Interakcje / Inhibitory kinaz janusowych / Inhibitory kinaz janusowych i interferony
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Jednoczesnego stosowania interferonu i inhibitora kinaz janusowych należy unikać, a jeśli jest konieczne, wymaga ono ścisłego monitorowania morfologii krwi, czynności wątroby, objawów zakażenia i skuteczności leczenia interferonem.
Jeśli przyjmujesz interferon i lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych, powiedz o tym obu lekarzom prowadzącym, regularnie wykonuj zlecone badania krwi i nie zmieniaj dawek na własną rękę.
Interakcja klasy Interferony + inhibitory kinaz janusowych
Opis dotyczy wszystkich leków z obu grup.
- Interferony
- interferon beta-1a, peginterferon alfa-2a, interferon beta-1b, peginterferon beta-1a, ropeginterferon alfa-2b
- Inhibitory kinaz janusowych
- barycytynib, upadacytynib, filgotynib, deukrawacytynib, ritlecytynib
Niekorzystna interakcjaInhibitory kinaz janusowych (np. barycytynib, upadacytynib, filgotynib)+ Interferony (np. interferon beta-1a, peginterferon alfa-2a, interferon beta-1b) klasaJednoczesnego stosowania interferonu i inhibitora kinaz janusowych należy unikać, a jeśli jest konieczne, wymaga ono ścisłego monitorowania morfologii krwi, czynności wątroby, objawów zakażenia i skuteczności leczenia interferonem.Jeśli przyjmujesz interferon i lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych, powiedz o tym obu lekarzom prowadzącym, regularnie wykonuj zlecone badania krwi i nie zmieniaj dawek na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz interferon i lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych, powiedz o tym obu lekarzom prowadzącym, regularnie wykonuj zlecone badania krwi i nie zmieniaj dawek na własną rękę.
Interferony, takie jak interferon beta-1a czy peginterferon alfa-2a, i leki z grupy inhibitorów kinaz janusowych, takie jak barycytynib czy upadacytynib, działają na układ odpornościowy w przeciwny sposób, więc razem mogą osłabiać skuteczność interferonu. Oba rodzaje leków mogą też obniżać liczbę białych krwinek i płytek krwi, a przyjmowane razem zwiększają ryzyko poważnych zakażeń. Takie połączenie stosuje się tylko wtedy, gdy lekarz uzna je za konieczne, i wymaga ono częstych badań krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze, ból gardła lub inne objawy zakażenia
- bolesna wysypka z pęcherzykami, zwykle po jednej stronie ciała
- łatwe powstawanie siniaków, krwawienie z nosa lub dziąseł
- nasilone zmęczenie, bladość, duszność przy wysiłku
- zażółcenie skóry lub białek oczu, ciemny mocz
- nawrót lub nasilenie objawów choroby leczonej interferonem
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania interferonu i inhibitora kinaz janusowych należy unikać, a jeśli jest konieczne, wymaga ono ścisłego monitorowania morfologii krwi, czynności wątroby, objawów zakażenia i skuteczności leczenia interferonem. Przed włączeniem leku z drugiej grupy warto rozważyć leczenie choroby współistniejącej lekiem spoza grupy inhibitorów kinaz janusowych. U pacjentów leczonych peginterferonem alfa-2a z powodu wirusowego zapalenia wątroby należy częściej oznaczać wiremię, a u leczonych ropeginterferonem alfa-2b hematokryt i liczbę płytek krwi. Przy pogorszeniu czynności nerek ekspozycja na barycytynib rośnie, co dodatkowo zwiększa ryzyko cytopenii. Przy istotnym spadku liczby neutrofili lub limfocytów albo ciężkim zakażeniu należy wstrzymać inhibitor kinaz janusowych.
Skutek kliniczny
Możliwe jest osłabienie skuteczności interferonu, na przykład gorsza kontrola wiremii w przewlekłym zapaleniu wątroby, aktywności stwardnienia rozsianego albo hematokrytu w czerwienicy prawdziwej. Jednocześnie rośnie ryzyko neutropenii, limfopenii, małopłytkowości i niedokrwistości, ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym półpaśca, a także wzrostu aktywności aminotransferaz.
Mechanizm
Interferony działają przez receptory, które przekazują sygnał do wnętrza komórki za pośrednictwem kinaz janusowych, głównie JAK1 i TYK2. Inhibitory kinaz janusowych blokują ten szlak sygnałowy, przez co mogą osłabiać działanie przeciwwirusowe, immunomodulujące i przeciwproliferacyjne interferonu. Obie grupy niezależnie od siebie hamują czynność szpiku i układu odpornościowego, dlatego ich działania niepożądane w postaci cytopenii, zakażeń i uszkodzenia wątroby mogą się sumować. Interakcja ma charakter wyłącznie farmakodynamiczny i jest wspólna dla całej klasy. Ritlecytynib hamuje głównie JAK3, który nie uczestniczy w przekazywaniu sygnału z receptora interferonu, więc w jego przypadku osłabienie działania interferonu jest mniej prawdopodobne, ale sumowanie działania immunosupresyjnego pozostaje.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem – neutrofile, limfocyty, płytki krwi, hemoglobina
- aktywność aminotransferaz i bilirubina
- objawy zakażeń, w tym półpaśca i zakażeń oportunistycznych
- skuteczność interferonu – wiremia HBV lub HCV, aktywność stwardnienia rozsianego, hematokryt w czerwienicy prawdziwej
- czynność nerek przy stosowaniu barycytynibu
Alkohol przy tych lekach
Inhibitory kinaz janusowych a alkohol: brak opisu w bazie.
Interferony a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 51
Połączenie przeciwwskazaneChelatory żelaza (np. deferypron)+ Inhibitory kinaz janusowych (np. barycytynib, upadacytynib, filgotynib) klasaPołączenie chelatora żelaza z inhibitorem kinaz janusowych jest przeciwwskazane z powodu ryzyka agranulocytozy i ciężkich zakażeń.Nie przyjmuj leku usuwającego żelazo razem z lekiem z grupy inhibitorów JAK, zanim lekarz prowadzący nie oceni tego połączenia, i powiedz każdemu lekarzowi, że leczysz się deferypronem.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj leku usuwającego żelazo razem z lekiem z grupy inhibitorów JAK, zanim lekarz prowadzący nie oceni tego połączenia, i powiedz każdemu lekarzowi, że leczysz się deferypronem.
Deferypron, lek usuwający nadmiar żelaza, może bardzo mocno obniżyć liczbę białych krwinek, które chronią przed zakażeniami. Leki takie jak barycytynib, upadacytynib, filgotynib czy ritlecytynib, stosowane m.in. w reumatoidalnym zapaleniu stawów, atopowym zapaleniu skóry i łysieniu plackowatym, także obniżają liczbę tych krwinek i osłabiają odporność. Razem mogą prowadzić do groźnych zakażeń, dlatego nie łączy się ich ze sobą. Deferoksamina i deukrawacytynib nie mają takiego działania.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła
- owrzodzenia w jamie ustnej
- objawy grypopodobne
- częste lub długo niegojące się zakażenia
- nietypowe siniaki lub krwawienia
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie chelatora żelaza z inhibitorem kinaz janusowych jest przeciwwskazane z powodu ryzyka agranulocytozy i ciężkich zakażeń. Deferypronu nie łączy się z barycytynibem, upadacytynibem, filgotynibem ani ritlecytynibem, podobnie jak z innymi lekami mogącymi wywołać neutropenię. Gdy pacjent wymaga leczenia inhibitorem JAK, chelator należy zmienić na deferazyroks lub deferoksaminę. Gdy pacjent wymaga dalszego leczenia deferypronem, choroba zapalna powinna być leczona lekiem niewywołującym neutropenii. Przy połączeniu deferazyroksu z inhibitorem JAK kontroluj morfologię z rozmazem przed włączeniem i regularnie w trakcie leczenia.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkiej neutropenii i agranulocytozy z groźnymi zakażeniami bakteryjnymi i grzybiczymi, łącznie z sepsą. Objawy zakażenia mogą być słabiej wyrażone u chorego leczonego inhibitorem JAK, co opóźnia rozpoznanie. Ritlecytynib i barycytynib mogą dodatkowo nasilać limfopenię, a barycytynib i ritlecytynib także małopłytkowość.
Mechanizm
Deferypron wywołuje neutropenię i agranulocytozę o nieznanym, prawdopodobnie idiosynkratycznym mechanizmie. Inhibitory JAK1, JAK2 i JAK3 hamują przekazywanie sygnału cytokin krwiotwórczych, takich jak G-CSF i IL-7, co obniża liczbę neutrofili i limfocytów. Oba działania sumują się i zwiększają ryzyko ciężkiej neutropenii, a inhibitor JAK dodatkowo osłabia odporność, przez co skutki agranulocytozy są groźniejsze. Interakcja nie jest wspólna dla całej klasy – dotyczy deferypronu z barycytynibem, upadacytynibem, filgotynibem i ritlecytynibem, a nie dotyczy deferoksaminy ani deukrawacytynibu.
Monitorować
- bezwzględna liczba neutrofili w morfologii z rozmazem
- liczba limfocytów
- liczba płytek krwi
- objawy zakażenia – gorączka, ból gardła, owrzodzenia jamy ustnej
Niekorzystna interakcjaAlkaloidy barwinka (np. winorelbina, winkrystyna, winflunina)+ Inhibitory kinaz janusowych (np. barycytynib, upadacytynib, filgotynib) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu alkaloidu barwinka i inhibitora kinaz janusowych należy unikać tego połączenia i rozważyć wstrzymanie inhibitora kinaz janusowych na czas chemioterapii.Jeśli dostajesz chemioterapię z alkaloidem barwinka i przyjmujesz lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych, powiedz o tym onkologowi i lekarzowi prowadzącemu przed kolejną dawką i nie zmieniaj leczenia na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli dostajesz chemioterapię z alkaloidem barwinka i przyjmujesz lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych, powiedz o tym onkologowi i lekarzowi prowadzącemu przed kolejną dawką i nie zmieniaj leczenia na własną rękę.
Leki przeciwnowotworowe z grupy alkaloidów barwinka, takie jak winorelbina, winkrystyna czy winflunina, oraz leki na choroby zapalne, takie jak barycytynib, upadacytynib, filgotynib czy ritlecytynib, osłabiają odporność. Przyjmowane razem mogą bardzo obniżyć liczbę białych krwinek. Zwiększa to ryzyko ciężkich zakażeń. Ritlecytynib może dodatkowo nasilać działania niepożądane chemioterapii, na przykład drętwienie rąk i stóp.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, kaszel lub duszność
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- bolesna wysypka z pęcherzykami (półpasiec)
- obrzęk i ból łydki
- nagła duszność lub ból w klatce piersiowej
- nasilone drętwienie lub mrowienie rąk i stóp
- uporczywe zaparcie lub silny ból brzucha
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu alkaloidu barwinka i inhibitora kinaz janusowych należy unikać tego połączenia i rozważyć wstrzymanie inhibitora kinaz janusowych na czas chemioterapii. Decyzję o kontynuacji barycytynibu, upadacytynibu, filgotynibu lub ritlecytynibu podejmuje onkolog razem z lekarzem prowadzącym leczenie choroby zapalnej. Inhibitora kinaz janusowych nie włącza się ani nie wznawia przy obniżonej liczbie neutrofilów lub limfocytów. Do wznowienia leczenia trzeba poczekać na regenerację szpiku. Gdy połączenie jest konieczne, morfologię z rozmazem oznacza się przed każdym cyklem chemioterapii i częściej przy objawach zakażenia. Należy też rozważyć profilaktykę przeciwinfekcyjną zgodnie z zasadami leczenia onkologicznego. Przed leczeniem trzeba wykluczyć gruźlicę i zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B. Ritlecytynibu najlepiej nie łączyć z alkaloidami barwinka ze względu na dodatkowe hamowanie ich metabolizmu, a jeśli jest to konieczne, trzeba ściśle obserwować objawy neurotoksyczności. Deukrawacytynib słabiej hamuje odporność, ale i on wymaga oceny ryzyka zakażeń u chorego otrzymującego chemioterapię.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkiej neutropenii i limfopenii oraz ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym gorączki neutropenicznej, posocznicy, półpaśca i reaktywacji gruźlicy lub wirusowego zapalenia wątroby typu B. U chorych na nowotwór inhibitory kinaz janusowych mogą też niekorzystnie wpływać na ryzyko zakrzepicy żylnej. Przy ritlecytynibie dochodzi ryzyko nasilenia neuropatii obwodowej, zaparć i niedrożności porażennej po alkaloidzie barwinka. Interakcja jest wspólna dla wszystkich alkaloidów barwinka, w tym winfluniny, oraz dla wszystkich inhibitorów JAK1, JAK2 i JAK3. Najsłabiej dotyczy deukrawacytynibu.
Mechanizm
Alkaloidy barwinka hamują polimeryzację tubuliny i uszkadzają dzielące się komórki szpiku. Winorelbina i winflunina wywołują głównie neutropenię, a winkrystyna słabiej hamuje szpik, ale jest podawana w schematach wielolekowych o silnym działaniu mielosupresyjnym. Inhibitory kinaz janusowych hamują przekazywanie sygnału cytokin i czynników wzrostu. Obniżają przez to liczbę limfocytów, neutrofilów i komórek NK oraz osłabiają odporność komórkową. Oba mechanizmy sumują się w głębszą i dłuższą immunosupresję. Wyjątkiem jest ritlecytynib, który dodatkowo hamuje CYP3A4, czyli główny szlak metabolizmu alkaloidów barwinka. Nie stwierdzono istotnego wpływu pozostałych inhibitorów kinaz janusowych na metabolizm alkaloidów barwinka ani odwrotnie.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem (liczba neutrofilów i limfocytów) przed każdym cyklem chemioterapii
- temperatura ciała i objawy zakażenia
- objawy półpaśca i zakażeń oportunistycznych
- objawy zakrzepicy żylnej i zatorowości płucnej
- objawy neuropatii obwodowej i zaparcia (szczególnie przy ritlecytynibie)
- aminotransferazy i czynność nerek (eGFR) przy barycytynibie
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń, zakrzepicy i nowotworów przy inhibitorach kinaz janusowych jest większe. Przy chemioterapii alkaloidem barwinka połączenia tego tym bardziej trzeba unikać. |
| Najwyższa zarejestrowana dawka (np. dawka indukcyjna upadacytynibu)dawka · inhibitory kinaz janusowych | ryzyko rośnie | Wyższe dawki inhibitorów kinaz janusowych silniej obniżają liczbę limfocytów i neutrofilów. Nasila to addycję z mielosupresją po alkaloidzie barwinka. |
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Barycytynib i filgotynib są wydalane głównie przez nerki. Przy upośledzonej czynności nerek ich ekspozycja rośnie, co nasila działanie immunosupresyjne, jeśli dawki nie zmniejszono. |
| Wstrzymanie inhibitora kinaz janusowych do regeneracji szpiku po chemioterapiiodstep · inhibitory kinaz janusowych | ryzyko maleje | Wstrzymanie inhibitora kinaz janusowych na czas chemioterapii i jego wznowienie dopiero po normalizacji morfologii zmniejsza ryzyko nakładania się immunosupresji. Decyzję podejmuje onkolog razem z lekarzem prowadzącym. |
Niekorzystna interakcjaAlkilosulfoniany (np. busulfan, treosulfan)+ Inhibitory kinaz janusowych (np. barycytynib, upadacytynib, filgotynib) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu alkilosulfonianu i inhibitora kinaz janusowych należy unikać łączenia tych leków i wstrzymać inhibitor kinaz janusowych przed rozpoczęciem leczenia alkilosulfonianem.Jeśli przyjmujesz lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych i masz dostać busulfan lub treosulfan, powiedz o tym hematologowi przed rozpoczęciem leczenia i nie przerywaj ani nie wznawiaj tabletek bez jego decyzji.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych i masz dostać busulfan lub treosulfan, powiedz o tym hematologowi przed rozpoczęciem leczenia i nie przerywaj ani nie wznawiaj tabletek bez jego decyzji.
Busulfan i treosulfan to silne leki stosowane głównie przed przeszczepieniem szpiku, które mocno osłabiają szpik i odporność. Leki takie jak barycytynib, upadacytynib, filgotynib, deukrawacytynib czy ritlecytynib, stosowane w chorobach stawów, skóry lub jelit, również obniżają odporność i mogą zmniejszać liczbę krwinek. Przyjmowane razem zwiększają ryzyko ciężkich zakażeń i mogą opóźnić odbudowę szpiku po leczeniu. Zwykle lek na chorobę zapalną odstawia się na czas takiego leczenia.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- kaszel, duszność, ból gardła
- pęcherzykowa, bolesna wysypka (półpasiec)
- łatwe siniaczenie lub krwawienia
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- znaczne osłabienie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu alkilosulfonianu i inhibitora kinaz janusowych należy unikać łączenia tych leków i wstrzymać inhibitor kinaz janusowych przed rozpoczęciem leczenia alkilosulfonianem. Decyzję o odstawieniu barycytynibu, upadacytynibu, filgotynibu, deukrawacytynibu lub ritlecytynibu oraz o ewentualnym zastąpieniu go innym leczeniem choroby zapalnej podejmuje hematolog wspólnie z lekarzem prowadzącym chorobę podstawową. Ponowne włączenie inhibitora kinaz janusowych rozważa się dopiero po odnowie hematologicznej i ustąpieniu aktywnych zakażeń, z oceną morfologii krwi przed wznowieniem. Jeśli połączenie jest nieuniknione, wymagana jest ścisła kontrola morfologii i czujność w kierunku zakażeń oprtunistycznych.
Skutek kliniczny
Pogłębienie i wydłużenie mielosupresji z ryzykiem ciężkiej neutropenii, limfopenii i małopłytkowości, opóźnienie odnowy hematologicznej po kondycjonowaniu oraz zwiększone ryzyko ciężkich zakażeń bakteryjnych, grzybiczych i wirusowych, w tym reaktywacji wirusów z grupy herpes (półpasiec, CMV).
Mechanizm
Alkilosulfoniany (busulfan, treosulfan) silnie uszkadzają szpik kostny i powodują głęboką, długotrwałą supresję hematopoezy oraz odporności. Inhibitory kinaz janusowych hamują przekazywanie sygnału z receptorów cytokin, w tym cytokin regulujących dojrzewanie i funkcję limfocytów oraz granulocytów, i same mogą powodować neutropenię, limfopenię i małopłytkowość. Efekt jest addycyjny i farmakodynamiczny, bez istotnego wpływu jednej grupy na metabolizm drugiej. Dotyczy wszystkich leków obu grup, choć deukrawacytynib jako wybiórczy inhibitor TYK2 ma słabszy wpływ na morfologię krwi niż pozostałe leki grupy, a jego działanie immunosupresyjne pozostaje istotne.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem (neutrofile, limfocyty, płytki krwi)
- objawy zakażenia, w tym gorączka
- reaktywacja wirusów z grupy herpes (półpasiec, CMV)
- czas odnowy hematologicznej po kondycjonowaniu
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie inhibitora kinaz janusowych przed rozpoczęciem kondycjonowania zgodnie z decyzją hematologaodstep · inhibitory kinaz janusowych | ryzyko maleje | Odstawienie inhibitora kinaz janusowych przed podaniem alkilosulfonianu ogranicza addycyjną supresję szpiku i odporności, bo działanie tych leków ustępuje stosunkowo szybko po przerwaniu leczenia. |
| Wznowienie po leczeniu alkilosulfonianemkolejność włączenia · inhibitory kinaz janusowych | inne zalecenie | Wznowienie inhibitora kinaz janusowych po kondycjonowaniu rozważa się dopiero po odnowie hematologicznej i wykluczeniu aktywnych zakażeń, po ocenie morfologii krwi. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi iperytu azotowego (np. cyklofosfamid, bendamustyna, melfalan)+ Inhibitory kinaz janusowych (np. barycytynib, upadacytynib, filgotynib) klasaNależy unikać jednoczesnego stosowania leku z grupy analogów iperytu azotowego o działaniu ogólnoustrojowym i inhibitora kinaz janusowych, a jeśli połączenie jest niezbędne, wymaga ono decyzji specjalisty i ścisłego monitorowania morfologii krwi oraz objawów zakażenia.Jeśli przyjmujesz lek na chemioterapię i lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych, nie łącz ich samodzielnie i powiedz każdemu lekarzowi, który cię leczy, o obu lekach, żeby to on zdecydował, czy któryś z nich trzeba odstawić.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek na chemioterapię i lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych, nie łącz ich samodzielnie i powiedz każdemu lekarzowi, który cię leczy, o obu lekach, żeby to on zdecydował, czy któryś z nich trzeba odstawić.
Leki stosowane w chemioterapii, takie jak cyklofosfamid, chlorambucyl, melfalan czy bendamustyna, osłabiają odporność i zmniejszają liczbę krwinek. Leki z grupy inhibitorów kinaz janusowych, takie jak barycytynib, upadacytynib czy filgotynib, przyjmowane na przykład na reumatoidalne zapalenie stawów lub atopowe zapalenie skóry, również osłabiają odporność. Przyjmowane razem mogą bardzo zwiększyć ryzyko groźnych zakażeń i spadku liczby krwinek. Nie dotyczy to żelu z chlormetyną stosowanego na skórę.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
- bolesna wysypka z pęcherzykami, zwłaszcza po jednej stronie ciała
- ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- siniaki bez powodu, krwawienie z nosa lub dziąseł
- silne zmęczenie, bladość, kołatanie serca
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Należy unikać jednoczesnego stosowania leku z grupy analogów iperytu azotowego o działaniu ogólnoustrojowym i inhibitora kinaz janusowych, a jeśli połączenie jest niezbędne, wymaga ono decyzji specjalisty i ścisłego monitorowania morfologii krwi oraz objawów zakażenia. Charakterystyki produktów leczniczych barycytynibu, upadacytynibu i filgotynibu nie zalecają łączenia tych leków z silnymi lekami immunosupresyjnymi, a cyklofosfamid, bendamustyna, melfalan, melfalan flufenamid, ifosfamid i chlorambucyl należą do najsilniejszych z nich. U pacjenta z chorobą autoimmunologiczną, u którego włącza się cyklofosfamid, na przykład w zapaleniu naczyń lub toczniowym zapaleniu nerek, inhibitor kinaz janusowych zwykle się odstawia na czas leczenia cytostatykiem. Inhibitora kinaz janusowych nie należy rozpoczynać po chemioterapii, dopóki nie ustąpią cytopenie, a przed jego włączeniem trzeba ocenić morfologię krwi z rozmazem i wykluczyć aktywne zakażenia. Należy rozważyć profilaktykę przeciwwirusową i przeciwbakteryjną zgodnie z lokalnymi standardami oraz wykluczyć gruźlicę utajoną i zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B. Szczepionek żywych nie należy podawać w trakcie leczenia ani tuż przed nim. Miejscowo stosowana chlormetyna w żelu nie wymaga takich ograniczeń.
Skutek kliniczny
Jednoczesne lub bezpośrednio następujące po sobie stosowanie może prowadzić do głębokiej i przedłużonej neutropenii oraz limfopenii, ciężkich zakażeń bakteryjnych, grzybiczych i wirusowych, w tym półpaśca, gruźlicy i zakażeń oportunistycznych, a także do nasilonej niedokrwistości i małopłytkowości. W dłuższej perspektywie skumulowana immunosupresja może zwiększać ryzyko nowotworów wtórnych, w tym chłoniaków i nowotworów skóry innych niż czerniak.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i jest wspólna dla całej klasy, z wyjątkiem miejscowo stosowanej chlormetyny. Analogi iperytu azotowego alkilują DNA szybko dzielących się komórek, przez co hamują szpik kostny i powodują neutropenię, limfopenię, niedokrwistość i małopłytkowość oraz silnie osłabiają odporność komórkową i humoralną. Inhibitory kinaz janusowych blokują przekazywanie sygnału z receptorów wielu cytokin, co hamuje aktywację i proliferację limfocytów, a część z nich obniża także liczbę neutrofilów, limfocytów i stężenie hemoglobiny. Oba mechanizmy sumują się w zakresie immunosupresji, cytopenii i ryzyka zakażeń, w tym oportunistycznych i reaktywacji wirusów z grupy opryszczki oraz wirusowego zapalenia wątroby typu B. Obie grupy niezależnie wiążą się też ze zwiększonym ryzykiem nowotworów wtórnych. Nie opisano istotnej interakcji farmakokinetycznej między tymi grupami. Deukrawacytynib, selektywny inhibitor kinazy TYK2, i ritlecytynib słabiej wpływają na morfologię krwi niż pozostałe leki z grupy, ale również działają immunosupresyjnie, a ich połączenia z cytostatykami nie badano, dlatego nie traktuje się ich jako bezpiecznych wyjątków.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba neutrofilów i limfocytów
- stężenie hemoglobiny i liczba płytek krwi
- objawy zakażenia, w tym gorączka, półpasiec i objawy ze strony układu oddechowego
- markery wirusowego zapalenia wątroby typu B i kontrola w kierunku reaktywacji
- badanie w kierunku gruźlicy przed włączeniem inhibitora kinaz janusowych
- parametry czynności wątroby i nerek
- badanie skóry w kierunku nowotworów skóry przy długotrwałym leczeniu
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowo na skórę (żel z chlormetyną)droga podania · analogi iperytu azotowego | interakcja nie dotyczy | Chlormetyna w żelu stosowana miejscowo w chłoniaku skóry typu mycosis fungoides nie osiąga istotnych stężeń we krwi i nie powoduje mielosupresji, więc nie sumuje się z ogólnoustrojowym działaniem inhibitorów kinaz janusowych. |
| Inhibitor kinaz janusowych włączany po zakończonej chemioterapiikolejność włączenia · inhibitory kinaz janusowych | inne zalecenie | Inhibitor kinaz janusowych można rozważyć dopiero po zakończeniu leczenia lekiem alkilującym i ustąpieniu cytopenii, po kontroli morfologii krwi z rozmazem oraz wykluczeniu aktywnych zakażeń, gruźlicy i zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych inhibitory kinaz janusowych częściej powodują ciężkie zakażenia i nowotwory, a rezerwa szpiku po chemioterapii jest mniejsza, dlatego skojarzenie jest jeszcze bardziej ryzykowne i wymaga szczególnie ścisłej kontroli. |
| Długotrwałe leczenie doustne, na przykład chlorambucylem lub cyklofosfamidemczas leczenia · analogi iperytu azotowego | ryzyko rośnie | Przewlekłe stosowanie doustnego leku alkilującego razem z inhibitorem kinaz janusowych prowadzi do skumulowanej immunosupresji i zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych oraz nowotworów wtórnych. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi pirymidyn (np. azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina)+ Inhibitory kinaz janusowych (np. barycytynib, upadacytynib, filgotynib) klasaJednoczesnego stosowania analogu pirymidyny podawanego ogólnie i inhibitora kinaz janusowych należy unikać, a jeśli jest ono niezbędne, wymaga ścisłej kontroli morfologii krwi i objawów zakażenia.Jeśli stosujesz jednocześnie lek przeciwnowotworowy z grupy analogów pirymidyn i lek z grupy inhibitorów JAK, powiedz o tym obu lekarzom i ustal z nimi, czy inhibitor JAK powinien zostać czasowo odstawiony.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli stosujesz jednocześnie lek przeciwnowotworowy z grupy analogów pirymidyn i lek z grupy inhibitorów JAK, powiedz o tym obu lekarzom i ustal z nimi, czy inhibitor JAK powinien zostać czasowo odstawiony.
Leki przeciwnowotworowe z grupy analogów pirymidyn, takie jak kapecytabina, fluorouracyl czy gemcytabina, osłabiają szpik kostny, który wytwarza krwinki. Leki z grupy inhibitorów JAK, takie jak barycytynib czy upadacytynib, stosowane między innymi w reumatoidalnym zapaleniu stawów i atopowym zapaleniu skóry, także obniżają odporność i mogą zmniejszać liczbę krwinek białych. Przyjmowane razem mogą wyraźnie zwiększyć ryzyko ciężkich zakażeń. Dlatego lekarze zwykle na czas chemioterapii wstrzymują lek z grupy inhibitorów JAK.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
- ból gardła lub owrzodzenia w jamie ustnej
- bolesna wysypka z pęcherzykami na skórze
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- duże zmęczenie, bladość lub zawroty głowy
- siniaki lub krwawienia bez wyraźnej przyczyny
- obrzęk, ból lub zaczerwienienie łydki
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania analogu pirymidyny podawanego ogólnie i inhibitora kinaz janusowych należy unikać, a jeśli jest ono niezbędne, wymaga ścisłej kontroli morfologii krwi i objawów zakażenia. W praktyce najczęściej inhibitor JAK stosowany z powodu choroby zapalnej lub autoimmunologicznej odstawia się czasowo na okres chemioterapii, w porozumieniu z lekarzem prowadzącym leczenie onkologiczne lub hematologiczne. Charakterystyki produktów leczniczych barycytynibu, upadacytynibu, filgotynibu i ritlecytynibu nie zalecają łączenia ich z silnymi lekami immunosupresyjnymi, a leków tych nie należy rozpoczynać ani kontynuować przy istotnej neutropenii, limfopenii lub niedokrwistości. Jeśli połączenie jest kontynuowane, morfologię z rozmazem należy wykonywać przed każdym cyklem i w okresie spodziewanego nadiru, a inhibitor JAK wstrzymać przy spadku liczby neutrofilów lub limfocytów poniżej progów określonych w jego ChPL oraz przy każdym poważnym zakażeniu. Przed włączeniem leczenia należy ocenić status zakażenia HBV i gruźlicy, a u chorych z dodatkowymi czynnikami ryzyka zakrzepicy rozważyć, czy korzyść z inhibitora JAK uzasadnia jego dalsze stosowanie.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkiej i przedłużonej mielosupresji, a zwłaszcza neutropenii i limfopenii, oraz ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym gorączki neutropenicznej, posocznicy, półpaśca, gruźlicy i reaktywacji wirusowego zapalenia wątroby typu B. Może też wydłużać odbudowę szpiku po kolejnych cyklach chemioterapii i wymuszać opóźnienie lub redukcję dawek leczenia przeciwnowotworowego. Możliwe jest addycyjne zwiększenie ryzyka żylnej choroby zakrzepowo zatorowej.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i nie wynika z wpływu na metabolizm ani transport leków. Analogi pirymidyn wbudowują się do DNA lub RNA albo hamują syntezę nukleotydów w szybko dzielących się komórkach, co prowadzi do uszkodzenia szpiku kostnego z neutropenią, małopłytkowością i niedokrwistością. Inhibitory kinaz janusowych blokują przekazywanie sygnału z receptorów cytokin, w tym czynników krwiotwórczych i interleukin odpowiedzialnych za dojrzewanie i przeżycie limfocytów, przez co same mogą obniżać liczbę neutrofilów, limfocytów i hemoglobiny oraz osłabiać odporność przeciwzakaźną. Oba działania sumują się, a dodatkowo oba rodzaje leczenia zwiększają ryzyko zakrzepicy żylnej, co u chorych na nowotwór nakłada się na ryzyko związane z samą chorobą. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich analogów pirymidyn podawanych ogólnie oraz dla barycytynibu, upadacytynibu, filgotynibu i ritlecytynibu.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem (neutrofile, limfocyty, hemoglobina, płytki krwi) przed każdym cyklem i w okresie nadiru
- objawy zakażenia, w tym gorączka, oraz objawy półpaśca
- status zakażenia HBV i gruźlicy przed rozpoczęciem leczenia
- aktywność aminotransferaz
- objawy zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej
- czynność nerek (eGFR) u chorych otrzymujących barycytynib lub kapecytabinę
Kiedy ocena się zmienia
| Na skórędroga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę w leczeniu zmian przednowotworowych wchłania się w stopniu zbyt małym, aby wywołać mielosupresję, dlatego nie nasila istotnie działania inhibitorów JAK na szpik. |
| Dokanałowodroga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Cytarabina podawana wyłącznie dokanałowo osiąga niewielkie stężenia ogólnoustrojowe, więc ryzyko addycyjnej mielosupresji jest mniejsze, jednak zwykle jest ona elementem intensywnego leczenia skojarzonego, które samo w sobie uzasadnia odstawienie inhibitora JAK. |
| eGFR ≤ 60pacjent | ryzyko rośnie | Upośledzona czynność nerek zwiększa ekspozycję na barycytynib i kapecytabinę, co nasila ryzyko cytopenii i zakażeń. Konieczna jest korekta dawek zgodnie z ChPL i częstsza kontrola morfologii. |
| wiek ≥ 65pacjent | ryzyko rośnie | U osób w wieku podeszłym inhibitory JAK wiążą się z większym ryzykiem ciężkich zakażeń, zdarzeń zakrzepowo zatorowych i sercowo naczyniowych, a rezerwa szpikowa jest mniejsza, dlatego połączenie z analogiem pirymidyny jest szczególnie niekorzystne. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi puryn (np. klofarabina, kladrybina, merkaptopuryna)+ Inhibitory kinaz janusowych (np. barycytynib, upadacytynib, filgotynib) klasaNależy unikać jednoczesnego stosowania analogu puryn i inhibitora kinaz janusowych, a jeśli połączenie jest uznane za niezbędne, decyzję podejmuje lekarz specjalista przy ścisłym monitorowaniu morfologii krwi i objawów zakażenia.Jeśli masz przepisany lek z obu tych grup, nie odstawiaj żadnego z nich na własną rękę, tylko jak najszybciej powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu i regularnie wykonuj zlecone badania krwi.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli masz przepisany lek z obu tych grup, nie odstawiaj żadnego z nich na własną rękę, tylko jak najszybciej powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu i regularnie wykonuj zlecone badania krwi.
Leki takie jak merkaptopuryna, tioguanina czy kladrybina oraz leki takie jak barycytynib, upadacytynib czy filgotynib osłabiają odporność. Przyjmowane razem mogą bardzo obniżyć liczbę białych krwinek i zwiększyć ryzyko ciężkich zakażeń, na przykład półpaśca lub zapalenia płuc. Lekarze zwykle nie łączą tych leków albo zmieniają jeden na drugi z zachowaniem przerwy i kontrolą badań krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
- bolesna wysypka z pęcherzykami na skórze
- częste lub długo niegojące się infekcje
- łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
- nasilone osłabienie i bladość skóry
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Należy unikać jednoczesnego stosowania analogu puryn i inhibitora kinaz janusowych, a jeśli połączenie jest uznane za niezbędne, decyzję podejmuje lekarz specjalista przy ścisłym monitorowaniu morfologii krwi i objawów zakażenia. W praktyce najczęściej dotyczy to pacjenta z chorobą zapalną jelit, który przechodzi z merkaptopuryny lub tioguaniny na upadacytynib albo filgotynib. Wtedy zwykle analog puryn odstawia się przed włączeniem inhibitora kinaz janusowych. Po leczeniu kladrybiną, fludarabiną, klofarabiną lub nelarabiną limfopenia może utrzymywać się długo. Inhibitor kinaz janusowych warto rozpoczynać dopiero po odnowie limfocytów i neutrofili. Przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć gruźlicę oraz wirusowe zapalenie wątroby typu B i C, a także uzupełnić szczepienia, zwłaszcza przeciw półpaścowi szczepionką nieżywą. Szczepionek żywych nie podaje się w trakcie leczenia. Deukrawacytynib, jako selektywny inhibitor TYK2, w mniejszym stopniu wpływa na parametry morfologii, ale nadal działa immunosupresyjnie i nie powinien być łączony z analogami puryn poza nadzorem specjalisty.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym gruźlicy, reaktywacji półpaśca i wirusowego zapalenia wątroby typu B, zakażeń grzybiczych, pneumocystozowego zapalenia płuc i postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. Nasila też limfopenię, neutropenię, niedokrwistość i małopłytkowość. Teoretycznie może zwiększać ryzyko nowotworów związanych z przewlekłą immunosupresją. Charakterystyki produktów leczniczych inhibitorów kinaz janusowych nie zalecają łączenia ich z silnymi lekami immunosupresyjnymi, a połączenia z analogami puryn nie badano.
Mechanizm
Analogi puryn wbudowują się do DNA lub hamują jego syntezę i naprawę. Silnie uszkadzają limfocyty i komórki szpiku, co daje długotrwałą limfopenię, neutropenię i małopłytkowość. Inhibitory kinaz janusowych blokują przekazywanie sygnału z receptorów wielu cytokin. Osłabiają odpowiedź limfocytów T, komórek NK i obronę przeciwwirusową, a część z nich dodatkowo obniża liczbę limfocytów, neutrofili i stężenie hemoglobiny. Oba mechanizmy sumują się, dlatego immunosupresja i mielosupresja są głębsze i trwają dłużej. Jest to interakcja farmakodynamiczna wspólna dla całej klasy. Nie opisano istotnej interakcji farmakokinetycznej. Metabolizm merkaptopuryny i tioguaniny przez TPMT, NUDT15 i oksydazę ksantynową nie zależy od inhibitorów kinaz janusowych.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, szczególnie bezwzględna liczba limfocytów i neutrofili, przed włączeniem i regularnie w trakcie leczenia
- stężenie hemoglobiny i liczba płytek krwi
- objawy zakażeń, w tym gorączka, kaszel, duszność, zmiany pęcherzykowe na skórze
- badania przesiewowe w kierunku gruźlicy oraz HBV i HCV przed rozpoczęciem leczenia
- aktywność aminotransferaz, zwłaszcza przy merkaptopurynie i tioguaninie
- czynność nerek przy barycytynibie, fludarabinie i klofarabinie
Kiedy ocena się zmienia
| Inhibitor kinaz janusowych włączany po niedawnym leczeniu kladrybiną, fludarabiną, klofarabiną lub nelarabinąkolejność włączenia · analogi puryn | inne zalecenie | Te analogi puryn powodują długotrwałą limfopenię, dlatego interakcja może wystąpić mimo zakończenia ich podawania. Inhibitor kinaz janusowych należy włączać dopiero po odnowie liczby limfocytów i neutrofili, ocenionej w morfologii z rozmazem. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych inhibitory kinaz janusowych wiążą się z większym ryzykiem ciężkich zakażeń, a rezerwa szpikowa jest mniejsza, więc skutki sumowania immunosupresji są poważniejsze. |
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Barycytynib, fludarabina i klofarabina są wydalane głównie przez nerki, więc przy upośledzonej czynności nerek ich ekspozycja rośnie i nasila się mielosupresja. Wymaga to dostosowania dawek i częstszej kontroli morfologii. |
Niekorzystna interakcjaAntracykliny (np. doksorubicyna, idarubicyna, epirubicyna)+ Inhibitory kinaz janusowych (np. barycytynib, upadacytynib, filgotynib) klasaNależy unikać jednoczesnego stosowania antracykliny lub pokrewnego cytostatyku z inhibitorem kinaz janusowych, a w razie konieczności chemioterapii leczenie inhibitorem JAK zwykle wstrzymuje się w porozumieniu z lekarzem prowadzącym.Jeśli przyjmujesz lek z grupy inhibitorów JAK i masz zacząć chemioterapię antracykliną, powiedz o tym onkologowi i lekarzowi prowadzącemu przed kolejną dawką, ale nie odstawiaj leku samodzielnie.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek z grupy inhibitorów JAK i masz zacząć chemioterapię antracykliną, powiedz o tym onkologowi i lekarzowi prowadzącemu przed kolejną dawką, ale nie odstawiaj leku samodzielnie.
Leki z grupy antracyklin, takie jak doksorubicyna, epirubicyna czy mitoksantron, stosuje się w chemioterapii i silnie osłabiają one szpik kostny oraz odporność. Leki z grupy inhibitorów JAK, takie jak barycytynib, upadacytynib czy filgotynib, stosowane w chorobach zapalnych stawów, skóry i jelit, również osłabiają odporność. Przyjmowane razem mogą znacznie zwiększyć ryzyko ciężkich zakażeń i spadku liczby krwinek. Dotyczy to wszystkich leków z obu grup.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, kaszel lub duszność
- bolesna wysypka z pęcherzykami, przypominająca półpasiec
- łatwe siniaczenie lub krwawienia
- duża męczliwość, obrzęki nóg lub kołatanie serca
- ból, obrzęk i zaczerwienienie jednej nogi lub nagła duszność z bólem w klatce piersiowej
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Należy unikać jednoczesnego stosowania antracykliny lub pokrewnego cytostatyku z inhibitorem kinaz janusowych, a w razie konieczności chemioterapii leczenie inhibitorem JAK zwykle wstrzymuje się w porozumieniu z lekarzem prowadzącym. Charakterystyki produktów leczniczych barycytynibu, upadacytynibu, filgotynibu, ritlecytynibu i deukrawacytynibu nie zalecają łączenia tych leków z silnymi lekami immunosupresyjnymi, a doksorubicyna, epirubicyna, idarubicyna, mitoksantron i piksantron do takich leków należą. Wznowienie inhibitora JAK rozważa się dopiero po zakończeniu chemioterapii i powrocie parametrów morfologii krwi do wartości bezpiecznych oraz po wykluczeniu czynnego zakażenia. Jeżeli lekarz uzna jednoczesne stosowanie za konieczne, wymaga ono ścisłej kontroli hematologicznej, czujności w kierunku zakażeń i oceny układu sercowo-naczyniowego. Szczególnej ostrożności wymaga stosowanie mitoksantronu w stwardnieniu rozsianym u chorych, którzy wcześniej lub równolegle otrzymywali inhibitor JAK z innego wskazania.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym gorączki neutropenicznej, posocznicy, reaktywacji półpaśca, wirusowego zapalenia wątroby typu B i gruźlicy. Nasila się neutropenia, limfopenia i małopłytkowość, a regeneracja szpiku po chemioterapii może być opóźniona. Dodatkowo antracykliny są kardiotoksyczne, a inhibitory kinaz janusowych wiążą się ze zwiększonym ryzykiem poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych, zakrzepicy żylnej i nowotworów, co u części chorych może dawać skumulowane ryzyko.
Mechanizm
Antracykliny i pokrewne leki cytostatyczne, takie jak doksorubicyna, epirubicyna, idarubicyna, mitoksantron i piksantron, silnie hamują czynność szpiku kostnego i obniżają liczbę neutrofili, limfocytów i płytek krwi. Inhibitory kinaz janusowych blokują przekazywanie sygnału cytokin, które odpowiadają za odpowiedź immunologiczną i za część hematopoezy, przez co zmniejszają liczbę limfocytów, neutrofili i komórek NK. Oba działania sumują się i prowadzą do głębszej oraz dłuższej immunosupresji i mielosupresji. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny, wynika z mechanizmu działania obu grup i dotyczy wszystkich leków z obu list, a brak części par w bazach interakcji oznacza brak danych, a nie brak ryzyka. Deukrawacytynib, jako wybiórczy allosteryczny inhibitor TYK2, w mniejszym stopniu wpływa na parametry morfologii krwi, ale również osłabia odporność, dlatego zalecenie unikania połączenia pozostaje takie samo.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba neutrofili, limfocytów i płytek krwi
- objawy zakażenia, w tym gorączka, kaszel, zmiany skórne o charakterze półpaśca
- badania przesiewowe w kierunku gruźlicy oraz wirusowego zapalenia wątroby typu B i C przed wznowieniem inhibitora JAK
- frakcja wyrzutowa lewej komory i objawy niewydolności serca
- objawy zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej
- aktywność aminotransferaz
Kiedy ocena się zmienia
| Powrót parametrów morfologii krwi do wartości bezpiecznych po ostatnim cykluodstep · antracykliny | inne zalecenie | Wznowienie inhibitora JAK po zakończeniu chemioterapii antracykliną można rozważyć dopiero po regeneracji szpiku, ustąpieniu neutropenii i limfopenii oraz wykluczeniu czynnego zakażenia, w porozumieniu z onkologiem. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych, zwłaszcza z czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego, ryzyko ciężkich zakażeń, poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych i zakrzepicy związane z inhibitorami JAK jest większe i nakłada się na kardiotoksyczność oraz mielotoksyczność antracyklin. |
| Duża dawka skumulowana antracyklinydawka · antracykliny | ryzyko rośnie | Duża dawka skumulowana antracykliny lub mitoksantronu zwiększa ryzyko kardiotoksyczności, co u chorych leczonych wcześniej lub później inhibitorem JAK wymaga starannej oceny układu sercowo-naczyniowego przed wznowieniem tego leku. |
Niekorzystna interakcjaAntyandrogeny (np. enzalutamid, apalutamid)+ Inhibitory kinaz janusowych (np. upadacytynib, ritlecytynib) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu antyandrogenu i inhibitora kinaz janusowych należy unikać tego połączenia, jeśli antyandrogen silnie pobudza enzymy wątrobowe, a inhibitor kinaz janusowych jest od nich zależny.Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek na raka prostaty z grupy antyandrogenów i lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych, powiedz o tym obu lekarzom i nie zmieniaj samodzielnie dawek żadnego z nich.opóźniony (dni)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek na raka prostaty z grupy antyandrogenów i lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych, powiedz o tym obu lekarzom i nie zmieniaj samodzielnie dawek żadnego z nich.
Niektóre leki na raka prostaty, takie jak enzalutamid i apalutamid, przyspieszają usuwanie z organizmu części leków na choroby zapalne stawów, skóry lub jelit, na przykład upadacytynibu i ritlecytynibu. Ten drugi lek może wtedy słabiej działać, a objawy choroby zapalnej mogą wrócić. Inne leki z obu grup, na przykład bikalutamid, darolutamid, barycytynib czy filgotynib, nie wchodzą w tę interakcję w istotnym stopniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nawrót bólu, obrzęku lub sztywności stawów
- zaostrzenie zmian skórnych lub świądu
- nawrót biegunki lub bólu brzucha przy chorobie jelit
- gorączka lub częste infekcje po odstawieniu leku na raka prostaty
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu antyandrogenu i inhibitora kinaz janusowych należy unikać tego połączenia, jeśli antyandrogen silnie pobudza enzymy wątrobowe, a inhibitor kinaz janusowych jest od nich zależny. Nie zaleca się łączenia enzalutamidu ani apalutamidu z upadacytynibem lub ritlecytynibem. Gdy leczenie onkologiczne jest priorytetem, rozważ zmianę inhibitora kinaz janusowych na barycytynib, filgotynib lub deukrawacytynib albo inną terapię choroby zapalnej, a decyzję o zmianie antyandrogenu na darolutamid lub bikalutamid pozostaw onkologowi. Jeśli połączenia nie da się uniknąć, ściśle oceniaj skuteczność leczenia choroby zapalnej i nie zwiększaj dawki inhibitora kinaz janusowych ponad zarejestrowany zakres. Pamiętaj, że u pacjenta z czynnym nowotworem inhibitory kinaz janusowych stosuje się tylko wtedy, gdy nie ma odpowiedniej alternatywy.
Skutek kliniczny
Osłabienie lub utrata skuteczności inhibitora kinaz janusowych z ryzykiem zaostrzenia choroby zapalnej, na przykład reumatoidalnego zapalenia stawów, łuszczycowego zapalenia stawów, atopowego zapalenia skóry, nieswoistego zapalenia jelit lub łysienia plackowatego. Po odstawieniu induktora stężenie inhibitora kinaz janusowych stopniowo rośnie, co może nasilić jego działania niepożądane, jeśli wcześniej zwiększono dawkę.
Mechanizm
Enzalutamid i apalutamid są silnymi induktorami CYP3A4 i innych enzymów wątrobowych. Upadacytynib i ritlecytynib są w istotnym stopniu metabolizowane przez CYP3A4, dlatego przy jednoczesnym stosowaniu ich stężenie we krwi wyraźnie spada. Pozostałe antyandrogeny nie mają silnego działania indukującego, a barycytynib, filgotynib i deukrawacytynib są eliminowane głównie innymi drogami, więc interakcja nie dotyczy całej klasy.
Monitorować
- aktywność choroby zapalnej i objawy zaostrzenia w pierwszych tygodniach po włączeniu enzalutamidu lub apalutamidu
- działania niepożądane inhibitora kinaz janusowych, w tym zakażenia, morfologia krwi, enzymy wątrobowe i lipidogram, przez kilka tygodni po odstawieniu enzalutamidu lub apalutamidu
- objawy zakrzepicy i zdarzeń sercowo-naczyniowych u starszych pacjentów z chorobą nowotworową
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie enzalutamidu lub apalutamidu u pacjenta przyjmującego upadacytynib lub ritlecytynibkolejność włączenia · antyandrogeny | inne zalecenie | Działanie indukujące ustępuje stopniowo przez kilka tygodni po odstawieniu, a stężenie inhibitora kinaz janusowych rośnie. Jeśli dawkę zwiększono z powodu interakcji, wróć do dawki standardowej i monitoruj działania niepożądane. |
| Włączenie enzalutamidu lub apalutamidu u pacjenta ustabilizowanego na upadacytynibie lub ritlecytynibiekolejność włączenia · antyandrogeny | inne zalecenie | Spadek skuteczności inhibitora kinaz janusowych narasta przez około dwa tygodnie, więc zaostrzenie choroby zapalnej może pojawić się z opóźnieniem. Zaplanuj kontrolę aktywności choroby i rozważ zmianę leku immunomodulującego. |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.