Skutek kliniczny

Połączenie grozi zespołem serotoninowym oraz wydłużeniem odstępu QT z arytmiami komorowymi, w tym torsade de pointes. Zespół serotoninowy jest stanem potencjalnego zagrożenia życia, a jego objawy to m.in. pobudzenie, drżenie, hipertermia, sztywność mięśni, skurcze miokloniczne, niestabilność wegetatywna, splątanie i majaczenie^[3][4].

Mechanizm

Oba leki hamują wychwyt zwrotny serotoniny, więc ich działanie serotoninergiczne się sumuje. Wenlafaksyna należy do leków, które w połączeniu z innymi lekami wydłużającymi odstęp QT zwiększają ryzyko arytmii komorowych^[3]. Cytalopramu nie łączy się z lekami wydłużającymi odstęp QT, ponieważ nie można wykluczyć addytywnego wpływu na repolaryzację^[4].

Monitorować

• EKG z oceną odstępu QTc
• objawy zespołu serotoninowego (pobudzenie, drżenie, gorączka, sztywność mięśni, mioklonie, biegunka, tachykardia)
• stężenie potasu i magnezu
• kołatanie serca, omdlenia, zawroty głowy

Skutek kliniczny

Wydłużenie odstępu QT z ryzykiem arytmii komorowych typu torsade de pointes, omdleń i nagłego zgonu sercowego. Możliwe nasilenie senności, zawrotów głowy i zaburzeń psychomotorycznych.

Mechanizm

Oba leki mogą wydłużać odstęp QT, więc ich działania na repolaryzację komór sumują się. Hydroksyzyny nie stosuje się jednocześnie z lekami wydłużającymi odstęp QT lub wywołującymi torsade de pointes, w tym z niektórymi lekami przeciwdepresyjnymi^[1]. Ryzyko wydłużenia QT i arytmii komorowych rośnie, gdy wenlafaksynę łączy się z innymi lekami wydłużającymi QT, w tym z niektórymi lekami przeciwhistaminowymi^[4]. Dodatkowo oba leki działają na OUN, a hydroksyzyna w dużych dawkach hamuje CYP2D6, który odpowiada za przekształcanie wenlafaksyny w O-demetylowenlafaksynę^[1].

Monitorować

• EKG z oceną QTc przed i w trakcie leczenia, jeśli połączenia nie da się uniknąć
• stężenie potasu i magnezu w surowicy
• częstość rytmu serca (bradykardia)
• omdlenia, kołatania serca, zawroty głowy
• nadmierna senność i zaburzenia sprawności psychomotorycznej

Bezpieczniejsze alternatywy

bilastynafeksofenadynaloratadynadesloratadyna

Skutek kliniczny

Możliwa jest zmiana ekspozycji na paklitaksel – zarówno osłabienie skuteczności przeciwnowotworowej, jak i nasilenie toksyczności. Pobudzanie układu odpornościowego w okresie mielosupresji wywołanej chemioterapią nie ma udowodnionej korzyści i może utrudniać ocenę działań niepożądanych.

Mechanizm

Preparatów jeżówki nie stosuje się u chorych onkologicznych leczonych cytostatykami.^[1] Jeżówka działa immunostymulująco i nie jest stosowana w immunosupresji ani w chorobach układu białokrwinkowego.^[2] Paklitaksel jest metabolizowany przez CYP2C8 i CYP3A4, a leki indukujące te izoenzymy mogą zmniejszać jego ekspozycję i skuteczność, natomiast leki hamujące mogą zwiększać jego toksyczność.^[3] Jeżówka może modyfikować aktywność CYP3A4, dlatego wpływ na stężenie paklitakselu jest nieprzewidywalny.

Monitorować

• morfologia krwi z rozmazem
• objawy neuropatii obwodowej
• objawy zakażenia w okresie neutropenii
• ocena skuteczności leczenia przeciwnowotworowego

Skutek kliniczny

Możliwe osłabienie immunosupresji, co u pacjentów z chorobą autoimmunologiczną może sprzyjać zaostrzeniu choroby, a u pacjentów po przeszczepieniu zwiększać ryzyko odrzucenia narządu. Jeżówki nie stosuje się w chorobach autoimmunologicznych, po przeszczepieniu szpiku lub innych narządów ani w zaburzeniach dotyczących białych krwinek^[1].

Mechanizm

Jeżówka purpurowa działa immunostymulująco, a azatiopryna jest lekiem immunosupresyjnym, więc ich działania są przeciwstawne. Pobudzenie odpowiedzi immunologicznej może teoretycznie osłabiać zamierzone działanie azatiopryny. Nie ma danych wskazujących na wpływ jeżówki na wchłanianie ani metabolizm azatiopryny.

Monitorować

• objawy zaostrzenia choroby podstawowej (aktywność choroby autoimmunologicznej)
• u pacjentów po przeszczepieniu – parametry czynności przeszczepionego narządu
• objawy zakażenia (gorączka, ból gardła)

Skutek kliniczny

Możliwe osłabienie zamierzonego działania immunosupresyjnego cyklofosfamidu, co ma znaczenie zwłaszcza w chorobach autoimmunologicznych i po przeszczepieniu. Jeżówki nie stosuje się również w chorobach, w których cyklofosfamid jest często podawany – w białaczkach, chorobach autoimmunologicznych, kolagenozach i po przeszczepieniu szpiku lub narządów.^[1][2] Nie ma badań klinicznych oceniających skutki tego połączenia.

Mechanizm

Jeżówki purpurowej nie stosuje się w immunosupresji, w tym po leczeniu onkologicznym i w trakcie terapii cytostatykami.^[1][3][2] Jeżówka działa immunostymulująco, a cyklofosfamid jest lekiem cytostatycznym o silnym działaniu immunosupresyjnym, więc działania obu substancji na układ odpornościowy są przeciwstawne. Jeżówka może znosić działanie immunosupresyjne cyklosporyny i glikokortykosteroidów, co wskazuje na podobne ryzyko przy innych lekach immunosupresyjnych.^[1]

Monitorować

• wywiad w kierunku przyjmowania preparatów ziołowych i suplementów z jeżówką
• objawy zakażenia i gorączka u pacjenta leczonego cyklofosfamidem

Skutek kliniczny

Nieprzewidywalny wpływ immunostymulacji u pacjenta z immunosupresją polekową oraz potencjalna zmiana ekspozycji na docetaksel z ryzykiem nasilenia jego toksyczności lub osłabienia skuteczności. Jeżówka może też wywoływać reakcje nadwrażliwości, które w trakcie chemioterapii utrudniają ocenę działań niepożądanych.

Mechanizm

Jeżówka purpurowa działa immunostymulująco, dlatego nie stosuje się jej w immunosupresji, w tym po leczeniu onkologicznym i w trakcie terapii cytostatykami^[2][3][1]. Docetaksel jest cytostatykiem wywołującym mielosupresję z neutropenią, a więc stan, w którym jeżówka jest przeciwwskazana. Docetaksel jest metabolizowany przez CYP3A4, a leki indukujące lub hamujące ten enzym mogą zmieniać jego metabolizm^[4]. Wpływ jeżówki na aktywność CYP3A4 jest niejednoznaczny, więc nie można wykluczyć zmiany ekspozycji na docetaksel.

Monitorować

• morfologia krwi z rozmazem, zwłaszcza liczba neutrofilów
• objawy zakażenia, w tym gorączka
• parametry czynności wątroby
• objawy nadwrażliwości skórnej i oddechowej

Skutek kliniczny

Możliwa nieprzewidywalna zmiana ekspozycji na irynotekan i SN-38 – zarówno osłabienie skuteczności przeciwnowotworowej, jak i nasilenie toksyczności (neutropenia, biegunka). Dodatkowo stosowanie preparatu immunostymulującego u pacjenta z polekową immunosupresją jest niewskazane.

Mechanizm

Jeżówki purpurowej nie stosuje się u chorych onkologicznych leczonych cytostatykami, a irynotekan jest cytostatykiem.^[1] Jeżówka ma działanie immunostymulujące i jest przeciwwskazana w immunosupresji oraz w chorobach układu białokrwinkowego, a irynotekan często wywołuje neutropenię i mielosupresję.^[2] Wpływ jeżówki na CYP3A4 jest niejednoznaczny – opisywano zarówno hamowanie enzymu w jelicie, jak i jego indukcję w wątrobie. Irynotekan jest częściowo metabolizowany przez CYP3A4, dlatego zmiana aktywności tego enzymu może przesuwać proporcję między nieaktywnymi metabolitami a aktywnym SN-38. Irynotekanu nie łączy się z zielem dziurawca^[3], co pokazuje, że preparaty roślinne modulujące CYP3A4 mogą istotnie zmieniać jego działanie.

Monitorować

• morfologia krwi z rozmazem (liczba neutrofili)
• biegunka i objawy odwodnienia
• objawy zakażenia, gorączka

Skutek kliniczny

Teoretycznie możliwe osłabienie immunosupresji z ryzykiem odrzucenia przeszczepu albo zaostrzenia choroby autoimmunologicznej leczonej mykofenolanem mofetylu. Brak danych klinicznych dokumentujących tę interakcję.

Mechanizm

Jeżówka purpurowa działa immunostymulująco, a mykofenolan mofetyl hamuje proliferację limfocytów T i B i działa immunosupresyjnie. Przeciwstawne działanie na układ odpornościowy może osłabiać efekt leczenia immunosupresyjnego. Jeżówki purpurowej nie stosuje się u osób z immunosupresją, w tym po przeszczepieniu narządów lub szpiku, oraz w chorobach autoimmunologicznych i układowych chorobach tkanki łącznej^[1].

Monitorować

• objawy odrzucenia przeszczepu (funkcja przeszczepionego narządu)
• aktywność choroby autoimmunologicznej
• objawy infekcji wymagające oceny lekarskiej