Interakcje / Fluorochinolony / Fluorochinolony i szczepionki przeciw durowi brzusznemu
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Fluorochinolonu nie należy stosować w okresie podawania doustnej, żywej szczepionki przeciw durowi brzusznemu, bo antybiotyk może zabić bakterie szczepionkowe i osłabić ochronę.
Nie przyjmuj antybiotyku z grupy fluorochinolonów w czasie szczepienia doustną szczepionką przeciw durowi brzusznemu i przez kilka dni przed nim i po nim, a jeśli antybiotyk jest konieczny, zapytaj lekarza lub farmaceutę, czy trzeba przesunąć albo powtórzyć szczepienie.
Interakcja klasy Fluorochinolony + szczepionki przeciw durowi brzusznemu
Opis dotyczy wszystkich leków z obu grup, poza wyjątkami wymienionymi niżej.
- Fluorochinolony
- lewofloksacyna, cyprofloksacyna, norfloksacyna, delafloksacyna
- Szczepionki przeciw durowi brzusznemu
- szczepionka przeciw durowi brzusznemu, szczepionka przeciw durowi brzusznemu i tężcowi
Wyjątki – te leki zachowują się inaczej
- szczepionka przeciw durowi brzusznemu i tężcowi – Jest to szczepionka inaktywowana, która nie zawiera żywych bakterii, więc antybiotyk nie ma czego zabić i nie osłabia odpowiedzi immunologicznej. Można ją podawać w trakcie leczenia fluorochinolonem.
Niekorzystna interakcjaFluorochinolony (np. lewofloksacyna, cyprofloksacyna, norfloksacyna)+ Szczepionki przeciw durowi brzusznemu (np. szczepionka przeciw durowi brzusznemu) klasaFluorochinolonu nie należy stosować w okresie podawania doustnej, żywej szczepionki przeciw durowi brzusznemu, bo antybiotyk może zabić bakterie szczepionkowe i osłabić ochronę.Nie przyjmuj antybiotyku z grupy fluorochinolonów w czasie szczepienia doustną szczepionką przeciw durowi brzusznemu i przez kilka dni przed nim i po nim, a jeśli antybiotyk jest konieczny, zapytaj lekarza lub farmaceutę, czy trzeba przesunąć albo powtórzyć szczepienie.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie przyjmuj antybiotyku z grupy fluorochinolonów w czasie szczepienia doustną szczepionką przeciw durowi brzusznemu i przez kilka dni przed nim i po nim, a jeśli antybiotyk jest konieczny, zapytaj lekarza lub farmaceutę, czy trzeba przesunąć albo powtórzyć szczepienie.
Doustna szczepionka przeciw durowi brzusznemu zawiera żywe, osłabione bakterie, które muszą przeżyć w jelicie, żeby twój organizm nauczył się bronić. Antybiotyki z grupy fluorochinolonów, takie jak cyprofloksacyna, lewofloksacyna czy norfloksacyna, zabijają te bakterie, przez co szczepionka może cię nie chronić. Nie poczujesz żadnych objawów tej interakcji, ale możesz wyjechać bez ochrony przed chorobą. Szczepionki podawanej w zastrzyku ten problem nie dotyczy.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- przyjmowałeś antybiotyk w ostatnich dniach przed pierwszą kapsułką szczepionki
- lekarz zalecił antybiotyk w trakcie przyjmowania kapsułek szczepionki
- zamierzasz zabrać antybiotyk na wyjazd i przyjąć go wkrótce po szczepieniu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Fluorochinolonu nie należy stosować w okresie podawania doustnej, żywej szczepionki przeciw durowi brzusznemu, bo antybiotyk może zabić bakterie szczepionkowe i osłabić ochronę. Pierwszą kapsułkę szczepionki zwykle podaje się nie wcześniej niż po upływie co najmniej 3 dni od ostatniej dawki lewofloksacyny, cyprofloksacyny, norfloksacyny lub delafloksacyny. Po przyjęciu ostatniej kapsułki szczepionki należy odczekać co najmniej 3 dni przed rozpoczęciem leczenia fluorochinolonem, o ile stan pacjenta na to pozwala. Gdy leczenia antybiotykiem nie można odroczyć, a wyjazd jest bliski, lepszym wyborem jest polisacharydowa szczepionka Vi podawana we wstrzyknięciu. Jeżeli fluorochinolon podano w trakcie schematu szczepienia doustnego, należy rozważyć powtórzenie pełnego schematu po zakończeniu antybiotykoterapii i odczekaniu wymaganego odstępu. Szczepionki inaktywowanej przeciw durowi brzusznemu i tężcowi to zalecenie nie dotyczy.
Skutek kliniczny
Osłabienie lub brak ochrony przed durem brzusznym po szczepieniu żywą szczepionką doustną, bez objawów, które mogłyby to zasygnalizować. Pacjent może wyjechać w rejon endemiczny w przekonaniu, że jest chroniony. Połączenie nie zwiększa toksyczności żadnego z leków.
Mechanizm
Doustna szczepionka przeciw durowi brzusznemu zawiera żywe, atenuowane pałeczki Salmonella Typhi, które muszą przeżyć i namnożyć się w jelicie, aby wywołać odpowiedź odpornościową. Wszystkie fluorochinolony (lewofloksacyna, cyprofloksacyna, norfloksacyna, delafloksacyna) działają bakteriobójczo na pałeczki Salmonella i osiągają w świetle jelita stężenia wystarczające do zabicia szczepu szczepionkowego. Interakcja jest wspólna dla całej grupy fluorochinolonów, a dotyczy wyłącznie żywej szczepionki doustnej. Szczepionki inaktywowane, w tym polisacharydowa szczepionka Vi podawana we wstrzyknięciu, nie wchodzą w tę interakcję.
Monitorować
- data ostatniej dawki fluorochinolonu w stosunku do pierwszej kapsułki szczepionki
- przyjęcie wszystkich kapsułek szczepionki zgodnie ze schematem
- konieczność powtórzenia schematu szczepienia po antybiotykoterapii
Kiedy ocena się zmienia
| Wstrzyknięcie (szczepionka polisacharydowa Vi, inaktywowana)droga podania · szczepionki przeciw durowi brzusznemu | interakcja nie dotyczy | Szczepionka polisacharydowa Vi podawana we wstrzyknięciu nie zawiera żywych bakterii, więc fluorochinolony nie wpływają na jej skuteczność i można ją podać w trakcie antybiotykoterapii. |
| odstep ≥ 3 dni od ostatniej dawki fluorochinolonu do pierwszej kapsułki szczepionkifluorochinolony | inne zalecenie | Zachowanie odstępu co najmniej 3 dni od ostatniej dawki fluorochinolonu do pierwszej kapsułki szczepionki doustnej pozwala uniknąć zabicia szczepu szczepionkowego w jelicie. |
| Fluorochinolon włączony po zakończeniu szczepienia doustnegokolejność włączenia · fluorochinolony | inne zalecenie | Gdy fluorochinolon ma być włączony po szczepieniu, należy w miarę możliwości odczekać co najmniej 3 dni od ostatniej kapsułki szczepionki. Jeżeli antybiotyk włączono w trakcie schematu, należy rozważyć powtórzenie pełnego schematu szczepienia po zakończeniu leczenia. |
Alkohol przy tych lekach
Fluorochinolony a alkohol: brak opisu w bazie.
Szczepionki przeciw durowi brzusznemu a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 83
Połączenie przeciwwskazaneFluorochinolony (np. lewofloksacyna, cyprofloksacyna, norfloksacyna)+ Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (np. escytalopram, sertralina, cytalopram) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu fluorochinolonu i leku z grupy SSRI należy ocenić czynniki ryzyka wydłużenia odstępu QT i, gdy to możliwe, wybrać antybiotyk z innej grupy.Jeśli przyjmujesz antybiotyk z grupy fluorochinolonów i lek przeciwdepresyjny z grupy SSRI, powiedz lekarzowi o obu lekach i o chorobach serca, a leku przeciwdepresyjnego nie odstawiaj samodzielnie.szybki (godziny)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz antybiotyk z grupy fluorochinolonów i lek przeciwdepresyjny z grupy SSRI, powiedz lekarzowi o obu lekach i o chorobach serca, a leku przeciwdepresyjnego nie odstawiaj samodzielnie.
Antybiotyki z grupy fluorochinolonów, takie jak lewofloksacyna czy cyprofloksacyna, oraz niektóre leki przeciwdepresyjne, na przykład cytalopram czy escytalopram, mogą wpływać na rytm serca. Przyjmowane razem zwiększają ryzyko groźnych zaburzeń rytmu, szczególnie u osób starszych i chorujących na serce. U większości osób połączenie jest stosowane bezpiecznie, ale lekarz może zlecić EKG lub wybrać inny antybiotyk.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- nagłe zawroty głowy
- zasłabnięcie lub omdlenie
- drgawki
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu fluorochinolonu i leku z grupy SSRI należy ocenić czynniki ryzyka wydłużenia odstępu QT i, gdy to możliwe, wybrać antybiotyk z innej grupy. Połączenia cytalopramu lub escytalopramu z lewofloksacyną, cyprofloksacyną lub norfloksacyną najlepiej unikać u pacjentów z wrodzonym lub nabytym wydłużeniem QT, chorobą serca, bradykardią, hipokaliemią lub hipomagnezemią oraz przyjmujących inne leki wydłużające QT. Jeśli fluorochinolon jest niezbędny, należy wyrównać zaburzenia elektrolitowe, wykonać EKG przed leczeniem i w jego trakcie u pacjentów z grupy ryzyka oraz nie przekraczać zalecanej maksymalnej dawki cytalopramu lub escytalopramu[1]. Nie należy przerywać leku SSRI na czas krótkiej antybiotykoterapii, bo grozi to objawami odstawienia. Przy długotrwałej potrzebie łączenia leków u pacjenta z czynnikami ryzyka warto rozważyć zmianę leku przeciwdepresyjnego na sertralinę.
Skutek kliniczny
Główne zagrożenie to wydłużenie odstępu QT z ryzykiem częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes, omdleń i nagłego zgonu sercowego. Ryzyko jest największe przy połączeniu lewofloksacyny lub cyprofloksacyny z cytalopramem lub escytalopramem. Rzadziej mogą wystąpić drgawki, zwłaszcza u osób z padaczką lub innymi czynnikami obniżającymi próg drgawkowy.
Mechanizm
Fluorochinolony blokują kanały potasowe hERG odpowiedzialne za prąd IKr w kardiomiocytach i wydłużają repolaryzację komór. Leki z grupy SSRI działają w ten sam sposób, a efekt zależy od dawki. Najsilniej działają cytalopram i escytalopram, słabiej fluoksetyna, paroksetyna i fluwoksamina, a najsłabiej sertralina[2]. Działania obu grup sumują się, więc rośnie ryzyko wydłużenia odstępu QT. Dodatkowo fluorochinolony obniżają próg drgawkowy przez antagonizm wobec receptora GABA-A, a leki SSRI mogą go obniżać w niewielkim stopniu, co sumuje się u osób predysponowanych. Cyprofloksacyna i norfloksacyna hamują CYP1A2 i mogą umiarkowanie zwiększać stężenie fluwoksaminy, ale to składnik o mniejszym znaczeniu niż interakcja farmakodynamiczna. Interakcja dotyczy w różnym stopniu wszystkich par z wyjątkiem delafloksacyny.
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc przed leczeniem i w trakcie u pacjentów z czynnikami ryzyka
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- objawy kołatania serca, zawrotów głowy i omdleń
- występowanie drgawek u pacjentów z padaczką lub obniżonym progiem drgawkowym
- czynność nerek przy stosowaniu lewofloksacyny lub cyprofloksacyny
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (krople do oczu lub uszu)droga podania · fluorochinolony | interakcja nie dotyczy | Przy miejscowym stosowaniu fluorochinolonu do oka lub ucha stężenie w surowicy jest znikome i nie wpływa istotnie na odstęp QT. |
| Dożylnadroga podania · fluorochinolony | ryzyko rośnie | Podanie dożylne, zwłaszcza szybki wlew, daje wyższe stężenia szczytowe fluorochinolonu i silniejszy wpływ na repolaryzację. |
| Maksymalna zalecana dawka cytalopramu lub escytalopramudawka · selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny | ryzyko rośnie | Wydłużenie QT przez cytalopram i escytalopram zależy od dawki, więc przy dawkach maksymalnych ryzyko sumowania działania jest największe. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroby serca, zaburzenia elektrolitowe i pogorszona czynność nerek, a dla cytalopramu i escytalopramu obowiązują niższe dawki maksymalne. |
| Obniżony, wymagający korekty dawki fluorochinolonueGFR · pacjent | ryzyko rośnie | Lewofloksacyna, cyprofloksacyna i norfloksacyna są wydalane przez nerki, więc bez korekty dawki kumulują się i silniej wydłużają QT. |
Źródła
- Koide T, Ito H, Ohashi R, Maekawa E, Ito K. Lascufloxacin-Induced QT Prolongation in an Elderly Patient Treated With Escitalopram: A Case Report. Cureus. 2026;18(5):e109291. doi: 10.7759/cureus.109291. PMID: 42326111.
- Fung KW, Baye F, Kapusnik-Uner J, McDonald CJ. Using Medicare Data to Assess the Proarrhythmic Risk of Non-Cardiac Treatment Drugs that Prolong the QT Interval in Older Adults: An Observational Cohort Study. Drugs Real World Outcomes. 2021;8(2):173-185. doi: 10.1007/s40801-021-00230-1. PMID: 33569737.
Połączenie przeciwwskazaneFluorochinolony (np. lewofloksacyna, cyprofloksacyna, norfloksacyna)+ Butyrofenony (np. haloperydol) klasaNależy unikać jednoczesnego stosowania fluorochinolonu wydłużającego odstęp QT i haloperydolu, ponieważ połączenie to zwiększa ryzyko groźnych komorowych zaburzeń rytmu serca, a ChPL haloperydolu przeciwwskazuje łączenie go z lekami wydłużającymi QT.Nie przyjmuj antybiotyku z grupy fluorochinolonów razem z haloperydolem bez wyraźnej decyzji lekarza i powiedz lekarzowi oraz farmaceucie, że stosujesz oba leki, także jeśli haloperydol dostajesz w zastrzykach.szybki (godziny)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj antybiotyku z grupy fluorochinolonów razem z haloperydolem bez wyraźnej decyzji lekarza i powiedz lekarzowi oraz farmaceucie, że stosujesz oba leki, także jeśli haloperydol dostajesz w zastrzykach.
Niektóre antybiotyki z grupy fluorochinolonów, takie jak lewofloksacyna, cyprofloksacyna i norfloksacyna, oraz lek przeciwpsychotyczny haloperydol mogą zaburzać przewodzenie prądu w sercu. Przyjmowane razem zwiększają ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca, które mogą prowadzić do omdlenia, a nawet zagrażać życiu. Ryzyko jest większe u osób starszych, z chorobami serca i przy niskim poziomie potasu lub magnezu. Delafloksacyna nie ma tego działania w istotnym stopniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub uczucie nierównego bicia serca
- nagłe zawroty głowy
- omdlenie lub uczucie, że zaraz zemdlejesz
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- drgawki
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Należy unikać jednoczesnego stosowania fluorochinolonu wydłużającego odstęp QT i haloperydolu, ponieważ połączenie to zwiększa ryzyko groźnych komorowych zaburzeń rytmu serca, a ChPL haloperydolu przeciwwskazuje łączenie go z lekami wydłużającymi QT. U pacjenta leczonego haloperydolem zakażenie najlepiej leczyć antybiotykiem z innej grupy dobranym do drobnoustroju i miejsca zakażenia. Gdy fluorochinolon jest niezbędny, a w danym wskazaniu można zastosować delafloksacynę, należy rozważyć ten lek, ponieważ nie wydłuża on istotnie QT. Jeśli lewofloksacyny, cyprofloksacyny lub norfloksacyny nie da się zastąpić, decyzję podejmuje lekarz po ocenie korzyści i ryzyka, przed włączeniem wykonuje się EKG oraz oznacza potas i magnez, wyrównuje niedobory elektrolitów, stosuje najmniejszą skuteczną dawkę haloperydolu i unika podania dożylnego bez monitorowania EKG. Przy haloperydolu w postaci dekanianu interakcja może utrzymywać się jeszcze przez kilka tygodni po ostatnim wstrzyknięciu.
Skutek kliniczny
Wydłużenie odstępu QT z ryzykiem częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes, omdleń i nagłego zgonu sercowego. Ryzyko jest największe przy dożylnym podaniu haloperydolu, dużych dawkach, u osób starszych, przy hipokaliemii lub hipomagnezemii, bradykardii, chorobach serca, wrodzonym zespole długiego QT oraz przy stosowaniu kolejnych leków wydłużających QT.
Mechanizm
Fluorochinolony i haloperydol wydłużają odstęp QT, ponieważ hamują szybką składową opóźnionego prostownikowego prądu potasowego (kanał hERG) w kardiomiocytach i wydłużają repolaryzację komór. Przy jednoczesnym stosowaniu działania te sumują się, co zwiększa ryzyko torsade de pointes. Siła wpływu na QT jest różna w obrębie fluorochinolonów – lewofloksacyna wydłuża QT wyraźniej niż cyprofloksacyna i norfloksacyna, ale dla wszystkich trzech ryzyko jest klinicznie istotne w połączeniu z haloperydolem. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i nie zależy od zmian stężeń leków. Delafloksacyna nie wydłuża istotnie odstępu QT i stanowi wyjątek w klasie.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed włączeniem fluorochinolonu i w trakcie leczenia skojarzonego
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- częstość i rytm serca, zwłaszcza bradykardia
- objawy kołatania serca, zawrotów głowy i omdleń
- inne stosowane leki wydłużające odstęp QT
Kiedy ocena się zmienia
| Dożylnadroga podania · butyrofenony | ryzyko rośnie | Dożylne podanie haloperydolu wiąże się z największym ryzykiem wydłużenia QT i torsade de pointes. W połączeniu z fluorochinolonem wydłużającym QT wymaga ciągłego monitorowania EKG albo zastosowania innego leku. |
| Duża dawkadawka · butyrofenony | ryzyko rośnie | Wpływ haloperydolu na QT zależy od dawki, dlatego przy dużych dawkach ryzyko sumowania z fluorochinolonem jest wyraźnie większe. |
| Dekanian haloperydolu (iniekcje o przedłużonym działaniu)postać · butyrofenony | inne zalecenie | Haloperydol w postaci dekanianu uwalnia się powoli i działa przez kilka tygodni, więc nie można go szybko odstawić. Interakcję należy uwzględniać także wtedy, gdy ostatnie wstrzyknięcie było kilka tygodni wcześniej, i w pierwszej kolejności zmienić antybiotyk. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroby serca, zaburzenia elektrolitowe, gorsza czynność nerek i wielolekowość, co zwiększa ryzyko torsade de pointes. U starszych pacjentów z otępieniem haloperydol niesie też dodatkowe ryzyko niezależne od tej interakcji. |
| Obniżony eGFR bez dostosowania dawki fluorochinolonueGFR · fluorochinolony | ryzyko rośnie | Lewofloksacyna, cyprofloksacyna i norfloksacyna są wydalane przez nerki. Przy niewydolności nerek bez zmniejszenia dawki ich stężenia rosną, co nasila wpływ na QT. |
Połączenie przeciwwskazaneFluorochinolony (np. lewofloksacyna, cyprofloksacyna, norfloksacyna)+ Przeciwpsychotyczne pochodne indolu (np. zyprazydon, sertindol) klasaFluorochinolonu nie należy łączyć z przeciwpsychotyczną pochodną indolu bez wcześniejszej oceny ryzyka wydłużenia odstępu QT, a w przypadku zyprazydonu i sertindolu połączenie z lekami wydłużającymi QT jest przeciwwskazane w ChPL.Jeśli przyjmujesz lek przeciwpsychotyczny z tej grupy, a lekarz chce przepisać ci antybiotyk z grupy fluorochinolonów, powiedz mu o tym i nie łącz tych leków bez jego zgody.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek przeciwpsychotyczny z tej grupy, a lekarz chce przepisać ci antybiotyk z grupy fluorochinolonów, powiedz mu o tym i nie łącz tych leków bez jego zgody.
Niektóre antybiotyki z grupy fluorochinolonów, takie jak lewofloksacyna, cyprofloksacyna czy norfloksacyna, oraz niektóre leki przeciwpsychotyczne, takie jak zyprazydon i sertindol, mogą zaburzać pracę serca. Gdy przyjmujesz je razem, ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca wyraźnie rośnie. Lurazydon i delafloksacyna działają na serce słabiej, ale nadal warto powiedzieć lekarzowi o obu lekach.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- nagłe zawroty głowy
- omdlenie lub uczucie, że zaraz zemdlejesz
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- silna senność, niepokój ruchowy lub drżenie mięśni
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Fluorochinolonu nie należy łączyć z przeciwpsychotyczną pochodną indolu bez wcześniejszej oceny ryzyka wydłużenia odstępu QT, a w przypadku zyprazydonu i sertindolu połączenie z lekami wydłużającymi QT jest przeciwwskazane w ChPL. U pacjenta leczonego zyprazydonem lub sertindolem należy wybrać antybiotyk niewydłużający odstępu QT. Jeśli fluorochinolon jest niezbędny, rozważ czasowe odstawienie lub zamianę leku przeciwpsychotycznego w porozumieniu z psychiatrą, wykonaj EKG z oceną QTc przed leczeniem i w jego trakcie oraz wyrównaj niedobory potasu i magnezu. Dawkę lewofloksacyny, cyprofloksacyny i norfloksacyny dostosuj do czynności nerek. Delafloksacyna i lurazydon nie wydłużają istotnie odstępu QT, ale przy łączeniu lurazydonu z cyprofloksacyną należy rozważyć zmniejszenie dawki lurazydonu.
Skutek kliniczny
Połączenie fluorochinolonu wydłużającego QT z zyprazydonem lub sertindolem może prowadzić do znacznego wydłużenia odstępu QTc, częstoskurczu typu torsade de pointes, migotania komór, omdleń i nagłego zgonu sercowego. Ryzyko rośnie u osób starszych, kobiet, pacjentów z hipokaliemią lub hipomagnezemią, bradykardią, chorobami serca, wrodzonym zespołem długiego QT oraz przy niewydolności nerek, gdy lewofloksacyna i inne fluorochinolony wydalane przez nerki kumulują się w organizmie.
Mechanizm
Fluorochinolony (lewofloksacyna, cyprofloksacyna, norfloksacyna) blokują kanały potasowe hERG w kardiomiocytach i wydłużają repolaryzację komór. Zyprazydon i sertindol działają tak samo, przy czym sertindol należy do leków przeciwpsychotycznych o najsilniejszym wpływie na odstęp QT. Ich jednoczesne stosowanie sumuje działanie na repolaryzację i zwiększa ryzyko wydłużenia QTc oraz częstoskurczu typu torsade de pointes. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i nie jest wspólna dla całej klasy, bo delafloksacyna i lurazydon nie wydłużają istotnie odstępu QT.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed włączeniem fluorochinolonu i w trakcie leczenia
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- czynność nerek (eGFR) w celu dostosowania dawki fluorochinolonu
- objawy zaburzeń rytmu: kołatanie serca, zawroty głowy, omdlenia
- przy lurazydonie z cyprofloksacyną: akatyzja, senność, objawy pozapiramidowe
Kiedy ocena się zmienia
| Obniżony eGFReGFR · fluorochinolony | ryzyko rośnie | Lewofloksacyna, cyprofloksacyna i norfloksacyna są wydalane głównie przez nerki i kumulują się przy niewydolności nerek, co nasila wydłużenie QT. Dawkę należy dostosować do eGFR. |
| Dożylniedroga podania · fluorochinolony | ryzyko rośnie | Podanie dożylne fluorochinolonu, zwłaszcza w szybkim wlewie, daje wysokie stężenia szczytowe i silniej wpływa na repolaryzację. Wymaga monitorowania EKG. |
| Podeszły wiekwiek · pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroby serca, zaburzenia elektrolitowe i pogorszona czynność nerek, co zwiększa ryzyko torsade de pointes. |
Połączenie przeciwwskazaneFluorochinolony (np. lewofloksacyna, cyprofloksacyna, norfloksacyna)+ Prokinetyki (np. cyzapryd) klasaFluorochinolonu wydłużającego odstęp QT nie łączy się z prokinetykiem wydłużającym odstęp QT, takie połączenie jest przeciwwskazane.Nie łącz antybiotyku z grupy fluorochinolonów z lekiem na pracę żołądka zaburzającym rytm serca, takim jak cyzapryd, i powiedz lekarzowi lub farmaceucie o wszystkich lekach, które przyjmujesz.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie łącz antybiotyku z grupy fluorochinolonów z lekiem na pracę żołądka zaburzającym rytm serca, takim jak cyzapryd, i powiedz lekarzowi lub farmaceucie o wszystkich lekach, które przyjmujesz.
Niektóre antybiotyki z grupy fluorochinolonów, takie jak lewofloksacyna, cyprofloksacyna i norfloksacyna, mogą zaburzać rytm serca. Podobnie działa cyzapryd, lek przyspieszający pracę żołądka i jelit. Przyjmowane razem mogą wywołać groźne, nawet zagrażające życiu zaburzenia rytmu serca. Inne leki na pracę żołądka, takie jak itopryd czy metoklopramid, nie stwarzają tego problemu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- nagłe zawroty głowy
- omdlenie lub uczucie, że zaraz zemdlejesz
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Fluorochinolonu wydłużającego odstęp QT nie łączy się z prokinetykiem wydłużającym odstęp QT, takie połączenie jest przeciwwskazane. Dotyczy to lewofloksacyny, cyprofloksacyny i norfloksacyny w połączeniu z cyzaprydem. Jeśli antybiotykoterapia fluorochinolonem jest konieczna, cyzapryd należy odstawić na czas leczenia i przez kilka dni po jego zakończeniu albo zastąpić go itoprydem lub krótkotrwale metoklopramidem. Jeśli pacjent musi kontynuować cyzapryd, należy wybrać antybiotyk niewydłużający QT, odpowiedni do rodzaju zakażenia. Połączenia fluorochinolonów z metoklopramidem lub itoprydem oraz delafloksacyny z prokinetykami nie wymagają szczególnego postępowania poza oceną ogólnego ryzyka wydłużenia QT u pacjenta.
Skutek kliniczny
Nadmierne wydłużenie odstępu QT z ryzykiem częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes, migotania komór i nagłego zgonu sercowego. Ryzyko jest największe u osób starszych, z hipokaliemią lub hipomagnezemią, bradykardią, chorobą serca, wrodzonym zespołem długiego QT oraz z niewydolnością nerek, która prowadzi do kumulacji fluorochinolonu.
Mechanizm
Fluorochinolony (lewofloksacyna, cyprofloksacyna, norfloksacyna) blokują kanały potasowe hERG i wydłużają repolaryzację komór, czyli odstęp QT. Cyzapryd działa w ten sam sposób, a jego działanie proarytmiczne zależy od stężenia, więc efekty obu leków się sumują. Cyprofloksacyna i w mniejszym stopniu norfloksacyna hamują CYP3A4, główny szlak metabolizmu cyzaprydu, i mogą dodatkowo zwiększać jego stężenie we krwi. Lewofloksacyna nie hamuje CYP3A4, więc w jej przypadku przeważa mechanizm farmakodynamiczny. Interakcja nie jest wspólna dla całej klasy – dotyczy połączenia fluorochinolonów wydłużających QT z cyzaprydem, a nie dotyczy metoklopramidu, itoprydu ani delafloksacyny.
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc przed leczeniem i w trakcie, jeśli połączenia nie da się uniknąć
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- czynność nerek (eGFR) przed dawkowaniem fluorochinolonu
- objawy zaburzeń rytmu serca: kołatanie serca, zawroty głowy, omdlenia
- inne leki pacjenta wydłużające odstęp QT lub hamujące CYP3A4
Kiedy ocena się zmienia
| Krople do oczu lub uszupostać · fluorochinolony | interakcja nie dotyczy | Fluorochinolony stosowane miejscowo do oka lub ucha osiągają znikome stężenia we krwi i nie wydłużają odstępu QT, więc interakcja z cyzaprydem nie występuje. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częstsze są choroby serca, zaburzenia elektrolitowe i pogorszona czynność nerek, co zwiększa ryzyko torsade de pointes. |
| eGFR ≤ 30 ml/min/1,73 m2fluorochinolony | ryzyko rośnie | Lewofloksacyna, cyprofloksacyna i norfloksacyna są wydalane głównie przez nerki. Przy ciężkiej niewydolności nerek kumulują się, co nasila wydłużenie QT, jeśli dawka nie zostanie zmniejszona. |
| Kilka dni po zakończeniu fluorochinolonuodstep · fluorochinolony | inne zalecenie | Cyzapryd można ponownie włączyć dopiero po eliminacji fluorochinolonu, czyli po kilku okresach półtrwania od ostatniej dawki antybiotyku, a dłużej u pacjentów z upośledzoną czynnością nerek. |
Niekorzystna interakcjaFluorochinolony (np. lewofloksacyna, cyprofloksacyna, norfloksacyna)+ Inhibitory kinazy BCR-ABL (np. dazatynib, bosutynib, nilotynib) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu fluorochinolonu i inhibitora kinazy BCR-ABL lepiej wybrać antybiotyk, który nie wydłuża odstępu QT, a jeśli fluorochinolon jest konieczny, trzeba wykonać EKG przed włączeniem i w trakcie leczenia oraz wyrównać stężenie potasu i magnezu.Jeśli przyjmujesz lek na białaczkę z tej grupy, a lekarz chce przepisać ci antybiotyk z grupy fluorochinolonów, powiedz mu o tym, bo może zlecić EKG albo wybrać inny antybiotyk.szybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek na białaczkę z tej grupy, a lekarz chce przepisać ci antybiotyk z grupy fluorochinolonów, powiedz mu o tym, bo może zlecić EKG albo wybrać inny antybiotyk.
Niektóre antybiotyki z grupy fluorochinolonów, takie jak cyprofloksacyna czy lewofloksacyna, oraz część leków stosowanych w przewlekłej białaczce szpikowej, takich jak nilotynib czy bosutynib, mogą zaburzać rytm serca. Przyjmowane razem nasilają to działanie, a cyprofloksacyna może dodatkowo zwiększać ilość leku przeciwbiałaczkowego w organizmie. Rzadko prowadzi to do groźnych zaburzeń rytmu i omdleń. Imatynib, asciminib i delafloksacyna praktycznie nie powodują tego problemu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub uczucie nierównego bicia serca
- zawroty głowy albo uczucie, że zaraz zemdlejesz
- omdlenie lub krótka utrata przytomności
- nagła duszność albo ból w klatce piersiowej
- nasilona biegunka lub silne nudności podczas przyjmowania antybiotyku
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu fluorochinolonu i inhibitora kinazy BCR-ABL lepiej wybrać antybiotyk, który nie wydłuża odstępu QT, a jeśli fluorochinolon jest konieczny, trzeba wykonać EKG przed włączeniem i w trakcie leczenia oraz wyrównać stężenie potasu i magnezu. Połączenia z nilotynibem należy unikać, a gdy nie ma alternatywy, rozważyć przerwę w nilotynibie na czas antybiotykoterapii po konsultacji z hematologiem. Cyprofloksacyny nie należy łączyć z bosutynibem, a jeśli jest to nieuniknione, trzeba ściśle obserwować działania niepożądane bosutynibu i rozważyć zmniejszenie jego dawki. Przy dazatynibie i ponatynibie wystarcza zwykle kontrola EKG i elektrolitów, z większą ostrożnością przy cyprofloksacynie niż przy lewofloksacynie. Należy unikać dokładania kolejnych leków wydłużających QT i leków powodujących utratę potasu. Delafloksacyna, imatynib i asciminib nie wymagają szczególnego postępowania z powodu tej interakcji.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko wydłużenia odstępu QT i komorowych zaburzeń rytmu, w tym częstoskurczu typu torsade de pointes, omdleń i nagłego zgonu sercowego. Ryzyko jest największe dla nilotynibu, który sam w sobie wyraźnie wydłuża QT, oraz dla połączeń z cyprofloksacyną, gdzie do efektu na QT dochodzi wzrost stężenia inhibitora kinazy. Przy bosutynibie i cyprofloksacynie wzrost ekspozycji może dodatkowo nasilać biegunkę, nudności i hepatotoksyczność[1].
Mechanizm
Głównym mechanizmem wspólnym dla klasy jest addycyjne wydłużenie odstępu QT, ponieważ fluorochinolony blokują kanał potasowy hERG, a większość inhibitorów kinazy BCR-ABL – zwłaszcza nilotynib, a w mniejszym stopniu dazatynib, bosutynib i ponatynib – również opóźnia repolaryzację komór. Dodatkowo cyprofloksacyna i w mniejszym stopniu norfloksacyna hamują CYP3A4, przez który metabolizowane są nilotynib, bosutynib, dazatynib i ponatynib, co może zwiększać ich stężenie i tym samym nasilać zarówno wpływ na QT, jak i inne działania niepożądane[1]. Lewofloksacyna nie hamuje CYP3A4, więc w jej przypadku interakcja ma wyłącznie charakter farmakodynamiczny[2].
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed włączeniem fluorochinolonu i po kilku dniach leczenia
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- objawy zaburzeń rytmu serca, takie jak kołatanie serca, zawroty głowy i omdlenia
- przy połączeniu z cyprofloksacyną – działania niepożądane inhibitora kinazy, zwłaszcza biegunka, nudności i aktywność aminotransferaz
- czynność nerek, ponieważ od niej zależy ekspozycja na lewofloksacynę i cyprofloksacynę
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (krople do oczu lub uszu)droga podania · fluorochinolony | interakcja nie dotyczy | Fluorochinolony stosowane miejscowo do oka lub ucha osiągają pomijalne stężenia ogólnoustrojowe, więc nie wydłużają QT i nie hamują CYP3A4 w stopniu istotnym klinicznie. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroby serca, zaburzenia elektrolitowe i pogorszona czynność nerek, co zwiększa ryzyko wydłużenia QT przy tym połączeniu. |
| eGFR ≤ 50 ml/min/1,73 m²fluorochinolony | ryzyko rośnie | Lewofloksacyna i w mniejszym stopniu cyprofloksacyna są wydalane przez nerki, więc przy upośledzonej czynności nerek bez dostosowania dawki rośnie ich stężenie i wpływ na QT. |
| Włączenie cyprofloksacyny lub norfloksacyny u pacjenta leczonego bosutynibem lub nilotynibemkolejność włączenia · inhibitory kinazy BCR-ABL | inne zalecenie | Dołączenie fluorochinolonu hamującego CYP3A4 do stabilnej dawki bosutynibu lub nilotynibu podnosi ich stężenie w ciągu kilku dni, dlatego w tej sytuacji należy preferować lewofloksacynę lub antybiotyk spoza klasy, a przy braku alternatywy rozważyć czasową modyfikację leczenia inhibitorem kinazy z hematologiem. |
Źródła
- Hsyu PH, Pignataro DS, Matschke K. Effect of aprepitant, a moderate CYP3A4 inhibitor, on bosutinib exposure in healthy subjects. Eur J Clin Pharmacol. 2016;73(1):49-56. doi: 10.1007/s00228-016-2108-z. PMID: 27718000.
- Szałek E, Karbownik A, Grabowski T, Sobańska K, Wolc A, Grześkowiak E. Pharmacokinetics of sunitinib in combination with fluoroquinolones in rabbit model. Pharmacol Rep. 2013;65(5):1383-90. doi: 10.1016/s1734-1140(13)71497-x. PMID: 24399735.
Niekorzystna interakcjaFluorochinolony (np. lewofloksacyna, cyprofloksacyna, norfloksacyna)+ Selektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu fluorochinolonu i selektywnego leku immunosupresyjnego należy w miarę możliwości wybrać antybiotyk z innej grupy, a gdy fluorochinolon jest konieczny – ocenić ryzyko zaburzeń rytmu i działań niepożądanych obu leków oraz monitorować pacjenta.Jeśli przyjmujesz lek obniżający odporność i dostajesz antybiotyk z grupy fluorochinolonów, powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie, bo może być potrzebne EKG albo inny antybiotyk.szybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek obniżający odporność i dostajesz antybiotyk z grupy fluorochinolonów, powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie, bo może być potrzebne EKG albo inny antybiotyk.
Antybiotyki z grupy fluorochinolonów, np. cyprofloksacyna i lewofloksacyna, mogą zaburzać rytm serca. Niektóre leki na stwardnienie rozsiane, np. fingolimod, ozanimod i ponesimod, zwalniają pracę serca, więc razem mogą wywołać groźne zaburzenia rytmu. Leki stosowane w reumatoidalnym zapaleniu stawów i stwardnieniu rozsianym, takie jak leflunomid i teriflunomid, mogą razem z tymi antybiotykami uszkadzać nerwy i wątrobę. Wiele innych leków na odporność, np. podawanych w kroplówce przeciwciał, nie wchodzi w tę interakcję.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- bardzo wolne tętno, zawroty głowy, uczucie słabości
- omdlenie lub uczucie bliskiego omdlenia
- mrowienie, drętwienie, pieczenie lub ból dłoni i stóp
- zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz, ból pod prawym łukiem żebrowym
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – transport
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu fluorochinolonu i selektywnego leku immunosupresyjnego należy w miarę możliwości wybrać antybiotyk z innej grupy, a gdy fluorochinolon jest konieczny – ocenić ryzyko zaburzeń rytmu i działań niepożądanych obu leków oraz monitorować pacjenta. U chorych przyjmujących fingolimod, ozanimod lub ponesimod przed włączeniem fluorochinolonu warto wykonać EKG i oznaczyć potas i magnez, a w trakcie leczenia powtórzyć EKG. Nie należy rozpoczynać leku z grupy S1P w trakcie terapii fluorochinolonem. Przy leflunomidzie i teriflunomidzie trzeba wybierać najkrótszą skuteczną kurację, zwłaszcza u pacjentów z neuropatią lub cukrzycą. Należy też kontrolować aminotransferazy i przerwać fluorochinolon przy pierwszych objawach neuropatii. U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek dawkę fluorochinolonu dostosowuje się do eGFR.
Skutek kliniczny
Przy modulatorach receptora S1P rośnie ryzyko wydłużenia odstępu QT, ciężkiej bradykardii, bloku przedsionkowo-komorowego i komorowych zaburzeń rytmu, w tym torsade de pointes. Zagrożenie jest największe w pierwszych dniach włączania leku z grupy S1P. Przy leflunomidzie i teriflunomidzie rośnie ryzyko neuropatii obwodowej, która po fluorochinolonach bywa trwała, oraz ryzyko uszkodzenia wątroby. Stężenie fluorochinolonu może być wyższe, co nasila jego działania niepożądane.
Mechanizm
Interakcja nie jest wspólna dla całej grupy B. Dotyczy dwóch podgrup. Modulatory receptora S1P (fingolimod, ozanimod, ponesimod) zwalniają rytm serca i spowalniają przewodzenie przedsionkowo-komorowe. Fingolimod może też wydłużać odstęp QT. Fluorochinolony wydłużają odstęp QT przez blokowanie kanałów potasowych hERG. Połączenie sumuje działanie proarytmiczne, a bradykardia dodatkowo sprzyja częstoskurczowi typu torsade de pointes. Leflunomid i jego aktywny metabolit teriflunomid działają addycyjnie z fluorochinolonami w kierunku neuropatii obwodowej i uszkodzenia wątroby. Teriflunomid hamuje też transporter OAT3, przez co może zwiększać stężenie wydalanych nim fluorochinolonów, zwłaszcza cyprofloksacyny[1].
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc i częstości rytmu przed i w trakcie leczenia u chorych na modulatorach receptora S1P
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- objawy neuropatii obwodowej u chorych na leflunomidzie lub teriflunomidzie
- aminotransferazy u chorych na leflunomidzie lub teriflunomidzie
- czynność nerek (eGFR) przy doborze dawki fluorochinolonu
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (krople do oczu lub uszu)droga podania · fluorochinolony | interakcja nie dotyczy | Przy miejscowym podaniu fluorochinolonu do oka lub ucha stężenie we krwi jest zbyt niskie, by wywołać istotną interakcję. |
| Włączenie modulatora receptora S1P w trakcie leczenia fluorochinolonemkolejność włączenia · selektywne leki immunosupresyjne | ryzyko rośnie | Najsilniejsze zwolnienie rytmu po fingolimodzie, ozanimodzie lub ponesimodzie występuje po pierwszych dawkach. Nie należy rozpoczynać ani wznawiać tych leków w trakcie terapii fluorochinolonem. |
| Okres eliminacji po odstawieniu leku (dla fingolimodu tygodnie, dla leflunomidu i teriflunomidu miesiące bez procedury podstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Fingolimod, leflunomid i teriflunomid długo pozostają w organizmie. Interakcję trzeba brać pod uwagę także po ich niedawnym odstawieniu. |
| eGFR ≤ 50 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Przy upośledzonej czynności nerek fluorochinolony się kumulują, co nasila ryzyko wydłużenia QT i neuropatii. Należy dostosować dawkę do eGFR. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują bradykardia, zaburzenia elektrolitowe, choroby serca i neuropatia, co zwiększa ryzyko powikłań. |
Źródła
- Liao XY, Deng QQ, Han L, Wu ZT, Peng ZL, Xie Y, et al. Leflunomide increased the renal exposure of acyclovir by inhibiting OAT1/3 and MRP2. Acta Pharmacol Sin. 2019;41(1):129-137. doi: 10.1038/s41401-019-0283-z. PMID: 31341258.
Niekorzystna interakcjaAnalogi iperytu azotowego (np. cyklofosfamid, bendamustyna, melfalan)+ Szczepionki przeciw durowi brzusznemu (np. szczepionka przeciw durowi brzusznemu, szczepionka przeciw durowi brzusznemu i tężcowi) klasaSzczepionkę przeciw durowi brzusznemu u osoby leczonej ogólnoustrojowo analogiem iperytu azotowego najlepiej podać przed rozpoczęciem chemioterapii albo po odbudowie odporności, bo w trakcie leczenia odpowiedź na szczepienie jest słabsza.Jeśli przyjmujesz lek przeciwnowotworowy z tej grupy i planujesz szczepienie przeciw durowi brzusznemu, najpierw ustal z lekarzem prowadzącym termin i rodzaj szczepionki.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek przeciwnowotworowy z tej grupy i planujesz szczepienie przeciw durowi brzusznemu, najpierw ustal z lekarzem prowadzącym termin i rodzaj szczepionki.
Leki przeciwnowotworowe z tej grupy, na przykład cyklofosfamid, bendamustyna, melfalan czy chlorambucyl, osłabiają odporność. Z tego powodu szczepionka przeciw durowi brzusznemu podana w trakcie leczenia może słabiej chronić przed chorobą. Najlepiej zaszczepić się przed rozpoczęciem leczenia albo jakiś czas po jego zakończeniu. Nawet po szczepieniu w podróży pij tylko wodę butelkowaną lub przegotowaną i nie jedz surowych potraw.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka narastająca przez kilka dni po powrocie z podróży
- ból brzucha, biegunka lub zaparcie z gorączką
- silne osłabienie, ból głowy i brak apetytu w trakcie lub po podróży
- gorączka w trakcie chemioterapii – zgłoś się do lekarza od razu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Szczepionkę przeciw durowi brzusznemu u osoby leczonej ogólnoustrojowo analogiem iperytu azotowego najlepiej podać przed rozpoczęciem chemioterapii albo po odbudowie odporności, bo w trakcie leczenia odpowiedź na szczepienie jest słabsza. Jeśli to możliwe, szczepienie wykonuje się co najmniej 2 tygodnie przed pierwszym podaniem cyklofosfamidu, ifosfamidu, bendamustyny, melfalanu, melfalanu flufenamidu lub chlorambucylu. Po zakończeniu chemioterapii zwykle odczekuje się co najmniej 3 miesiące, a po bendamustynie i leczeniu skojarzonym z przeciwciałami anty-CD20 dłużej. Gdy wyjazd do kraju endemicznego jest pilny, można podać szczepionkę inaktywowaną w trakcie leczenia. Najkorzystniej zrobić to w okresie między cyklami, przy możliwie najwyższej liczbie limfocytów, i uznać pacjenta za niepewnie chronionego. Żywej doustnej szczepionki Ty21a nie podaje się osobom w trakcie chemioterapii. Pacjentowi trzeba przypomnieć o ścisłej higienie żywności i wody w podróży niezależnie od szczepienia.
Skutek kliniczny
Szczepienie podane w trakcie chemioterapii lub krótko po niej może dać słabą ochronę albo nie dać jej wcale. Pacjent, który uważa się za zaszczepionego, może zachorować na dur brzuszny w czasie podróży do kraju endemicznego. Po szczepionce skojarzonej ochrona przed tężcem również może być niepełna. Szczepionki inaktywowane nie są groźne dla pacjenta w trakcie chemioterapii. Problem polega na ich mniejszej skuteczności.
Mechanizm
Analogi iperytu azotowego to leki alkilujące. Uszkadzają szybko dzielące się komórki, w tym limfocyty B i T, i powodują limfopenię oraz neutropenię. Bendamustyna i melfalan flufenamid wywołują długotrwałą limfopenię. Osłabiony układ odpornościowy wytwarza mniej przeciwciał przeciw antygenowi Vi i antygenom tężcowym, więc szczepionka chroni słabiej. W przypadku żywej, doustnej szczepionki zawierającej atenuowany szczep Salmonella Typhi Ty21a dochodzi teoretyczne ryzyko zakażenia szczepem szczepionkowym u osoby z głęboką immunosupresją. Leki z grupy A nie wchodzą ze szczepionkami w interakcje farmakokinetyczne. Interakcja wynika z działania immunosupresyjnego, wspólnego dla wszystkich ogólnoustrojowo stosowanych leków grupy A, i dotyczy obu szczepionek grupy B.
Monitorować
- data ostatniego i planowanego podania leku alkilującego względem terminu szczepienia
- liczba limfocytów i neutrofilów przed szczepieniem
- rodzaj szczepionki – inaktywowana polisacharydowa Vi lub skojarzona z toksoidem tężcowym albo żywa doustna
- potrzeba ponownego szczepienia po odbudowie odporności, jeśli szczepiono w trakcie leczenia
- objawy duru brzusznego po powrocie z kraju endemicznego mimo szczepienia
Kiedy ocena się zmienia
| Żywa doustna szczepionka Ty21apostać · szczepionki przeciw durowi brzusznemu | ryzyko rośnie | Żywej atenuowanej szczepionki doustnej nie podaje się osobom w trakcie chemioterapii lekami alkilującymi ani w okresie głębokiej immunosupresji po jej zakończeniu, bo istnieje ryzyko zakażenia szczepem szczepionkowym. Zamiast niej stosuje się szczepionkę inaktywowaną. |
| Na skórę (żel z chlormetyną)droga podania · analogi iperytu azotowego | ryzyko maleje | Chlormetyna stosowana miejscowo na skórę praktycznie nie przenika do krwi i nie osłabia odpowiedzi na szczepienie. |
| odstep ≥ 2 tygodnie przed rozpoczęciem chemioterapiipacjent | ryzyko maleje | Szczepienie inaktywowaną szczepionką co najmniej 2 tygodnie przed pierwszą dawką leku alkilującego pozwala uzyskać prawidłową odpowiedź odpornościową. |
| odstep ≥ 3 miesiące po zakończeniu chemioterapiipacjent | ryzyko maleje | Po zakończeniu chemioterapii odpowiedź na szczepienie stopniowo wraca. Przy długotrwałej limfopenii, na przykład po bendamustynie lub leczeniu skojarzonym z przeciwciałami anty-CD20, odstęp powinien być dłuższy i zależy od decyzji lekarza. |
| Szczepienie wykonane w trakcie chemioterapiiczas leczenia · pacjent | inne zalecenie | Osoby zaszczepionej w trakcie leczenia nie należy uważać za w pełni chronioną. Po odbudowie odporności warto rozważyć ponowne szczepienie przed kolejnym wyjazdem do kraju endemicznego. |
Niekorzystna interakcjaAntybiotyki działające w jelitach (np. ryfaksymina, fidaksomycyna)+ Szczepionki przeciw durowi brzusznemu (np. szczepionka przeciw durowi brzusznemu) klasaDoustnej żywej szczepionki przeciw durowi brzusznemu nie podaje się w trakcie leczenia antybiotykiem działającym w jelitach – pierwszą kapsułkę szczepionki podaj co najmniej 3 dni po ostatniej dawce antybiotyku, a antybiotyk włącz co najmniej 3 dni po ostatniej kapsułce szczepionki.Jeśli bierzesz antybiotyk działający w jelitach, a masz przyjąć szczepionkę przeciw durowi brzusznemu w kapsułkach, zachowaj co najmniej 3 dni odstępu od ostatniej dawki antybiotyku do pierwszej kapsułki oraz od ostatniej kapsułki do kolejnego antybiotyku, a w razie wątpliwości zapytaj farmaceutę lub lekarza.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli bierzesz antybiotyk działający w jelitach, a masz przyjąć szczepionkę przeciw durowi brzusznemu w kapsułkach, zachowaj co najmniej 3 dni odstępu od ostatniej dawki antybiotyku do pierwszej kapsułki oraz od ostatniej kapsułki do kolejnego antybiotyku, a w razie wątpliwości zapytaj farmaceutę lub lekarza.
Szczepionka przeciw durowi brzusznemu w kapsułkach zawiera żywe, osłabione bakterie, które muszą przeżyć w jelicie, żeby organizm nauczył się bronić przed chorobą. Antybiotyki działające w jelitach, na przykład ryfaksymina albo fidaksomycyna, mogą te bakterie zabić i wtedy szczepienie nie zadziała. Nie poczujesz żadnych objawów, ale możesz nie być chroniony przed durem brzusznym w podróży. Szczepionek podawanych w zastrzyku ten problem nie dotyczy, a nystatyna, która leczy grzybice, nie przeszkadza w szczepieniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- Lekarz przepisał ci antybiotyk w trakcie przyjmowania kapsułek szczepionki przeciw durowi brzusznemu albo w ciągu kilku dni po ostatniej kapsułce
- Pominąłeś lub przyjąłeś kapsułkę szczepionki w trakcie leczenia antybiotykiem – zapytaj, czy trzeba powtórzyć szczepienie
- Gorączka, bóle brzucha lub biegunka po powrocie z podróży mimo szczepienia – zgłoś się do lekarza i powiedz o podróży
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Doustnej żywej szczepionki przeciw durowi brzusznemu nie podaje się w trakcie leczenia antybiotykiem działającym w jelitach – pierwszą kapsułkę szczepionki podaj co najmniej 3 dni po ostatniej dawce antybiotyku, a antybiotyk włącz co najmniej 3 dni po ostatniej kapsułce szczepionki. Jeśli antybiotykoterapii nie można przesunąć, a wyjazd jest bliski, wybierz szczepionkę polisacharydową Vi podawaną we wstrzyknięciu. Dotyczy to przede wszystkim ryfaksyminy, której stosowanie trzeba zaplanować z odpowiednim odstępem od szczepienia. Przy fidaksomycynie ryzyko jest mniejsze, ale zachowaj ten sam odstęp. Jeśli antybiotyk przyjęto w trakcie kursu szczepienia doustnego, rozważ powtórzenie pełnego kursu po zakończeniu antybiotykoterapii albo podanie szczepionki wstrzykiwanej. Nystatyna oraz szczepionka przeciw durowi brzusznemu i tężcowi nie wymagają odstępu.
Skutek kliniczny
Szczepienie może okazać się nieskuteczne, a pacjent nie uzyska ochrony przed durem brzusznym, choć będzie przekonany, że jest zaszczepiony. Interakcja nie powoduje działań niepożądanych ani nie zmienia skuteczności antybiotyku. Jej skutkiem jest wyłącznie utrata ochrony poszczepiennej, co ma znaczenie przed wyjazdem do kraju, w którym dur brzuszny występuje endemicznie.
Mechanizm
Doustna szczepionka przeciw durowi brzusznemu zawiera żywe, osłabione pałeczki Salmonella Typhi szczepu Ty21a. Aby wywołać odporność, muszą one przeżyć w jelicie i skolonizować błonę śluzową. Antybiotyki działające w świetle jelita osiągają tam wysokie stężenia i mogą zabić bakterie szczepionkowe, zanim pobudzą układ odpornościowy. Ryfaksymina ma szerokie spektrum obejmujące pałeczki jelitowe Gram-ujemne, w tym Salmonella, więc ryzyko unieczynnienia szczepionki jest dla niej największe. Fidaksomycyna działa głównie na bakterie Gram-dodatnie, a na pałeczki Gram-ujemne słabo, dlatego ryzyko jest mniejsze, ale nie da się go wykluczyć. Szczepionki podawane we wstrzyknięciu (polisacharydowa Vi i skojarzona z anatoksyną tężcową) nie zawierają żywych bakterii i nie podlegają tej interakcji.
Monitorować
- Ustal postać szczepionki – doustna żywa (kapsułki) czy wstrzykiwana
- Sprawdź datę ostatniej dawki antybiotyku i planowany termin pierwszej kapsułki szczepionki
- Zapytaj o planowane lub prawdopodobne leczenie antybiotykiem w trakcie kursu szczepienia i przez kilka dni po nim
- Sprawdź, czy wszystkie dawki szczepionki doustnej zostały przyjęte zgodnie ze schematem i w odstępie od antybiotyku
Kiedy ocena się zmienia
| Wstrzyknięcie (domięśniowe lub podskórne)droga podania · szczepionki przeciw durowi brzusznemu | interakcja nie dotyczy | Szczepionki przeciw durowi brzusznemu podawane we wstrzyknięciu nie zawierają żywych bakterii i antybiotyki działające w jelitach nie zmniejszają ich skuteczności. |
| Doustna (kapsułki, żywa szczepionka Ty21a)droga podania · szczepionki przeciw durowi brzusznemu | ryzyko rośnie | Interakcja dotyczy wyłącznie doustnej żywej szczepionki Ty21a, której skuteczność zależy od przeżycia bakterii w jelicie. |
| odstep ≥ 3 dni między ostatnią dawką antybiotyku a pierwszą kapsułką szczepionki oraz między ostatnią kapsułką a włączeniem antybpacjent | ryzyko maleje | Zachowanie odstępu co najmniej 3 dni w obu kierunkach pozwala bakteriom szczepionkowym skolonizować jelito i wywołać odpowiedź immunologiczną. |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.