Interakcje / Irynotekan / Irynotekan i olej rycynowy
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Unikaj oleju rycynowego u pacjentów leczonych irynotekanem, zwłaszcza w dniach po wlewie i przy jakiejkolwiek biegunce.
Nie stosuj oleju rycynowego w czasie leczenia irynotekanem, a przy zaparciu zapytaj lekarza prowadzącego lub farmaceutę o łagodniejszy lek.
Niekorzystna interakcjaIrynotekan+ Olej rycynowyUnikaj oleju rycynowego u pacjentów leczonych irynotekanem, zwłaszcza w dniach po wlewie i przy jakiejkolwiek biegunce.Nie stosuj oleju rycynowego w czasie leczenia irynotekanem, a przy zaparciu zapytaj lekarza prowadzącego lub farmaceutę o łagodniejszy lek.szybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie stosuj oleju rycynowego w czasie leczenia irynotekanem, a przy zaparciu zapytaj lekarza prowadzącego lub farmaceutę o łagodniejszy lek.
Olej rycynowy to silny środek przeczyszczający, a irynotekan często sam wywołuje biegunkę. Razem mogą spowodować bardzo silną biegunkę i groźne odwodnienie. Taka biegunka może też utrudnić lekarzowi rozpoznanie, czy to działanie niepożądane chemioterapii, które wymaga szybkiego leczenia.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- częste, wodniste stolce
- silne pragnienie, suchość w ustach, mało oddawanego moczu
- zawroty głowy lub osłabienie
- kurcze brzucha lub mięśni
- gorączka razem z biegunką
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Unikaj oleju rycynowego u pacjentów leczonych irynotekanem, zwłaszcza w dniach po wlewie i przy jakiejkolwiek biegunce. Zaparcia w trakcie chemioterapii leczy się łagodniejszymi środkami osmotycznymi w dawce dobieranej do efektu, po uzgodnieniu z onkologiem. Olej rycynowy jest przeciwwskazany w ciężkim odwodnieniu z niedoborem wody i elektrolitów[1]. Olej rycynowy jest przeciwwskazany w chorobach zapalnych przewodu pokarmowego[2].
Skutek kliniczny
Nasilenie i wydłużenie biegunki, ryzyko odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych (hipokaliemia, hiponatremia) i przednerkowej niewydolności nerek. Biegunka wywołana środkiem przeczyszczającym utrudnia ocenę i leczenie późnej biegunki po irynotekanie, a w razie współistniejącej neutropenii zwiększa ryzyko ciężkich powikłań infekcyjnych.
Mechanizm
Olej rycynowy po hydrolizie w jelicie uwalnia kwas rycynolowy, który drażni błonę śluzową, pobudza perystaltykę i hamuje wchłanianie wody i elektrolitów. Irynotekan wywołuje wczesną biegunkę cholinergiczną oraz późną biegunkę wynikającą z uszkodzenia nabłonka jelita przez SN-38. Oba leki sumują działanie biegunkotwórcze i odwadniające. Irynotekan podaje się dożylnie, dlatego zalecany przy oleju rycynowym odstęp czasowy od innych leków nie ma tu znaczenia dla wchłaniania[2].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- liczba i konsystencja stolców
- objawy odwodnienia (pragnienie, zawroty głowy, skąpomocz)
- stężenie potasu i sodu w surowicy
- kreatynina
- gorączka i morfologia przy biegunce (neutropenia)
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Biegunka lub odwodnienie w trakcie leczenia irynotekanemczas leczenia · pacjent | interakcja nie dotyczy | Przy biegunce po irynotekanie, a zwłaszcza przy ciężkim odwodnieniu z niedoborem wody i elektrolitów, olej rycynowy jest przeciwwskazany. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Oleum Ricini PhytoPharm -, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/oleum-ricini-phytopharm-100143044/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Olej rycynowy -, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/olej-rycynowy-100140927/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Irinotecan Kabi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/irinotecan-kabi-100215252/
Alkohol przy tych lekach
Irynotekan a alkohol: brak opisu w bazie.
Interakcja o niejasnym znaczeniuOlej rycynowya alkoholW dniu stosowania oleju rycynowego i do ustąpienia jego działania przeczyszczającego lepiej nie pić alkoholu, a w czasie działania leku uzupełniać płyny.W dniu przyjęcia oleju rycynowego nie pij alkoholu i pij więcej wody, a jeśli masz wątpliwości, zapytaj farmaceutę.szybki (godziny)teoretyczne
Interakcja o niejasnym znaczeniu
W dniu przyjęcia oleju rycynowego nie pij alkoholu i pij więcej wody, a jeśli masz wątpliwości, zapytaj farmaceutę.
Olej rycynowy działa silnie przeczyszczająco i powoduje utratę wody z organizmu. Alkohol również drażni żołądek i jelita oraz sprawia, że tracisz więcej płynów z moczem. Razem mogą nasilić biegunkę i doprowadzić do odwodnienia, choć nie jest to dobrze zbadane.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silne pragnienie lub suchość w ustach
- zawroty głowy, zwłaszcza przy wstawaniu
- osłabienie lub skurcze mięśni
- kołatanie serca
- uporczywa biegunka lub silny ból brzucha
- rzadkie oddawanie małej ilości ciemnego moczu
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
W dniu stosowania oleju rycynowego i do ustąpienia jego działania przeczyszczającego lepiej nie pić alkoholu, a w czasie działania leku uzupełniać płyny. Przy objawach odwodnienia lub wyraźnego osłabienia należy przerwać stosowanie środka przeczyszczającego i zgłosić się do lekarza. Inne leki należy przyjmować z kilkugodzinnym odstępem od oleju rycynowego[1].
Skutek kliniczny
Klinicznie istotna interakcja nie została opisana w wiarygodnych badaniach. Teoretycznie jednoczesne spożycie alkoholu może nasilić biegunkę, bóle i skurcze brzucha oraz sprzyjać odwodnieniu i hipokaliemii, co może objawiać się osłabieniem, zawrotami głowy, spadkiem ciśnienia przy wstawaniu i zaburzeniami rytmu serca. Ryzyko rośnie przy dużej ilości alkoholu oraz u osób starszych.
Mechanizm
Nie jest znana interakcja farmakokinetyczna oleju rycynowego z etanolem, a możliwe skutki wynikają z sumowania się działań na przewód pokarmowy i gospodarkę wodno-elektrolitową. Olej rycynowy jest w jelicie cienkim hydrolizowany do kwasu rycynolowego, który pobudza perystaltykę i wydzielanie wody i elektrolitów do światła jelita. Etanol drażni błonę śluzową żołądka i jelit, może sam przyspieszać pasaż jelitowy, a przez hamowanie wydzielania wazopresyny zwiększa diurezę. Oba czynniki razem mogą nasilać utratę płynów, sodu i potasu. ChPL obu produktów zawierających olej rycynowy nie wymieniają alkoholu ani w przeciwwskazaniach, ani w interakcjach[1]. ChPL jednego z produktów wymienia jednak ciężkie odwodnienie z niedoborem wody i elektrolitów jako przeciwwskazanie[1].
Monitorować
- objawy odwodnienia (pragnienie, suchość błon śluzowych, skąpomocz)
- zawroty głowy i spadek ciśnienia przy wstawaniu
- objawy hipokaliemii (osłabienie mięśni, kołatanie serca)
- nasilenie biegunki i bólu brzucha
Kiedy ocena się zmienia
| Duża ilość alkoholu lub upojenieilość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Większa ilość etanolu nasila diurezę, drażnienie błony śluzowej i ryzyko wymiotów, co w połączeniu z działaniem kwasu rycynolowego zwiększa ryzyko istotnego odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych. |
| Osoby starszewiek · pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych mniejsza rezerwa wodna i częstsze stosowanie leków moczopędnych zwiększają ryzyko odwodnienia, hipokaliemii i niedociśnienia ortostatycznego. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Olej rycynowy -, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/olej-rycynowy-100140927/
Inne interakcje tych leków 177
Połączenie przeciwwskazaneDziurawiec+ IrynotekanPołączenie jest przeciwwskazane – w czasie leczenia irynotekanem nie stosuje się żadnych preparatów z zielem dziurawca.Nie stosuj żadnych produktów z dziurawcem w czasie chemioterapii irynotekanem, a jeśli przyjmowałeś je niedawno, powiedz o tym lekarzowi onkologowi.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie stosuj żadnych produktów z dziurawcem w czasie chemioterapii irynotekanem, a jeśli przyjmowałeś je niedawno, powiedz o tym lekarzowi onkologowi.
Dziurawiec osłabia działanie irynotekanu, czyli leku stosowanego w chemioterapii. Organizm szybciej usuwa lek, przez co chemioterapia może działać słabiej niż powinna. Nie poczujesz tego, więc nie zauważysz problemu na czas. Dziurawiec bywa też składnikiem herbatek i ziół na trawienie oraz suplementów.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- to połączenie zwykle nie daje żadnych objawów – osłabienie chemioterapii przebiega niezauważalnie, dlatego najważniejsze jest unikanie dziurawca
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Połączenie jest przeciwwskazane – w czasie leczenia irynotekanem nie stosuje się żadnych preparatów z zielem dziurawca.[1][2][3] Dotyczy to także herbatek, mieszanek ziołowych na trawienie i suplementów diety zawierających dziurawiec. Działanie indukujące utrzymuje się przez pewien czas po odstawieniu, dlatego pacjent, który przyjmował dziurawiec przed rozpoczęciem chemioterapii, powinien zgłosić to lekarzowi prowadzącemu leczenie onkologiczne. Zmiana dawki irynotekanu nie jest sposobem na obejście tej interakcji.
Skutek kliniczny
Zmniejszenie stężenia SN-38 oznacza ryzyko osłabienia działania przeciwnowotworowego irynotekanu i niepowodzenia chemioterapii.[1] Skutek nie daje odczuwalnych objawów, dlatego może pozostać niezauważony do czasu oceny odpowiedzi na leczenie.
Mechanizm
Dziurawiec przyjmowany systematycznie indukuje enzymy cytochromu P450 i przyspiesza metabolizm wielu leków.[4] Irynotekan jest metabolizowany między innymi przez CYP3A4, a silne induktory CYP3A4 i UGT1A1 zmniejszają ekspozycję na irynotekan, jego czynny metabolit SN-38 i glukuronid SN-38.[1] W badaniu farmakokinetycznym z udziałem 5 pacjentów, w którym irynotekan w dawce 350 mg/m² pc. podawano razem z zielem dziurawca w dawce 900 mg, stężenie SN-38 w osoczu zmniejszyło się o 42%.[1]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- wywiad w kierunku stosowania ziół, herbatek i suplementów diety przed każdym cyklem chemioterapii
- przegląd składu wieloskładnikowych preparatów ziołowych pod kątem obecności ziela dziurawca
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Mieszanka ziołowa, herbatka lub suplement diety zawierające dziurawiecpostać · dziurawiec | inne zalecenie | Przeciwwskazanie obejmuje także preparaty wieloskładnikowe, w których dziurawiec jest jednym ze składników, w tym preparaty ziołowe na trawienie. Należy sprawdzić skład każdego produktu ziołowego stosowanego przez pacjenta. |
| Odstawienie dziurawca niedługo przed rozpoczęciem leczenia irynotekanemodstep · dziurawiec | inne zalecenie | Indukcja enzymów nie ustępuje natychmiast po odstawieniu dziurawca, dlatego niedawne jego stosowanie należy zgłosić lekarzowi prowadzącemu przed rozpoczęciem chemioterapii. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Irinotecan Kabi 20 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/irinotecan-kabi-100215252/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Irinotecan Accord 20 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/irinotecan-accord-100341531/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Irinotecan SUN 1,5 mg/ml, roztwór do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/irinotecan-sun-100411987/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Digestonic -, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/digestonic-100018913/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Irinotecan Kabi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/irinotecan-kabi-100215252/
Połączenie przeciwwskazaneIrynotekan+ Szczepionka przeciw ospie prawdziwejNie szczep żywymi, atenuowanymi szczepionkami w trakcie leczenia irynotekanem i przez 6 miesięcy po zakończeniu chemioterapii.Nie szczep się przeciw ospie w trakcie leczenia irynotekanem ani przez 6 miesięcy po jego zakończeniu, chyba że twój onkolog wyraźnie zdecyduje inaczej.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie szczep się przeciw ospie w trakcie leczenia irynotekanem ani przez 6 miesięcy po jego zakończeniu, chyba że twój onkolog wyraźnie zdecyduje inaczej.
Irynotekan to lek stosowany w chemioterapii, który osłabia odporność. Szczepionka przeciw ospie prawdziwej zawiera żywego, osłabionego wirusa, a przy obniżonej odporności taka szczepionka może wywołać groźną reakcję całego organizmu i słabiej chronić przed chorobą. Dlatego w trakcie leczenia i przez 6 miesięcy po jego zakończeniu nie szczepi się żywymi szczepionkami.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wysoka gorączka po szczepieniu
- wysypka lub pęcherze rozsiane po całym ciele
- silne osłabienie i złe samopoczucie po szczepieniu
- zaczerwienienie, obrzęk lub ropienie w miejscu wkłucia, które się szerzy
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie szczep żywymi, atenuowanymi szczepionkami w trakcie leczenia irynotekanem i przez 6 miesięcy po zakończeniu chemioterapii[1][2][3]. Jeśli szczepienie jest planowe, wykonaj je przed rozpoczęciem chemioterapii z wyprzedzeniem ustalonym przez onkologa. Szczepionki inaktywowane można podawać, choć odpowiedź na nie może być słabsza[1]. W razie realnego narażenia na ospę prawdziwą lub ospę małpią w trakcie leczenia decyzję o szczepieniu podejmuje onkolog wspólnie ze specjalistą chorób zakaźnych po ocenie bilansu korzyści i ryzyka.
Skutek kliniczny
Szczepionki żywe, atenuowane podane w trakcie leczenia irynotekanem grożą ogólnoustrojową reakcją zagrażającą życiu[1]. Dodatkowo skuteczność szczepienia może być zmniejszona, co w sytuacji narażenia na ospę prawdziwą lub ospę małpią oznacza niepełną ochronę.
Mechanizm
Irynotekan jest lekiem cytotoksycznym, który hamuje czynność szpiku i osłabia odporność komórkową i humoralną. Szczepionka przeciw ospie prawdziwej zawiera żywy, atenuowany, zmodyfikowany wirus krowianki ze szczepu Ankara[4]. U osoby z obniżoną odpornością żywa szczepionka niesie ryzyko ogólnoustrojowej, zagrażającej życiu reakcji, a odpowiedź immunologiczna na szczepienie może być słabsza[1]. Wirus ze szczepu Ankara nie namnaża się w komórkach człowieka, więc ryzyko uogólnionego zakażenia jest mniejsze niż przy klasycznych, replikujących szczepionkach przeciw ospie, ale połączenie i tak pozostaje formalnie przeciwwskazane.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- data ostatniego podania irynotekanu przed kwalifikacją do szczepienia
- objawy uogólnionej reakcji lub zakażenia po ewentualnym szczepieniu (gorączka, rozsiane zmiany skórne, pogorszenie stanu ogólnego)
- morfologia krwi z rozmazem przed decyzją o szczepieniu
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≥ 6 miesięcy od zakończenia chemioterapiiirynotekan | interakcja nie dotyczy | Po upływie 6 miesięcy od zakończenia leczenia irynotekanem przeciwwskazanie do szczepionek żywych, atenuowanych przestaje obowiązywać. |
| Szczepienie przed rozpoczęciem chemioterapiikolejność włączenia · szczepionka przeciw ospie prawdziwej | inne zalecenie | Jeśli szczepienie jest wskazane, najlepiej wykonać je przed włączeniem irynotekanu z wyprzedzeniem ustalonym przez onkologa. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Irinotecan Kabi 20 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/irinotecan-kabi-100215252/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Irinotecan Accord 20 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/irinotecan-accord-100341531/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Irinotecan SUN 1,5 mg/ml, roztwór do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/irinotecan-sun-100411987/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Imvanex (5 x 10^7 TCID50)/0,5 ml, zawiesina do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/imvanex-100310921/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Irinotecan Kabi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/irinotecan-kabi-100215252/
Połączenie przeciwwskazaneIrynotekan+ Szczepionka przeciw półpaścowiNie podawaj żywej szczepionki przeciw półpaścowi w trakcie leczenia irynotekanem ani przez 6 miesięcy po zakończeniu chemioterapii.Nie szczep się żywą szczepionką przeciw półpaścowi w trakcie chemioterapii ani przez pół roku po niej, a o termin szczepienia szczepionką bez żywego wirusa zapytaj onkologa.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie szczep się żywą szczepionką przeciw półpaścowi w trakcie chemioterapii ani przez pół roku po niej, a o termin szczepienia szczepionką bez żywego wirusa zapytaj onkologa.
Irynotekan to lek stosowany w chemioterapii, który osłabia odporność. Szczepionka przeciw półpaścowi zawierająca żywego, osłabionego wirusa może u ciebie wywołać groźne, uogólnione zakażenie. Szczepionka bez żywego wirusa jest bezpieczna w trakcie leczenia, ale może chronić nieco słabiej.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka po szczepieniu
- wysypka z pęcherzykami, zwłaszcza rozległa lub na całym ciele
- silne osłabienie, dreszcze, złe samopoczucie po szczepieniu
- ból lub pieczenie skóry w jednym pasie ciała
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie podawaj żywej szczepionki przeciw półpaścowi w trakcie leczenia irynotekanem ani przez 6 miesięcy po zakończeniu chemioterapii[1]. Żywej szczepionki nie stosuje się też u osób poddawanych leczeniu immunosupresyjnemu[2]. Jeśli pacjent wymaga ochrony przed półpaścem, właściwym wyborem jest szczepionka rekombinowana z adiuwantem, którą można podać w trakcie chemioterapii przy świadomości, że odpowiedź może być słabsza[1]. Termin szczepienia rekombinowaną szczepionką warto uzgodnić z onkologiem, najlepiej przed rozpoczęciem chemioterapii lub w okresie najmniejszej immunosupresji.
Skutek kliniczny
Po podaniu żywej szczepionki przeciw półpaścowi w trakcie leczenia irynotekanem istnieje ryzyko ogólnoustrojowej reakcji zagrażającej życiu[1]. Po podaniu szczepionki rekombinowanej głównym skutkiem jest słabsza i mniej pewna ochrona przed półpaścem[1].
Mechanizm
Irynotekan działa cytotoksycznie i mielosupresyjnie, przez co osłabia odporność komórkową i humoralną. U osoby z obniżoną odpornością żywy, atenuowany wirus ospy wietrznej i półpaśca ze szczepionki może się niekontrolowanie namnażać i wywołać uogólnioną reakcję[1]. Ta sama immunosupresja osłabia odpowiedź na szczepionkę rekombinowaną z adiuwantem, która nie zawiera żywego wirusa i nie niesie ryzyka zakażenia szczepem szczepionkowym[1].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- rodzaj szczepionki przeciw półpaścowi (żywa czy rekombinowana) przed każdym podaniem u pacjenta leczonego irynotekanem
- data ostatniego podania irynotekanu w odniesieniu do planowanego szczepienia żywą szczepionką
- po przypadkowym podaniu żywej szczepionki – gorączka, wysypka pęcherzykowa, objawy zakażenia uogólnionego
- morfologia krwi z rozmazem w okresie okołoszczepiennym
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepionka rekombinowana, z adiuwantem (bez żywego wirusa)postać · szczepionka przeciw półpaścowi | ryzyko maleje | Szczepionkę rekombinowaną można podać w trakcie leczenia irynotekanem, ale odpowiedź immunologiczna może być zmniejszona. Termin szczepienia uzgodnij z onkologiem. |
| odstep ≥ 6 miesięcy od zakończenia chemioterapiiirynotekan | inne zalecenie | Zakaz podawania żywych szczepionek obowiązuje do 6 miesięcy po zakończeniu chemioterapii. Po tym czasie o szczepieniu żywą szczepionką decyduje lekarz po ocenie odporności i pozostałego leczenia. |
| Szczepienie szczepionką rekombinowaną przed rozpoczęciem chemioterapiikolejność włączenia · szczepionka przeciw półpaścowi | inne zalecenie | Jeśli to możliwe, szczepionkę rekombinowaną warto podać przed rozpoczęciem leczenia irynotekanem, gdy odpowiedź immunologiczna nie jest jeszcze osłabiona. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Irinotecan Kabi 20 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/irinotecan-kabi-100215252/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zostavax, proszek i rozpuszczalnik do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/zostavax-100353400/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Irinotecan Kabi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/irinotecan-kabi-100215252/
Połączenie przeciwwskazaneJeżówka purpurowa+ IrynotekanNie stosuj jeżówki purpurowej w trakcie leczenia irynotekanem i odstaw ją przed rozpoczęciem chemioterapii.Odstaw jeżówkę na czas leczenia irynotekanem i zapytaj onkologa, zanim sięgniesz po jakikolwiek preparat ziołowy lub suplement.nieznanyteoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Odstaw jeżówkę na czas leczenia irynotekanem i zapytaj onkologa, zanim sięgniesz po jakikolwiek preparat ziołowy lub suplement.
Nie stosuj jeżówki, gdy jesteś leczony irynotekanem. Jeżówka pobudza układ odporności, a w czasie chemioterapii nie jest to wskazane. Może też zmieniać sposób, w jaki organizm przetwarza irynotekan, przez co lek może działać słabiej albo mocniej szkodzić.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła albo inne objawy zakażenia
- nasilona lub długotrwała biegunka
- duże osłabienie, zawroty głowy
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie stosuj jeżówki purpurowej w trakcie leczenia irynotekanem i odstaw ją przed rozpoczęciem chemioterapii.[1] O każdym preparacie roślinnym przyjmowanym przez pacjenta poinformuj zespół onkologiczny.
Skutek kliniczny
Możliwa nieprzewidywalna zmiana ekspozycji na irynotekan i SN-38 – zarówno osłabienie skuteczności przeciwnowotworowej, jak i nasilenie toksyczności (neutropenia, biegunka). Dodatkowo stosowanie preparatu immunostymulującego u pacjenta z polekową immunosupresją jest niewskazane.
Mechanizm
Jeżówki purpurowej nie stosuje się u chorych onkologicznych leczonych cytostatykami, a irynotekan jest cytostatykiem.[1] Jeżówka ma działanie immunostymulujące i jest przeciwwskazana w immunosupresji oraz w chorobach układu białokrwinkowego, a irynotekan często wywołuje neutropenię i mielosupresję.[2] Wpływ jeżówki na CYP3A4 jest niejednoznaczny – opisywano zarówno hamowanie enzymu w jelicie, jak i jego indukcję w wątrobie. Irynotekan jest częściowo metabolizowany przez CYP3A4, dlatego zmiana aktywności tego enzymu może przesuwać proporcję między nieaktywnymi metabolitami a aktywnym SN-38. Irynotekanu nie łączy się z zielem dziurawca[3], co pokazuje, że preparaty roślinne modulujące CYP3A4 mogą istotnie zmieniać jego działanie.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem (liczba neutrofili)
- biegunka i objawy odwodnienia
- objawy zakażenia, gorączka
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Succus Echinaceae Phytopharm 2,425 g/2,5 ml, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/succus-echinaceae-phytopharm-100064155/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Echinapur 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/echinapur-100021068/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Irinotecan Kabi 20 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/irinotecan-kabi-100215252/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Irinotecan Kabi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/irinotecan-kabi-100215252/
Połączenie przeciwwskazaneKlozapina+ IrynotekanNie należy łączyć klozapiny z irynotekanem, ponieważ ChPL klozapiny przeciwwskazuje jednoczesne stosowanie substancji o istotnym działaniu mielosupresyjnym i zakazuje rozpoczynania klozapiny u pacjentów przyjmujących substancje o znacznym ryzyku agranulocytozy.Powiedz onkologowi i psychiatrze, że przyjmujesz oba leki, nie odstawiaj klozapiny na własną rękę i wykonuj wszystkie zlecone badania krwi.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Powiedz onkologowi i psychiatrze, że przyjmujesz oba leki, nie odstawiaj klozapiny na własną rękę i wykonuj wszystkie zlecone badania krwi.
Klozapina i irynotekan mogą osłabiać wytwarzanie białych krwinek, które chronią organizm przed zakażeniami. Stosowane razem zwiększają ryzyko groźnego spadku odporności, dlatego zwykle się ich nie łączy. Jeśli lekarze uznają, że potrzebujesz obu leków, będziesz mieć często badaną krew.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła albo owrzodzenia w jamie ustnej
- silne osłabienie
- nasilona biegunka
- brak wypróżnień i wzdęty, bolesny brzuch
- kołatanie serca lub omdlenie
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie należy łączyć klozapiny z irynotekanem, ponieważ ChPL klozapiny przeciwwskazuje jednoczesne stosowanie substancji o istotnym działaniu mielosupresyjnym[1] i zakazuje rozpoczynania klozapiny u pacjentów przyjmujących substancje o znacznym ryzyku agranulocytozy[2][3]. Gdy pacjent leczony klozapiną wymaga chemioterapii z irynotekanem, decyzję o zamianie leku przeciwpsychotycznego albo o kontynuacji klozapiny poza zaleceniami ChPL powinni podjąć wspólnie onkolog i psychiatra. Przy kontynuacji konieczne jest częste oznaczanie morfologii z rozmazem i bezwzględnej liczby neutrofilów, ustalenie z góry progów przerwania klozapiny oraz pilna ocena każdej gorączki. Klozapiny nie należy odstawiać nagle bez planu ze względu na ryzyko nawrotu psychozy i objawów z odbicia cholinergicznego.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkiej neutropenii lub agranulocytozy z zakażeniami, gorączką neutropeniczną i posocznicą, które mogą zagrażać życiu. Neutropenia wywołana irynotekanem utrudnia też interpretację obowiązkowych badań krwi podczas leczenia klozapiną i może wymusić jej nagłe odstawienie z ryzykiem nawrotu psychozy. Zaburzenia elektrolitowe po ciężkiej biegunce mogą dodatkowo sprzyjać wydłużeniu odstępu QTc, przed czym ostrzega ChPL klozapiny[1].
Mechanizm
Główny mechanizm polega na sumowaniu się działania hamującego szpik kostny. Klozapina może wywołać neutropenię i agranulocytozę, a jej ChPL zakazuje jednoczesnego stosowania substancji o istotnym działaniu mielosupresyjnym i wymienia wśród nich środki cytotoksyczne[1]. Irynotekan jest lekiem cytotoksycznym o działaniu mielosupresyjnym, a ciężka niewydolność szpiku kostnego jest przeciwwskazaniem do jego podania[4]. Irynotekan hamuje też cholinesterazę[4], natomiast klozapina działa przeciwcholinergicznie[1], co teoretycznie może zmieniać obraz ostrego zespołu cholinergicznego po wlewie. Oba leki wpływają na jelita, ponieważ klozapina jest przeciwwskazana w porażennej niedrożności jelit[1], a irynotekan w niedrożności jelit[4]. Istotnej interakcji farmakokinetycznej się nie oczekuje, ponieważ klozapina nie jest znana jako istotny inhibitor ani induktor CYP3A4 i UGT1A1, które odpowiadają za przemiany irynotekanu.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględna liczba neutrofilów
- temperatura ciała i objawy zakażenia
- rytm wypróżnień, biegunka i objawy niedrożności jelit
- elektrolity w surowicy przy biegunce
- EKG z oceną QTc przy zaburzeniach elektrolitowych
- stan psychiczny przy zmianie lub odstawieniu klozapiny
Bezpieczniejsze alternatywy
arypiprazolrisperydonhaloperydol
Kiedy ocena się zmienia
| Klozapina włączana w trakcie leczenia irynotekanemkolejność włączenia · klozapina | interakcja nie dotyczy | Leczenia klozapiną nie wolno rozpoczynać u pacjenta przyjmującego substancje o znacznym ryzyku agranulocytozy. |
| Po zakończeniu chemioterapii i powrocie prawidłowej morfologiiodstep · pacjent | ryzyko maleje | Granulocytopenia lub agranulocytoza związana z wcześniejszą chemioterapią nie jest przeciwwskazaniem do stosowania klozapiny, ale wymaga ona standardowego monitorowania morfologii. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam 25 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ayupil 12,5 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ayupil-100396213/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Paxifar 25 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/paxifar-100435798/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Irinotecan Kabi 20 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/irinotecan-kabi-100215252/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Irinotecan Kabi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/irinotecan-kabi-100215252/
Połączenie przeciwwskazaneSzczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi (np. szczepionka przeciw ospie wietrznej)+ Inhibitory topoizomerazy I (np. topotekan, irynotekan) klasaW czasie leczenia inhibitorem topoizomerazy I oraz przez co najmniej 3 miesiące po zakończeniu chemioterapii nie podaje się żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej.Nie szczep się żywą szczepionką przeciw ospie wietrznej w czasie leczenia topotekanem lub irynotekanem ani przez kilka miesięcy po nim, a termin każdego szczepienia ustal z onkologiem.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie szczep się żywą szczepionką przeciw ospie wietrznej w czasie leczenia topotekanem lub irynotekanem ani przez kilka miesięcy po nim, a termin każdego szczepienia ustal z onkologiem.
Leki przeciwnowotworowe, takie jak topotekan i irynotekan, mocno osłabiają odporność. Szczepionka przeciw ospie wietrznej zawiera żywego, osłabionego wirusa, który u osoby z osłabioną odpornością może wywołać ciężką ospę wietrzną. Szczepionka przeciw półpaścowi dostępna w Polsce nie zawiera żywego wirusa i jest bezpieczna, ale w czasie chemioterapii może działać słabiej.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wysypka z pęcherzykami, zwłaszcza rozległa, w ciągu kilku tygodni po szczepieniu
- gorączka
- kaszel lub duszność
- silny ból głowy, sztywność karku lub splątanie
- zażółcenie skóry lub oczu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
W czasie leczenia inhibitorem topoizomerazy I oraz przez co najmniej 3 miesiące po zakończeniu chemioterapii nie podaje się żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej. Dotyczy to zarówno topotekanu, jak i irynotekanu. Jeśli pacjent nie ma odporności na ospę wietrzną, szczepienie żywą szczepionką należy wykonać co najmniej 4 tygodnie przed planowanym rozpoczęciem chemioterapii. Po zakończeniu leczenia termin szczepienia ustala lekarz prowadzący na podstawie liczby limfocytów i stanu klinicznego. Rekombinowaną szczepionkę przeciw półpaścowi oraz niereplikującą szczepionkę przeciw ospie prawdziwej można podać w trakcie leczenia, najlepiej przed jego rozpoczęciem albo między cyklami, poza okresem nadiru. U seronegatywnego pacjenta narażonego na kontakt z ospą wietrzną lub półpaścem rozważa się immunoglobulinę anty-VZV albo profilaktykę acyklowirem. Domownicy pacjenta mogą być szczepieni żywą szczepionką, a w razie pojawienia się u nich wysypki poszczepiennej powinni unikać bliskiego kontaktu z chorym.
Skutek kliniczny
Podanie żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej w czasie leczenia topotekanem lub irynotekanem albo krótko po nim grozi rozsianym zakażeniem szczepem szczepionkowym wirusa ospy wietrznej i półpaśca. Może ono przebiegać z rozległą wysypką pęcherzykową, zapaleniem płuc, zapaleniem wątroby lub zapaleniem mózgu i stanowić zagrożenie życia. W przypadku szczepionek nieżywych głównym skutkiem jest słabsza lub niepełna ochrona poszczepienna.
Mechanizm
Topotekan i irynotekan hamują topoizomerazę I i działają cytotoksycznie na szybko dzielące się komórki, w tym na komórki szpiku. Wywołują neutropenię i limfopenię oraz osłabiają odporność komórkową. Żywa, atenuowana szczepionka przeciw ospie wietrznej zawiera wirus zdolny do namnażania się. U pacjenta z upośledzoną odpornością wirus szczepionkowy może namnażać się w sposób niekontrolowany i wywołać uogólnione zakażenie. Jednocześnie mielosupresja zmniejsza wytwarzanie przeciwciał i odpowiedź limfocytów T, więc skuteczność szczepienia, także szczepionkami nieżywymi, jest mniejsza. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i dotyczy obu inhibitorów topoizomerazy I w takim samym stopniu.
Monitorować
- status serologiczny VZV przed rozpoczęciem chemioterapii
- morfologia z rozmazem, zwłaszcza liczba limfocytów i neutrofili przed planowanym szczepieniem
- odstęp od ostatniej dawki chemioterapii przed podaniem żywej szczepionki
- objawy uogólnionego zakażenia wirusem ospy wietrznej (wysypka pęcherzykowa, gorączka, objawy płucne lub neurologiczne) po przypadkowym szczepieniu
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≥ 4 tygodnie przed rozpoczęciem chemioterapiiszczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | interakcja nie dotyczy | Żywą szczepionkę przeciw ospie wietrznej podaną co najmniej 4 tygodnie przed pierwszą dawką topotekanu lub irynotekanu uznaje się za bezpieczną, bo replikacja wirusa szczepionkowego wygasa przed wystąpieniem mielosupresji. |
| odstep ≥ 3 miesiące po zakończeniu chemioterapiiszczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | inne zalecenie | Po co najmniej 3 miesiącach od ostatniej dawki inhibitora topoizomerazy I żywą szczepionkę można rozważyć, jeśli choroba jest w remisji, a liczba limfocytów wróciła do normy. Decyzję podejmuje lekarz prowadzący. |
| Szczepionka nieżywa lub niereplikującapostać · szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | ryzyko maleje | Szczepionki nieżywe (rekombinowana przeciw półpaścowi) lub niereplikujące (przeciw ospie prawdziwej z wirusem MVA) nie wywołują zakażenia, ale w trakcie chemioterapii dają słabszą odpowiedź. Należy je podawać przed leczeniem lub między cyklami, poza nadirem. |
Połączenie przeciwwskazaneSzczepionki przeciw żółtej febrze (np. szczepionka przeciw żółtej febrze)+ Inhibitory topoizomerazy I (np. topotekan, irynotekan) klasaPrzy stosowaniu inhibitora topoizomerazy I nie podaje się szczepionki przeciw żółtej febrze – połączenie jest przeciwwskazane.Jeśli przyjmujesz lek przeciwnowotworowy z tej grupy, nie szczep się przeciw żółtej febrze i przed planowaną podróżą porozmawiaj z onkologiem oraz lekarzem medycyny podróży.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek przeciwnowotworowy z tej grupy, nie szczep się przeciw żółtej febrze i przed planowaną podróżą porozmawiaj z onkologiem oraz lekarzem medycyny podróży.
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywy, osłabiony wirus. Leki przeciwnowotworowe, takie jak topotekan i irynotekan, mocno osłabiają odporność. Wtedy wirus ze szczepionki może wywołać groźną chorobę, a szczepienie może cię nie ochronić. Dlatego w trakcie takiego leczenia i przez pewien czas po nim nie wolno się szczepić przeciw żółtej febrze.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- Gorączka, dreszcze i bóle mięśni w ciągu kilku dni do dwóch tygodni po szczepieniu
- Zażółcenie skóry lub oczu
- Silne osłabienie, wymioty, krwawienia
- Silny ból głowy, sztywność karku, splątanie, drgawki
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy stosowaniu inhibitora topoizomerazy I nie podaje się szczepionki przeciw żółtej febrze – połączenie jest przeciwwskazane. Dotyczy to zarówno topotekanu (dożylnie i doustnie), jak i irynotekanu. Szczepienie rozważa się dopiero po zakończeniu chemioterapii i odbudowie odporności, zwykle nie wcześniej niż po 3 miesiącach, po ocenie przez onkologa i lekarza medycyny podróży. Jeśli szczepienie jest planowane przed chemioterapią, podaje się je odpowiednio wcześnie, zwykle co najmniej 4 tygodnie przed pierwszym podaniem cytostatyku. Gdy pacjent w trakcie leczenia musi podróżować do rejonu endemicznego, zaleca się odroczenie podróży, a jeśli to niemożliwe – wystawienie zaświadczenia o przeciwwskazaniu do szczepienia i ścisłą ochronę przed komarami. Jeśli szczepionkę podano przypadkowo, pacjenta obserwuje się pod kątem gorączki i objawów zakażenia oraz konsultuje z ośrodkiem chorób zakaźnych.
Skutek kliniczny
Połączenie grozi rozsianym zakażeniem wirusem szczepionkowym, w tym chorobą trzewną przypominającą żółtą febrę (z niewydolnością wielonarządową) oraz powikłaniami neurologicznymi, które mogą zakończyć się zgonem. Jednocześnie szczepienie może nie zapewnić ochrony przed zakażeniem dzikim wirusem w czasie podróży.
Mechanizm
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywy, osłabiony wirus, który musi się namnożyć w organizmie, aby wywołać odporność. Inhibitory topoizomerazy I (topotekan, irynotekan) są lekami cytotoksycznymi, które uszkadzają szybko dzielące się komórki, w tym komórki szpiku i limfocyty. Powodują neutropenię, limfopenię i osłabienie odpowiedzi komórkowej i humoralnej. W takich warunkach organizm nie kontroluje replikacji wirusa szczepionkowego, a odpowiedź poszczepienna jest słaba lub nie powstaje. Mechanizm wynika z działania całej grupy cytostatyków, dlatego dotyczy obu leków grupy B niezależnie od drogi podania.
Monitorować
- Wywiad o planowanych podróżach i szczepieniach przed rozpoczęciem chemioterapii
- Morfologia z rozmazem (liczba neutrofili i limfocytów) przed ewentualnym szczepieniem po leczeniu
- Czas od ostatniej dawki cytostatyku
- Po przypadkowym szczepieniu: temperatura ciała, objawy grypopodobne, próby wątrobowe, objawy neurologiczne
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≥ 3 miesiące od zakończenia chemioterapiiszczepionki przeciw żółtej febrze | ryzyko maleje | Po zakończeniu leczenia topotekanem lub irynotekanem i odbudowie odporności (zwykle nie wcześniej niż po 3 miesiącach) szczepienie można rozważyć po indywidualnej ocenie onkologa, z uwzględnieniem morfologii i dalszego planu leczenia. |
| Szczepienie przed rozpoczęciem chemioterapii, co najmniej 4 tygodnie wcześniejkolejność włączenia · szczepionki przeciw żółtej febrze | ryzyko maleje | Jeśli szczepienie jest konieczne, a chemioterapię można bezpiecznie odroczyć, szczepionkę podaje się co najmniej 4 tygodnie przed pierwszą dawką cytostatyku, po uzgodnieniu z onkologiem. |
Niekorzystna interakcjaAcetazolamid+ Olej rycynowyOlej rycynowy stosuj u pacjenta przyjmującego acetazolamid tylko doraźnie i krótko, z kilkugodzinnym odstępem od dawki acetazolamidu.Przyjmij olej rycynowy tylko doraźnie, z kilkugodzinnym odstępem od acetazolamidu, pij dużo płynów i zapytaj farmaceutę o łagodniejszy środek, jeśli zaparcia wracają.szybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Przyjmij olej rycynowy tylko doraźnie, z kilkugodzinnym odstępem od acetazolamidu, pij dużo płynów i zapytaj farmaceutę o łagodniejszy środek, jeśli zaparcia wracają.
Acetazolamid i olej rycynowy powodują utratę wody i potasu z organizmu – jeden przez nerki, drugi przez jelita. Razem mogą prowadzić do odwodnienia i niedoboru potasu. Olej rycynowy przyjęty razem z acetazolamidem może też osłabić jego działanie.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kurcze lub osłabienie mięśni
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- silne pragnienie, suchość w ustach, zawroty głowy
- biegunka trwająca dłużej niż dobę
- przyspieszony oddech, senność lub splątanie
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wchłanianie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Olej rycynowy stosuj u pacjenta przyjmującego acetazolamid tylko doraźnie i krótko, z kilkugodzinnym odstępem od dawki acetazolamidu[1]. Przy wielokrotnym użyciu lub nasilonej biegunce oznacz stężenie potasu i sodu we krwi oraz oceń stan nawodnienia. Przy zaparciach wymagających częstszego leczenia rozważ środek przeczyszczający o mniejszym wpływie na gospodarkę elektrolitową.
Skutek kliniczny
Ryzyko nasilonej hipokaliemii, hiponatremii, odwodnienia i pogłębienia kwasicy metabolicznej, szczególnie przy wielokrotnym stosowaniu oleju rycynowego lub silnej biegunce. Hipokaliemia może objawiać się osłabieniem mięśni, kurczami i zaburzeniami rytmu serca. Przyjęcie obu leków jednocześnie może osłabić działanie acetazolamidu. Acetazolamid jest przeciwwskazany przy obniżonym stężeniu sodu lub potasu we krwi[2]. Olej rycynowy jest przeciwwskazany w ciężkim odwodnieniu z niedoborem wody i elektrolitów[3].
Mechanizm
Olej rycynowy przyspiesza pasaż jelitowy i powoduje utratę wody oraz elektrolitów, głównie potasu i sodu, z kałem. Acetazolamid jako inhibitor anhydrazy węglanowej zwiększa nerkowe wydalanie sodu, potasu i wodorowęglanów, co prowadzi do hipokaliemii i kwasicy metabolicznej. Oba działania sumują się. Dodatkowo przyspieszony pasaż jelitowy może zmniejszyć wchłanianie acetazolamidu przyjętego razem z olejem rycynowym. Leków nie przyjmuje się jednocześnie z olejem rycynowym ze względu na jego działanie przeczyszczające[1].
Monitorować
- stężenie potasu w surowicy
- stężenie sodu w surowicy
- objawy odwodnienia
- równowaga kwasowo-zasadowa (wodorowęglany)
- skuteczność acetazolamidu
Bezpieczniejsze alternatywy
makrogolłupina nasion babki jajowatej
Kiedy ocena się zmienia
| Kilka godzinodstep · olej rycynowy | ryzyko maleje | Kilkugodzinny odstęp między olejem rycynowym a acetazolamidem ogranicza zmniejszenie wchłaniania acetazolamidu, ale nie usuwa ryzyka sumowania utraty elektrolitów. |
| Stosowanie wielokrotne lub przewlekłeczas leczenia · olej rycynowy | ryzyko rośnie | Powtarzane stosowanie oleju rycynowego u pacjenta przyjmującego acetazolamid znacząco zwiększa ryzyko hipokaliemii, odwodnienia i kwasicy – wymaga kontroli elektrolitów i zmiany środka przeczyszczającego. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Olej rycynowy -, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/olej-rycynowy-100140927/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Diuramid 250 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/diuramid-100019829/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Oleum Ricini PhytoPharm -, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/oleum-ricini-phytopharm-100143044/
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
- Korzystna interakcjaPołączenie celowe
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.