Skutek kliniczny

Zwiększone ryzyko wydłużenia odstępu QT i komorowych zaburzeń rytmu typu torsade de pointes, zwłaszcza przy nasilonej lub powtarzanej biegunce.^[1]

Mechanizm

Olej rycynowy jest drażniącym środkiem przeczyszczającym, który przez utratę elektrolitów z kałem może wywołać hipokaliemię i hipomagnezemię. Niedobór potasu nasila proarytmiczne działanie amiodaronu wydłużającego odstęp QT i zwiększa ryzyko torsade de pointes.^[1]

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy
• stężenie magnezu w surowicy
• EKG – odstęp QT
• nasilenie i czas trwania biegunki

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktulozababka płesznik

Skutek kliniczny

Możliwe osłabienie działania przeciwarytmicznego propafenonu z nawrotem zaburzeń rytmu oraz – przy nasilonej biegunce i hipokaliemii – zwiększone ryzyko groźnych arytmii komorowych.

Mechanizm

Olej rycynowy działa silnie przeczyszczająco i przyspiesza pasaż jelitowy, co może zmniejszyć i uczynić nieprzewidywalnym wchłanianie propafenonu przyjętego w tym samym czasie. Z tego powodu oleju rycynowego nie przyjmuje się jednocześnie z innymi lekami^[1]. Dodatkowo silna lub powtarzana biegunka po środku przeczyszczającym może prowadzić do utraty potasu i innych elektrolitów. Zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej, w tym zaburzenia metabolizmu potasu, wykluczają stosowanie propafenonu^[2], ponieważ hipokaliemia nasila ryzyko działania proarytmicznego leków przeciwarytmicznych klasy IC.

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy przy nasilonej lub przedłużającej się biegunce
• EKG przy kołataniu serca lub zasłabnięciu
• objawy odwodnienia
• kontrola rytmu serca (nawrót arytmii)

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Możliwe osłabienie działania przeciwdławicowego ranolazyny i nawrót bólów dławicowych. Przy nasilonej lub przedłużonej biegunce rośnie ryzyko zaburzeń elektrolitowych i arytmii związanych z wydłużeniem QT.

Mechanizm

Olej rycynowy pobudza perystaltykę jelit i przyspiesza pasaż treści pokarmowej, co może skrócić czas uwalniania i wchłaniania ranolazyny z tabletki o przedłużonym uwalnianiu i zmniejszyć jej stężenie we krwi. Ze względu na działanie przeczyszczające oleju rycynowego innych leków nie przyjmuje się razem z nim^[1]. Biegunka po oleju rycynowym może powodować utratę potasu i magnezu, a hipokaliemia nasila ryzyko zaburzeń rytmu u pacjentów przyjmujących ranolazynę, która zależnie od dawki wydłuża odstęp QT.

Monitorować

• stężenie potasu i magnezu przy nasilonej lub przedłużonej biegunce
• częstość i nasilenie bólów dławicowych
• kołatanie serca, zawroty głowy, omdlenia
• EKG (QTc) u pacjentów z dodatkowymi czynnikami ryzyka wydłużenia QT

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktulozababka płesznik

Skutek kliniczny

Możliwa utrata kontroli rytmu serca przy zmniejszonym wchłanianiu flekainidu albo nasilenie jego działania proarytmicznego przy hipokaliemii, hipomagnezemii i odwodnieniu. Ryzyko rośnie przy wielokrotnym lub dłuższym stosowaniu oleju rycynowego oraz u osób z zaburzeniami czynności nerek.

Mechanizm

Olej rycynowy silnie przyspiesza pasaż jelitowy, co może zmniejszać i czynić nieprzewidywalnym wchłanianie flekainidu przyjętego w tym samym czasie. Oleju rycynowego nie przyjmuje się jednocześnie z innymi lekami i zachowuje się kilkugodzinny odstęp^[1]. Biegunka wywołana środkiem przeczyszczającym może prowadzić do odwodnienia oraz utraty potasu i magnezu, a zaburzenia elektrolitowe zwiększają ryzyko działania proarytmicznego leków przeciwarytmicznych klasy IC, w tym flekainidu.

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy
• stężenie magnezu w surowicy
• EKG (rytm serca, szerokość QRS)
• objawy odwodnienia

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Przyjęcie obu leków w tym samym czasie może osłabić działanie cylostazolu w danym dniu, co przy jednorazowym użyciu środka przeczyszczającego ma zwykle niewielkie znaczenie. Nasilona biegunka może prowadzić do odwodnienia i hipokaliemii, które teoretycznie sprzyjają zaburzeniom rytmu u pacjentów z chorobą serca leczonych cylostazolem.

Mechanizm

Olej rycynowy silnie przyspiesza pasaż jelitowy, przez co skraca czas kontaktu cylostazolu z błoną śluzową jelita i może zmniejszać jego wchłanianie. Z tego powodu oleju rycynowego nie przyjmuje się jednocześnie z innymi lekami^[1]. Dodatkowo biegunka jest częstym działaniem niepożądanym cylostazolu, więc oba leki sumują działanie na przewód pokarmowy i mogą nasilać utratę wody i elektrolitów.

Monitorować

• nasilenie i czas trwania biegunki
• objawy odwodnienia
• stężenie potasu przy powtarzanym stosowaniu lub nasilonej biegunce
• kołatanie serca, zawroty głowy

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Możliwa nieprzewidywalna ekspozycja na abirateron przy jednoczesnym przyjęciu oraz pogłębienie hipokaliemii z ryzykiem zaburzeń rytmu serca. Ryzyko arytmii rośnie, ponieważ terapia supresji androgenowej może wydłużać odstęp QT^[2].

Mechanizm

Olej rycynowy przyspiesza pasaż jelitowy i może zmniejszać wchłanianie leków przyjętych w tym samym czasie, dlatego innych leków nie przyjmuje się razem z nim, lecz z kilkugodzinnym odstępem^[1]. Wchłanianie abirateronu silnie zależy od zawartości przewodu pokarmowego, a jedzenie znacząco je zwiększa, dlatego lek przyjmuje się na czczo^[2]. Olej rycynowy jako preparat tłuszczowy przyjęty razem z abirateronem może więc w nieprzewidywalny sposób zmieniać jego wchłanianie. Dodatkowo biegunka po środku przeczyszczającym powoduje utratę potasu i wody, co sumuje się z hipokaliemią typową dla abirateronu wynikającą z nadmiaru mineralokortykoidów.

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy przy biegunce
• objawy odwodnienia
• kołatanie serca, zaburzenia rytmu, w razie potrzeby EKG

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Możliwe słabsze i krótsze działanie przeciwbólowe tramadolu, zwłaszcza postaci o przedłużonym uwalnianiu. Biegunka wywołana olejem rycynowym może dodatkowo prowadzić do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych.

Mechanizm

Olej rycynowy silnie przyspiesza pasaż jelitowy, przez co tramadol przyjęty w tym samym czasie może wchłonąć się w mniejszym stopniu. Dotyczy to szczególnie tabletek o przedłużonym uwalnianiu, które muszą przebywać w przewodzie pokarmowym przez wiele godzin, aby uwolnić całą dawkę. Olej rycynowy działa przeczyszczająco, dlatego nie przyjmuje się go jednocześnie z innymi lekami i zachowuje się kilkugodzinny odstęp^[1]. Tramadol jako opioid zwalnia perystaltykę i wywołuje zaparcia, a olej rycynowy działa w przeciwnym kierunku – to przeciwstawne działanie bywa powodem sięgania po środek przeczyszczający.

Monitorować

• skuteczność działania przeciwbólowego
• liczba i konsystencja wypróżnień
• objawy odwodnienia

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Ryzyko zaburzeń rytmu serca typu torsade de pointes przy hipokaliemii wywołanej biegunką oraz możliwe osłabienie działania amisulprydu przy przyjęciu obu leków w tym samym czasie.

Mechanizm

Olej rycynowy jest środkiem przeczyszczającym pobudzającym i może powodować utratę wody oraz elektrolitów, zwłaszcza potasu, z biegunką. Hipokaliemia zwiększa ryzyko wydłużenia odstępu QT i torsade de pointes wywołanych przez amisulpryd, dlatego leków przeczyszczających nie łączy się z amisulprydem bez wyrównania potasu^[1]. Przyspieszony pasaż jelitowy może dodatkowo zmniejszać wchłanianie amisulprydu przyjętego jednocześnie z olejem rycynowym^[2].

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy
• stężenie magnezu w surowicy
• EKG z oceną QTc przy nasilonej biegunce lub czynnikach ryzyka
• objawy odwodnienia
• kołatanie serca, zawroty głowy, omdlenia

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktulozababka jajowata

Skutek kliniczny

Przyjęcie obu leków jednocześnie może osłabić wchłanianie anagrelidu i zmniejszyć kontrolę liczby płytek krwi, zwłaszcza przy powtarzanym stosowaniu oleju rycynowego. Nasilona biegunka może wywołać odwodnienie i hipokaliemię, co u pacjenta leczonego anagrelidem zwiększa ryzyko zaburzeń rytmu serca.

Mechanizm

Olej rycynowy działa silnie przeczyszczająco i przyspiesza pasaż jelitowy, co może ograniczyć wchłanianie przyjętych jednocześnie leków, dlatego innych leków nie przyjmuje się razem z nim i zachowuje się kilkugodzinny odstęp^[1]. Biegunka po oleju rycynowym może prowadzić do utraty wody i potasu, a u pacjentów z hipokaliemią anagrelid stosuje się ostrożnie ze względu na ryzyko wydłużenia odstępu QTc^[2]. Anagrelid sam może wywoływać zaburzenia jelitowe^[2], więc działania żołądkowo-jelitowe obu leków się sumują.

Monitorować

• objawy odwodnienia przy biegunce
• stężenie potasu w surowicy przy nasilonej lub przedłużającej się biegunce
• liczba płytek krwi przy powtarzanym stosowaniu oleju rycynowego
• objawy zaburzeń rytmu serca (kołatanie, omdlenia)

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Przy jednoczesnym przyjęciu możliwe jest słabsze lub nierówne działanie dawki atomoksetyny w danym dniu. Przy wielokrotnym stosowaniu oleju rycynowego i odwodnieniu możliwa jest hipokaliemia z ryzykiem wydłużenia QT i zaburzeń rytmu serca. Pojedyncze użycie z zachowaniem odstępu ma niewielkie znaczenie kliniczne.

Mechanizm

Olej rycynowy przyspiesza pasaż jelitowy, przez co może zmniejszać i opóźniać wchłanianie atomoksetyny przyjętej w tym samym czasie, dlatego zaleca się kilkugodzinny odstęp między nim a innymi lekami^[1]. Silna lub powtarzana biegunka po oleju rycynowym prowadzi do utraty wody i elektrolitów, zwłaszcza potasu i magnezu. Zaburzenia równowagi elektrolitowej zwiększają ryzyko wydłużenia odstępu QT w czasie leczenia atomoksetyną^[2].

Monitorować

• objawy odwodnienia
• stężenie potasu i magnezu przy powtarzanym stosowaniu lub silnej biegunce
• kołatanie serca, zasłabnięcia
• skuteczność atomoksetyny w dniu przyjęcia oleju

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Przy jednoczesnym przyjęciu możliwe jest zmniejszenie ilości wchłoniętego bikalutamidu z pojedynczej dawki. Ze względu na długi okres półtrwania bikalutamidu jednorazowe użycie oleju rycynowego najpewniej nie zmniejszy istotnie skuteczności leczenia. Większe znaczenie ma powtarzane stosowanie środka przeczyszczającego z zaburzeniami elektrolitowymi, które u pacjenta leczonego antyandrogenowo mogą sprzyjać zaburzeniom rytmu serca.

Mechanizm

Olej rycynowy działa silnie przeczyszczająco i przyspiesza pasaż jelitowy, co może zmniejszyć wchłanianie leków doustnych przyjętych w tym samym czasie, w tym bikalutamidu.^[1] Dodatkowo nasilona biegunka może prowadzić do utraty potasu i magnezu, a hipokaliemia i hipomagnezemia zwiększają ryzyko wydłużenia odstępu QT, które może wywołać leczenie antyandrogenowe.

Monitorować

• nasilenie i czas trwania biegunki
• objawy odwodnienia
• stężenie potasu i magnezu przy powtarzanym stosowaniu lub obecności innych czynników ryzyka wydłużenia QT

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Możliwe osłabienie działania cytalopramu przy przyjęciu razem z olejem rycynowym oraz, przy obfitej lub powtarzanej biegunce, zwiększone ryzyko zaburzeń rytmu serca związanych z wydłużeniem QT. Przy jednorazowym zastosowaniu oleju z zachowaniem odstępu ryzyko jest niewielkie.

Mechanizm

Olej rycynowy przyspiesza pasaż jelitowy, co może zmniejszyć wchłanianie cytalopramu przyjętego w tym samym czasie. Olej rycynowy nie powinien być przyjmowany jednocześnie z innymi lekami ze względu na działanie przeczyszczające^[1]. Silna biegunka może powodować utratę potasu i magnezu, a hipokaliemia i hipomagnezemia zwiększają ryzyko złośliwych arytmii u osób leczonych cytalopramem, który sam wydłuża odstęp QT^[2].

Monitorować

• stężenie potasu i magnezu przy przedłużonej lub obfitej biegunce
• objawy zaburzeń rytmu serca (kołatanie, omdlenia)
• nasilenie biegunki i objawy odwodnienia

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogolglicerol (czopki)

Skutek kliniczny

Nasilona, wodnista biegunka z kurczowymi bólami brzucha. Grozi to odwodnieniem i utratą elektrolitów, zwłaszcza potasu. Ciężkie odwodnienie z niedoborem wody i elektrolitów jest przeciwwskazaniem do stosowania oleju rycynowego^[2]. Ryzyko jest największe u osób starszych, osłabionych oraz przyjmujących leki moczopędne lub leki wrażliwe na niedobór potasu.

Mechanizm

Oba leki działają przeczyszczająco, ale różnymi drogami. Olej rycynowy po rozłożeniu w jelicie pobudza perystaltykę i zmniejsza wchłanianie wody i elektrolitów. Makrogol wiąże wodę w świetle jelita i zwiększa objętość treści jelitowej. Działania sumują się, a olej rycynowy przyjmowany razem z innymi lekami przyspiesza ich pasaż i nie powinien być łączony z nimi w tym samym czasie^[1].

Monitorować

• liczba i konsystencja wypróżnień
• objawy odwodnienia (pragnienie, suchość błon śluzowych, zawroty głowy, zmniejszona ilość moczu)
• stężenie potasu i sodu u osób starszych lub przyjmujących leki moczopędne

Skutek kliniczny

Możliwe słabsze działanie antybiotyku przy przyjęciu obu leków jednocześnie. Przy nasilonej lub powtarzanej biegunce po oleju rycynowym rośnie ryzyko zaburzeń elektrolitowych, które u leczonego klarytromycyną sprzyjają wydłużeniu odstępu QT i zaburzeniom rytmu serca. Biegunka wywołana środkiem przeczyszczającym może też utrudnić rozpoznanie biegunki poantybiotykowej.

Mechanizm

Olej rycynowy przyspiesza pasaż jelitowy i może zmniejszać wchłanianie klarytromycyny przyjętej w tym samym czasie, dlatego innych leków nie przyjmuje się razem z nim, tylko z kilkugodzinnym odstępem^[1]. Dodatkowo silne działanie przeczyszczające oleju rycynowego może prowadzić do utraty wody i elektrolitów, w tym potasu i magnezu, a klarytromycyny nie podaje się przy hipokaliemii ani hipomagnezemii ze względu na ryzyko wydłużenia odstępu QT^[3]. Oba leki mogą też wywoływać biegunkę, więc ich działania na przewód pokarmowy się sumują.

Monitorować

• częstość i nasilenie biegunki
• objawy odwodnienia
• stężenie potasu i magnezu u pacjentów z grupy ryzyka
• EKG (QTc) u pacjentów z czynnikami ryzyka wydłużenia QT
• skuteczność leczenia zakażenia

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Najgroźniejsze jest podanie środka pobudzającego perystaltykę przy rozwijającej się niedrożności jelit wywołanej klozapiną. Porażenna niedrożność jelit jest przeciwwskazaniem do stosowania klozapiny^[2], a niedrożność, zwężenie i atonia jelit oraz ból brzucha o nieznanej przyczynie są przeciwwskazaniem do oleju rycynowego.^[3] Przy jednoczesnym przyjęciu możliwe jest przejściowe zmniejszenie wchłaniania i osłabienie działania klozapiny, a przy wielokrotnym stosowaniu hipokaliemia i hipomagnezemia zwiększające ryzyko zaburzeń rytmu serca.

Mechanizm

Olej rycynowy silnie pobudza perystaltykę i wydzielanie wody do światła jelita, co skraca pasaż i może zmniejszać wchłanianie klozapiny przyjętej w tym samym czasie.^[1] Silne lub powtarzane przeczyszczenie prowadzi do utraty wody i elektrolitów, zwłaszcza potasu i magnezu, a klozapinę stosuje się ostrożnie z lekami powodującymi zaburzenia elektrolitowe ze względu na ryzyko wydłużenia odstępu QT.^[2] Klozapina działa przeciwcholinergicznie i hamuje motorykę jelit, a doraźne przeczyszczanie może maskować narastającą hipomotorykę aż do porażennej niedrożności.

Monitorować

• częstość i charakter wypróżnień
• objawy niedrożności jelit (ból, wzdęcie brzucha, wymioty, brak gazów)
• stężenie potasu i magnezu przy powtarzanym stosowaniu
• skuteczność klozapiny (nawrót objawów psychotycznych) przy regularnym stosowaniu przeczyszczającym

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Możliwe słabsze działanie dawki metadonu przyjętej razem z olejem rycynowym z ryzykiem objawów odstawiennych u pacjentów w terapii substytucyjnej. Przy nasilonej lub powtarzanej biegunce możliwe odwodnienie i hipokaliemia zwiększające ryzyko zaburzeń rytmu serca w trakcie leczenia metadonem. Stosowanie oleju rycynowego przy ciężkim zaparciu opioidowym może maskować lub nasilać objawy niedrożności.

Mechanizm

Olej rycynowy przyspiesza pasaż jelitowy i może zmniejszać wchłanianie leków doustnych przyjętych w tym samym czasie, dlatego nie łączy się go jednocześnie z innymi lekami i zachowuje kilkugodzinny odstęp^[1]. Silna biegunka po oleju rycynowym może prowadzić do utraty potasu i magnezu, a zaburzenia elektrolitowe sprzyjają wydłużeniu odstępu QT, które jest znanym działaniem metadonu. Metadonu nie stosuje się u osób z wydłużonym odstępem QT^[3]. Zaparcie wywołane metadonem może przejść w niedrożność porażenną jelit^[4], a w niedrożności, zwężeniu jelit i atonii oleju rycynowego się nie stosuje^[2].

Monitorować

• liczba i charakter wypróżnień
• objawy odwodnienia
• stężenie potasu i magnezu przy nasilonej biegunce
• EKG (odstęp QT) u pacjentów z czynnikami ryzyka
• objawy odstawienia opioidu
• ból i wzdęcie brzucha sugerujące niedrożność

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktulozabisakodylpikosiarczan sodunaloksegol

Skutek kliniczny

Możliwe osłabienie i nieprzewidywalność działania trazodonu w dniu przyjęcia oleju rycynowego. Przy powtarzanym stosowaniu przeczyszczającym i odwodnieniu istnieje teoretyczne ryzyko zaburzeń elektrolitowych sprzyjających zaburzeniom rytmu serca.

Mechanizm

Olej rycynowy silnie przyspiesza pasaż jelitowy, przez co skraca czas kontaktu przyjętego doustnie trazodonu z błoną śluzową jelita i może zmniejszać jego wchłanianie. Z tego powodu nie przyjmuje się innych leków jednocześnie z olejem rycynowym i zachowuje się kilkugodzinny odstęp^[1]. Dodatkowo nasilona biegunka może prowadzić do utraty potasu i magnezu, co teoretycznie zwiększa ryzyko zaburzeń rytmu u pacjenta przyjmującego trazodon.

Monitorować

• skuteczność trazodonu (sen, nastrój) w dniu stosowania oleju rycynowego
• objawy odwodnienia i hipokaliemii przy powtarzanym stosowaniu
• kołatanie serca, zawroty głowy, omdlenia

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Przy jednorazowym użyciu oleju rycynowego znaczenie kliniczne jest małe, bo fluoksetyna i norfluoksetyna mają długi okres półtrwania, a pojedyncza dawka o słabszym wchłanianiu w niewielkim stopniu zmienia stężenie w stanie stacjonarnym. Większe ryzyko dotyczy wielokrotnego lub przewlekłego stosowania oleju rycynowego, gdy odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe mogą sumować się z hiponatremią wywołaną fluoksetyną.

Mechanizm

Olej rycynowy silnie przyspiesza pasaż jelitowy, co może skrócić czas kontaktu fluoksetyny z błoną śluzową jelita i zmniejszyć jej wchłanianie z dawki przyjętej w tym samym czasie. Dodatkowo biegunka po oleju rycynowym prowadzi do utraty wody i elektrolitów, a hiponatremia jest działaniem niepożądanym fluoksetyny^[3]. Hipokaliemia z utraty elektrolitów może nasilać ryzyko wydłużenia odstępu QT, na które fluoksetyna również wpływa^[3].

Monitorować

• objawy odwodnienia
• stężenie sodu w surowicy przy wielokrotnym stosowaniu oleju rycynowego lub u osób starszych
• stężenie potasu przy nasilonej biegunce
• utrzymanie efektu przeciwdepresyjnego przy przewlekłym stosowaniu środka przeczyszczającego

Skutek kliniczny

Przy jednoczesnym przyjęciu możliwe jest osłabienie działania rysperydonu w danym dniu. Przy powtarzanym stosowaniu oleju rycynowego i nasilonej biegunce rośnie ryzyko hipokaliemii, a tym samym zaburzeń rytmu serca związanych z wydłużeniem QT. Odwodnienie może dodatkowo nasilać niedociśnienie ortostatyczne typowe dla rysperydonu.

Mechanizm

Olej rycynowy przyspiesza pasaż jelitowy i może skracać czas kontaktu rysperydonu z błoną śluzową jelita, przez co jego wchłanianie może być mniejsze lub nieprzewidywalne. Z tego powodu olej rycynowy przyjmuje się z kilkugodzinnym odstępem od innych leków^[1]. Biegunka po środku przeczyszczającym może prowadzić do utraty potasu i magnezu oraz odwodnienia. Rysperydon łączy się z ostrożnością z lekami powodującymi hipokaliemię lub hipomagnezemię, ponieważ zaburzenia elektrolitowe zwiększają ryzyko wydłużenia odstępu QT^[2].

Monitorować

• stężenie potasu i magnezu przy powtarzanym stosowaniu lub nasilonej biegunce
• objawy odwodnienia i niedociśnienia ortostatycznego
• EKG (odstęp QT) u pacjentów z czynnikami ryzyka
• kontrola objawów psychotycznych przy częstym stosowaniu oleju

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Nasilenie i wydłużenie biegunki, ryzyko odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych (hipokaliemia, hiponatremia) i przednerkowej niewydolności nerek. Biegunka wywołana środkiem przeczyszczającym utrudnia ocenę i leczenie późnej biegunki po irynotekanie, a w razie współistniejącej neutropenii zwiększa ryzyko ciężkich powikłań infekcyjnych.

Mechanizm

Olej rycynowy po hydrolizie w jelicie uwalnia kwas rycynolowy, który drażni błonę śluzową, pobudza perystaltykę i hamuje wchłanianie wody i elektrolitów. Irynotekan wywołuje wczesną biegunkę cholinergiczną oraz późną biegunkę wynikającą z uszkodzenia nabłonka jelita przez SN-38. Oba leki sumują działanie biegunkotwórcze i odwadniające. Irynotekan podaje się dożylnie, dlatego zalecany przy oleju rycynowym odstęp czasowy od innych leków nie ma tu znaczenia dla wchłaniania^[2].

Monitorować

• liczba i konsystencja stolców
• objawy odwodnienia (pragnienie, zawroty głowy, skąpomocz)
• stężenie potasu i sodu w surowicy
• kreatynina
• gorączka i morfologia przy biegunce (neutropenia)

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Możliwe słabsze lub krótsze działanie lisdeksamfetaminy w dniu stosowania oleju rycynowego. Utrata płynów i elektrolytów przy przeczyszczaniu może nasilać działania niepożądane ze strony układu krążenia, takie jak przyspieszone tętno i zawroty głowy.

Mechanizm

Olej rycynowy silnie pobudza perystaltykę i przyspiesza pasaż jelitowy, dlatego nie przyjmuje się go jednocześnie z innymi lekami doustnymi.^[1] Lisdeksamfetamina jest prolekiem wchłanianym w jelicie cienkim, więc szybszy pasaż i biegunka mogą teoretycznie zmniejszyć lub skrócić jej wchłanianie. Dodatkowo wymioty, które mogą towarzyszyć przeczyszczaniu, alkalizują mocz, a to zmniejsza wydalanie amfetaminy i wydłuża jej okres półtrwania.^[2]

Monitorować

• skuteczność lisdeksamfetaminy w dniu przeczyszczania
• nawodnienie i elektrolity przy silnej biegunce
• tętno

Bezpieczniejsze alternatywy

laktuloza

Skutek kliniczny

Przy przyjęciu obu leków jednocześnie możliwe jest słabsze działanie mirtazapiny w danym dniu. Przy długotrwałym lub częstym stosowaniu oleju rycynowego możliwe są zaburzenia wodno-elektrolitowe, które u pacjentów z grupy ryzyka mogą sprzyjać zaburzeniom rytmu serca.

Mechanizm

Olej rycynowy działa silnie przeczyszczająco i przyspiesza pasaż jelitowy, co może zmniejszyć i uczynić nieprzewidywalnym wchłanianie mirtazapiny przyjętej w tym samym czasie. Z tego powodu oleju rycynowego nie przyjmuje się jednocześnie z innymi lekami i zachowuje się kilkugodzinny odstęp^[1]. Dodatkowo nasilona biegunka może prowadzić do odwodnienia i utraty elektrolitów, w tym potasu, co teoretycznie zwiększa ryzyko zaburzeń rytmu u pacjentów z innymi czynnikami wydłużającymi odstęp QT, a mirtazapina w połączeniu z lekami wydłużającymi QT zwiększa ryzyko wydłużenia QT i komorowych zaburzeń rytmu^[2].

Monitorować

• odstęp czasowy między dawkami
• częstość i nasilenie biegunki
• objawy odwodnienia
• stężenie potasu przy nasilonej lub przedłużającej się biegunce
• kołatania serca i omdlenia u pacjentów z ryzykiem wydłużenia QT

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktulozababka płesznik

Skutek kliniczny

Nasilona biegunka, kurczowe bóle brzucha, odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe, zwłaszcza hipokaliemia. Ryzyko rośnie u osób starszych, u chorych przyjmujących leki moczopędne, kortykosteroidy, amfoterycynę B lub glikozydy nasercowe^[2]. Zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej są przeciwwskazaniem do stosowania laktulozy^[2], a ciężkie odwodnienie z niedoborem elektrolitów – do stosowania oleju rycynowego^[3].

Mechanizm

Oba leki działają przeczyszczająco, ale innym mechanizmem – laktuloza osmotycznie zatrzymuje wodę w świetle jelita i obniża pH w okrężnicy, a olej rycynowy pobudza perystaltykę i wydzielanie w jelicie, więc ich działania się sumują. Laktuloza może zmniejszać stężenie potasu w surowicy i nasilać utratę potasu wywołaną przez inne leki^[2]. Olej rycynowy przyspiesza pasaż jelitowy, dlatego nie łączy się go jednocześnie z innymi lekami doustnymi^[1].

Monitorować

• liczba i konsystencja wypróżnień
• objawy odwodnienia (pragnienie, suchość błon śluzowych, zmniejszona ilość moczu, zawroty głowy)
• stężenie potasu w surowicy u pacjentów z grup ryzyka
• masa ciała i ciśnienie tętnicze u osób starszych

Skutek kliniczny

Możliwe słabsze działanie przeciwwymiotne ondansetronu doustnego przyjętego razem z olejem rycynowym. Teoretycznie możliwe jest też osłabienie działania przeczyszczającego. Przy nasilonej biegunce z hipokaliemią lub hipomagnezemią rośnie ryzyko zaburzeń rytmu serca związanych z wydłużeniem QT.

Mechanizm

Ondansetronu doustnego nie przyjmuje się razem z olejem rycynowym, bo przyspieszony pasaż jelitowy może zmniejszyć jego wchłanianie. Ze względu na działanie przeczyszczające oleju rycynowego nie zaleca się jednoczesnego przyjmowania innych leków i należy zachować kilkugodzinny odstęp.^[1] Ondansetron jako antagonista receptora 5-HT3 zwalnia pasaż w jelicie grubym i często powoduje zaparcia, co działa przeciwnie do pobudzającego perystaltykę oleju rycynowego. Biegunka i utrata elektrolitów po oleju rycynowym mogą dodatkowo sprzyjać wydłużeniu odstępu QT, które może wywołać ondansetron.

Monitorować

• skuteczność przeciwwymiotna ondansetronu
• liczba i charakter wypróżnień
• objawy odwodnienia
• stężenie potasu i magnezu przy nasilonej biegunce
• EKG (QTc) u pacjentów z innymi czynnikami ryzyka wydłużenia QT

Bezpieczniejsze alternatywy

laktulozaglicerol (czopki doodbytnicze)

Skutek kliniczny

Możliwe zmniejszenie skuteczności pazopanibu przy podaniu razem z olejem rycynowym oraz nasilenie biegunki z odwodnieniem, hipokaliemią i hipomagnezemią. Zaburzenia elektrolitowe zwiększają ryzyko zaburzeń rytmu u chorych leczonych pazopanibem, który może wydłużać odstęp QT.

Mechanizm

Olej rycynowy przyspiesza pasaż jelitowy, co może skracać czas wchłaniania pazopanibu i zmniejszać jego ekspozycję. Ze względu na działanie przeczyszczające oleju rycynowego nie przyjmuje się go jednocześnie z innymi lekami i zachowuje się kilkugodzinny odstęp^[1]. Dodatkowo biegunka jest bardzo częstym działaniem niepożądanym pazopanibu, więc oba leki sumują ryzyko utraty wody i elektrolitów.

Monitorować

• liczba i konsystencja stolców
• objawy odwodnienia
• stężenie potasu i magnezu w surowicy
• EKG przy zaburzeniach elektrolitowych

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Nasilona biegunka, odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe (hipokaliemia, hipomagnezemia), a w konsekwencji większe ryzyko wydłużenia QT i zaburzeń rytmu serca u pacjenta leczonego pasyreotydem.

Mechanizm

Olej rycynowy działa silnie przeczyszczająco i może prowadzić do utraty wody, potasu i magnezu. Pasyreotyd sam często wywołuje biegunkę, więc oba leki sumują działanie na przewód pokarmowy. Hipokaliemia i hipomagnezemia zwiększają ryzyko wydłużenia odstępu QT, które jest znanym działaniem pasyreotydu. Pasyreotyd podaje się we wstrzyknięciu, dlatego przyspieszony pasaż jelitowy nie zmniejsza jego wchłaniania.

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy
• stężenie magnezu w surowicy
• stan nawodnienia
• EKG z oceną QTc przy biegunce lub objawach kardiologicznych

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Połączenie zwiększa ryzyko hipokaliemii i zaburzeń wodno-elektrolitowych, szczególnie przy powtarzanym stosowaniu oleju rycynowego lub obfitej biegunce. Przyjęcie obu leków równocześnie może zmniejszyć wchłanianie prednizonu i osłabić jego działanie. Hipokaliemia nasila działanie glikozydów nasercowych, co ma znaczenie u pacjentów leczonych digoksyną.^[2]

Mechanizm

Prednizon nasila wydalanie potasu, a leki przeczyszczające dodatkowo zwiększają utratę potasu, więc oba działania się sumują.^[2] Olej rycynowy przyspiesza pasaż jelitowy, przez co skraca czas wchłaniania leków przyjętych w tym samym czasie, w tym prednizonu.^[1]

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy przy powtarzanym stosowaniu środka przeczyszczającego
• objawy hipokaliemii – osłabienie i kurcze mięśni, zaburzenia rytmu serca
• objawy odwodnienia przy obfitej biegunce
• skuteczność leczenia prednizonem

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogolnasiona babki jajowatej

Skutek kliniczny

Możliwe osłabienie działania kwetiapiny po dawce przyjętej razem z olejem rycynowym, a przy nasilonej lub powtarzającej się biegunce zwiększone ryzyko zaburzeń rytmu serca związanych z hipokaliemią i wydłużeniem QT. Odwodnienie może też nasilać niedociśnienie ortostatyczne i zawroty głowy wywoływane przez kwetiapinę.

Mechanizm

Olej rycynowy silnie przyspiesza pasaż jelitowy, co może skrócić czas wchłaniania kwetiapiny przyjętej w tym samym czasie i zmniejszyć jej ekspozycję. Dotyczy to szczególnie tabletek o przedłużonym uwalnianiu, które uwalniają substancję czynną stopniowo na całej długości jelita. Biegunka wywołana olejem rycynowym może ponadto prowadzić do odwodnienia i utraty elektrolitów, zwłaszcza potasu i magnezu, co sprzyja wydłużeniu odstępu QT, które może powodować także kwetiapina.

Monitorować

• stan nawodnienia i nasilenie biegunki
• stężenie potasu i magnezu przy nasilonej lub przedłużającej się biegunce
• kołatanie serca, zasłabnięcia, zawroty głowy przy wstawaniu
• nawrót lub nasilenie objawów choroby psychicznej

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Przyjęcie sunitynibu razem z olejem rycynowym grozi niepełnym wchłonięciem dawki leku przeciwnowotworowego i osłabieniem jego działania. Nasilona biegunka może prowadzić do odwodnienia oraz hipokaliemii i hipomagnezemii, które zwiększają ryzyko zaburzeń rytmu serca u pacjenta przyjmującego lek mogący wydłużać odstęp QT. Ciężkie odwodnienie z niedoborem wody i elektrolitów wyklucza stosowanie oleju rycynowego^[2].

Mechanizm

Olej rycynowy działa silnie przeczyszczająco i przyspiesza pasaż jelitowy, dlatego nie przyjmuje się go jednocześnie z innymi lekami doustnymi i zachowuje kilkugodzinny odstęp^[1]. Przyspieszony pasaż może skracać czas wchłaniania sunitynibu z przewodu pokarmowego i zmniejszać jego ekspozycję. Dodatkowo biegunka jest częstym działaniem niepożądanym sunitynibu, więc oba leki sumują utratę wody i elektrolitów.

Monitorować

• liczba i charakter wypróżnień
• objawy odwodnienia
• stężenie potasu i magnezu w surowicy przy nasilonej biegunce
• EKG przy zaburzeniach elektrolitowych

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Przy jednorazowym podaniu oleju rycynowego razem z sertraliną możliwe jest słabsze wchłonięcie dawki sertraliny, co ma małe znaczenie przy pojedynczym epizodzie. Przy powtarzanym stosowaniu możliwe są nasilona biegunka, odwodnienie, zaburzenia elektrolitowe z hiponatremią oraz osłabienie skuteczności leczenia przeciwdepresyjnego.

Mechanizm

Sertralinę i olej rycynowy należy przyjmować w odstępie kilku godzin, bo silne działanie przeczyszczające oleju przyspiesza pasaż jelitowy i może ograniczyć wchłanianie leków przyjętych w tym samym czasie^[1]. Dodatkowo sertralina sama często wywołuje biegunkę, więc oba leki sumują działanie na przewód pokarmowy. Utrata wody i elektrolitów nasilona przez olej rycynowy może zwiększać ryzyko hiponatremii, do której predysponują leki z grupy SSRI.

Monitorować

• nasilenie i czas trwania biegunki
• objawy odwodnienia
• stężenie sodu przy powtarzanym stosowaniu oleju lub u osób starszych
• skuteczność leczenia przeciwdepresyjnego przy częstym stosowaniu oleju

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Możliwe osłabienie działania wenlafaksyny przy przyjęciu obu preparatów w tym samym czasie, a przy wielokrotnym lub przewlekłym stosowaniu oleju rycynowego także odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe zwiększające ryzyko arytmii. Przy jednorazowym użyciu oleju rycynowego z zachowaniem odstępu znaczenie kliniczne jest niewielkie.

Mechanizm

Olej rycynowy silnie przyspiesza pasaż jelitowy, co może skrócić czas kontaktu wenlafaksyny z błoną śluzową jelita i zmniejszyć jej wchłanianie, szczególnie z postaci o przedłużonym uwalnianiu. Olej rycynowy przyjmowany jednocześnie z innymi lekami nie jest zalecany, a między nim a innymi lekami należy zachować kilkugodzinny odstęp^[1]. Dodatkowo biegunka po środku przeczyszczającym może prowadzić do utraty wody i elektrolitów, a hipokaliemia i hipomagnezemia sprzyjają zaburzeniom rytmu u pacjentów przyjmujących lek mogący wydłużać odstęp QT. Wenlafaksyna zwiększa ryzyko wydłużenia odstępu QT i arytmii komorowych przy współistnieniu innych czynników ryzyka^[2].

Monitorować

• nawodnienie i ilość oddawanych stolców
• stężenie potasu, magnezu i sodu w surowicy przy powtarzanym stosowaniu
• EKG (QTc) u pacjentów z dodatkowymi czynnikami ryzyka arytmii
• nawrót objawów depresji lub lęku

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Możliwe zmniejszenie skuteczności przeciwgrzybiczej worykonazolu przy przyjęciu obu leków w tym samym czasie. Przy powtarzanym stosowaniu oleju rycynowego i odwodnieniu możliwa hipokaliemia z większym ryzykiem zaburzeń rytmu serca w trakcie leczenia worykonazolem.

Mechanizm

Olej rycynowy przyspiesza pasaż jelitowy i może skracać czas wchłaniania jednocześnie przyjętego worykonazolu doustnego, co grozi zmniejszeniem jego stężenia w osoczu. Ze względu na działanie przeczyszczające oleju rycynowego nie zaleca się przyjmowania jednocześnie innych leków i należy zachować kilkugodzinny odstęp^[1]. Dodatkowo biegunka po środku przeczyszczającym może powodować utratę potasu i magnezu, a zaburzenia elektrolitowe zwiększają ryzyko wydłużenia odstępu QTc, które może wywołać worykonazol.

Monitorować

• stężenie potasu i magnezu w surowicy przy biegunce lub powtarzanym stosowaniu
• EKG (odstęp QTc) u pacjentów z dodatkowymi czynnikami ryzyka
• objawy kliniczne zakażenia grzybiczego (utrata skuteczności)
• stężenie worykonazolu w osoczu, jeśli jest dostępne i występuje uporczywa biegunka

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Możliwe osłabienie działania zyprazydonu przy jednoczesnym przyjęciu z olejem rycynowym. Przy nasilonej lub przedłużającej się biegunce rośnie ryzyko zaburzeń elektrolitowych i w konsekwencji wydłużenia QT z groźnymi zaburzeniami rytmu serca.

Mechanizm

Olej rycynowy silnie przyspiesza pasaż jelitowy, co może zmniejszać i czynić nieprzewidywalnym wchłanianie innych leków przyjętych w tym samym czasie^[1]. Wywołana przez niego biegunka sprzyja utracie wody i elektrolitów, zwłaszcza potasu i magnezu, a hipokaliemia i hipomagnezemia zwiększają ryzyko arytmii u chorych leczonych lekiem wydłużającym odstęp QT. Zyprazydon wydłuża odstęp QT, a jego łączenie z innymi lekami wydłużającymi QT jest przeciwwskazane^[2].

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy
• stężenie magnezu w surowicy
• EKG (odstęp QTc) przy zaburzeniach elektrolitowych lub objawach sercowych
• nasilenie i czas trwania biegunki
• kontrola objawów psychotycznych

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktulozanasiona babki płesznik

Skutek kliniczny

Możliwe zmniejszenie ilości wchłoniętego enzalutamidu z dawki przyjętej razem z olejem rycynowym. Przy jednorazowym użyciu środka przeczyszczającego skutek jest prawdopodobnie niewielki, ale przy częstym stosowaniu może obniżać ekspozycję na lek przeciwnowotworowy. Biegunka po oleju rycynowym grozi też odwodnieniem i utratą elektrolitów.

Mechanizm

Olej rycynowy silnie przyspiesza pasaż jelitowy, przez co skraca czas kontaktu przyjętych równocześnie leków doustnych ze śluzówką jelita i może zmniejszyć ich wchłanianie. Nie przyjmuje się go razem z innymi lekami i zachowuje kilkugodzinny odstęp^[1]. Enzalutamid ma długi okres półtrwania wynoszący 5,8 dnia^[2], więc pojedyncza dawka o zmniejszonym wchłanianiu w niewielkim stopniu obniża jego stężenie w stanie stacjonarnym.

Monitorować

• liczba i charakter wypróżnień
• objawy odwodnienia
• stężenie potasu i innych elektrolitów przy powtarzanym stosowaniu

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Możliwe osłabienie i nieprzewidywalność działania uspokajającego i przeciwpsychotycznego promazyny w dniu stosowania oleju rycynowego. Przy biegunce i odwodnieniu rośnie ryzyko zawrotów głowy, spadków ciśnienia i omdleń, a przy hipokaliemii – zaburzeń rytmu serca.

Mechanizm

Olej rycynowy silnie przyspiesza pasaż jelitowy, przez co skraca czas kontaktu promazyny z błoną śluzową i może zmniejszać jej wchłanianie. Oleju rycynowego nie przyjmuje się jednocześnie z innymi lekami ze względu na jego działanie przeczyszczające^[1]. Dodatkowo utrata wody i elektrolitów (zwłaszcza potasu) po środku przeczyszczającym może nasilać niedociśnienie ortostatyczne wywołane promazyną i sprzyjać zaburzeniom rytmu u osób z innymi czynnikami ryzyka wydłużenia QT.

Monitorować

• skuteczność działania uspokajającego i przeciwpsychotycznego promazyny
• objawy odwodnienia i ciśnienie tętnicze (zwłaszcza ortostatyczne)
• stężenie potasu przy powtarzanym stosowaniu lub biegunce
• częstość i charakter wypróżnień

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Najczęstszym skutkiem jest słabsze lub niepewne działanie przeciwlękowe, uspokajające i przeciwświądowe hydroksyzyny przyjętej razem z olejem rycynowym. Rzadziej, przy obfitej lub powtarzanej biegunce, zaburzenia elektrolitowe mogą sprzyjać wydłużeniu odstępu QT i zaburzeniom rytmu serca, zwłaszcza u osób z innymi czynnikami ryzyka. Znaczące zaburzenia elektrolitowe są przeciwwskazaniem do stosowania hydroksyzyny.^[2]

Mechanizm

Olej rycynowy przyspiesza pasaż jelitowy, więc może skrócić czas wchłaniania hydroksyzyny przyjętej w tym samym czasie i osłabić jej działanie. Jednoczesnego przyjmowania oleju rycynowego z innymi lekami nie zaleca się.^[1] Silna biegunka po oleju rycynowym może prowadzić do utraty potasu i magnezu, a hipokaliemia i hipomagnezemia zwiększają ryzyko wydłużenia odstępu QT wywołanego przez hydroksyzynę. Przy jednoczesnym stosowaniu hydroksyzyny z lekami wywołującymi hipokaliemię należy zachować ostrożność.^[2]

Monitorować

• liczba i nasilenie wypróżnień, objawy odwodnienia
• stężenie potasu i magnezu przy obfitej biegunce lub powtarzanym stosowaniu oleju rycynowego
• EKG (odstęp QT) u pacjentów z czynnikami ryzyka zaburzeń rytmu
• skuteczność działania hydroksyzyny

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Możliwe osłabienie działania przeciwpsychotycznego przy jednoczesnym przyjęciu obu leków oraz zwiększone ryzyko wydłużenia QTc i torsade de pointes przy nasilonej lub powtarzanej biegunce z hipokaliemią.

Mechanizm

Olej rycynowy przyspiesza pasaż jelitowy i może zmniejszać wchłanianie haloperydolu przyjętego w tym samym czasie. Ze względu na działanie przeczyszczające nie przyjmuje się go jednocześnie z innymi lekami^[1]. Biegunka po leku przeczyszczającym może prowadzić do utraty potasu i magnezu oraz odwodnienia. Hipokaliemia zwiększa ryzyko wydłużenia odstępu QTc i komorowych zaburzeń rytmu wywoływanych przez haloperydol. Haloperydol stosuje się ostrożnie z lekami wpływającymi na równowagę elektrolitową^[2], a niewyrównana hipokaliemia jest przeciwwskazaniem do jego stosowania^[2].

Monitorować

• stężenie potasu i magnezu w surowicy przy biegunce lub powtarzanym stosowaniu
• EKG (QTc) u pacjentów z czynnikami ryzyka
• objawy odwodnienia
• kontrola objawów psychotycznych

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktulozanasiona babki płesznik

Skutek kliniczny

Przy jednoczesnym przyjęciu możliwe jest słabsze i mniej przewidywalne wchłonięcie dawki escytalopramu. Przy nasilonej lub wielodniowej biegunce rośnie ryzyko zaburzeń elektrolitowych i związanych z nimi zaburzeń rytmu serca, szczególnie u osób starszych, odwodnionych lub przyjmujących inne leki obniżające potas.^[2]

Mechanizm

Escytalopram przyjmuj w odstępie kilku godzin od oleju rycynowego, bo silne działanie przeczyszczające przyspiesza pasaż jelitowy i może zmniejszać wchłanianie innych leków doustnych.^[1] Biegunka po oleju rycynowym, zwłaszcza powtarzana, prowadzi do utraty wody, potasu i magnezu. Hipokaliemia i hipomagnezemia zwiększają ryzyko złośliwych arytmii u osób przyjmujących escytalopram, który sam może wydłużać odstęp QT.^[2]

Monitorować

• Liczba i nasilenie wypróżnień oraz objawy odwodnienia
• Stężenie potasu i magnezu przy powtarzanym stosowaniu lub nasilonej biegunce
• EKG u pacjentów z czynnikami ryzyka wydłużenia QT
• Kołatanie serca, zawroty głowy, omdlenia

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktulozababka jajowata

Skutek kliniczny

Przy mannitolu dożylnym lub doustnym połączenie zwiększa ryzyko odwodnienia, hipowolemii, hipokaliemii i hiponatremii, a przy mannitolu doustnym także nasilonej biegunki. Ryzyko rośnie u osób starszych, z niewydolnością nerek lub serca i przyjmujących inne leki moczopędne.

Mechanizm

Olej rycynowy i mannitol podany ogólnie lub doustnie sumują utratę wody i elektrolitów. Olej rycynowy działa przeczyszczająco przez pobudzenie perystaltyki i wydzielania płynu do światła jelita, a mannitol dożylny działa jako diuretyk osmotyczny, a doustny jako środek przeczyszczający osmotycznie. Przyspieszony pasaż jelitowy po oleju rycynowym może też zmniejszać wchłanianie innych leków przyjmowanych doustnie, dlatego oleju rycynowego nie przyjmuje się jednocześnie z innymi lekami i zachowuje się kilkugodzinny odstęp^[1]. Ciężkie odwodnienie z niedoborem wody i elektrolitów wyklucza stosowanie oleju rycynowego^[2]. Mannitol wziewny działa miejscowo w drogach oddechowych i nie wpływa istotnie na bilans płynów, więc dla tej postaci interakcja ma znaczenie marginalne.

Monitorować

• bilans płynów i diureza
• stężenie potasu i sodu w surowicy
• objawy odwodnienia (suchość błon śluzowych, spadek ciśnienia, tachykardia)
• liczba i charakter wypróżnień

Bezpieczniejsze alternatywy

glicerolmakrogol

Skutek kliniczny

Możliwe osłabienie profilaktyki przeciwwymiotnej, jeśli doustny palonosetron zostanie przyjęty razem z olejem rycynowym lub krótko po nim. Dodatkowo biegunka i wymioty mogą nasilić utratę wody i elektrolitów u pacjenta leczonego przeciwnowotworowo.

Mechanizm

Olej rycynowy silnie przyspiesza pasaż jelitowy, przez co może skrócić czas kontaktu doustnego palonosetronu z błoną śluzową jelita i zmniejszyć jego wchłanianie. Dlatego oleju rycynowego nie przyjmuje się jednocześnie z innymi lekami doustnymi^[1]. Palonosetron nie wpływa na metabolizm innych leków przez cytochrom P450^[3], a olej rycynowy nie jest substratem tych szlaków, więc interakcja metaboliczna jest mało prawdopodobna.

Monitorować

• skuteczność kontroli nudności i wymiotów
• liczba i charakter wypróżnień
• objawy odwodnienia
• stężenie potasu i magnezu przy nasilonej biegunce lub wymiotach

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Przyjęcie oleju rycynowego w tym samym czasie co roztworu mocznika do testu oddechowego może teoretycznie zaburzyć warunki przeprowadzenia badania i utrudnić interpretację wyniku. Nie opisano klinicznie istotnych przypadków takiej interakcji.

Mechanizm

Olej rycynowy działa silnie przeczyszczająco i przyspiesza pasaż przewodu pokarmowego, dlatego nie przyjmuje się go razem z innymi lekami doustnymi.^[1] Wynik testu oddechowego z mocznikiem znakowanym węglem zależy od czynników wpływających na Helicobacter pylori lub aktywność ureazy.^[2] Olej rycynowy nie działa na Helicobacter pylori ani na ureazę, więc ryzyko wynika jedynie z ogólnego wpływu środka przeczyszczającego na przyjmowanie innych leków doustnych.

Monitorować

• odstęp czasowy między olejem rycynowym a testem oddechowym
• obecność biegunki w dniu badania

Skutek kliniczny

Możliwe zawroty głowy i omdlenia przy wstawaniu, szczególnie przy silnej lub przedłużającej się biegunce. Przy odwodnieniu i niedoborze elektrolitów rośnie ryzyko zaburzeń rytmu serca. Osłabienie działania asenapiny jest mało prawdopodobne przy prawidłowym podaniu podjęzykowym.

Mechanizm

Olej rycynowy przyspiesza pasaż jelitowy i może zmniejszać wchłanianie leków podanych w tym samym czasie, dlatego z innymi lekami zachowuje się kilkugodzinny odstęp.^[1] Asenapina jest podawana podjęzykowo i wchłania się głównie przez błonę śluzową jamy ustnej, więc wpływ na jej wchłanianie jest prawdopodobnie niewielki. Istotniejsze może być sumowanie działań – asenapina blokuje receptory α1-adrenergiczne i może powodować niedociśnienie ortostatyczne^[2], a biegunka po oleju rycynowym prowadzi do utraty wody i elektrolitów, co nasila spadki ciśnienia. Utrata potasu i magnezu może dodatkowo zwiększać ryzyko zaburzeń rytmu serca u osób przyjmujących leki przeciwpsychotyczne.

Monitorować

• ciśnienie tętnicze w pozycji stojącej
• objawy odwodnienia
• stężenie potasu i magnezu przy powtarzanym stosowaniu
• kołatanie serca, omdlenia

Bezpieczniejsze alternatywy

laktulozamakrogolglicerol (czopki)

Skutek kliniczny

Możliwe zmniejszenie wchłaniania doustnej lefamuliny i słabsza skuteczność leczenia zakażenia. Utrata potasu i magnezu w wyniku biegunki zwiększa ryzyko wydłużenia QT i zaburzeń rytmu serca podczas leczenia lefamuliną.

Mechanizm

Olej rycynowy przyspiesza pasaż jelitowy, przez co może ograniczać wchłanianie leków doustnych podanych w tym samym czasie, dlatego innych leków nie przyjmuje się razem z nim i zachowuje się kilkugodzinny odstęp^[1]. Silne przeczyszczenie może prowadzić do utraty wody, potasu i magnezu, a lefamulina jest przeciwwskazana przy zaburzeniach elektrolitowych, zwłaszcza niewyrównanej hipokaliemii, ponieważ wydłuża odstęp QT^[3]. Biegunka jest też częstym działaniem niepożądanym samej lefamuliny, więc oba leki sumują ryzyko utraty płynów i elektrolitów.

Monitorować

• liczba i charakter stolców
• objawy odwodnienia
• stężenie potasu i magnezu w surowicy przy biegunce
• EKG z oceną odstępu QT u pacjentów z dodatkowymi czynnikami ryzyka
• skuteczność leczenia zakażenia

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogolbabka płeszniklaktuloza

Skutek kliniczny

Przy jednoczesnym przyjęciu może osłabnąć działanie pojedynczej dawki flutamidu, co ma znaczenie przy powtarzanym stosowaniu środka przeczyszczającego. Nasilona biegunka grozi odwodnieniem i hipokaliemią. Hipokaliemia jest istotna, bo leczenie antyandrogenowe może wydłużać odstęp QT^[2]. Olej rycynowy jest przeciwwskazany w ciężkim odwodnieniu z niedoborem wody i elektrolitów^[3].

Mechanizm

Olej rycynowy przyjęty razem z flutamidem może zmniejszyć jego wchłanianie, bo przyspiesza pasaż jelitowy i skraca czas kontaktu leku z błoną śluzową jelita. Dlatego nie łączy się go jednocześnie z innymi lekami^[1]. Dochodzi do tego sumowanie działania na przewód pokarmowy. Biegunka jest częstym działaniem niepożądanym flutamidu, a olej rycynowy działa silnie przeczyszczająco, co zwiększa ryzyko odwodnienia i utraty elektrolitów.

Monitorować

• liczba i konsystencja stolców
• objawy odwodnienia
• stężenie potasu w surowicy przy nasilonej lub przedłużającej się biegunce
• EKG przy hipokaliemii lub jednoczesnym stosowaniu leków wydłużających QT

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Możliwe osłabienie działania cyzaprydu przy jednoczesnym przyjęciu, nasilone kurcze brzucha i biegunka. Przy powtarzanym stosowaniu oleju rycynowego lub obfitej biegunce rośnie ryzyko hipokaliemii i hipomagnezemii, a w ich następstwie wydłużenia odstępu QT, częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes i migotania komór.

Mechanizm

Olej rycynowy przyjęty razem z cyzaprydem przyspiesza pasaż jelitowy i może zmniejszać wchłanianie cyzaprydu. Olej rycynowy nie powinien być przyjmowany jednocześnie z innymi lekami ze względu na działanie przeczyszczające^[1]. Oba leki pobudzają motorykę przewodu pokarmowego, więc ich działania na jelita się sumują. Biegunka po oleju rycynowym prowadzi do utraty wody, potasu i magnezu, a cyzapryd jest przeciwwskazany w hipokaliemii i hipomagnezemii, bo zwiększają one ryzyko wydłużenia odstępu QT i komorowych zaburzeń rytmu^[3].

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy przy biegunce
• stężenie magnezu w surowicy przy biegunce
• EKG z oceną odstępu QT przy zaburzeniach elektrolitowych
• objawy odwodnienia

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Przy jednoczesnym przyjęciu możliwe jest osłabienie działania doustnego triamcynolonu, co ma znaczenie zwłaszcza przy leczeniu chorób wymagających stałej dawki glikokortykosteroidu. Przy powtarzanym lub przewlekłym stosowaniu oleju rycynowego rośnie ryzyko hipokaliemii i odwodnienia, które mogą prowadzić do osłabienia mięśni, zaburzeń rytmu serca oraz nasilenia toksyczności glikozydów naparstnicy u pacjentów je przyjmujących.

Mechanizm

Olej rycynowy silnie przyspiesza pasaż jelitowy, co może zmniejszyć i uczynić nieprzewidywalnym wchłanianie triamcynolonu przyjętego doustnie w tym samym czasie. Oleju rycynowego nie przyjmuje się jednocześnie z innymi lekami, a między nimi zachowuje się kilkugodzinny odstęp^[1]. Dodatkowo oba leki sprzyjają utracie potasu – triamcynolon przez działanie mineralokortykosteroidowe, a olej rycynowy przez biegunkę i utratę wody oraz elektrolitów z kałem. Triamcynolon nasila utratę potasu wywołaną przez inne leki i zatrzymuje sód w organizmie^[2].

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy przy nasilonej lub przedłużającej się biegunce
• objawy odwodnienia
• skuteczność leczenia choroby podstawowej triamcynolonem

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Ryzyko nasilonej hipokaliemii, hiponatremii, odwodnienia i pogłębienia kwasicy metabolicznej, szczególnie przy wielokrotnym stosowaniu oleju rycynowego lub silnej biegunce. Hipokaliemia może objawiać się osłabieniem mięśni, kurczami i zaburzeniami rytmu serca. Przyjęcie obu leków jednocześnie może osłabić działanie acetazolamidu. Acetazolamid jest przeciwwskazany przy obniżonym stężeniu sodu lub potasu we krwi^[2]. Olej rycynowy jest przeciwwskazany w ciężkim odwodnieniu z niedoborem wody i elektrolitów^[3].

Mechanizm

Olej rycynowy przyspiesza pasaż jelitowy i powoduje utratę wody oraz elektrolitów, głównie potasu i sodu, z kałem. Acetazolamid jako inhibitor anhydrazy węglanowej zwiększa nerkowe wydalanie sodu, potasu i wodorowęglanów, co prowadzi do hipokaliemii i kwasicy metabolicznej. Oba działania sumują się. Dodatkowo przyspieszony pasaż jelitowy może zmniejszyć wchłanianie acetazolamidu przyjętego razem z olejem rycynowym. Leków nie przyjmuje się jednocześnie z olejem rycynowym ze względu na jego działanie przeczyszczające^[1].

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy
• stężenie sodu w surowicy
• objawy odwodnienia
• równowaga kwasowo-zasadowa (wodorowęglany)
• skuteczność acetazolamidu

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogolłupina nasion babki jajowatej

Skutek kliniczny

Przy jednoczesnym przyjęciu możliwe jest słabsze wchłonięcie dobowej dawki relugoliksu i przejściowo mniej skuteczne hamowanie testosteronu, zwłaszcza przy powtarzanym stosowaniu oleju rycynowego. Nasilona biegunka może prowadzić do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych, które u pacjenta z wydłużonym QT lub przyjmującego inne leki wydłużające QT zwiększają ryzyko arytmii.

Mechanizm

Olej rycynowy działa silnie przeczyszczająco i przyspiesza pasaż jelitowy, co może zmniejszyć wchłanianie relugoliksu przyjętego w tym samym czasie. Dlatego innych leków nie przyjmuje się razem z olejem rycynowym, tylko z kilkugodzinnym odstępem^[1]. Relugoliks sam często wywołuje biegunkę, więc oba leki sumują ryzyko utraty wody i elektrolitów. Hipokaliemia i hipomagnezemia zwiększają ryzyko wydłużenia odstępu QT, które może towarzyszyć deprywacji androgenowej^[2].

Monitorować

• nasilenie i czas trwania biegunki
• objawy odwodnienia
• stężenie potasu i magnezu u pacjentów z ryzykiem wydłużenia QT
• PSA lub testosteron przy częstym stosowaniu środków przeczyszczających

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktulozaglicerol (czopki)

Skutek kliniczny

Możliwe osłabienie działania przeciwwymiotnego lub przeciwpsychotycznego prochloroperazyny przy jednoczesnym przyjęciu obu leków. Przy biegunce i odwodnieniu rośnie teoretyczne ryzyko zaburzeń rytmu serca i niedociśnienia.

Mechanizm

Olej rycynowy przyspiesza pasaż jelitowy, przez co skraca czas kontaktu prochloroperazyny przyjętej doustnie z błoną śluzową i może zmniejszyć jej wchłanianie^[1]. Silne działanie przeczyszczające może też prowadzić do utraty wody i elektrolitów, zwłaszcza potasu. Hipokaliemia sprzyja zaburzeniom rytmu u pacjentów przyjmujących neuroleptyki fenotiazynowe, które same zwiększają ryzyko arytmii^[3].

Monitorować

• skuteczność przeciwwymiotna prochloroperazyny
• objawy odwodnienia
• stężenie potasu przy nasilonej biegunce
• kołatanie serca, zawroty głowy

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Połączenie zwiększa ryzyko biegunki, w tym ciężkiej lub przedłużającej się^[2]. Ciężka biegunka grozi odwodnieniem i zaburzeniami elektrolitowymi, a ciężkie odwodnienie z niedoborem wody i elektrolitów wyklucza stosowanie oleju rycynowego^[3]. W ciężkiej lub przedłużającej się biegunce wchłanianie innych leków doustnych może być zaburzone, skuteczność doustnej antykoncepcji może się obniżyć, a leki o wąskim indeksie terapeutycznym, takie jak lewotyroksyna, mogą działać słabiej^[2].

Mechanizm

Oba leki działają przeczyszczająco, a ich działania się sumują. Linaklotyd zwiększa wydzielanie płynu do światła jelita i przyspiesza pasaż jelitowy, a olej rycynowy drażni błonę śluzową jelita i pobudza perystaltykę. Jednoczesne stosowanie linaklotydu ze środkami przeczyszczającymi może zwiększać ryzyko wystąpienia biegunki^[2]. Przyspieszony pasaż jelitowy może dodatkowo ograniczać wchłanianie innych leków przyjmowanych doustnie^[1].

Monitorować

• częstość i konsystencja stolców
• objawy odwodnienia
• elektrolity przy ciężkiej lub przedłużającej się biegunce
• skuteczność leków o wąskim indeksie terapeutycznym, np. lewotyroksyny
• skuteczność doustnej antykoncepcji

Skutek kliniczny

Możliwe słabsze działanie dawki tetrabenazyny przyjętej razem z olejem rycynowym i przejściowe nasilenie ruchów mimowolnych. Przy obfitej biegunce teoretycznie rośnie ryzyko zaburzeń elektrolitowych i zaburzeń rytmu serca.

Mechanizm

Olej rycynowy silnie przyspiesza pasaż jelitowy, przez co skraca czas kontaktu przyjętego razem leku z błoną śluzową jelita i może zmniejszyć wchłanianie tetrabenazyny. Z tego powodu oleju rycynowego nie przyjmuje się jednocześnie z innymi lekami, a między dawkami zachowuje się kilkugodzinny odstęp^[1]. Dodatkowo biegunka po oleju rycynowym może prowadzić do odwodnienia i utraty elektrolitów, zwłaszcza potasu i magnezu. Hipokaliemia i hipomagnezemia to czynniki sprzyjające wydłużeniu odstępu QT, a tetrabenazynę stosuje się ostrożnie z innymi czynnikami wydłużającymi QTc^[3].

Monitorować

• objawy odwodnienia i nasilenie biegunki
• stężenie potasu i magnezu przy obfitej lub przedłużającej się biegunce
• kontrola ruchów mimowolnych (skuteczność tetrabenazyny)
• EKG u pacjentów z dodatkowymi czynnikami ryzyka wydłużenia QT

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Przy jednoczesnym przyjęciu możliwe jest słabsze wchłanianie i niższa ekspozycja na toremifen. Przy nasilonej lub powtarzanej biegunce rośnie ryzyko hipokaliemii, a w konsekwencji dalszego wydłużenia odstępu QT i arytmii komorowych, w tym torsade de pointes.

Mechanizm

Olej rycynowy przyspiesza pasaż jelitowy, przez co może zmniejszać wchłanianie toremifenu przyjętego w tym samym czasie. Biegunka wywołana olejem rycynowym, zwłaszcza powtarzana, może prowadzić do utraty potasu i magnezu oraz odwodnienia. Hipokaliemia nasila proarytmiczne działanie toremifenu, który wydłuża odstęp QT.

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy po nasilonej lub przedłużającej się biegunce
• stężenie magnezu w surowicy
• objawy odwodnienia
• EKG (odstęp QTc) przy stwierdzonej hipokaliemii lub objawach kardiologicznych

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Przy jednoczesnym przyjęciu doustnego granisetronu z olejem rycynowym możliwe jest słabsze działanie przeciwwymiotne z powodu gorszego wchłaniania. Podanie granisetronu w plastrze albo dożylnie omija ten problem. Biegunka wywołana olejem rycynowym u pacjenta z wymiotami, np. w trakcie chemioterapii, zwiększa ryzyko odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych.

Mechanizm

Olej rycynowy silnie przyspiesza pasaż jelitowy, przez co skraca czas kontaktu doustnie podanych leków z błoną śluzową jelita i może zmniejszać ich wchłanianie. Dotyczy to także doustnego granisetronu. Olej rycynowy i granisetron działają na motorykę jelit przeciwstawnie. Granisetron jako antagonista receptora 5-HT3 zwalnia pasaż jelitowy i często wywołuje zaparcia, a olej rycynowy pobudza perystaltykę.

Monitorować

• skuteczność działania przeciwwymiotnego
• liczba i charakter wypróżnień
• objawy odwodnienia
• ból i wzdęcie brzucha

Skutek kliniczny

Możliwe osłabienie działania przeciwpsychotycznego chloropromazyny przy jednoczesnym przyjęciu z olejem rycynowym. Przy powtarzanym lub obfitym przeczyszczaniu możliwe odwodnienie, hipokaliemia i nasilenie spadków ciśnienia oraz ryzyka arytmii. Zaparcie u pacjenta leczonego chloropromazyną może maskować atonię lub niedrożność jelit, w których olej rycynowy jest przeciwwskazany^[2].

Mechanizm

Olej rycynowy przyspiesza pasaż jelitowy i może zmniejszać wchłanianie przyjętej równocześnie chloropromazyny, dlatego nie przyjmuje się go razem z innymi lekami^[1]. Silne przeczyszczenie może dodatkowo prowadzić do odwodnienia i utraty elektrolitów, co teoretycznie nasila niedociśnienie ortostatyczne i ryzyko zaburzeń rytmu związane z chloropromazyną. Chloropromazyna działa przeciwcholinergicznie i może powodować zaparcia^[3], co bywa powodem sięgania po środki przeczyszczające.

Monitorować

• skuteczność leczenia przeciwpsychotycznego
• objawy odwodnienia
• ciśnienie tętnicze, w tym spadki ortostatyczne
• potas i magnez przy powtarzanym przeczyszczaniu
• rytm wypróżnień i objawy niedrożności jelit

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Hipokaliemia i hipomagnezemia w przebiegu stosowania leku przeczyszczającego zwiększają ryzyko nadmiernego wydłużenia odstępu QT i częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes u pacjenta leczonego amiodaronem lub dronedaronem. Ryzyko jest największe przy regularnym, wielodniowym przyjmowaniu leku przeczyszczającego, przy biegunce oraz podczas oczyszczania jelita przed kolonoskopią. Dodatkowe czynniki ryzyka to leki moczopędne pętlowe i tiazydowe, glikokortykosteroidy, bradykardia, płeć żeńska, podeszły wiek i niewydolność serca.

Mechanizm

Kontaktowe leki przeczyszczające pobudzają perystaltykę i wydzielanie wody oraz elektrolitów do światła jelita. Przy dłuższym lub nadmiernym stosowaniu, a także przy biegunce, powodują utratę potasu i magnezu. Hipokaliemia i hipomagnezemia opóźniają repolaryzację komór. Amiodaron i dronedaron same wydłużają odstęp QT, a niedobór elektrolitów nasila ten efekt i zwiększa ryzyko arytmii komorowych typu torsade de pointes. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich leków obu grup, bo wynika z działania farmakologicznego całej klasy, a nie z właściwości pojedynczej substancji.

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy
• stężenie magnezu w surowicy
• EKG z oceną odstępu QTc
• częstość i charakter wypróżnień, objawy biegunki i odwodnienia
• objawy zaburzeń rytmu serca (kołatania, zasłabnięcia, omdlenia)

Skutek kliniczny

Wzrasta ryzyko nadmiernego wydłużenia odstępu QT, częstoskurczu typu torsade de pointes, omdleń i nagłego zgonu sercowego. Ryzyko jest największe przy biegunce, przewlekłym nadużywaniu środków przeczyszczających, przygotowaniu jelita do kolonoskopii oraz u osób z chorobą serca, wrodzonym zespołem długiego QT lub przyjmujących inne leki obniżające potas lub wydłużające QT.

Mechanizm

Kontaktowe leki przeczyszczające pobudzają perystaltykę i wydzielanie wody oraz elektrolitów do światła jelita. Przy częstym, przewlekłym lub wysokodawkowym stosowaniu prowadzą do utraty potasu i magnezu oraz do odwodnienia. Hipokaliemia i hipomagnezemia opóźniają repolaryzację mięśnia sercowego i nasilają działanie leków blokujących kanały potasowe hERG. Zyprazydon i sertindol wydłużają odstęp QT zależnie od dawki, więc zaburzenia elektrolitowe wywołane przez leki przeczyszczające zwiększają ryzyko ciężkich arytmii komorowych. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich leków grupy a, a w grupie b dotyczy zyprazydonu i sertindolu, w znacznie mniejszym stopniu lurazydonu.

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy
• stężenie magnezu w surowicy
• EKG z oceną odstępu QTc przy przewlekłym stosowaniu lub przygotowaniu jelita u leczonych zyprazydonem lub sertindolem
• objawy odwodnienia i częstość wypróżnień
• kołatanie serca, zawroty głowy, omdlenia

Skutek kliniczny

Wydłużenie odstępu QT, groźne komorowe zaburzenia rytmu serca (torsade de pointes), omdlenia, a w skrajnych przypadkach nagły zgon sercowy. Ryzyko jest istotne głównie przy nadużywaniu leków przeczyszczających, przy biegunce lub wymiotach oraz podczas przygotowania jelita do kolonoskopii. Pojedyncze dawki w zwykłym dawkowaniu u pacjenta z prawidłowym potasem i magnezem niosą małe ryzyko.

Mechanizm

Kontaktowe leki przeczyszczające pobudzają perystaltykę i wydzielanie wody oraz elektrolitów do światła jelita. Przy częstym, długotrwałym lub intensywnym stosowaniu, a także podczas oczyszczania jelita przed badaniem, prowadzą do utraty potasu i magnezu oraz do odwodnienia. Metadon i lewometadon blokują kanały potasowe hERG w sercu i wydłużają odstęp QT zależnie od dawki. Hipokaliemia i hipomagnezemia nasilają to działanie, przez co rośnie ryzyko częstoskurczu typu torsade de pointes. Mechanizm dotyczy wszystkich leków obu grup. Lewometadon słabiej wydłuża QT niż mieszanina racemiczna metadonu, ale zaburzenia elektrolitowe zwiększają ryzyko także przy nim.

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy
• stężenie magnezu w surowicy
• EKG z oceną QTc u pacjentów z grupy ryzyka i przed oczyszczaniem jelita
• objawy odwodnienia i nasilenie biegunki
• częstość i czas stosowania leku przeczyszczającego

Skutek kliniczny

Zwiększone ryzyko znacznego wydłużenia odstępu QT, częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes i nagłego zgonu sercowego u pacjentów leczonych sotalolem, zwłaszcza gdy lek przeczyszczający wywoła biegunkę, odwodnienie lub zaburzenia elektrolitowe. Pojedyncza dawka leku przeczyszczającego bez biegunki zwykle nie zmienia istotnie stężenia potasu.

Mechanizm

Kontaktowe leki przeczyszczające pobudzają perystaltykę i wydzielanie wody oraz elektrolitów do światła jelita, co przy dłuższym stosowaniu, dużych dawkach lub nasilonej biegunce prowadzi do utraty potasu i magnezu. Hipokaliemia i hipomagnezemia opóźniają repolaryzację komór i nasilają wydłużenie odstępu QT wywołane blokadą kanałów potasowych przez sotalol. Odwodnienie może dodatkowo pogorszyć czynność nerek i zmniejszyć wydalanie sotalolu, który jest usuwany głównie przez nerki w postaci niezmienionej. Interakcja nie jest wspólna dla całej grupy beta-blokerów nieselektywnych – dotyczy sotalolu, a nie propranololu. Po stronie leków przeczyszczających dotyczy wszystkich substancji kontaktowych z tej grupy.

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy
• stężenie magnezu w surowicy
• EKG z oceną odstępu QTc
• kreatynina i eGFR
• objawy odwodnienia i częstość wypróżnień

Skutek kliniczny

Nasilona biegunka i odwodnienie, hipokaliemia i hipomagnezemia, a w ich następstwie wydłużenie odstępu QT z ryzykiem komorowych zaburzeń rytmu, w tym torsade de pointes. Ryzyko jest największe przy nilotynibie oraz przy silnym przeczyszczaniu przed badaniami jelita. Odwodnienie może też pogarszać czynność nerek.

Mechanizm

Kontaktowe leki przeczyszczające pobudzają wydzielanie wody i elektrolitów do światła jelita oraz przyspieszają perystaltykę. Przy dłuższym lub intensywnym stosowaniu prowadzi to do utraty potasu, magnezu i wody. Inhibitory kinazy BCR-ABL same często wywołują biegunkę, wymioty i zaburzenia elektrolitowe, więc oba działania się sumują. Hipokaliemia i hipomagnezemia zwiększają ryzyko wydłużenia odstępu QT i komorowych zaburzeń rytmu, a część inhibitorów BCR-ABL samodzielnie wydłuża QT. Najsilniej dotyczy to nilotynibu, w mniejszym stopniu dazatynibu, bosutynibu, asciminibu i ponatynibu, a najsłabiej imatynibu. Utrata elektrolytów i nasilenie biegunki dotyczą jednak wszystkich leków obu grup, dlatego interakcja ma charakter klasowy.

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy
• stężenie magnezu w surowicy
• EKG z oceną odstępu QTc, zwłaszcza przy nilotynibie
• liczba i konsystencja stolców
• objawy odwodnienia i stężenie kreatyniny

Skutek kliniczny

Przy krótkotrwałym stosowaniu w zwykłych dawkach połączenie jest zwykle bezpieczne i często celowe, bo leczy zaparcia wywołane neuroleptykiem. Przy przewlekłym nadużywaniu leków przeczyszczających, biegunce albo przygotowaniu jelita do kolonoskopii rośnie ryzyko zaburzeń elektrolitowych, a w ich następstwie zaburzeń rytmu serca z wydłużeniem QT i napadów drgawkowych. U chorych leczonych klozapiną ból brzucha, wzdęcie i zatrzymanie gazów przy stosowaniu leku przeczyszczającego mogą oznaczać niedrożność jelit, która jest stanem zagrożenia życia.

Mechanizm

Kontaktowe leki przeczyszczające pobudzają perystaltykę i wydzielanie wody do światła jelita. Przy dłuższym, częstym albo dużym dawkowaniu prowadzą do utraty płynów i elektrolitów, zwłaszcza potasu, magnezu i sodu. Hipokaliemia i hipomagnezemia nasilają działanie neuroleptyków z tej grupy na repolaryzację serca i zwiększają ryzyko wydłużenia odstępu QT oraz częstoskurczu typu torsade de pointes. Hiponatremia i odwodnienie obniżają próg drgawkowy, który klozapina, a w mniejszym stopniu także olanzapina i kwetiapina, same obniżają. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich leków obu grup, bo wynika z utraty elektrolitów, a nie z metabolizmu konkretnej substancji. Osobnym problemem klinicznym jest działanie cholinolityczne i spowalniające perystaltykę klozapiny i olanzapiny, które powoduje zaparcia aż do niedrożności porażennej, a lek przeczyszczający może maskować jej wczesne objawy albo zostać podany mimo niedrożności.

Monitorować

• stężenie potasu, magnezu i sodu w surowicy przy przewlekłym stosowaniu leku przeczyszczającego, biegunce lub przygotowaniu jelita
• EKG z oceną odstępu QT u pacjentów z chorobą serca, hipokaliemią lub przyjmujących inne leki wydłużające QT
• częstość i charakter wypróżnień, ból i wzdęcie brzucha, zwłaszcza w trakcie leczenia klozapiną
• objawy odwodnienia i ryzyko napadów drgawkowych u pacjentów leczonych klozapiną

Skutek kliniczny

Wydłużenie odstępu QT z ryzykiem komorowych zaburzeń rytmu, w tym częstoskurczu typu torsade de pointes, omdleń i rzadko nagłego zgonu sercowego. Ryzyko jest największe przy toremifenie, przy intensywnym oczyszczaniu jelita przed badaniem, przy przewlekłym nadużywaniu środków przeczyszczających oraz u osób z chorobą serca, wrodzonym zespołem długiego QT albo przyjmujących inne leki wydłużające QT lub diuretyki utracające potas.

Mechanizm

Kontaktowe leki przeczyszczające pobudzają perystaltykę i wydzielanie wody do światła jelita, a przy biegunce, dużych dawkach albo dłuższym stosowaniu powodują utratę potasu i magnezu. Hipokaliemia i hipomagnezemia same wydłużają repolaryzację komór i nasilają działanie leków wydłużających odstęp QT. Toremifen wyraźnie wydłuża odstęp QT zależnie od dawki, a tamoksyfen w mniejszym stopniu, dlatego zaburzenia elektrolitowe sumują się z ich działaniem na serce. Interakcja nie jest wspólna dla całej klasy antyestrogenów – fulwestrant i elacestrant nie wydłużają istotnie QT. Po stronie leków przeczyszczających klasa jest jednolita, bo wszystkie kontaktowe środki mogą wywołać biegunkę i utratę elektrolitów.

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy
• stężenie magnezu w surowicy
• EKG z oceną odstępu QTc przy toremifenie i czynnikach ryzyka
• częstość i nasilenie biegunki
• objawy odwodnienia

Skutek kliniczny

Rośnie ryzyko wydłużenia odstępu QT i komorowych zaburzeń rytmu, w tym częstoskurczu typu torsade de pointes, omdleń i nagłego zgonu sercowego. Ryzyko jest największe przy przewlekłym nadużywaniu leków przeczyszczających, przy przygotowaniu jelita do kolonoskopii, przy współistniejącej biegunce lub wymiotach oraz u chorych przyjmujących jednocześnie inne leki wydłużające QT, na przykład klofazyminę, moksyfloksacynę lub lewofloksacynę.

Mechanizm

Kontaktowe leki przeczyszczające pobudzają wydzielanie wody i elektrolitów do światła jelita oraz przyspieszają perystaltykę. Przy dłuższym lub nadmiernym stosowaniu oraz przy dużych dawkach do przygotowania jelita prowadzą do utraty potasu i magnezu. Hipokaliemia i hipomagnezemia zwiększają podatność mięśnia sercowego na zaburzenia repolaryzacji, co nasila wydłużenie odstępu QT wywoływane przez bedakilinę, delamanid i pretomanid stosowany razem z bedakiliną. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich leków grupy A, bo wynika z ich działania przeczyszczającego, a nie z budowy chemicznej. W grupie B dotyczy tylko leków wydłużających QT.

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy
• stężenie magnezu w surowicy
• stężenie wapnia w surowicy
• EKG z oceną odstępu QTc
• częstość i nasilenie biegunki
• objawy odwodnienia

Skutek kliniczny

Możliwe są nasilone skurcze i bóle brzucha, biegunka, odwodnienie oraz zaburzenia elektrolitowe, zwłaszcza niedobór potasu i magnezu. Ryzyko rośnie przy dużych dawkach, regularnym stosowaniu leku przeczyszczającego i u osób starszych. Przy cyzaprydzie niedobór elektrolitów może doprowadzić do wydłużenia odstępu QT, częstoskurczu typu torsade de pointes, omdleń i nagłego zgonu sercowego.

Mechanizm

Kontaktowe leki przeczyszczające drażnią błonę śluzową jelita grubego, pobudzają jego perystaltykę i zwiększają wydzielanie wody oraz elektrolitów do światła jelita. Prokinetyki przyspieszają opróżnianie żołądka i pasaż jelitowy. Oba działania sumują się, co nasila przyspieszenie pasażu i utratę wody, potasu oraz magnezu ze stolcem. Hipokaliemia i hipomagnezemia mają szczególne znaczenie przy cyzaprydzie, bo nasilają jego działanie wydłużające odstęp QT. Ten addycyjny mechanizm dotyczy wszystkich leków obu grup, natomiast ryzyko arytmii dotyczy praktycznie tylko cyzaprydu.

Monitorować

• liczba i konsystencja stolców, objawy biegunki
• objawy odwodnienia (pragnienie, suchość błon śluzowych, spadek diurezy, zawroty głowy)
• stężenie potasu w surowicy przy dłuższym stosowaniu lub u osób z grupy ryzyka
• stężenie magnezu w surowicy przy dłuższym stosowaniu lub u osób z grupy ryzyka
• EKG z oceną odstępu QT przy stosowaniu cyzaprydu

Skutek kliniczny

Interakcja jest wspólna dla wszystkich leków obu grup i ma znaczenie głównie przy przewlekłym lub intensywnym stosowaniu środka przeczyszczającego. Możliwe są odwodnienie, hipokaliemia i hipomagnezemia, a u chorych z wydłużonym QT także częstoskurcz typu torsade de pointes. Przewlekła biegunka może obniżać skuteczność terapii przeciwretrowirusowej i sprzyjać utracie kontroli wiremii. Pojedyncza dawka leku przeczyszczającego zwykle nie powoduje istotnych skutków.

Mechanizm

Kontaktowe leki przeczyszczające pobudzają perystaltykę i wydzielanie wody oraz elektrolitów do światła jelita. Przy dłuższym stosowaniu, w dużych dawkach albo przy oczyszczaniu jelita prowadzi to do utraty płynów, potasu i magnezu. Inhibitory proteazy same często wywołują biegunkę, więc działanie na przewód pokarmowy się sumuje. Hipokaliemia i hipomagnezemia zwiększają ryzyko zaburzeń rytmu u chorych leczonych inhibitorami proteazy, które wydłużają odstęp QT lub PR. Najsilniej dotyczy to sakwinawiru, w mniejszym stopniu rytonawiru i atazanawiru. Przyspieszony pasaż jelitowy i biegunka mogą też teoretycznie zmniejszać wchłanianie doustnego inhibitora proteazy i jego stężenie we krwi.

Monitorować

• stężenie potasu i magnezu w surowicy przy dłuższym stosowaniu lub oczyszczaniu jelita
• EKG z oceną odstępu QTc u leczonych sakwinawirem lub przy innych czynnikach ryzyka arytmii
• objawy odwodnienia
• częstość i nasilenie biegunki
• wiremia HIV przy przewlekłej biegunce

Skutek kliniczny

Głównym ryzykiem jest hipokaliemia z osłabieniem mięśni, skurczami i zaburzeniami rytmu serca, szczególnie przy dłuższym lub powtarzanym stosowaniu oleju rycynowego. U pacjentów z niedoczynnością kory nadnerczy biegunka po środku przeczyszczającym może obniżyć ekspozycję na hydrokortyzon i sprzyjać objawom niedoboru kortyzolu, aż do przełomu nadnerczowego.

Mechanizm

Olej rycynowy stosuje się tylko jednorazowo lub krótko, bo razem z hydrokortyzonem nasila utratę potasu. Kwas rycynolowy pobudza perystaltykę jelit i wydzielanie wody oraz elektrolitów do światła jelita, co prowadzi do utraty potasu z biegunką. Hydrokortyzon ma działanie mineralokortykosteroidowe i zwiększa nerkowe wydalanie potasu, więc oba działania się sumują. Przyspieszony pasaż jelitowy i biegunka mogą dodatkowo zmniejszyć wchłanianie doustnego hydrokortyzonu, zwłaszcza postaci o zmodyfikowanym uwalnianiu.

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy przy dłuższym stosowaniu lub nasilonej biegunce
• objawy niedoboru kortyzolu (osłabienie, nudności, spadek ciśnienia) u pacjentów z niedoczynnością kory nadnerczy
• nawodnienie

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktulozababka płesznik (nasiona)

Skutek kliniczny

Ryzyko hipokaliemii i zaburzeń wodno-elektrolitowych rośnie przy wielodniowym lub nawykowym stosowaniu oleju rycynowego u osoby przyjmującej deksametazon, zwłaszcza w większych dawkach i przez dłuższy czas. Hipokaliemia może objawiać się osłabieniem mięśni, skurczami, zaparciem z niedrożnością porażenną jelit oraz zaburzeniami rytmu serca. Ryzyko jest większe u osób starszych, odwodnionych, przyjmujących jednocześnie diuretyki pętlowe lub tiazydowe, glikozydy naparstnicy albo leki wydłużające odstęp QT. Pojedyncze, okazjonalne użycie oleju rycynowego zwykle nie prowadzi do istotnych klinicznie zaburzeń.

Mechanizm

Głównym problemem jest sumowanie się działania obniżającego stężenie potasu. Deksametazon jako glikokortykosteroid zwiększa wydalanie potasu przez nerki, chociaż jego działanie mineralokortykosteroidowe jest słabe. Olej rycynowy jest środkiem przeczyszczającym o działaniu pobudzającym, który powoduje utratę wody i elektrolitów, w tym potasu, z kałem. Silna biegunka może dodatkowo skrócić czas pasażu jelitowego i teoretycznie zmniejszyć wchłanianie deksametazonu podanego doustnie, ale nie ma danych potwierdzających znaczenie kliniczne tego zjawiska.

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy przy wielodniowym stosowaniu oleju rycynowego lub nasilonej biegunce
• nasilenie i czas trwania biegunki
• objawy odwodnienia
• EKG u pacjentów z grupy ryzyka zaburzeń rytmu

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktulozababka płesznik

Skutek kliniczny

Możliwa hipokaliemia z osłabieniem mięśni, kurczami, zaparciami po odstawieniu środka przeczyszczającego i zaburzeniami rytmu serca. Ryzyko rośnie przy wielokrotnym lub przewlekłym stosowaniu oleju rycynowego, większych dawkach prednizolonu, u osób starszych oraz przy jednoczesnym stosowaniu diuretyków pętlowych lub tiazydowych i glikozydów naparstnicy.

Mechanizm

Prednizolon ma słabe działanie mineralokortykosteroidowe i zwiększa nerkowe wydalanie potasu. Olej rycynowy jest środkiem przeczyszczającym o działaniu pobudzającym, który powoduje utratę wody i elektrolitów, w tym potasu, z przewodu pokarmowego. Oba działania sumują się i zwiększają ryzyko hipokaliemii.

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy przy powtarzanym stosowaniu oleju rycynowego
• objawy hipokaliemii – osłabienie mięśni, kurcze, kołatanie serca
• EKG u pacjentów przyjmujących glikozydy naparstnicy lub leki wydłużające QT

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktulozanasiona babki jajowatej

Skutek kliniczny

Nasilona biegunka, bóle i kurcze brzucha, odwodnienie oraz zaburzenia elektrolitowe, które u osób z innymi czynnikami ryzyka mogą sprzyjać groźnym zaburzeniom rytmu serca. Możliwe jest też słabsze działanie antybiotyku przy wielokrotnym stosowaniu środka przeczyszczającego.

Mechanizm

Erytromycyna pobudza perystaltykę przewodu pokarmowego jako agonista receptora motylinowego, a olej rycynowy działa przeczyszczająco przez kwas rycynolowy drażniący błonę śluzową jelita. Oba działania sumują się i nasilają biegunkę, kurcze brzucha oraz utratę wody i elektrolitów, zwłaszcza potasu i magnezu. Hipokaliemia i hipomagnezemia zwiększają ryzyko wydłużenia odstępu QT i częstoskurczu typu torsade de pointes, które może wywołać sama erytromycyna. Przyspieszony pasaż jelitowy może też teoretycznie zmniejszać wchłanianie doustnej erytromycyny.

Monitorować

• liczba i charakter wypróżnień
• objawy odwodnienia
• stężenie potasu i magnezu u pacjentów z grupy ryzyka
• EKG z oceną odstępu QT u pacjentów z czynnikami ryzyka arytmii

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktuloza

Skutek kliniczny

Możliwe wydłużenie odstępu QT z ryzykiem częstoskurczu typu torsade de pointes przy hipokaliemii wywołanej biegunką. Możliwe także słabsze działanie ketokonazolu przy nasilonej biegunce. Ryzyko jest istotne głównie przy wielodniowym stosowaniu oleju rycynowego, u osób z innymi czynnikami ryzyka zaburzeń rytmu lub przyjmujących inne leki wydłużające QT.

Mechanizm

Olej rycynowy jest środkiem przeczyszczającym pobudzającym perystaltykę jelit. Powtarzane stosowanie albo silna biegunka prowadzą do utraty potasu i magnezu, a hipokaliemia i hipomagnezemia zwiększają ryzyko komorowych zaburzeń rytmu u osób przyjmujących leki wydłużające odstęp QT, do których należy doustny ketokonazol. Dodatkowo przyspieszony pasaż jelitowy może teoretycznie zmniejszyć wchłanianie ketokonazolu, którego biodostępność zależy od warunków w przewodzie pokarmowym.

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy
• stężenie magnezu w surowicy
• EKG z oceną odstępu QTc przy czynnikach ryzyka
• nasilenie i czas trwania biegunki
• skuteczność leczenia ketokonazolem

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktulozababka płesznik (łupina nasienna)

Skutek kliniczny

Możliwa hipokaliemia z osłabieniem mięśni, skurczami, zaparciem z rozregulowaniem perystaltyki i zaburzeniami rytmu serca. Ryzyko rośnie przy długotrwałym lub wielokrotnym stosowaniu oleju rycynowego, przy dużych dawkach metyloprednizolonu oraz u pacjentów przyjmujących jednocześnie diuretyki pętlowe lub tiazydowe albo glikozydy naparstnicy.

Mechanizm

Metyloprednizolon zwiększa wydalanie potasu przez nerki dzięki działaniu mineralokortykosteroidowemu. Olej rycynowy jest środkiem przeczyszczającym o działaniu pobudzającym i powoduje utratę wody oraz potasu z kałem. Oba efekty sumują się i zwiększają ryzyko hipokaliemii.

Monitorować

• stężenie potasu w surowicy przy wielokrotnym stosowaniu oleju rycynowego lub nasilonej biegunce
• objawy hipokaliemii – osłabienie i skurcze mięśni, kołatanie serca
• EKG u pacjentów przyjmujących glikozydy naparstnicy lub leki wydłużające QT

Bezpieczniejsze alternatywy

makrogollaktulozababka płesznik (nasiona i łupiny)