Interakcje / Kapecytabina / Kapecytabina i kwas folinowy
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Nie dołączaj kwasu folinowego do kapecytabiny w standardowej dawce bez decyzji onkologa.
Nie przyjmuj kwasu folinowego razem z kapecytabiną bez zgody onkologa i od razu zgłoś się do lekarza, jeśli pojawią się niepokojące objawy.
Niekorzystna interakcjaKapecytabina+ Kwas folinowyNie dołączaj kwasu folinowego do kapecytabiny w standardowej dawce bez decyzji onkologa.Nie przyjmuj kwasu folinowego razem z kapecytabiną bez zgody onkologa i od razu zgłoś się do lekarza, jeśli pojawią się niepokojące objawy.opóźniony (dni)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Nie przyjmuj kwasu folinowego razem z kapecytabiną bez zgody onkologa i od razu zgłoś się do lekarza, jeśli pojawią się niepokojące objawy.
Kwas folinowy może nasilać działania niepożądane kapecytabiny, czyli leku przeciwnowotworowego. Przy takim połączeniu łatwiej o silną biegunkę, ranki w jamie ustnej, bolesne zaczerwienienie dłoni i stóp oraz spadek odporności. Lekarz może celowo zastosować oba leki, ale wtedy zwykle zmniejsza dawkę kapecytabiny i częściej kontroluje twoje wyniki krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- biegunka, zwłaszcza kilka razy na dobę
- ból, ranki lub owrzodzenia w jamie ustnej
- bolesne zaczerwienienie, obrzęk lub pęcherze na dłoniach i stopach
- gorączka, dreszcze lub częste infekcje
- nietypowe siniaki lub krwawienia
- uporczywe nudności lub wymioty
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – synergizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Nie dołączaj kwasu folinowego do kapecytabiny w standardowej dawce bez decyzji onkologa. Jeśli połączenie jest zamierzone, dawka kapecytabiny musi uwzględniać obniżoną tolerancję, a pacjent wymaga ścisłej kontroli toksyczności.[1] Szczególną ostrożność zachowaj przy zmianie schematu z 5-fluorouracylu z kwasem folinowym na schemat z kapecytabiną, ponieważ nasilenie toksyczności może być wtedy istotne.[1]
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa toksyczność kapecytabiny i obniża jej tolerowaną dawkę. Maksymalna tolerowana dawka kapecytabiny w monoterapii według schematu z przerwami wynosi 3000 mg/m2 pc. na dobę, a przy jednoczesnym podawaniu kwasu folinowego 30 mg doustnie dwa razy na dobę tylko 2000 mg/m2 pc. na dobę.[1] Można spodziewać się nasilenia typowych objawów toksyczności fluoropirymidyn, takich jak biegunka, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zespół ręka–stopa i mielosupresja.
Mechanizm
Kwas folinowy nie zmienia istotnie farmakokinetyki kapecytabiny ani jej metabolitów, ale nasila jej działanie farmakodynamiczne i toksyczność.[1] Kapecytabina jest przekształcana do 5-fluorouracylu, a kwas folinowy jako źródło zredukowanych folianów stabilizuje wiązanie aktywnego metabolitu fluorouracylu z syntazą tymidylanową i w ten sposób nasila hamowanie tego enzymu. Jednoczesne podawanie folinianu wapnia z 5-fluorouracylem zwiększa zarówno skuteczność, jak i toksyczność 5-fluorouracylu.[2]
Metabolizm i transportery
- Kapecytabina: inhibitor CYP2C9[3]
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem (neutropenia, trombocytopenia)
- biegunka i nawodnienie
- zapalenie błony śluzowej jamy ustnej
- zespół ręka–stopa
- nudności i wymioty
Kiedy ocena się zmienia
| Zmiana schematu z 5-fluorouracylu z kwasem folinowym na kapecytabinękolejność włączenia · pacjent | ryzyko rośnie | Nasilenie toksyczności może być istotne przy przejściu ze schematu 5-fluorouracyl z kwasem folinowym na schemat zawierający kapecytabinę. Sprawdź, czy w nowym schemacie nie pozostał kwas folinowy i czy dawka kapecytabiny to uwzględnia. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Capecitabine Accord 150 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/capecitabine-accord-100307480/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Calcium folinate Sandoz 10 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań i infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/calcium-folinate-sandoz-100355935/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Capecitabine Accord. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/capecitabine-accord-100307480/
Alkohol przy tych lekach
Interakcja o niejasnym znaczeniuKapecytabinaa alkoholPacjentowi leczonemu kapecytabiną należy zalecić ograniczenie alkoholu do okazjonalnych, niewielkich ilości i całkowitą rezygnację z niego w czasie biegunki, wymiotów, zapalenia jamy ustnej lub gorączki.Pij alkohol co najwyżej okazjonalnie i w małej ilości, a w dniach z biegunką, wymiotami, rankami w jamie ustnej lub gorączką nie pij go wcale.opóźniony (dni)teoretyczne
Interakcja o niejasnym znaczeniu
Pij alkohol co najwyżej okazjonalnie i w małej ilości, a w dniach z biegunką, wymiotami, rankami w jamie ustnej lub gorączką nie pij go wcale.
Alkohol nie zmienia bezpośrednio działania kapecytabiny, ale może nasilać jej działania niepożądane, przede wszystkim biegunkę, nudności i ranki w jamie ustnej. Alkohol sprzyja też odwodnieniu, które w czasie leczenia może obciążać nerki. Picie dużych ilości alkoholu uszkadza wątrobę i krew, a to może utrudnić bezpieczne prowadzenie leczenia.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- biegunka częstsza niż zwykle lub nocna
- wymioty uniemożliwiające picie płynów
- bolesne owrzodzenia w jamie ustnej
- gorączka lub dreszcze
- zawroty głowy, suchość w ustach i mało moczu
- siniaki lub krwawienia
- zażółcenie skóry lub oczu
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Pacjentowi leczonemu kapecytabiną należy zalecić ograniczenie alkoholu do okazjonalnych, niewielkich ilości i całkowitą rezygnację z niego w czasie biegunki, wymiotów, zapalenia jamy ustnej lub gorączki. U osób przewlekle nadużywających alkoholu przed leczeniem i w jego trakcie należy ocenić czynność wątroby, nerek i morfologię krwi.
Skutek kliniczny
Możliwe jest nasilenie biegunki, nudności, zapalenia jamy ustnej i odwodnienia, a u osób pijących dużo i regularnie także zwiększone ryzyko toksyczności wątrobowej, krwawień i powikłań mielosupresji. Okazjonalne spożycie niewielkiej ilości alkoholu u pacjenta bez objawów toksyczności nie powinno istotnie zmieniać bezpieczeństwa leczenia.
Mechanizm
Nie opisano bezpośredniej interakcji farmakokinetycznej między kapecytabiną a etanolem, a ewentualne ryzyko wynika z sumowania się działań niepożądanych. ChPL kapecytabiny nie wymienia alkoholu ani w przeciwwskazaniach, ani wśród interakcji, a zapisy wszystkich ocenianych produktów są w tym zakresie zgodne[1]. Alkohol drażni błonę śluzową przewodu pokarmowego i może nasilać biegunkę, nudności oraz zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, które należą do najczęstszych działań toksycznych fluoropirymidyn. Odwodnienie wywołane biegunką i działaniem moczopędnym etanolu może pogarszać czynność nerek, a ciężka niewydolność nerek jest przeciwwskazaniem do stosowania kapecytabiny[1]. Przewlekłe nadużywanie alkoholu uszkadza wątrobę i szpik, a ciężka niewydolność wątroby oraz ciężka leukopenia, neutropenia i trombocytopenia również są przeciwwskazaniami do leczenia kapecytabiną[1].
Metabolizm i transportery
- Kapecytabina: inhibitor CYP2C9[2]
Monitorować
- liczba i charakter stolców, objawy odwodnienia
- morfologia krwi z rozmazem
- aminotransferazy i bilirubina
- kreatynina i klirens kreatyniny
Kiedy ocena się zmienia
| Duże ilości lub upijanie sięilość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Spożycie dużych ilości alkoholu nasila toksyczność żołądkowo-jelitową i ryzyko odwodnienia z pogorszeniem czynności nerek, dlatego należy go unikać przez cały okres leczenia. |
| Przewlekłe nadużywanie alkoholuczas leczenia · pacjent | ryzyko rośnie | Przewlekłe nadużywanie alkoholu może prowadzić do uszkodzenia wątroby i szpiku, a ciężka niewydolność wątroby oraz ciężka leukopenia, neutropenia i trombocytopenia są przeciwwskazaniami do kapecytabiny. Wymagana jest ocena czynności wątroby i morfologii przed leczeniem i w jego trakcie. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Capecitabine Accord 150 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/capecitabine-accord-100307480/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Capecitabine Accord. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/capecitabine-accord-100307480/
Kwas folinowy a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 22
Połączenie przeciwwskazaneCeftriakson+ Kwas folinowyNie mieszaj ceftriaksonu z dożylnym folinianem wapnia w jednym zestawie ani nie podawaj ich jednocześnie przez trójnik.Jeśli dostajesz oba leki w kroplówce, powiedz personelowi o każdym bólu, pieczeniu lub obrzęku w miejscu wkłucia albo o nagłej duszności.szybki (godziny)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli dostajesz oba leki w kroplówce, powiedz personelowi o każdym bólu, pieczeniu lub obrzęku w miejscu wkłucia albo o nagłej duszności.
Oba leki zwykle podaje się w szpitalu do żyły. Kwas folinowy w zastrzykach zawiera wapń, a antybiotyk ceftriakson może tworzyć z wapniem osad. Dlatego personel podaje te leki osobno i przepłukuje kroplówkę między nimi. Kwas folinowy w tabletkach nie stwarza tego problemu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nagła duszność lub ból w klatce piersiowej
- ból, obrzęk lub pieczenie w miejscu wkłucia
- ból w boku lub w okolicy lędźwiowej
- zmniejszona ilość oddawanego moczu
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- –
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Nie mieszaj ceftriaksonu z dożylnym folinianem wapnia w jednym zestawie ani nie podawaj ich jednocześnie przez trójnik. U pacjentów innych niż noworodki oba leki można podawać kolejno, jeżeli linia infuzyjna zostanie starannie przepłukana między infuzjami zgodnym roztworem[1]. U noworodków do 28. dnia życia, którzy wymagają dożylnych preparatów wapnia, oraz u wcześniaków do 41 tygodni wieku skorygowanego ceftriakson jest przeciwwskazany[1][2][3].
Skutek kliniczny
Wytrącenie soli wapniowej ceftriaksonu w linii infuzyjnej lub w krążeniu, z ryzykiem zatorowości i odkładania się osadu w narządach. U noworodków ryzyko wytrącania się soli wapniowej ceftriaksonu jest zwiększone[1]. Brak interakcji ceftriaksonu z doustnymi produktami zawierającymi wapń oraz ceftriaksonu podawanego domięśniowo z produktami zawierającymi wapń[1].
Mechanizm
Kwas folinowy podawany dożylnie jest solą wapniową (folinian wapnia), a ceftriakson tworzy z jonami wapnia nierozpuszczalną sól, która może wytrącać się w zestawie do infuzji oraz w organizmie. Ceftriaksonu nie wolno mieszać z roztworami zawierającymi wapń ani podawać jednocześnie przez trójnik z dożylnymi roztworami zawierającymi wapń[1]. Jest to niezgodność fizykochemiczna, a nie interakcja farmakokinetyczna ani farmakodynamiczna.
Monitorować
- kontrola wzrokowa linii infuzyjnej i roztworu pod kątem zmętnienia lub osadu
- przepłukanie linii między infuzjami ceftriaksonu i folinianu wapnia
- u noworodków – weryfikacja, czy planowane jest dożylne leczenie preparatami wapnia przed włączeniem ceftriaksonu
Bezpieczniejsze alternatywy
lewofolinian disodowy
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≤ 28 dnipacjent | ryzyko rośnie | U noworodków do 28. dnia życia, którzy wymagają dożylnych preparatów wapnia, ceftriakson jest przeciwwskazany, nawet przy podaniu w osobnych liniach i o różnym czasie. |
| Doustnadroga podania · kwas folinowy | interakcja nie dotyczy | Brak doniesień o interakcji ceftriaksonu z doustnymi produktami zawierającymi wapń. |
| Domięśniowadroga podania · ceftriakson | interakcja nie dotyczy | Brak doniesień o interakcji ceftriaksonu podawanego domięśniowo z produktami zawierającymi wapń. |
| Podanie kolejne z przepłukaniem liniiodstep · pacjent | ryzyko maleje | U pacjentów innych niż noworodki ceftriakson i roztwory zawierające wapń można podawać kolejno po starannym przepłukaniu linii infuzyjnej zgodnym roztworem. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tartriakson 2 g, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań i infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/tartriakson-100079116/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Biotrakson 1 g, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań lub infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/biotrakson-100010640/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ceftriaxon AptaPharma 1 g, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań lub infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ceftriaxon-aptapharma-100411020/
Połączenie przeciwwskazaneKlozapina+ KapecytabinaNie należy łączyć klozapiny z kapecytabiną, ponieważ ChPL klozapiny zabrania jednoczesnego stosowania substancji o istotnym działaniu hamującym czynność szpiku kostnego.Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę, tylko upewnij się, że twój psychiatra i onkolog wiedzą o obu lekach, a przy gorączce lub bólu gardła od razu zgłoś się do lekarza.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę, tylko upewnij się, że twój psychiatra i onkolog wiedzą o obu lekach, a przy gorączce lub bólu gardła od razu zgłoś się do lekarza.
Oba leki mogą osłabiać szpik kostny, który wytwarza białe krwinki chroniące przed zakażeniami. Razem mogą bardzo obniżyć ich liczbę, a wtedy nawet zwykła infekcja może stać się groźna dla życia. Tych leków zwykle się nie łączy, a jeśli lekarze uznają to za konieczne, potrzebne są bardzo częste badania krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła
- owrzodzenia lub ranki w jamie ustnej
- objawy przypominające grypę
- nietypowe siniaki lub krwawienia
- silne osłabienie
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie należy łączyć klozapiny z kapecytabiną, ponieważ ChPL klozapiny zabrania jednoczesnego stosowania substancji o istotnym działaniu hamującym czynność szpiku kostnego[1]. Leczenia klozapiną nie należy rozpoczynać u pacjentów przyjmujących substancje związane ze znacznym ryzykiem agranulocytozy[2]. Jeśli u pacjenta stabilnie leczonego klozapiną konieczna jest chemioterapia kapecytabiną, decyzję o dalszym postępowaniu powinni podjąć wspólnie psychiatra i onkolog, z uwzględnieniem zmiany leku przeciwpsychotycznego albo innego schematu onkologicznego. Gdy mimo przeciwwskazania leki są stosowane razem, konieczna jest zaostrzona kontrola morfologii z rozmazem i natychmiastowa diagnostyka przy gorączce lub objawach zakażenia. Klozapiny nie należy odstawiać nagle bez decyzji psychiatry.
Skutek kliniczny
Grozi ciężka neutropenia lub agranulocytoza z ryzykiem zakażeń zagrażających życiu, w tym posocznicy. Może też dojść do pogłębienia małopłytkowości i krwawień. Wystąpienie ciężkiej neutropenii jest jednocześnie przeciwwskazaniem do dalszego stosowania kapecytabiny[3].
Mechanizm
Oba leki hamują czynność szpiku kostnego, więc ich działanie mielosupresyjne się sumuje. Klozapina może wywołać neutropenię i agranulocytozę, a kapecytabina jako lek cytotoksyczny powoduje leukopenię, neutropenię i małopłytkowość. ChPL klozapiny wymienia środki cytotoksyczne wśród leków o działaniu hamującym czynność szpiku kostnego, których nie wolno stosować jednocześnie z klozapiną[1]. Interakcja farmakokinetyczna jest mało prawdopodobna, ponieważ kapecytabina zmniejsza aktywność izoenzymu 2C9, ale nie wpływa na izoenzymy 1A2 i 3A4[3], a klozapina jest metabolizowana głównie przez CYP1A2[1].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą neutrofilów
- liczba płytek krwi
- temperatura ciała i objawy zakażenia
- stan psychiczny przy ewentualnej zmianie leczenia przeciwpsychotycznego
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Klozapina włączana u pacjenta w trakcie leczenia kapecytabinąkolejność włączenia · klozapina | inne zalecenie | Rozpoczynanie klozapiny u pacjenta przyjmującego lek o znacznym ryzyku agranulocytozy jest wprost ujęte w przeciwwskazaniach ChPL klozapiny. Gdy to pacjent leczony klozapiną wymaga kapecytabiny, ChPL nadal zabrania łączenia, a ewentualne odstępstwo wymaga wspólnej decyzji psychiatry i onkologa oraz zaostrzonej kontroli morfologii. |
| Po zakończeniu leczenia kapecytabiną i powrocie prawidłowej morfologiiodstep · kapecytabina | ryzyko maleje | Granulocytopenia lub agranulocytoza związana z wcześniej prowadzoną chemioterapią nie jest przeciwwskazaniem do leczenia klozapiną. Po zakończeniu chemioterapii i normalizacji morfologii klozapinę można rozważyć przy standardowym monitorowaniu hematologicznym. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam 25 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ayupil 12,5 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ayupil-100396213/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Capecitabine Accord 150 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/capecitabine-accord-100307480/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Capecitabine Accord. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/capecitabine-accord-100307480/
Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Analogi pirymidyn (np. azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina) klasaJednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i analogu pirymidyn należy unikać, a gdy jest ono konieczne, wymaga ścisłego monitorowania morfologii krwi i wczesnych objawów zakażenia.Nie łącz leku osłabiającego odporność z chemioterapią lekiem z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarzy prowadzących oba leczenia i regularnie wykonuj zlecone badania krwi.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie łącz leku osłabiającego odporność z chemioterapią lekiem z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarzy prowadzących oba leczenia i regularnie wykonuj zlecone badania krwi.
Leki osłabiające układ odporności, takie jak fingolimod, natalizumab, tofacytynib czy mykofenolan mofetyl, oraz leki stosowane w chemioterapii, takie jak kapecytabina, fluorouracyl czy cytarabina, obniżają zdolność organizmu do walki z zakażeniami. Przyjmowane razem mogą bardzo mocno osłabić odporność i zmniejszyć liczbę białych krwinek. Zwiększa to ryzyko poważnych, a nawet zagrażających życiu infekcji. Niektóre z tych leków działają jeszcze długo po odstawieniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, kaszel lub duszność
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- owrzodzenia w jamie ustnej
- bolesna wysypka z pęcherzykami
- nietypowe siniaki lub krwawienia
- silne osłabienie
- nowe zaburzenia mowy, widzenia, równowagi lub pamięci
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania selektywnego leku immunosupresyjnego i analogu pirymidyn należy unikać, a gdy jest ono konieczne, wymaga ścisłego monitorowania morfologii krwi i wczesnych objawów zakażenia. W chorobach autoimmunologicznych, takich jak stwardnienie rozsiane czy reumatoidalne zapalenie stawów, zwykle wstrzymuje się lek immunomodulujący na czas chemioterapii, a decyzję podejmuje się wspólnie z prowadzącym onkologiem. Dla natalizumabu, fingolimodu, ozanimodu i ponesimodu czynna choroba nowotworowa lub stan znacznego upośledzenia odporności są ujęte w przeciwwskazaniach ChPL, dlatego w praktyce leki te odstawia się przed leczeniem przeciwnowotworowym. U biorców przeszczepów, u których nie można przerwać mykofenolanu, belataceptu czy innych leków przeciwodrzuceniowych, rozważa się redukcję intensywności immunosupresji i dostosowanie dawek analogu pirymidyn do wyników morfologii. Leflunomid i teriflunomid działają jeszcze długo po odstawieniu, dlatego przy ciężkiej toksyczności można rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji kolestyraminą lub węglem aktywowanym. Należy rozważyć profilaktykę przeciwwirusową i przeciwzakaźną zgodnie z lokalnymi standardami oraz unikać szczepionek żywych.
Skutek kliniczny
Zwiększa się ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, w tym gorączki neutropenicznej, sepsy, reaktywacji wirusa półpaśca i zapalenia wątroby typu B oraz postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii, szczególnie przy natalizumabie i modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu[1]. Może dojść do pogłębienia cytopenii, a przy mykofenolanach, leflunomidzie i teriflunomidzie także do sumowania działania uszkadzającego szpik i wątrobę. Przy rawulizumabie neutropenia dodatkowo zwiększa ryzyko zakażeń bakteriami otoczkowymi, zwłaszcza meningokokami.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i polega na sumowaniu się działania immunosupresyjnego. Analogi pirymidyn jako antymetabolity hamują syntezę DNA w szybko dzielących się komórkach, co prowadzi do mielosupresji z neutropenią, limfopenią i małopłytkowością oraz do uszkodzenia błon śluzowych stanowiących barierę przeciw zakażeniom. Leki immunosupresyjne z grupy A osłabiają odporność różnymi drogami – modulatory receptora sfingozyno‑1‑fosforanu (fingolimod, ozanimod, ponesimod) zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych, inhibitory dehydrogenazy dihydroorotanowej (leflunomid, teriflunomid) oraz mykofenolany hamują proliferację limfocytów, tofacytynib blokuje kinazy JAK, natalizumab hamuje migrację limfocytów do tkanek, abatacept i belatacept blokują kostymulację limfocytów T, inebilizumab i immunoglobulina przeciw limfocytom T usuwają limfocyty, tolebrutynib hamuje kinazę Brutona, a rawulizumab, efgartigimod alfa i imlifidaza osłabiają odpowiedź zależną od dopełniacza lub przeciwciał IgG[2]. Nałożenie tych efektów na mielotoksyczność chemioterapii zwiększa głębokość i czas trwania niedoboru odporności. Interakcja jest wspólna dla wszystkich analogów pirymidyn i dla wszystkich leków grupy A poza apremilastem i nerandomilastem, choć jej nasilenie zależy od siły działania konkretnego leku. Interakcje farmakokinetyczne nie mają tu znaczenia dla całej klasy.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba neutrofili i limfocytów, przed każdym cyklem chemioterapii
- gorączka i inne objawy zakażenia
- aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny, zwłaszcza przy leflunomidzie, teriflunomidzie i mykofenolanach
- nowe objawy neurologiczne sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię przy natalizumabie i modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu
- stężenie immunoglobulin IgG przy efgartigimodzie alfa, inebilizumabie i imlifidazie
- markery zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B przed rozpoczęciem leczenia
Kiedy ocena się zmienia
| Krem lub roztwór do stosowania na skórę (fluorouracyl)postać · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę daje znikomą ekspozycję ogólnoustrojową i nie powoduje mielosupresji, dlatego połączenie z lekiem immunosupresyjnym nie wymaga szczególnego postępowania. |
| Kilka miesięcy od ostatniej dawki leflunomidu, teriflunomidu, fingolimodu, natalizumabu, inebilizumabu lub immunoglobuliodstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Leki o długim działaniu lub powodujące długotrwałą limfopenię albo deplecję limfocytów utrzymują immunosupresję po odstawieniu. Rozpoczynając chemioterapię w tym okresie, należy traktować pacjenta jak nadal leczonego i sprawdzić liczbę limfocytów, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie rozważyć przyspieszoną eliminację. |
| Schematy wysokodawkowe lub intensywna chemioterapia indukcyjna (np. wysokie dawki cytarabiny)dawka · analogi pirymidyn | ryzyko rośnie | Intensywne schematy z analogami pirymidyn powodują głęboką i długotrwałą neutropenię, a dołożenie leku immunosupresyjnego istotnie zwiększa ryzyko zakażeń zagrażających życiu. W tej sytuacji lek immunosupresyjny powinien być w miarę możliwości wstrzymany. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych rezerwa szpikowa jest mniejsza, a zakażenia przebiegają ciężej, dlatego monitorowanie morfologii i objawów infekcji powinno być częstsze. |
Źródła
- Calabresi PA, Radue EW, Goodin D, Jeffery D, Rammohan KW, Reder AT, et al. Safety and efficacy of fingolimod in patients with relapsing-remitting multiple sclerosis (FREEDOMS II): a double-blind, randomised, placebo-controlled, phase 3 trial. Lancet Neurol. 2014;13(6):545-56. doi: 10.1016/S1474-4422(14)70049-3. PMID: 24685276.
- Triplett J, Kermode AG, Corbett A, Reddel SW. Warts and all: Fingolimod and unusual HPV-associated lesions. Mult Scler. 2018;25(11):1547-1550. doi: 10.1177/1352458518807088. PMID: 30427266.
Połączenie przeciwwskazaneChelatory żelaza (np. deferypron)+ Analogi pirymidyn (np. azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina) klasaJednoczesne stosowanie chelatora żelaza wywołującego agranulocytozę i analogu pirymidyny jest przeciwwskazane i należy go unikać.Nie łącz leku usuwającego żelazo z lekiem przeciwnowotworowym z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie, że przyjmujesz deferypron.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie łącz leku usuwającego żelazo z lekiem przeciwnowotworowym z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie, że przyjmujesz deferypron.
Deferypron, lek usuwający nadmiar żelaza z organizmu, może rzadko silnie obniżyć liczbę białych krwinek, które chronią przed zakażeniami. Leki przeciwnowotworowe, takie jak kapecytabina, fluorouracyl, gemcytabina, cytarabina, azacytydyna czy decytabina, również osłabiają szpik kostny. Przyjmowane razem mogą bardzo mocno obniżyć odporność i doprowadzić do groźnego zakażenia. Inne leki usuwające żelazo, czyli deferazyroks i deferoksamina, nie niosą tak dużego ryzyka.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła
- owrzodzenia w jamie ustnej
- objawy przypominające grypę
- częste lub nietypowo ciężkie zakażenia
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Jednoczesne stosowanie chelatora żelaza wywołującego agranulocytozę i analogu pirymidyny jest przeciwwskazane i należy go unikać. Dotyczy to deferypronu w połączeniu z azacytydyną, decytabiną, cytarabiną, gemcytabiną, fluorouracylem lub kapecytabiną. U chorego wymagającego chelatacji w trakcie chemioterapii należy zamienić deferypron na deferazyroks lub deferoksaminę. Jeśli deferypron był już podawany razem z analogiem pirymidyny, trzeba go odstawić, oznaczyć morfologię z rozmazem i pouczyć chorego o konieczności pilnego zgłoszenia gorączki lub objawów zakażenia.
Skutek kliniczny
Głęboka neutropenia lub agranulocytoza z ryzykiem ciężkich zakażeń bakteryjnych i grzybiczych, posocznicy oraz zgonu. U chorych z zespołami mielodysplastycznymi i ostrymi białaczkami leczonych azacytydyną, decytabiną lub cytarabiną rezerwa szpikowa jest już ograniczona, więc ryzyko jest szczególnie wysokie.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i nie polega na zmianie stężeń leków. Deferypron może wywołać neutropenię i agranulocytozę o mechanizmie częściowo idiosynkratycznym, a analogi pirymidyn hamują syntezę DNA w dzielących się komórkach szpiku i powodują zależną od dawki mielosupresję. Oba działania sumują się, co zwiększa ryzyko głębokiej i przedłużonej neutropenii oraz utrudnia ustalenie, który lek ją wywołał. Ze względu na to ChPL deferypronu przeciwwskazuje jego stosowanie razem z lekami, o których wiadomo, że wywołują neutropenię lub agranulocytozę.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą neutrofilów
- temperatura ciała i objawy zakażenia
- liczba płytek krwi i stężenie hemoglobiny
Kiedy ocena się zmienia
| Na skórędroga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę w zmianach przednowotworowych wchłania się w niewielkim stopniu i nie wywołuje istotnej mielosupresji, dlatego połączenie z deferypronem nie wymaga unikania. |
Połączenie przeciwwskazaneSzczepionki przeciw żółtej febrze (np. szczepionka przeciw żółtej febrze)+ Analogi pirymidyn (np. azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu szczepionki przeciw żółtej febrze i analogu pirymidyn połączenie jest przeciwwskazane – nie szczepi się w trakcie leczenia ani przed odbudową odporności po jego zakończeniu.Nie szczep się przeciw żółtej febrze w trakcie chemioterapii ani wkrótce po jej zakończeniu i przed każdą podróżą do tropików powiedz lekarzowi medycyny podróży, że przyjmujesz lub przyjmowałeś leki przeciwnowotworowe.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie szczep się przeciw żółtej febrze w trakcie chemioterapii ani wkrótce po jej zakończeniu i przed każdą podróżą do tropików powiedz lekarzowi medycyny podróży, że przyjmujesz lub przyjmowałeś leki przeciwnowotworowe.
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywy, osłabiony wirus. Leki przeciwnowotworowe takie jak kapecytabina, fluorouracyl, gemcytabina, cytarabina, azacytydyna czy decytabina osłabiają odporność, więc organizm może nie poradzić sobie z wirusem ze szczepionki. Może to wywołać groźną chorobę, a szczepienie i tak może nie dać ochrony. Dlatego nie szczepi się przeciw żółtej febrze w trakcie takiego leczenia ani krótko po nim.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze w ciągu kilku tygodni po szczepieniu
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- silne bóle mięśni, osłabienie, wymioty
- silny ból głowy, sztywność karku, splątanie lub drgawki
- mrowienie lub osłabienie siły w nogach albo rękach
- krwawienia, siniaki bez przyczyny lub wyraźnie mniej oddawanego moczu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu szczepionki przeciw żółtej febrze i analogu pirymidyn połączenie jest przeciwwskazane – nie szczepi się w trakcie leczenia ani przed odbudową odporności po jego zakończeniu. Dotyczy to wszystkich analogów pirymidyn stosowanych ogólnoustrojowo, także doustnej kapecytabiny oraz azacytydyny i decytabiny podawanych podskórnie lub dożylnie. Szczepienie można rozważyć najwcześniej po upływie co najmniej 3 miesięcy od zakończenia chemioterapii, po ocenie stanu odporności przez lekarza prowadzącego. Jeśli podróż do strefy endemicznej jest planowana przed rozpoczęciem leczenia, szczepionkę podaje się z wyprzedzeniem co najmniej 4 tygodni przed pierwszą dawką cytostatyku. Gdy szczepienie jest przeciwwskazane, lekarz medycyny podróży wystawia zaświadczenie o przeciwwskazaniu do szczepienia, a pacjenta należy poinformować o ryzyku zakażenia i zalecić unikanie podróży do strefy endemicznej lub ścisłą ochronę przed komarami. Po przypadkowym zaszczepieniu osoby leczonej analogiem pirymidyn należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem prowadzącym i specjalistą chorób zakaźnych.
Skutek kliniczny
U osoby z obniżoną odpornością żywa szczepionka przeciw żółtej febrze może wywołać ciężką chorobę poszczepienną o przebiegu trzewnym (gorączka, uszkodzenie wątroby, niewydolność wielonarządowa) lub neurologicznym (zapalenie mózgu, zespół Guillaina-Barrégo), która może zakończyć się zgonem. Drugim skutkiem jest brak skutecznej ochrony przed żółtą febrą mimo wykonanego szczepienia. Ryzyko dotyczy całej klasy analogów pirymidyn i dodatkowo rośnie u chorych z nowotworami hematologicznymi, zespołami mielodysplastycznymi oraz przy leczeniu skojarzonym z innymi lekami immunosupresyjnymi.
Mechanizm
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywy, atenuowany wirus, który musi się namnożyć w organizmie, aby wywołać odporność. Wszystkie analogi pirymidyn podawane ogólnoustrojowo (azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina, fluorouracyl, cytarabina, decytabina) hamują syntezę kwasów nukleinowych w szybko dzielących się komórkach, także w szpiku i komórkach układu odpornościowego. Powodują przez to mielosupresję, limfopenię i osłabienie odpowiedzi komórkowej i humoralnej. Osłabiony układ odpornościowy nie kontroluje namnażania wirusa szczepionkowego, co zwiększa ryzyko uogólnionego zakażenia. Jednocześnie wytworzenie przeciwciał ochronnych jest słabsze lub wcale nie następuje. Mechanizm jest wspólny dla całej klasy, bo wynika z działania cytotoksycznego, a nie z właściwości pojedynczej substancji.
Monitorować
- przed szczepieniem: wywiad w kierunku chemioterapii w ciągu ostatnich miesięcy i planowanego leczenia
- przed szczepieniem po zakończonej chemioterapii: morfologia z rozmazem i ocena stanu odporności przez lekarza prowadzącego
- po przypadkowym zaszczepieniu: gorączka, objawy uszkodzenia wątroby (żółtaczka, aktywność aminotransferaz, bilirubina) i objawy neurologiczne przez kilka tygodni
- po przypadkowym zaszczepieniu: czynność nerek, liczba płytek krwi i parametry krzepnięcia przy pogorszeniu stanu ogólnego
- po szczepieniu wykonanym w okresie obniżonej odporności: rozważenie oznaczenia przeciwciał neutralizujących przed podróżą
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa na skórę (krem, roztwór)postać · analogi pirymidyn | interakcja nie dotyczy | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę wchłania się w minimalnym stopniu i nie powoduje immunosupresji ogólnoustrojowej, dlatego nie stanowi przeciwwskazania do szczepienia przeciw żółtej febrze. |
| odstep ≥ 3 miesiące od zakończenia leczeniaanalogi pirymidyn | inne zalecenie | Po co najmniej 3 miesiącach od ostatniej dawki analogu pirymidyn szczepienie można rozważyć indywidualnie, po potwierdzeniu odbudowy odporności przez lekarza prowadzącego i przy braku innego leczenia immunosupresyjnego. |
| kolejność włączenia ≥ 4 tygodnie przed rozpoczęciem leczeniaszczepionki przeciw żółtej febrze | ryzyko maleje | Szczepionka podana co najmniej 4 tygodnie przed pierwszą dawką analogu pirymidyn zdąży wywołać odpowiedź odpornościową przy sprawnym układzie immunologicznym, co jest preferowanym postępowaniem u osób planujących podróż. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi pirymidyn (np. azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina)+ Inhibitory kinaz janusowych (np. barycytynib, upadacytynib, filgotynib) klasaJednoczesnego stosowania analogu pirymidyny podawanego ogólnie i inhibitora kinaz janusowych należy unikać, a jeśli jest ono niezbędne, wymaga ścisłej kontroli morfologii krwi i objawów zakażenia.Jeśli stosujesz jednocześnie lek przeciwnowotworowy z grupy analogów pirymidyn i lek z grupy inhibitorów JAK, powiedz o tym obu lekarzom i ustal z nimi, czy inhibitor JAK powinien zostać czasowo odstawiony.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli stosujesz jednocześnie lek przeciwnowotworowy z grupy analogów pirymidyn i lek z grupy inhibitorów JAK, powiedz o tym obu lekarzom i ustal z nimi, czy inhibitor JAK powinien zostać czasowo odstawiony.
Leki przeciwnowotworowe z grupy analogów pirymidyn, takie jak kapecytabina, fluorouracyl czy gemcytabina, osłabiają szpik kostny, który wytwarza krwinki. Leki z grupy inhibitorów JAK, takie jak barycytynib czy upadacytynib, stosowane między innymi w reumatoidalnym zapaleniu stawów i atopowym zapaleniu skóry, także obniżają odporność i mogą zmniejszać liczbę krwinek białych. Przyjmowane razem mogą wyraźnie zwiększyć ryzyko ciężkich zakażeń. Dlatego lekarze zwykle na czas chemioterapii wstrzymują lek z grupy inhibitorów JAK.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
- ból gardła lub owrzodzenia w jamie ustnej
- bolesna wysypka z pęcherzykami na skórze
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- duże zmęczenie, bladość lub zawroty głowy
- siniaki lub krwawienia bez wyraźnej przyczyny
- obrzęk, ból lub zaczerwienienie łydki
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania analogu pirymidyny podawanego ogólnie i inhibitora kinaz janusowych należy unikać, a jeśli jest ono niezbędne, wymaga ścisłej kontroli morfologii krwi i objawów zakażenia. W praktyce najczęściej inhibitor JAK stosowany z powodu choroby zapalnej lub autoimmunologicznej odstawia się czasowo na okres chemioterapii, w porozumieniu z lekarzem prowadzącym leczenie onkologiczne lub hematologiczne. Charakterystyki produktów leczniczych barycytynibu, upadacytynibu, filgotynibu i ritlecytynibu nie zalecają łączenia ich z silnymi lekami immunosupresyjnymi, a leków tych nie należy rozpoczynać ani kontynuować przy istotnej neutropenii, limfopenii lub niedokrwistości. Jeśli połączenie jest kontynuowane, morfologię z rozmazem należy wykonywać przed każdym cyklem i w okresie spodziewanego nadiru, a inhibitor JAK wstrzymać przy spadku liczby neutrofilów lub limfocytów poniżej progów określonych w jego ChPL oraz przy każdym poważnym zakażeniu. Przed włączeniem leczenia należy ocenić status zakażenia HBV i gruźlicy, a u chorych z dodatkowymi czynnikami ryzyka zakrzepicy rozważyć, czy korzyść z inhibitora JAK uzasadnia jego dalsze stosowanie.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkiej i przedłużonej mielosupresji, a zwłaszcza neutropenii i limfopenii, oraz ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym gorączki neutropenicznej, posocznicy, półpaśca, gruźlicy i reaktywacji wirusowego zapalenia wątroby typu B. Może też wydłużać odbudowę szpiku po kolejnych cyklach chemioterapii i wymuszać opóźnienie lub redukcję dawek leczenia przeciwnowotworowego. Możliwe jest addycyjne zwiększenie ryzyka żylnej choroby zakrzepowo zatorowej.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i nie wynika z wpływu na metabolizm ani transport leków. Analogi pirymidyn wbudowują się do DNA lub RNA albo hamują syntezę nukleotydów w szybko dzielących się komórkach, co prowadzi do uszkodzenia szpiku kostnego z neutropenią, małopłytkowością i niedokrwistością. Inhibitory kinaz janusowych blokują przekazywanie sygnału z receptorów cytokin, w tym czynników krwiotwórczych i interleukin odpowiedzialnych za dojrzewanie i przeżycie limfocytów, przez co same mogą obniżać liczbę neutrofilów, limfocytów i hemoglobiny oraz osłabiać odporność przeciwzakaźną. Oba działania sumują się, a dodatkowo oba rodzaje leczenia zwiększają ryzyko zakrzepicy żylnej, co u chorych na nowotwór nakłada się na ryzyko związane z samą chorobą. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich analogów pirymidyn podawanych ogólnie oraz dla barycytynibu, upadacytynibu, filgotynibu i ritlecytynibu.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem (neutrofile, limfocyty, hemoglobina, płytki krwi) przed każdym cyklem i w okresie nadiru
- objawy zakażenia, w tym gorączka, oraz objawy półpaśca
- status zakażenia HBV i gruźlicy przed rozpoczęciem leczenia
- aktywność aminotransferaz
- objawy zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej
- czynność nerek (eGFR) u chorych otrzymujących barycytynib lub kapecytabinę
Kiedy ocena się zmienia
| Na skórędroga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę w leczeniu zmian przednowotworowych wchłania się w stopniu zbyt małym, aby wywołać mielosupresję, dlatego nie nasila istotnie działania inhibitorów JAK na szpik. |
| Dokanałowodroga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Cytarabina podawana wyłącznie dokanałowo osiąga niewielkie stężenia ogólnoustrojowe, więc ryzyko addycyjnej mielosupresji jest mniejsze, jednak zwykle jest ona elementem intensywnego leczenia skojarzonego, które samo w sobie uzasadnia odstawienie inhibitora JAK. |
| eGFR ≤ 60pacjent | ryzyko rośnie | Upośledzona czynność nerek zwiększa ekspozycję na barycytynib i kapecytabinę, co nasila ryzyko cytopenii i zakażeń. Konieczna jest korekta dawek zgodnie z ChPL i częstsza kontrola morfologii. |
| wiek ≥ 65pacjent | ryzyko rośnie | U osób w wieku podeszłym inhibitory JAK wiążą się z większym ryzykiem ciężkich zakażeń, zdarzeń zakrzepowo zatorowych i sercowo naczyniowych, a rezerwa szpikowa jest mniejsza, dlatego połączenie z analogiem pirymidyny jest szczególnie niekorzystne. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi pirymidyn (np. azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina)+ Szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi (np. szczepionka przeciw ospie prawdziwej, szczepionka przeciw półpaścowi) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu pirymidyny i szczepionki przeciw ospie lub półpaścowi należy zaplanować szczepienie poza okresem największej immunosupresji, najlepiej przed rozpoczęciem chemioterapii, i nie podawać szczepionek żywych w trakcie leczenia.Jeśli przyjmujesz lek przeciwnowotworowy z tej grupy i masz się zaszczepić przeciw półpaścowi lub ospie, nie szczep się, dopóki termin i rodzaj szczepionki nie uzgodnisz z onkologiem lub hematologiem.opóźniony (dni)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek przeciwnowotworowy z tej grupy i masz się zaszczepić przeciw półpaścowi lub ospie, nie szczep się, dopóki termin i rodzaj szczepionki nie uzgodnisz z onkologiem lub hematologiem.
Leki przeciwnowotworowe, takie jak kapecytabina, fluorouracyl, gemcytabina, cytarabina, azacytydyna czy decytabina, osłabiają układ odpornościowy. Przez to szczepionka przeciw półpaścowi lub ospie może zadziałać słabiej i nie dać pełnej ochrony. Szczepionka przeciw ospie wietrznej zawiera żywy, osłabiony wirus i w trakcie takiego leczenia może wywołać groźną chorobę, dlatego nie wolno jej wtedy podawać. Najlepiej zaszczepić się przed rozpoczęciem leczenia albo w terminie wskazanym przez lekarza.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wysypka z pęcherzykami po szczepieniu, zwłaszcza rozległa lub szerząca się
- gorączka po szczepieniu
- kaszel lub duszność
- silny ból głowy, splątanie lub sztywność karku
- zażółcenie skóry lub oczu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu pirymidyny i szczepionki przeciw ospie lub półpaścowi należy zaplanować szczepienie poza okresem największej immunosupresji, najlepiej przed rozpoczęciem chemioterapii, i nie podawać szczepionek żywych w trakcie leczenia. Szczepionkę nieżywą, na przykład rekombinowaną szczepionkę przeciw półpaścowi, najlepiej podać przed włączeniem azacytydyny, decytabiny, cytarabiny, gemcytabiny, fluorouracylu lub kapecytabiny. Jeśli trzeba szczepić w trakcie leczenia, wybiera się okres między cyklami, gdy morfologia jest najlepsza, i uwzględnia możliwość słabszej odpowiedzi. Szczepionkę żywą przeciw ospie wietrznej można podać tylko z odpowiednim wyprzedzeniem przed rozpoczęciem chemioterapii albo po zakończeniu leczenia i odbudowie odporności, zgodnie z ChPL i zaleceniami szczepień osób z obniżoną odpornością. Przypadkowe podanie szczepionki żywej w trakcie chemioterapii wymaga konsultacji z lekarzem prowadzącym i rozważenia profilaktyki przeciwwirusowej.
Skutek kliniczny
Szczepionka nieżywa podana w trakcie leczenia analogiem pirymidyny może nie dać ochrony przed półpaścem lub ospą prawdziwą, a pacjent pozostaje w fałszywym poczuciu bezpieczeństwa. Szczepionka żywa w tej sytuacji może wywołać ciężkie, rozsiane zakażenie wirusem szczepionkowym ze zmianami skórnymi, zapaleniem płuc, zapaleniem wątroby lub zapaleniem mózgu, potencjalnie zagrażające życiu.
Mechanizm
Wszystkie analogi pirymidyn są cytostatykami. Hamują syntezę DNA w szybko dzielących się komórkach, także w komórkach szpiku i w limfocytach. Wywołują przez to mielosupresję i limfopenię oraz osłabiają odpowiedź komórkową i humoralną na antygen szczepionkowy. Dotyczy to całej grupy A: azacytydyny, kapecytabiny, gemcytabiny, fluorouracylu, cytarabiny i decytabiny. Przy szczepionkach nieżywych, czyli rekombinowanej szczepionce przeciw półpaścowi i niereplikującej szczepionce przeciw ospie prawdziwej, skutkiem jest słabsza lub nieskuteczna odpowiedź poszczepienna. Przy szczepionkach żywych osłabiona odporność nie kontroluje namnażania wirusa szczepionkowego, co grozi zakażeniem uogólnionym.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i liczbą limfocytów przed zaplanowaniem terminu szczepienia
- objawy zakażenia wirusem szczepionkowym po przypadkowym podaniu szczepionki żywej – wysypka pęcherzykowa, gorączka, objawy ze strony płuc, wątroby lub układu nerwowego
- ocena, czy pacjent ma udokumentowane przechorowanie ospy wietrznej lub wcześniejsze szczepienia
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepionka żywa (atenuowana)postać · szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | ryzyko rośnie | Każda szczepionka żywa przeciw ospie wietrznej, półpaścowi lub ospie prawdziwej jest przeciwwskazana w trakcie leczenia analogiem pirymidyny z powodu ryzyka uogólnionego zakażenia wirusem szczepionkowym. |
| odstep ≥ 4 tygodnie przed rozpoczęciem chemioterapii (szczepionka żywa)szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | inne zalecenie | Szczepionkę żywą przeciw ospie wietrznej można rozważyć tylko z odpowiednim wyprzedzeniem przed włączeniem analogu pirymidyny, jeśli stan pacjenta pozwala odroczyć leczenie. |
| odstep ≥ 3 miesiące po zakończeniu chemioterapii (szczepionka żywa)szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | inne zalecenie | Po zakończeniu leczenia analogiem pirymidyny szczepionkę żywą podaje się dopiero po odbudowie odporności, po ocenie lekarza prowadzącego. |
| Miejscowa (fluorouracyl na skórę)droga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę wchłania się w minimalnym stopniu i nie wywołuje istotnej immunosupresji układowej, dlatego nie wpływa na bezpieczeństwo ani skuteczność szczepienia. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi pirymidyn (np. azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina)+ Szczepionki przeciw rotawirusom (np. szczepionka przeciw rotawirusom) klasaSzczepionki przeciw rotawirusom nie należy podawać osobie leczonej analogiem pirymidyn ani przed odbudową odporności po zakończeniu takiego leczenia.Jeśli ty lub twoje dziecko przyjmujecie lek z grupy analogów pirymidyn, powiedz o tym lekarzowi przed szczepieniem przeciw rotawirusom, a po szczepieniu niemowlęcia w domu myj dokładnie ręce i w miarę możliwości nie zmieniaj mu pieluch przez kilka tygodni.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli ty lub twoje dziecko przyjmujecie lek z grupy analogów pirymidyn, powiedz o tym lekarzowi przed szczepieniem przeciw rotawirusom, a po szczepieniu niemowlęcia w domu myj dokładnie ręce i w miarę możliwości nie zmieniaj mu pieluch przez kilka tygodni.
Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera żywe, osłabione wirusy, które przy obniżonej odporności mogą wywołać ciężką biegunkę zamiast chronić przed chorobą. Leki takie jak kapecytabina, fluorouracyl, gemcytabina, cytarabina, azacytydyna czy decytabina osłabiają odporność, dlatego dziecko leczone którymś z nich nie powinno dostać tej szczepionki w trakcie leczenia i przez pewien czas po nim. Jeśli to ty przyjmujesz taki lek, a w domu jest niemowlę szczepione przeciw rotawirusom, wirus ze szczepionki może przez kilka tygodni znajdować się w pieluchach dziecka.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- częsta, wodnista biegunka trwająca dłużej niż dobę
- powtarzające się wymioty
- gorączka
- objawy odwodnienia, takie jak suche usta, mało moczu, senność lub u niemowlęcia zapadnięte ciemiączko
- krew w stolcu albo silny, napadowy płacz niemowlęcia z bólem brzucha
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Szczepionki przeciw rotawirusom nie należy podawać osobie leczonej analogiem pirymidyn ani przed odbudową odporności po zakończeniu takiego leczenia. Szczepienie odkłada się zwykle co najmniej do trzech miesięcy po zakończeniu chemioterapii i do uzyskania zgody lekarza prowadzącego, przy czym trzeba pamiętać o górnej granicy wieku, do której można rozpocząć i dokończyć schemat szczepienia. Jeśli szczepionkę podano nieświadomie w trakcie leczenia, dziecko wymaga obserwacji w kierunku biegunki, wymiotów i odwodnienia, a decyzję o kolejnej dawce podejmuje lekarz. Gdy zaszczepione niemowlę mieszka z dorosłym leczonym kapecytabiną, fluorouracylem, gemcytabiną, cytarabiną, azacytydyną lub decytabiną, szczepienia zwykle się nie odkłada, ale przez kilka tygodni po każdej dawce należy przestrzegać ścisłej higieny przy zmianie pieluch, a chory w miarę możliwości nie powinien ich zmieniać. Miejscowo stosowany fluorouracyl na skórę praktycznie nie osłabia odporności i nie stanowi przeszkody w szczepieniu.
Skutek kliniczny
U osoby leczonej analogiem pirymidyn szczepionka może być nieskuteczna, a szczep szczepionkowy może wywołać przedłużoną lub ciężką biegunkę z wymiotami, odwodnieniem i przedłużonym wydalaniem wirusa z kałem. Biegunka i zapalenie błony śluzowej jelit wywołane samym leczeniem mogą dodatkowo nasilać objawy i utrudniać ich ocenę. W praktyce szczepionkę podaje się tylko niemowlętom, więc problem dotyczy głównie niemowląt leczonych przeciwnowotworowo, na przykład cytarabiną w białaczce, oraz sytuacji, w której zaszczepione niemowlę ma bliski kontakt z dorosłym leczonym analogiem pirymidyn.
Mechanizm
Szczepionki przeciw rotawirusom zawierają żywe, osłabione wirusy, które namnażają się w przewodzie pokarmowym i w ten sposób wywołują odpowiedź odpornościową. Wszystkie analogi pirymidyn hamują syntezę DNA w szybko dzielących się komórkach, w tym w szpiku i w tkance limfatycznej, oraz uszkadzają nabłonek jelit. Wynikająca z tego mielosupresja i limfopenia osłabiają kontrolę nad namnażaniem szczepu szczepionkowego i zmniejszają odpowiedź immunologiczną na szczepienie. Mechanizm jest farmakodynamiczny i wspólny dla całej grupy A, bo wynika z działania cytotoksycznego, a nie z właściwości pojedynczej substancji. Interakcja jest wspólna dla wszystkich leków obu grup.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i liczba limfocytów przed planowanym szczepieniem po zakończeniu chemioterapii
- biegunka, wymioty i gorączka w ciągu kilku tygodni po podaniu szczepionki
- objawy odwodnienia u niemowlęcia
- biegunka u dorosłego z obniżoną odpornością pozostającego w kontakcie z zaszczepionym niemowlęciem
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowo na skórędroga podania · analogi pirymidyn | interakcja nie dotyczy | Fluorouracyl stosowany miejscowo na zmiany skórne wchłania się w nieistotnym stopniu i nie powoduje immunosupresji, więc nie stanowi przeciwwskazania do szczepienia przeciw rotawirusom ani do kontaktu z zaszczepionym niemowlęciem. |
| odstep ≥ 3 miesiące od zakończenia leczeniaanalogi pirymidyn | inne zalecenie | Po zakończeniu chemioterapii i odbudowie odporności szczepienie przeciw rotawirusom można rozważyć po uzyskaniu zgody lekarza prowadzącego, o ile dziecko mieści się jeszcze w dopuszczalnym wieku dla tej szczepionki. |
| Szczepionka podana przed rozpoczęciem chemioterapiikolejność włączenia · pacjent | inne zalecenie | Jeśli niemowlę otrzymało szczepionkę niedługo przed włączeniem analogu pirymidyn, nie ma potrzeby jej powtarzania, ale przez kilka tygodni należy obserwować dziecko w kierunku biegunki i odwodnienia, a kolejną dawkę schematu odłożyć do czasu decyzji lekarza. |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
- Korzystna interakcjaPołączenie celowe
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.