A4.[4] Charakterystyka tikagreloru zalicza rytonawir do silnych inhibitorów CYP3A4, których jednoczesne stosowanie z tikagrelorem jest przeciwwskazane.[1] Po silnym inhibitorze CYP3A4 (ketokonazol) Cmax tikagreloru wzrosło 2,4-krotnie, a AUC 7,3-krotnie, przy zmniejszeniu Cmax i AUC czynnego metabolitu odpowiednio o 89% i 56%.[1] Tikagrelor jest też substratem P-gp, a typranawir z rytonawirem silnie hamuje P-gp po pierwszej dawce, co może dodatkowo zwiększać jego wchłanianie.[4]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Typranawir – inhibitor CYP3A4[5], tikagrelor – wrażliwy substrat CYP3A4[6]
- Typranawir – słaby inhibitor P-gp[5], tikagrelor – substrat P-gp[7]
- Typranawir – induktor CYP3A4[5], tikagrelor – wrażliwy substrat CYP3A4[6]
- Typranawir – silny induktor P-gp[5], tikagrelor – substrat P-gp[7]
- Tikagrelor – słaby inhibitor CYP3A4[6], typranawir – wrażliwy substrat CYP3A4[6]
- Tikagrelor – słaby inhibitor P-gp[7], typranawir – substrat P-gp[5]
- Typranawir: inhibitor CYP1A2[5], inhibitor CYP2C19[5], inhibitor CYP2C9[5], inhibitor CYP2D6[5], inhibitor CYP3A4[5], słaby inhibitor P-gp[5], induktor CYP1A2[5], induktor CYP2C9[5], induktor CYP3A4[5], silny induktor P-gp[5], wrażliwy substrat CYP3A4[6], substrat P-gp[5]
- Tikagrelor: umiarkowany inhibitor BCRP[6], słaby inhibitor CYP3A4[6], słaby inhibitor P-gp[7], wrażliwy substrat CYP3A4[6], substrat P-gp[7]
Monitorować
- objawy krwawienia
- morfologia krwi
- duszność
- częstość rytmu serca
Bezpieczniejsze alternatywy
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Brilique 90 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/brilique-100236165/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Atixarso 60 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/atixarso-100401517/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tigrix 60 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/tigrix-100415324/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus 250 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Brilique. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/brilique-100236165/
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.