Interakcje / Butyrofenony / Butyrofenony i fluorochinolony
Jaki opis pokazać?
Połączenie przeciwwskazane
Należy unikać jednoczesnego stosowania fluorochinolonu wydłużającego odstęp QT i haloperydolu, ponieważ połączenie to zwiększa ryzyko groźnych komorowych zaburzeń rytmu serca, a ChPL haloperydolu przeciwwskazuje łączenie go z lekami wydłużającymi QT.
Nie przyjmuj antybiotyku z grupy fluorochinolonów razem z haloperydolem bez wyraźnej decyzji lekarza i powiedz lekarzowi oraz farmaceucie, że stosujesz oba leki, także jeśli haloperydol dostajesz w zastrzykach.
Interakcja klasy Fluorochinolony + butyrofenony
Opis dotyczy wszystkich leków z obu grup, poza wyjątkami wymienionymi niżej.
- Fluorochinolony
- lewofloksacyna, cyprofloksacyna, norfloksacyna, delafloksacyna
- Butyrofenony
- haloperydol
Wyjątki – te leki zachowują się inaczej
- delafloksacyna – Delafloksacyna w odróżnieniu od pozostałych fluorochinolonów nie wydłuża w istotny klinicznie sposób odstępu QT, dlatego nie dodaje się do proarytmicznego działania haloperydolu. Połączenie nie wymaga ograniczeń wynikających z tej interakcji, choć u pacjentów z innymi czynnikami ryzyka zaburzeń rytmu zachowuje się zwykłą ostrożność.
Połączenie przeciwwskazaneButyrofenony+ Fluorochinolony klasaNależy unikać jednoczesnego stosowania fluorochinolonu wydłużającego odstęp QT i haloperydolu, ponieważ połączenie to zwiększa ryzyko groźnych komorowych zaburzeń rytmu serca, a ChPL haloperydolu przeciwwskazuje łączenie go z lekami wydłużającymi QT.Nie przyjmuj antybiotyku z grupy fluorochinolonów razem z haloperydolem bez wyraźnej decyzji lekarza i powiedz lekarzowi oraz farmaceucie, że stosujesz oba leki, także jeśli haloperydol dostajesz w zastrzykach.ChPL: nie sprawdzonoszybki (godziny)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj antybiotyku z grupy fluorochinolonów razem z haloperydolem bez wyraźnej decyzji lekarza i powiedz lekarzowi oraz farmaceucie, że stosujesz oba leki, także jeśli haloperydol dostajesz w zastrzykach.
Niektóre antybiotyki z grupy fluorochinolonów, takie jak lewofloksacyna, cyprofloksacyna i norfloksacyna, oraz lek przeciwpsychotyczny haloperydol mogą zaburzać przewodzenie prądu w sercu. Przyjmowane razem zwiększają ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca, które mogą prowadzić do omdlenia, a nawet zagrażać życiu. Ryzyko jest większe u osób starszych, z chorobami serca i przy niskim poziomie potasu lub magnezu. Delafloksacyna nie ma tego działania w istotnym stopniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub uczucie nierównego bicia serca
- nagłe zawroty głowy
- omdlenie lub uczucie, że zaraz zemdlejesz
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- drgawki
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Należy unikać jednoczesnego stosowania fluorochinolonu wydłużającego odstęp QT i haloperydolu, ponieważ połączenie to zwiększa ryzyko groźnych komorowych zaburzeń rytmu serca, a ChPL haloperydolu przeciwwskazuje łączenie go z lekami wydłużającymi QT. U pacjenta leczonego haloperydolem zakażenie najlepiej leczyć antybiotykiem z innej grupy dobranym do drobnoustroju i miejsca zakażenia. Gdy fluorochinolon jest niezbędny, a w danym wskazaniu można zastosować delafloksacynę, należy rozważyć ten lek, ponieważ nie wydłuża on istotnie QT. Jeśli lewofloksacyny, cyprofloksacyny lub norfloksacyny nie da się zastąpić, decyzję podejmuje lekarz po ocenie korzyści i ryzyka, przed włączeniem wykonuje się EKG oraz oznacza potas i magnez, wyrównuje niedobory elektrolitów, stosuje najmniejszą skuteczną dawkę haloperydolu i unika podania dożylnego bez monitorowania EKG. Przy haloperydolu w postaci dekanianu interakcja może utrzymywać się jeszcze przez kilka tygodni po ostatnim wstrzyknięciu.
Skutek kliniczny
Wydłużenie odstępu QT z ryzykiem częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes, omdleń i nagłego zgonu sercowego. Ryzyko jest największe przy dożylnym podaniu haloperydolu, dużych dawkach, u osób starszych, przy hipokaliemii lub hipomagnezemii, bradykardii, chorobach serca, wrodzonym zespole długiego QT oraz przy stosowaniu kolejnych leków wydłużających QT.
Mechanizm
Fluorochinolony i haloperydol wydłużają odstęp QT, ponieważ hamują szybką składową opóźnionego prostownikowego prądu potasowego (kanał hERG) w kardiomiocytach i wydłużają repolaryzację komór. Przy jednoczesnym stosowaniu działania te sumują się, co zwiększa ryzyko torsade de pointes. Siła wpływu na QT jest różna w obrębie fluorochinolonów – lewofloksacyna wydłuża QT wyraźniej niż cyprofloksacyna i norfloksacyna, ale dla wszystkich trzech ryzyko jest klinicznie istotne w połączeniu z haloperydolem. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i nie zależy od zmian stężeń leków. Delafloksacyna nie wydłuża istotnie odstępu QT i stanowi wyjątek w klasie.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed włączeniem fluorochinolonu i w trakcie leczenia skojarzonego
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- częstość i rytm serca, zwłaszcza bradykardia
- objawy kołatania serca, zawrotów głowy i omdleń
- inne stosowane leki wydłużające odstęp QT
Kiedy ocena się zmienia
| Dożylnadroga podania · butyrofenony | ryzyko rośnie | Dożylne podanie haloperydolu wiąże się z największym ryzykiem wydłużenia QT i torsade de pointes. W połączeniu z fluorochinolonem wydłużającym QT wymaga ciągłego monitorowania EKG albo zastosowania innego leku. |
| Duża dawkadawka · butyrofenony | ryzyko rośnie | Wpływ haloperydolu na QT zależy od dawki, dlatego przy dużych dawkach ryzyko sumowania z fluorochinolonem jest wyraźnie większe. |
| Dekanian haloperydolu (iniekcje o przedłużonym działaniu)postać · butyrofenony | inne zalecenie | Haloperydol w postaci dekanianu uwalnia się powoli i działa przez kilka tygodni, więc nie można go szybko odstawić. Interakcję należy uwzględniać także wtedy, gdy ostatnie wstrzyknięcie było kilka tygodni wcześniej, i w pierwszej kolejności zmienić antybiotyk. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroby serca, zaburzenia elektrolitowe, gorsza czynność nerek i wielolekowość, co zwiększa ryzyko torsade de pointes. U starszych pacjentów z otępieniem haloperydol niesie też dodatkowe ryzyko niezależne od tej interakcji. |
| Obniżony eGFR bez dostosowania dawki fluorochinolonueGFR · fluorochinolony | ryzyko rośnie | Lewofloksacyna, cyprofloksacyna i norfloksacyna są wydalane przez nerki. Przy niewydolności nerek bez zmniejszenia dawki ich stężenia rosną, co nasila wpływ na QT. |
Alkohol przy tych lekach
Butyrofenony a alkohol: brak opisu w bazie.
Fluorochinolony a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 31
Połączenie przeciwwskazaneFluorochinolony+ Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu fluorochinolonu i leku z grupy SSRI należy ocenić czynniki ryzyka wydłużenia odstępu QT i, gdy to możliwe, wybrać antybiotyk z innej grupy.Jeśli przyjmujesz antybiotyk z grupy fluorochinolonów i lek przeciwdepresyjny z grupy SSRI, powiedz lekarzowi o obu lekach i o chorobach serca, a leku przeciwdepresyjnego nie odstawiaj samodzielnie.ChPL: przeciwwskazaneszybki (godziny)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz antybiotyk z grupy fluorochinolonów i lek przeciwdepresyjny z grupy SSRI, powiedz lekarzowi o obu lekach i o chorobach serca, a leku przeciwdepresyjnego nie odstawiaj samodzielnie.
Antybiotyki z grupy fluorochinolonów, takie jak lewofloksacyna czy cyprofloksacyna, oraz niektóre leki przeciwdepresyjne, na przykład cytalopram czy escytalopram, mogą wpływać na rytm serca. Przyjmowane razem zwiększają ryzyko groźnych zaburzeń rytmu, szczególnie u osób starszych i chorujących na serce. U większości osób połączenie jest stosowane bezpiecznie, ale lekarz może zlecić EKG lub wybrać inny antybiotyk.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- nagłe zawroty głowy
- zasłabnięcie lub omdlenie
- drgawki
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu fluorochinolonu i leku z grupy SSRI należy ocenić czynniki ryzyka wydłużenia odstępu QT i, gdy to możliwe, wybrać antybiotyk z innej grupy. Połączenia cytalopramu lub escytalopramu z lewofloksacyną, cyprofloksacyną lub norfloksacyną najlepiej unikać u pacjentów z wrodzonym lub nabytym wydłużeniem QT, chorobą serca, bradykardią, hipokaliemią lub hipomagnezemią oraz przyjmujących inne leki wydłużające QT. Jeśli fluorochinolon jest niezbędny, należy wyrównać zaburzenia elektrolitowe, wykonać EKG przed leczeniem i w jego trakcie u pacjentów z grupy ryzyka oraz nie przekraczać zalecanej maksymalnej dawki cytalopramu lub escytalopramu[1]. Nie należy przerywać leku SSRI na czas krótkiej antybiotykoterapii, bo grozi to objawami odstawienia. Przy długotrwałej potrzebie łączenia leków u pacjenta z czynnikami ryzyka warto rozważyć zmianę leku przeciwdepresyjnego na sertralinę.
Skutek kliniczny
Główne zagrożenie to wydłużenie odstępu QT z ryzykiem częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes, omdleń i nagłego zgonu sercowego. Ryzyko jest największe przy połączeniu lewofloksacyny lub cyprofloksacyny z cytalopramem lub escytalopramem. Rzadziej mogą wystąpić drgawki, zwłaszcza u osób z padaczką lub innymi czynnikami obniżającymi próg drgawkowy.
Mechanizm
Fluorochinolony blokują kanały potasowe hERG odpowiedzialne za prąd IKr w kardiomiocytach i wydłużają repolaryzację komór. Leki z grupy SSRI działają w ten sam sposób, a efekt zależy od dawki. Najsilniej działają cytalopram i escytalopram, słabiej fluoksetyna, paroksetyna i fluwoksamina, a najsłabiej sertralina[2]. Działania obu grup sumują się, więc rośnie ryzyko wydłużenia odstępu QT. Dodatkowo fluorochinolony obniżają próg drgawkowy przez antagonizm wobec receptora GABA-A, a leki SSRI mogą go obniżać w niewielkim stopniu, co sumuje się u osób predysponowanych. Cyprofloksacyna i norfloksacyna hamują CYP1A2 i mogą umiarkowanie zwiększać stężenie fluwoksaminy, ale to składnik o mniejszym znaczeniu niż interakcja farmakodynamiczna. Interakcja dotyczy w różnym stopniu wszystkich par z wyjątkiem delafloksacyny.
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc przed leczeniem i w trakcie u pacjentów z czynnikami ryzyka
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- objawy kołatania serca, zawrotów głowy i omdleń
- występowanie drgawek u pacjentów z padaczką lub obniżonym progiem drgawkowym
- czynność nerek przy stosowaniu lewofloksacyny lub cyprofloksacyny
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (krople do oczu lub uszu)droga podania · fluorochinolony | interakcja nie dotyczy | Przy miejscowym stosowaniu fluorochinolonu do oka lub ucha stężenie w surowicy jest znikome i nie wpływa istotnie na odstęp QT. |
| Dożylnadroga podania · fluorochinolony | ryzyko rośnie | Podanie dożylne, zwłaszcza szybki wlew, daje wyższe stężenia szczytowe fluorochinolonu i silniejszy wpływ na repolaryzację. |
| Maksymalna zalecana dawka cytalopramu lub escytalopramudawka · selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny | ryzyko rośnie | Wydłużenie QT przez cytalopram i escytalopram zależy od dawki, więc przy dawkach maksymalnych ryzyko sumowania działania jest największe. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroby serca, zaburzenia elektrolitowe i pogorszona czynność nerek, a dla cytalopramu i escytalopramu obowiązują niższe dawki maksymalne. |
| Obniżony, wymagający korekty dawki fluorochinolonueGFR · pacjent | ryzyko rośnie | Lewofloksacyna, cyprofloksacyna i norfloksacyna są wydalane przez nerki, więc bez korekty dawki kumulują się i silniej wydłużają QT. |
Źródła
- Koide T, Ito H, Ohashi R, Maekawa E, Ito K. Lascufloxacin-Induced QT Prolongation in an Elderly Patient Treated With Escitalopram: A Case Report. Cureus. 2026;18(5):e109291. doi: 10.7759/cureus.109291. PMID: 42326111.
- Fung KW, Baye F, Kapusnik-Uner J, McDonald CJ. Using Medicare Data to Assess the Proarrhythmic Risk of Non-Cardiac Treatment Drugs that Prolong the QT Interval in Older Adults: An Observational Cohort Study. Drugs Real World Outcomes. 2021;8(2):173-185. doi: 10.1007/s40801-021-00230-1. PMID: 33569737.
Połączenie przeciwwskazaneButyrofenony+ Inhibitory kinazy BCR-ABL klasaW czasie leczenia inhibitorem kinazy BCR-ABL wydłużającym odstęp QT należy unikać haloperydolu, a jeśli jego podanie jest niezbędne, decyzję podejmuje lekarz po ocenie EKG oraz wyrównaniu stężenia potasu i magnezu.Nie zaczynaj brać haloperydolu w czasie leczenia lekiem na białaczkę bez rozmowy z lekarzem prowadzącym, a jeśli już bierzesz oba leki, niczego nie odstawiaj samodzielnie i poproś lekarza o kontrolę EKG.ChPL: nie sprawdzonoopóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie zaczynaj brać haloperydolu w czasie leczenia lekiem na białaczkę bez rozmowy z lekarzem prowadzącym, a jeśli już bierzesz oba leki, niczego nie odstawiaj samodzielnie i poproś lekarza o kontrolę EKG.
Haloperydol oraz niektóre leki na przewlekłą białaczkę szpikową, na przykład nilotynib, dazatynib i bosutynib, mogą zaburzać rytm serca, a razem robią to silniej. W rzadkich przypadkach może to prowadzić do groźnej arytmii i utraty przytomności. Imatynib mniej wpływa na serce, ale może zwiększać ilość haloperydolu we krwi i nasilać jego działania niepożądane, takie jak senność czy drżenie. Ryzyko rośnie przy biegunce i wymiotach, bo organizm traci wtedy potas i magnez.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca albo nierówne bicie serca
- omdlenie lub nagłe zasłabnięcie
- silne zawroty głowy
- duszność albo ból w klatce piersiowej
- sztywność mięśni, drżenie lub mimowolne ruchy
- nadmierna senność
- biegunka lub wymioty trwające dłużej niż dobę
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
W czasie leczenia inhibitorem kinazy BCR-ABL wydłużającym odstęp QT należy unikać haloperydolu, a jeśli jego podanie jest niezbędne, decyzję podejmuje lekarz po ocenie EKG oraz wyrównaniu stężenia potasu i magnezu. Przeciwwskazanie wynika z ChPL haloperydolu, który wyklucza jednoczesne stosowanie leków wydłużających odstęp QT. Dotyczy to nilotynibu, dazatynibu, bosutynibu i asciminibu, przy czym nilotynib niesie największe ryzyko, ponieważ działa przez oba mechanizmy. Gdy leczenia przeciwpsychotycznego nie można odroczyć, lepiej wybrać lek o mniejszym wpływie na odstęp QT. Gdy haloperydol musi zostać podany, należy użyć najmniejszej skutecznej dawki, unikać drogi dożylnej i kontrolować EKG w trakcie leczenia. Przy imatynibie połączenie jest dopuszczalne, ale trzeba obserwować objawy przedawkowania haloperydolu i rozważyć mniejszą dawkę. Przy ponatynibie zaleca się wyjściowe EKG i ostrożność u chorych z chorobami serca.
Skutek kliniczny
Najgroźniejszym skutkiem jest nadmierne wydłużenie odstępu QT z ryzykiem częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes, omdleń i nagłego zgonu sercowego. Wzrost stężenia haloperydolu może też nasilać objawy pozapiramidowe, sedację i niedociśnienie. Ryzyko rośnie przy hipokaliemii, hipomagnezemii, bradykardii, chorobach serca i u osób starszych. Biegunka i wymioty, częste w czasie leczenia inhibitorami kinazy BCR-ABL, sprzyjają zaburzeniom elektrolitowym.
Mechanizm
Haloperydol wydłuża odstęp QT przez blokowanie kanałów potasowych hERG w mięśniu sercowym. Nilotynib, dazatynib, bosutynib i asciminib również wydłużają odstęp QT, dlatego te działania się sumują. Nilotynib i w mniejszym stopniu dazatynib hamują CYP3A4, który razem z CYP2D6 metabolizuje haloperydol, co może dodatkowo zwiększać jego stężenie. Imatynib nie wydłuża istotnie odstępu QT, ale hamuje CYP3A4 i CYP2D6, więc działa głównie przez wzrost stężenia haloperydolu. Ponatynib nie wydłuża istotnie odstępu QT, ale ma własne działanie kardiotoksyczne.
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc przed rozpoczęciem i w trakcie jednoczesnego leczenia
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- częstość i miarowość rytmu serca
- objawy pozapiramidowe (drżenie, sztywność, niepokój ruchowy)
- nadmierna senność i niedociśnienie
- biegunka i wymioty jako przyczyna zaburzeń elektrolitowych
Kiedy ocena się zmienia
| Dożylnadroga podania · butyrofenony | ryzyko rośnie | Haloperydol podany dożylnie wiąże się z największym ryzykiem wydłużenia odstępu QT i torsade de pointes. Przy takim podaniu konieczne jest ciągłe monitorowanie EKG. |
| Duża dawka lub szybkie zwiększanie dawkidawka · butyrofenony | ryzyko rośnie | Wpływ haloperydolu na odstęp QT zależy od dawki i stężenia. Duże dawki w połączeniu z inhibitorem kinazy BCR-ABL hamującym jego metabolizm szczególnie zwiększają ryzyko. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częstsze są choroby serca, zaburzenia elektrolitowe i nadwrażliwość na działania niepożądane haloperydolu, co zwiększa ryzyko arytmii i objawów pozapiramidowych. |
| Inhibitor kinazy BCR-ABL dołączany do stałego leczenia haloperydolemkolejność włączenia · inhibitory kinazy BCR-ABL | inne zalecenie | Gdy inhibitor kinazy BCR-ABL jest włączany u pacjenta przewlekle leczonego haloperydolem, hematolog i psychiatra powinni wspólnie rozważyć zmianę leku przeciwpsychotycznego przed rozpoczęciem terapii. Jeśli nie jest to możliwe, potrzebne są EKG wyjściowe i kontrolne oraz ocena działań niepożądanych haloperydolu w pierwszych tygodniach. |
Niekorzystna interakcjaFluorochinolony+ Inhibitory kinazy BCR-ABL klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu fluorochinolonu i inhibitora kinazy BCR-ABL lepiej wybrać antybiotyk, który nie wydłuża odstępu QT, a jeśli fluorochinolon jest konieczny, trzeba wykonać EKG przed włączeniem i w trakcie leczenia oraz wyrównać stężenie potasu i magnezu.Jeśli przyjmujesz lek na białaczkę z tej grupy, a lekarz chce przepisać ci antybiotyk z grupy fluorochinolonów, powiedz mu o tym, bo może zlecić EKG albo wybrać inny antybiotyk.ChPL: niezalecaneszybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek na białaczkę z tej grupy, a lekarz chce przepisać ci antybiotyk z grupy fluorochinolonów, powiedz mu o tym, bo może zlecić EKG albo wybrać inny antybiotyk.
Niektóre antybiotyki z grupy fluorochinolonów, takie jak cyprofloksacyna czy lewofloksacyna, oraz część leków stosowanych w przewlekłej białaczce szpikowej, takich jak nilotynib czy bosutynib, mogą zaburzać rytm serca. Przyjmowane razem nasilają to działanie, a cyprofloksacyna może dodatkowo zwiększać ilość leku przeciwbiałaczkowego w organizmie. Rzadko prowadzi to do groźnych zaburzeń rytmu i omdleń. Imatynib, asciminib i delafloksacyna praktycznie nie powodują tego problemu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub uczucie nierównego bicia serca
- zawroty głowy albo uczucie, że zaraz zemdlejesz
- omdlenie lub krótka utrata przytomności
- nagła duszność albo ból w klatce piersiowej
- nasilona biegunka lub silne nudności podczas przyjmowania antybiotyku
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu fluorochinolonu i inhibitora kinazy BCR-ABL lepiej wybrać antybiotyk, który nie wydłuża odstępu QT, a jeśli fluorochinolon jest konieczny, trzeba wykonać EKG przed włączeniem i w trakcie leczenia oraz wyrównać stężenie potasu i magnezu. Połączenia z nilotynibem należy unikać, a gdy nie ma alternatywy, rozważyć przerwę w nilotynibie na czas antybiotykoterapii po konsultacji z hematologiem. Cyprofloksacyny nie należy łączyć z bosutynibem, a jeśli jest to nieuniknione, trzeba ściśle obserwować działania niepożądane bosutynibu i rozważyć zmniejszenie jego dawki. Przy dazatynibie i ponatynibie wystarcza zwykle kontrola EKG i elektrolitów, z większą ostrożnością przy cyprofloksacynie niż przy lewofloksacynie. Należy unikać dokładania kolejnych leków wydłużających QT i leków powodujących utratę potasu. Delafloksacyna, imatynib i asciminib nie wymagają szczególnego postępowania z powodu tej interakcji.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko wydłużenia odstępu QT i komorowych zaburzeń rytmu, w tym częstoskurczu typu torsade de pointes, omdleń i nagłego zgonu sercowego. Ryzyko jest największe dla nilotynibu, który sam w sobie wyraźnie wydłuża QT, oraz dla połączeń z cyprofloksacyną, gdzie do efektu na QT dochodzi wzrost stężenia inhibitora kinazy. Przy bosutynibie i cyprofloksacynie wzrost ekspozycji może dodatkowo nasilać biegunkę, nudności i hepatotoksyczność[1].
Mechanizm
Głównym mechanizmem wspólnym dla klasy jest addycyjne wydłużenie odstępu QT, ponieważ fluorochinolony blokują kanał potasowy hERG, a większość inhibitorów kinazy BCR-ABL – zwłaszcza nilotynib, a w mniejszym stopniu dazatynib, bosutynib i ponatynib – również opóźnia repolaryzację komór. Dodatkowo cyprofloksacyna i w mniejszym stopniu norfloksacyna hamują CYP3A4, przez który metabolizowane są nilotynib, bosutynib, dazatynib i ponatynib, co może zwiększać ich stężenie i tym samym nasilać zarówno wpływ na QT, jak i inne działania niepożądane[1]. Lewofloksacyna nie hamuje CYP3A4, więc w jej przypadku interakcja ma wyłącznie charakter farmakodynamiczny[2].
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed włączeniem fluorochinolonu i po kilku dniach leczenia
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- objawy zaburzeń rytmu serca, takie jak kołatanie serca, zawroty głowy i omdlenia
- przy połączeniu z cyprofloksacyną – działania niepożądane inhibitora kinazy, zwłaszcza biegunka, nudności i aktywność aminotransferaz
- czynność nerek, ponieważ od niej zależy ekspozycja na lewofloksacynę i cyprofloksacynę
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (krople do oczu lub uszu)droga podania · fluorochinolony | interakcja nie dotyczy | Fluorochinolony stosowane miejscowo do oka lub ucha osiągają pomijalne stężenia ogólnoustrojowe, więc nie wydłużają QT i nie hamują CYP3A4 w stopniu istotnym klinicznie. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroby serca, zaburzenia elektrolitowe i pogorszona czynność nerek, co zwiększa ryzyko wydłużenia QT przy tym połączeniu. |
| eGFR ≤ 50 ml/min/1,73 m²fluorochinolony | ryzyko rośnie | Lewofloksacyna i w mniejszym stopniu cyprofloksacyna są wydalane przez nerki, więc przy upośledzonej czynności nerek bez dostosowania dawki rośnie ich stężenie i wpływ na QT. |
| Włączenie cyprofloksacyny lub norfloksacyny u pacjenta leczonego bosutynibem lub nilotynibemkolejność włączenia · inhibitory kinazy BCR-ABL | inne zalecenie | Dołączenie fluorochinolonu hamującego CYP3A4 do stabilnej dawki bosutynibu lub nilotynibu podnosi ich stężenie w ciągu kilku dni, dlatego w tej sytuacji należy preferować lewofloksacynę lub antybiotyk spoza klasy, a przy braku alternatywy rozważyć czasową modyfikację leczenia inhibitorem kinazy z hematologiem. |
Źródła
- Hsyu PH, Pignataro DS, Matschke K. Effect of aprepitant, a moderate CYP3A4 inhibitor, on bosutinib exposure in healthy subjects. Eur J Clin Pharmacol. 2016;73(1):49-56. doi: 10.1007/s00228-016-2108-z. PMID: 27718000.
- Szałek E, Karbownik A, Grabowski T, Sobańska K, Wolc A, Grześkowiak E. Pharmacokinetics of sunitinib in combination with fluoroquinolones in rabbit model. Pharmacol Rep. 2013;65(5):1383-90. doi: 10.1016/s1734-1140(13)71497-x. PMID: 24399735.
Niekorzystna interakcjaFluorochinolony+ Selektywne leki immunosupresyjne klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu fluorochinolonu i selektywnego leku immunosupresyjnego należy w miarę możliwości wybrać antybiotyk z innej grupy, a gdy fluorochinolon jest konieczny – ocenić ryzyko zaburzeń rytmu i działań niepożądanych obu leków oraz monitorować pacjenta.Jeśli przyjmujesz lek obniżający odporność i dostajesz antybiotyk z grupy fluorochinolonów, powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie, bo może być potrzebne EKG albo inny antybiotyk.ChPL: ostrożnośćszybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek obniżający odporność i dostajesz antybiotyk z grupy fluorochinolonów, powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie, bo może być potrzebne EKG albo inny antybiotyk.
Antybiotyki z grupy fluorochinolonów, np. cyprofloksacyna i lewofloksacyna, mogą zaburzać rytm serca. Niektóre leki na stwardnienie rozsiane, np. fingolimod, ozanimod i ponesimod, zwalniają pracę serca, więc razem mogą wywołać groźne zaburzenia rytmu. Leki stosowane w reumatoidalnym zapaleniu stawów i stwardnieniu rozsianym, takie jak leflunomid i teriflunomid, mogą razem z tymi antybiotykami uszkadzać nerwy i wątrobę. Wiele innych leków na odporność, np. podawanych w kroplówce przeciwciał, nie wchodzi w tę interakcję.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- bardzo wolne tętno, zawroty głowy, uczucie słabości
- omdlenie lub uczucie bliskiego omdlenia
- mrowienie, drętwienie, pieczenie lub ból dłoni i stóp
- zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz, ból pod prawym łukiem żebrowym
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – transport
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu fluorochinolonu i selektywnego leku immunosupresyjnego należy w miarę możliwości wybrać antybiotyk z innej grupy, a gdy fluorochinolon jest konieczny – ocenić ryzyko zaburzeń rytmu i działań niepożądanych obu leków oraz monitorować pacjenta. U chorych przyjmujących fingolimod, ozanimod lub ponesimod przed włączeniem fluorochinolonu warto wykonać EKG i oznaczyć potas i magnez, a w trakcie leczenia powtórzyć EKG. Nie należy rozpoczynać leku z grupy S1P w trakcie terapii fluorochinolonem. Przy leflunomidzie i teriflunomidzie trzeba wybierać najkrótszą skuteczną kurację, zwłaszcza u pacjentów z neuropatią lub cukrzycą. Należy też kontrolować aminotransferazy i przerwać fluorochinolon przy pierwszych objawach neuropatii. U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek dawkę fluorochinolonu dostosowuje się do eGFR.
Skutek kliniczny
Przy modulatorach receptora S1P rośnie ryzyko wydłużenia odstępu QT, ciężkiej bradykardii, bloku przedsionkowo-komorowego i komorowych zaburzeń rytmu, w tym torsade de pointes. Zagrożenie jest największe w pierwszych dniach włączania leku z grupy S1P. Przy leflunomidzie i teriflunomidzie rośnie ryzyko neuropatii obwodowej, która po fluorochinolonach bywa trwała, oraz ryzyko uszkodzenia wątroby. Stężenie fluorochinolonu może być wyższe, co nasila jego działania niepożądane.
Mechanizm
Interakcja nie jest wspólna dla całej grupy B. Dotyczy dwóch podgrup. Modulatory receptora S1P (fingolimod, ozanimod, ponesimod) zwalniają rytm serca i spowalniają przewodzenie przedsionkowo-komorowe. Fingolimod może też wydłużać odstęp QT. Fluorochinolony wydłużają odstęp QT przez blokowanie kanałów potasowych hERG. Połączenie sumuje działanie proarytmiczne, a bradykardia dodatkowo sprzyja częstoskurczowi typu torsade de pointes. Leflunomid i jego aktywny metabolit teriflunomid działają addycyjnie z fluorochinolonami w kierunku neuropatii obwodowej i uszkodzenia wątroby. Teriflunomid hamuje też transporter OAT3, przez co może zwiększać stężenie wydalanych nim fluorochinolonów, zwłaszcza cyprofloksacyny[1].
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc i częstości rytmu przed i w trakcie leczenia u chorych na modulatorach receptora S1P
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- objawy neuropatii obwodowej u chorych na leflunomidzie lub teriflunomidzie
- aminotransferazy u chorych na leflunomidzie lub teriflunomidzie
- czynność nerek (eGFR) przy doborze dawki fluorochinolonu
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (krople do oczu lub uszu)droga podania · fluorochinolony | interakcja nie dotyczy | Przy miejscowym podaniu fluorochinolonu do oka lub ucha stężenie we krwi jest zbyt niskie, by wywołać istotną interakcję. |
| Włączenie modulatora receptora S1P w trakcie leczenia fluorochinolonemkolejność włączenia · selektywne leki immunosupresyjne | ryzyko rośnie | Najsilniejsze zwolnienie rytmu po fingolimodzie, ozanimodzie lub ponesimodzie występuje po pierwszych dawkach. Nie należy rozpoczynać ani wznawiać tych leków w trakcie terapii fluorochinolonem. |
| Okres eliminacji po odstawieniu leku (dla fingolimodu tygodnie, dla leflunomidu i teriflunomidu miesiące bez procedury podstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Fingolimod, leflunomid i teriflunomid długo pozostają w organizmie. Interakcję trzeba brać pod uwagę także po ich niedawnym odstawieniu. |
| eGFR ≤ 50 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Przy upośledzonej czynności nerek fluorochinolony się kumulują, co nasila ryzyko wydłużenia QT i neuropatii. Należy dostosować dawkę do eGFR. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują bradykardia, zaburzenia elektrolitowe, choroby serca i neuropatia, co zwiększa ryzyko powikłań. |
Źródła
- Liao XY, Deng QQ, Han L, Wu ZT, Peng ZL, Xie Y, et al. Leflunomide increased the renal exposure of acyclovir by inhibiting OAT1/3 and MRP2. Acta Pharmacol Sin. 2019;41(1):129-137. doi: 10.1038/s41401-019-0283-z. PMID: 31341258.
Niekorzystna interakcjaButyrofenony+ Analogi gonadoliberyny klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu butyrofenonu i analogu gonadoliberyny należy przed włączeniem drugiego leku ocenić stosunek korzyści do ryzyka i wykonać EKG z oceną odstępu QTc oraz oznaczyć elektrolity.Jeśli przyjmujesz haloperydol i lek obniżający poziom hormonów płciowych, upewnij się, że lekarz wie o obu lekach, i wykonuj zlecone badania EKG oraz badania krwi.ChPL: nie sprawdzonoopóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz haloperydol i lek obniżający poziom hormonów płciowych, upewnij się, że lekarz wie o obu lekach, i wykonuj zlecone badania EKG oraz badania krwi.
Haloperydol oraz leki obniżające poziom hormonów płciowych, takie jak tryptorelina, leuprorelina czy goserelina, mogą każdy z osobna wpływać na pracę serca. Stosowane razem mogą zwiększać ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca. Dotyczy to zwłaszcza osób starszych, chorujących na serce lub z niskim poziomem potasu. Lekarz zwykle zleca wtedy badanie EKG i badania krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub uczucie nierównego bicia serca
- zawroty głowy
- omdlenie lub uczucie bliskiego omdlenia
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu butyrofenonu i analogu gonadoliberyny należy przed włączeniem drugiego leku ocenić stosunek korzyści do ryzyka i wykonać EKG z oceną odstępu QTc oraz oznaczyć elektrolity. Jeśli leczenie haloperydolem jest konieczne u pacjenta otrzymującego tryptorelinę, leuprorelinę lub gosereliną, należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę i unikać podawania dożylnego. Przed rozpoczęciem terapii trzeba wyrównać niedobory potasu i magnezu oraz przejrzeć listę leków pod kątem innych substancji wydłużających QT. EKG należy powtórzyć po osiągnięciu supresji androgenowej i po każdym zwiększeniu dawki haloperydolu. Przy wydłużeniu QTc do wartości uznawanych za niebezpieczne albo przy objawach zaburzeń rytmu należy odstawić haloperydol i rozważyć lek przeciwpsychotyczny o mniejszym wpływie na QT.
Skutek kliniczny
Wydłużenie odstępu QT z ryzykiem częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes, omdleń i w skrajnych przypadkach nagłego zgonu sercowego. Ryzyko jest największe u osób starszych, z chorobą serca, zaburzeniami elektrolitowymi lub przyjmujących inne leki wydłużające QT.
Mechanizm
Haloperydol blokuje kanały potasowe hERG w mięśniu sercowym, co spowalnia repolaryzację komór i wydłuża odstęp QT. Analogi gonadoliberyny przy dłuższym stosowaniu prowadzą do głębokiego obniżenia stężenia testosteronu, a niedobór androgenów również wydłuża odstęp QT. Oba efekty się sumują, więc rośnie ryzyko komorowych zaburzeń rytmu, w tym torsade de pointes. Mechanizm jest farmakodynamiczny i wspólny dla wszystkich leków obu grup, a interakcja nie wynika z wpływu na metabolizm któregokolwiek z leków.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed leczeniem, po kilku tygodniach supresji androgenowej i po zmianie dawki haloperydolu
- stężenie potasu, magnezu i wapnia w surowicy
- objawy zaburzeń rytmu – kołatanie serca, zawroty głowy, omdlenia
- inne przyjmowane leki wydłużające QT
Kiedy ocena się zmienia
| Dożylnadroga podania · butyrofenony | ryzyko rośnie | Dożylne podanie haloperydolu wiąże się z największym ryzykiem wydłużenia QT i torsade de pointes, dlatego u pacjentów otrzymujących analog gonadoliberyny należy go unikać, a gdy jest konieczne – prowadzić ciągłe monitorowanie EKG. |
| Duża dawkadawka · butyrofenony | ryzyko rośnie | Wpływ haloperydolu na QT zależy od dawki, dlatego przy dużych dawkach ryzyko istotnie rośnie i należy częściej kontrolować EKG. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej współistnieją choroby serca, zaburzenia elektrolitowe i inne leki wydłużające QT, co zwiększa ryzyko arytmii. |
| Kilka tygodniczas leczenia · analogi gonadoliberyny | ryzyko rośnie | Wpływ analogów gonadoliberyny na QT narasta wraz z pogłębianiem się supresji androgenowej, dlatego EKG warto powtórzyć po kilku tygodniach leczenia. |
Niekorzystna interakcjaButyrofenony+ Triazole klasaPołączenia butyrofenonu z triazolem należy unikać, a gdy jest konieczne, stosuje się je tylko z kontrolą EKG i najmniejszą skuteczną dawką butyrofenonu.Jeśli przyjmujesz lek przeciwpsychotyczny z grupy butyrofenonów i masz dostać lek przeciwgrzybiczy z grupy triazoli, powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie przed rozpoczęciem leczenia i nie zmieniaj samodzielnie dawek żadnego z leków.ChPL: nie sprawdzonoopóźniony (dni)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek przeciwpsychotyczny z grupy butyrofenonów i masz dostać lek przeciwgrzybiczy z grupy triazoli, powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie przed rozpoczęciem leczenia i nie zmieniaj samodzielnie dawek żadnego z leków.
Leki przeciwpsychotyczne z grupy butyrofenonów, takie jak haloperydol, i leki przeciwgrzybicze z grupy triazoli, takie jak flukonazol, worykonazol, pozakonazol czy itrakonazol, mogą razem zaburzać rytm serca. Lek przeciwgrzybiczy spowalnia też usuwanie haloperydolu z organizmu, przez co działa on silniej i częściej daje działania niepożądane, na przykład drżenie, sztywność mięśni czy senność. Izawukonazol jest bezpieczniejszy dla serca, ale też może nasilać działanie haloperydolu. Takie połączenie wymaga decyzji lekarza i zwykle kontroli EKG.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- omdlenie albo nagłe silne zawroty głowy
- drżenie, sztywność mięśni lub mimowolne ruchy
- silny niepokój ruchowy i niemożność usiedzenia w miejscu
- nadmierna senność
- wysoka gorączka ze sztywnością mięśni i splątaniem – wezwij pomoc natychmiast
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Połączenia butyrofenonu z triazolem należy unikać, a gdy jest konieczne, stosuje się je tylko z kontrolą EKG i najmniejszą skuteczną dawką butyrofenonu. Przed włączeniem leczenia oceń wyjściowy QTc oraz wyrównaj stężenie potasu i magnezu. Przy itrakonazolu, worykonazolu i pozakonazolu rozważ zmniejszenie dawki haloperydolu i obserwuj objawy jego przedawkowania. Flukonazol w jednorazowej dawce stwarza mniejsze ryzyko niż długie leczenie dużymi dawkami. Jeśli QTc wyraźnie się wydłuża albo pojawiają się zaburzenia rytmu, odstaw haloperydol lub zmień lek przeciwgrzybiczy. Działanie hamujące itrakonazolu i pozakonazolu utrzymuje się kilka dni po ich odstawieniu, co trzeba uwzględnić przy ponownym zwiększaniu dawki haloperydolu. Haloperydol z izawukonazolem nie sumuje działania na QT i wymaga głównie obserwacji działań niepożądanych haloperydolu.
Skutek kliniczny
Najgroźniejszym skutkiem jest wydłużenie odstępu QT z ryzykiem częstoskurczu typu torsade de pointes, migotania komór i nagłej śmierci sercowej. Wyższe stężenie haloperydolu zwiększa też ryzyko objawów pozapiramidowych, akatyzji, nadmiernej sedacji, niedociśnienia ortostatycznego, a rzadko złośliwego zespołu neuroleptycznego. Ryzyko jest największe przy dożylnym podawaniu haloperydolu, dużych dawkach obu leków, u osób starszych oraz przy zaburzeniach elektrolitowych i chorobach serca.
Mechanizm
Interakcja ma dwa składniki, które się sumują. Triazole hamują CYP3A4, jeden z głównych szlaków metabolizmu haloperydolu, co podnosi jego stężenie we krwi i wydłuża działanie. Silniej robią to itrakonazol, worykonazol i pozakonazol, słabiej flukonazol, który działa tym mocniej, im większa dawka. Haloperydol blokuje kanały potasowe hERG w sercu i wydłuża odstęp QT. Flukonazol, worykonazol, pozakonazol i itrakonazol same też wydłużają QT, więc działanie na repolaryzację się dodaje, a wzrost stężenia haloperydolu dodatkowo je nasila. Izawukonazol nie wydłuża QT i dlatego nie uczestniczy w składniku farmakodynamicznym.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed włączeniem leczenia i po osiągnięciu stanu stacjonarnego triazolu
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- objawy pozapiramidowe i akatyzja
- nadmierna sedacja i niedociśnienie ortostatyczne
- kołatanie serca, omdlenia i zawroty głowy
Kiedy ocena się zmienia
| Dożylnadroga podania · butyrofenony | ryzyko rośnie | Dożylne podanie haloperydolu wiąże się z największym ryzykiem wydłużenia QT i torsade de pointes, dlatego przy jednoczesnym stosowaniu triazolu wymaga ciągłego monitorowania EKG. |
| Dużadawka · butyrofenony | ryzyko rośnie | Ryzyko wydłużenia QT i objawów pozapiramidowych rośnie wraz z dawką haloperydolu, a hamowanie jego metabolizmu przez triazol dodatkowo je zwiększa. |
| Jednorazowa dawka flukonazoluczas leczenia · triazole | ryzyko maleje | Pojedyncza dawka flukonazolu, np. w kandydozie pochwy, daje krótkotrwałe i słabsze hamowanie CYP3A4 niż leczenie wielodniowe dużymi dawkami, choć nie znosi ryzyka u pacjentów z dodatkowymi czynnikami ryzyka arytmii. |
| Podeszływiek · pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroby serca, zaburzenia elektrolitowe i wielolekowość, co zwiększa ryzyko torsade de pointes, a także większa wrażliwość na sedację i objawy pozapiramidowe. |
Niekorzystna interakcjaButyrofenony+ Antyandrogeny klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu haloperydolu i antyandrogenu należy ocenić ryzyko wydłużenia odstępu QT, wykonać EKG przed włączeniem i w trakcie leczenia oraz wyrównać niedobory potasu i magnezu.Jeśli przyjmujesz haloperydol razem z lekiem hormonalnym na raka prostaty, nie zmieniaj dawek na własną rękę, powiedz lekarzowi o wszystkich przyjmowanych lekach i zgłaszaj się na zlecone badania EKG.ChPL: nie sprawdzonoopóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz haloperydol razem z lekiem hormonalnym na raka prostaty, nie zmieniaj dawek na własną rękę, powiedz lekarzowi o wszystkich przyjmowanych lekach i zgłaszaj się na zlecone badania EKG.
Haloperydol i leki hormonalne na raka prostaty, takie jak bikalutamid, enzalutamid czy apalutamid, mogą wpływać na pracę serca. Przyjmowane razem zwiększają ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca. Enzalutamid i apalutamid mogą dodatkowo osłabiać działanie haloperydolu. Lekarz może zlecić badanie EKG i badania krwi, żeby leczenie było bezpieczne.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- nagłe zawroty głowy
- omdlenie lub uczucie bliskiego omdlenia
- nasilenie niepokoju lub objawów, na które przyjmujesz haloperydol
- drżenie, sztywność mięśni lub silna senność
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu haloperydolu i antyandrogenu należy ocenić ryzyko wydłużenia odstępu QT, wykonać EKG przed włączeniem i w trakcie leczenia oraz wyrównać niedobory potasu i magnezu. Jeśli pacjent ma dodatkowe czynniki ryzyka arytmii, warto rozważyć lek przeciwpsychotyczny o mniejszym wpływie na QT. Należy też unikać łączenia z kolejnymi lekami wydłużającymi QT. Dożylnego podawania haloperydolu należy unikać albo prowadzić je przy monitorowaniu EKG. Przy enzalutamidzie lub apalutamidzie trzeba się liczyć ze słabszym działaniem haloperydolu. Dawkę należy dostosowywać według odpowiedzi klinicznej. Po odstawieniu tych leków trzeba obserwować pacjenta pod kątem nasilenia działań niepożądanych haloperydolu.
Skutek kliniczny
Główne zagrożenie to wydłużenie odstępu QT z ryzykiem częstoskurczu typu torsade de pointes, omdleń i nagłego zgonu sercowego. Ryzyko jest największe u osób starszych i u pacjentów z chorobą serca, hipokaliemią lub hipomagnezemią. Rośnie także przy dożylnym podaniu haloperydolu i przy innych lekach wydłużających QT. Przy enzalutamidzie lub apalutamidzie dochodzi ryzyko osłabienia działania przeciwpsychotycznego lub przeciwwymiotnego haloperydolu. Po odstawieniu tych leków możliwe jest nasilenie działań niepożądanych haloperydolu, w tym objawów pozapiramidowych i sedacji.
Mechanizm
Haloperydol wydłuża odstęp QT, a terapia antyandrogenowa obniża działanie androgenów, które skracają repolaryzację mięśnia sercowego. Dlatego każdy antyandrogen stosowany w raku prostaty może wydłużać odstęp QT. Ich działania sumują się, co zwiększa ryzyko komorowych zaburzeń rytmu. Ten mechanizm jest wspólny dla wszystkich leków obu grup. Ostrzeżenie dotyczy też darolutamidu, choć w bazie brakuje danych dla tej pary. Enzalutamid i apalutamid są dodatkowo silnymi induktorami CYP3A4. Przyspieszają metabolizm haloperydolu, który jest częściowo metabolizowany przez CYP3A4. Może to obniżyć jego stężenie i skuteczność. Po odstawieniu induktora stężenie haloperydolu stopniowo rośnie.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed rozpoczęciem jednoczesnego leczenia i okresowo w jego trakcie
- stężenie potasu, magnezu i wapnia w surowicy
- skuteczność haloperydolu przy jednoczesnym stosowaniu enzalutamidu lub apalutamidu
- objawy pozapiramidowe i nadmierna sedacja po odstawieniu enzalutamidu lub apalutamidu
- kołatanie serca, zawroty głowy i omdlenia
Kiedy ocena się zmienia
| Dożylnadroga podania · butyrofenony | ryzyko rośnie | Dożylne podanie haloperydolu wiąże się z wyraźnie większym ryzykiem wydłużenia QT i torsade de pointes. U pacjenta leczonego antyandrogenem należy go unikać albo prowadzić przy ciągłym monitorowaniu EKG. |
| Duża dawkadawka · butyrofenony | ryzyko rośnie | Ryzyko wydłużenia QT przez haloperydol zależy od dawki. Przy dużych dawkach u pacjenta otrzymującego antyandrogen kontrola EKG powinna być częstsza. |
| Włączenie lub odstawienie enzalutamidu albo apalutamidu u pacjenta leczonego haloperydolemkolejność włączenia · antyandrogeny | inne zalecenie | Włączenie enzalutamidu lub apalutamidu może po kilku tygodniach osłabić działanie haloperydolu przez indukcję CYP3A4. Ich odstawienie może stopniowo zwiększyć stężenie haloperydolu. W obu sytuacjach należy ocenić odpowiedź kliniczną i w razie potrzeby zmienić dawkę haloperydolu. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | Osoby starsze częściej mają chorobę serca, zaburzenia elektrolitowe i przyjmują inne leki wydłużające QT. Zwiększa to ryzyko arytmii przy tym połączeniu. |
Niekorzystna interakcjaButyrofenony+ Antracykliny klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu butyrofenonu i antracykliny należy ocenić ryzyko arytmii, wykonać EKG z oceną QTc przed włączeniem butyrofenonu i w trakcie leczenia oraz wyrównać stężenie potasu i magnezu.Jeśli przyjmujesz lek przeciwpsychotyczny lub przeciwwymiotny z grupy butyrofenonów i dostajesz chemioterapię antracykliną, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu leczenie onkologiczne, bo może być potrzebne EKG i kontrola pracy serca.ChPL: nie sprawdzononieznanyteoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek przeciwpsychotyczny lub przeciwwymiotny z grupy butyrofenonów i dostajesz chemioterapię antracykliną, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu leczenie onkologiczne, bo może być potrzebne EKG i kontrola pracy serca.
Haloperydol, lek stosowany przy zaburzeniach psychicznych, splątaniu lub nudnościach, może zaburzać rytm serca. Leki do chemioterapii z tej grupy, takie jak doksorubicyna, epirubicyna, idarubicyna, mitoksantron czy piksantron, mogą osłabiać i uszkadzać serce. Przyjmowane razem zwiększają ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca, zwłaszcza gdy masz wymioty lub biegunkę i tracisz potas oraz magnez. Lekarz zwykle zleca wtedy EKG i badania krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub uczucie nierównego bicia serca
- zawroty głowy, uczucie zbliżającego się omdlenia lub utrata przytomności
- duszność, obrzęki nóg, szybkie męczenie się
- uporczywe wymioty lub biegunka
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu butyrofenonu i antracykliny należy ocenić ryzyko arytmii, wykonać EKG z oceną QTc przed włączeniem butyrofenonu i w trakcie leczenia oraz wyrównać stężenie potasu i magnezu. Jeśli to możliwe, warto wybrać lek przeciwwymiotny lub przeciwpsychotyczny o mniejszym wpływie na QT. Gdy haloperydol jest konieczny, należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę, unikać podania dożylnego bez monitorowania EKG i ograniczyć czas leczenia. Haloperydolu nie należy stosować u pacjentów z wyjściowo wydłużonym QTc, komorowymi zaburzeniami rytmu, świeżym zawałem serca lub niewyrównaną niewydolnością serca, w tym po kardiotoksycznym działaniu doksorubicyny, epirubicyny, idarubicyny lub mitoksantronu. Należy też unikać dokładania kolejnych leków wydłużających QT, na przykład ondansetronu, domperidonu czy niektórych antybiotyków i leków przeciwgrzybiczych. Ta sama ostrożność dotyczy piksantronu, mimo że jego działanie kardiotoksyczne jest słabsze.
Skutek kliniczny
Zwiększone ryzyko wydłużenia odstępu QT, częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes i innych komorowych zaburzeń rytmu, które mogą prowadzić do omdlenia lub nagłego zgonu sercowego. U pacjentów z kardiomiopatią lub niewydolnością serca wywołaną antracykliną ryzyko arytmii po haloperydolu jest dodatkowo większe.
Mechanizm
Butyrofenony i antracykliny sumują działanie niekorzystne na serce. Haloperydol blokuje kanały potasowe hERG w mięśniu sercowym i wydłuża odstęp QT w sposób zależny od dawki i drogi podania. Antracykliny oraz pokrewne antracenodiony uszkadzają kardiomiocyty, mogą wywoływać ostre zaburzenia rytmu i zmiany w EKG, w tym wydłużenie QT, a z czasem prowadzić do kardiomiopatii i niewydolności serca. Dodatkowo wymioty, biegunka i słabe przyjmowanie pokarmów w trakcie chemioterapii sprzyjają hipokaliemii i hipomagnezemii, które dalej zwiększają podatność na arytmie. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i dotyczy wszystkich leków obu grup. Nie ma istotnej interakcji farmakokinetycznej. Dla mitoksantronu i piksantronu brak opisanych par, ale oba leki mają udokumentowane działanie kardiotoksyczne i mogą wywoływać zmiany w EKG, dlatego należy przyjąć ten sam mechanizm.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed włączeniem butyrofenonu, po zmianie dawki i w trakcie cykli chemioterapii
- stężenie potasu i magnezu w surowicy, zwłaszcza przy wymiotach i biegunce
- czynność skurczowa lewej komory (frakcja wyrzutowa w echokardiografii) zgodnie z protokołem leczenia antracykliną
- objawy zaburzeń rytmu: kołatanie serca, zawroty głowy, omdlenia
- pozostałe leki pacjenta wydłużające odstęp QT
Kiedy ocena się zmienia
| Dożylnadroga podania · butyrofenony | ryzyko rośnie | Dożylne podanie haloperydolu wiąże się z największym ryzykiem wydłużenia QT i torsade de pointes. Wymaga ciągłego monitorowania EKG. |
| Wysoka dawkadawka · butyrofenony | ryzyko rośnie | Ryzyko wydłużenia QT po haloperydolu rośnie wraz z dawką. Należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę. |
| Wysoka dawka kumulacyjnadawka · antracykliny | ryzyko rośnie | Wraz z rosnącą dawką kumulacyjną antracykliny rośnie ryzyko kardiomiopatii i niewydolności serca, które zwiększają podatność na arytmie wywołane haloperydolem. Przy rozpoznanej niewyrównanej niewydolności serca haloperydol jest przeciwwskazany. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroby serca, zaburzenia elektrolitowe i wielolekowość, co zwiększa ryzyko arytmii. U pacjentów z otępieniem haloperydol dodatkowo zwiększa ryzyko zgonu. |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.
