Interakcje / Odtrutki / Odtrutki i tryptany
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Przy planowanym lub doraźnym podaniu chlorku metylotioninium nie należy jednocześnie stosować tryptanu ani lasmidytanu, a w okresie bezpośrednio po podaniu odtrutki ból migrenowy lepiej leczyć lekami bez działania serotoninergicznego.
Jeśli masz dostać błękit metylenowy w szpitalu lub przy zabiegu, powiedz lekarzowi, że bierzesz lek na migrenę z grupy tryptanów, i nie przyjmuj go w tym czasie bez zgody lekarza.
Interakcja klasy Tryptany + odtrutki
Opis dotyczy wszystkich leków z obu grup, poza wyjątkami wymienionymi niżej.
- Tryptany
- sumatryptan, eletryptan, almotryptan, zolmitryptan, lasmidytan, ryzatryptan
- Odtrutki
- sugammadeks, nalokson, jodek potasu, flumazenil, metylotioniniowa, hydroksykobalamina, protamina, idarucyzumab, andeksanet alfa, tiosiarczan sodu
Wyjątki – te leki zachowują się inaczej
- sugammadeks – Nie wpływa na układ serotoninergiczny ani na MAO i działa wyłącznie przez wiązanie rokuronium i wekuronium, więc nie ma podstaw do tej interakcji.
- nalokson – Jest antagonistą receptorów opioidowych bez aktywności serotoninergicznej i bez hamowania MAO.
- jodek potasu – Działa przez blokowanie wychwytu jodu promieniotwórczego przez tarczycę i nie ma związku z przekaźnictwem serotoninowym.
- flumazenil – Jest antagonistą receptora benzodiazepinowego GABA-A bez wpływu na serotoninę i MAO.
- protamina – Neutralizuje heparynę przez wiązanie jonowe i nie ma działania serotoninergicznego.
- hydroksykobalamina – Wiąże cyjanki do cyjanokobalaminy i nie hamuje MAO ani nie wpływa na układ serotoninergiczny.
- idarucyzumab – Jest fragmentem przeciwciała wiążącym dabigatran i nie ma aktywności farmakologicznej poza tym celem.
- andeksanet alfa – Jest białkiem wiążącym inhibitory czynnika Xa i nie wpływa na serotoninę ani na metabolizm tryptanów.
- tiosiarczan sodu – Działa jako donor siarki w detoksykacji cyjanków i nie ma działania serotoninergicznego ani hamującego MAO.
Niekorzystna interakcjaOdtrutki (np. metylotioniniowa)+ Tryptany (np. sumatryptan, eletryptan, almotryptan) klasaPrzy planowanym lub doraźnym podaniu chlorku metylotioninium nie należy jednocześnie stosować tryptanu ani lasmidytanu, a w okresie bezpośrednio po podaniu odtrutki ból migrenowy lepiej leczyć lekami bez działania serotoninergicznego.Jeśli masz dostać błękit metylenowy w szpitalu lub przy zabiegu, powiedz lekarzowi, że bierzesz lek na migrenę z grupy tryptanów, i nie przyjmuj go w tym czasie bez zgody lekarza.szybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli masz dostać błękit metylenowy w szpitalu lub przy zabiegu, powiedz lekarzowi, że bierzesz lek na migrenę z grupy tryptanów, i nie przyjmuj go w tym czasie bez zgody lekarza.
Leki na migrenę z grupy tryptanów, takie jak sumatryptan, ryzatryptan czy eletryptan, a także lasmidytan, mogą groźnie współdziałać z błękitem metylenowym (chlorkiem metylotioninium). Ten lek podaje się zwykle w szpitalu, na przykład jako barwnik podczas operacji albo jako odtrutkę przy niektórych zatruciach. Razem mogą wywołać zespół serotoninowy, czyli niebezpieczne nadmierne pobudzenie układu nerwowego. Inne odtrutki, na przykład nalokson czy flumazenil, nie mają tego problemu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny niepokój, pobudzenie lub splątanie
- drżenie, skurcze lub sztywność mięśni
- wysoka gorączka i obfite pocenie się
- szybkie bicie serca
- biegunka i nudności pojawiające się nagle razem z powyższymi objawami
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – synergizm, PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy planowanym lub doraźnym podaniu chlorku metylotioninium nie należy jednocześnie stosować tryptanu ani lasmidytanu, a w okresie bezpośrednio po podaniu odtrutki ból migrenowy lepiej leczyć lekami bez działania serotoninergicznego. W ratunkowym leczeniu methemoglobinemii nie należy odstępować od chlorku metylotioninium z powodu niedawno przyjętego tryptanu, lecz pacjenta trzeba obserwować w kierunku objawów toksyczności serotoninowej. Po podaniu chlorku metylotioninium do wznowienia tryptanu warto odczekać co najmniej dobę, a przy ponownych dawkach odtrutki lub zaburzeniach eliminacji dłużej, zgodnie z decyzją lekarza. Przed zabiegami z użyciem błękitu metylenowego jako barwnika diagnostycznego należy zebrać wywiad o lekach na migrenę i innych lekach serotoninergicznych. Pozostałe odtrutki z listy, w tym nalokson, flumazenil, sugammadeks czy hydroksykobalamina, można stosować u pacjentów przyjmujących tryptany bez ograniczeń wynikających z tej interakcji.
Skutek kliniczny
Możliwy zespół serotoninowy z pobudzeniem, splątaniem, drżeniem, mioklonią, wzmożeniem odruchów, gorączką, potliwością, tachykardią i wahaniami ciśnienia, a w ciężkich przypadkach z hipertermią i drgawkami. Ryzyko jest największe po dożylnym podaniu chlorku metylotioninium i u pacjentów przyjmujących równocześnie inne leki serotoninergiczne, takie jak SSRI, SNRI czy tramadol. Przy tryptanach metabolizowanych przez MAO-A może się dodatkowo nasilić typowe działanie niepożądane tryptanów, w tym ucisk w klatce piersiowej i wzrost ciśnienia.
Mechanizm
Interakcja nie jest wspólna dla całej grupy odtrutek i dotyczy wyłącznie chlorku metylotioninium, który jest silnym, odwracalnym inhibitorem MAO-A. Hamowanie MAO-A zwiększa dostępność serotoniny w synapsach, a tryptany i lasmidytan są agonistami receptorów serotoninowych, co sumuje się w kierunku toksyczności serotoninowej. U sumatryptanu, ryzatryptanu i zolmitryptanu, a w mniejszym stopniu almotryptanu, dochodzi składowa farmakokinetyczna, bo MAO-A uczestniczy w ich eliminacji i jej zahamowanie może zwiększać ich stężenie. Eletryptan jest metabolizowany głównie przez CYP3A4, a lasmidytan głównie przez reduktazy ketonowe, więc u nich ryzyko wynika przede wszystkim z działania farmakodynamicznego, a postępowanie pozostaje takie samo. Wszystkie pozostałe odtrutki z listy nie mają działania serotoninergicznego ani nie hamują MAO.
Monitorować
- objawy zespołu serotoninowego (pobudzenie, splątanie, drżenie, mioklonie, wzmożone odruchy)
- temperatura ciała
- częstość akcji serca i ciśnienie tętnicze
- stan świadomości po zabiegu lub podaniu odtrutki
- jednoczesne stosowanie innych leków serotoninergicznych
Kiedy ocena się zmienia
| Dożylnadroga podania · odtrutki | ryzyko rośnie | Po dożylnym podaniu chlorku metylotioninium stężenia w ośrodkowym układzie nerwowym są najwyższe i opisy toksyczności serotoninowej dotyczą głównie tej drogi, także przy dawkach stosowanych jako barwnik. |
| odstep ≥ 24 h od ostatniej dawki chlorku metylotioniniumodtrutki | ryzyko maleje | Hamowanie MAO-A przez chlorek metylotioninium jest odwracalne i wygasa wraz z jego eliminacją, dlatego wznowienie tryptanu po co najmniej dobie od ostatniej dawki zmniejsza ryzyko, o ile nie występują zaburzenia eliminacji ani objawy toksyczności. |
| Chlorek metylotioninium podany ratunkowo u pacjenta po niedawnej dawce tryptanukolejność włączenia · pacjent | inne zalecenie | W stanie zagrożenia życia, na przykład w ciężkiej methemoglobinemii, nie odstępuje się od odtrutki z powodu przyjętego tryptanu, lecz zapewnia się obserwację w kierunku zespołu serotoninowego. |
Alkohol przy tych lekach
Odtrutki a alkohol: brak opisu w bazie.
Tryptany a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 28
Połączenie przeciwwskazaneAlkaloidy sporyszu (np. dihydroergotamina)+ Tryptany (np. sumatryptan, eletryptan, almotryptan) klasaDihydroergotaminy i tryptanu nie należy stosować jednocześnie ani w odstępie krótszym niż 24 godziny.Nie przyjmuj dihydroergotaminy i leku z grupy tryptanów razem ani w odstępie krótszym niż doba, a jeśli pierwszy lek nie pomógł, zapytaj farmaceutę o lek przeciwbólowy innej grupy.szybki (godziny)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj dihydroergotaminy i leku z grupy tryptanów razem ani w odstępie krótszym niż doba, a jeśli pierwszy lek nie pomógł, zapytaj farmaceutę o lek przeciwbólowy innej grupy.
Dihydroergotamina i tryptany, takie jak sumatryptan, zolmitryptan czy ryzatryptan, przerywają napad migreny, ale oba obkurczają naczynia krwionośne. Przyjęte razem lub w krótkim odstępie mogą zbyt mocno zwęzić naczynia serca, rąk, nóg lub jelit. Może to wywołać ból w klatce piersiowej, a nawet zawał. Lasmidytan nie obkurcza naczyń, ale też nie łącz go z dihydroergotaminą bez rozmowy z lekarzem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- ból, ucisk lub pieczenie w klatce piersiowej
- duszność lub kołatanie serca
- zimne, blade lub sine palce rąk albo stóp, drętwienie
- silny ból brzucha
- nagłe zaburzenia mowy, widzenia albo osłabienie ręki lub nogi
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Dihydroergotaminy i tryptanu nie należy stosować jednocześnie ani w odstępie krótszym niż 24 godziny. Jeśli w danym napadzie migreny pacjent przyjął tryptan, dihydroergotaminę może zastosować dopiero po upływie co najmniej 24 godzin, i odwrotnie. Zasada dotyczy wszystkich tryptanów – sumatryptanu, eletryptanu, almotryptanu, zolmitryptanu i ryzatryptanu – oraz wszystkich postaci dihydroergotaminy. Lasmidytan nie obkurcza naczyń i nie jest objęty przeciwwskazaniem, ale jego łączenia z dihydroergotaminą nie badano, więc lepiej go z nią nie łączyć w tym samym napadzie. Gdy jeden lek nie przynosi ulgi, w tym samym napadzie lepiej sięgnąć po lek przeciwbólowy innej grupy niż po drugi lek naczynioskurczowy. Należy też ustalić z pacjentem, który z leków ma być lekiem pierwszego wyboru w napadzie, aby nie przyjmował obu na zmianę.
Skutek kliniczny
Jednoczesne lub zbyt bliskie w czasie przyjęcie dihydroergotaminy i tryptanu grozi nasilonym, przedłużonym skurczem naczyń. Może to wywołać niedokrwienie mięśnia sercowego z dławicą lub zawałem, wzrost ciśnienia tętniczego, niedokrwienie kończyn, jelit lub mózgu. Ryzyko jest największe u osób z chorobą wieńcową, nadciśnieniem, chorobą naczyń obwodowych lub licznymi czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego.
Mechanizm
Dihydroergotamina i tryptany pobudzają receptory serotoninowe 5-HT1B w ścianie naczyń, a dihydroergotamina działa dodatkowo na receptory alfa-adrenergiczne. Oba leki obkurczają tętnice, w tym wieńcowe i obwodowe, a ich działanie naczynioskurczowe sumuje się. Interakcja ma charakter wyłącznie farmakodynamiczny i nie zależy od metabolizmu, dlatego dotyczy wszystkich tryptanów niezależnie od ich szlaku przemian. Nie obejmuje lasmidytanu, który nie działa na receptory naczyniowe 5-HT1B.
Monitorować
- ból, ucisk lub pieczenie w klatce piersiowej, duszność
- ciśnienie tętnicze
- objawy niedokrwienia kończyn – zimne, blade lub sine palce, drętwienie, ból przy chodzeniu
- silny ból brzucha
- nowe objawy neurologiczne – zaburzenia mowy, widzenia, niedowład
- czas, jaki upłynął od ostatniej dawki leku z drugiej grupy
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≥ 24 hpacjent | ryzyko maleje | Zachowanie co najmniej 24-godzinnego odstępu między ostatnią dawką dihydroergotaminy a tryptanem, w obu kierunkach, pozwala stosować oba leki u tego samego pacjenta w różnych napadach migreny. |
| Każda (doustna, donosowa, pozajelitowa)droga podania · alkaloidy sporyszu | inne zalecenie | Przeciwwskazanie dotyczy każdej postaci dihydroergotaminy, w tym aerozolu do nosa i wstrzyknięć, bo lek działa ogólnoustrojowo niezależnie od drogi podania. |
Połączenie przeciwwskazaneOdtrutki (np. metylotioniniowa)+ Inhibitory monoaminooksydazy typu B (np. rasagilina, selegilina, safinamid) klasaChlorku metylotioninowego nie łączy się z inhibitorem MAO-B, ponieważ oba leki hamują monoaminooksydazę.Jeśli przyjmujesz lek na chorobę Parkinsona z tej grupy, zawsze mów o nim lekarzowi i personelowi szpitala, zanim dostaniesz jakąkolwiek odtrutkę lub lek w kroplówce.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek na chorobę Parkinsona z tej grupy, zawsze mów o nim lekarzowi i personelowi szpitala, zanim dostaniesz jakąkolwiek odtrutkę lub lek w kroplówce.
Leki na chorobę Parkinsona, takie jak rasagilina, selegilina i safinamid, mogą groźnie współdziałać z błękitem metylenowym. Ten lek podaje się w szpitalu, np. przy zatruciach albo w czasie niektórych zabiegów. Razem mogą wywołać gorączkę, silne pobudzenie, drżenia i gwałtowny wzrost ciśnienia, co bywa niebezpieczne dla życia. Inne odtrutki, np. nalokson czy flumazenil, nie mają tego problemu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wysoka gorączka
- silne pobudzenie, niepokój lub splątanie
- drżenia, skurcze lub sztywność mięśni
- kołatanie serca
- silny ból głowy lub nagły wzrost ciśnienia
- obfite pocenie się
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – synergizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Chlorku metylotioninowego nie łączy się z inhibitorem MAO-B, ponieważ oba leki hamują monoaminooksydazę. Inhibitory MAO-B są przeciwwskazane z innymi inhibitorami monoaminooksydazy. Przed podaniem błękitu metylenowego ustal, czy pacjent przyjmuje rasagilinę, selegilinę albo safinamid, i kiedy przyjął ostatnią dawkę. Rasagilina i selegilina hamują enzym nieodwracalnie, więc ich działanie utrzymuje się jeszcze długo po odstawieniu. Safinamid hamuje enzym odwracalnie i jego efekt ustępuje szybciej. W methemoglobinemii u takiego pacjenta rozważ leczenie bez błękitu metylenowego, np. kwas askorbinowy, transfuzję wymienną albo tlenoterapię hiperbaryczną. Jeżeli błękit metylenowy jest jedynym ratującym życie leczeniem, podaj go najmniejszą skuteczną dawką i ściśle monitoruj pacjenta w warunkach intensywnego nadzoru. Pozostałe odtrutki można stosować u pacjentów leczonych inhibitorami MAO-B bez ograniczeń wynikających z tej interakcji.
Skutek kliniczny
Grozi zespołem serotoninowym oraz przełomem nadciśnieniowym. Mogą wystąpić pobudzenie, splątanie, drżenia, sztywność i drgawki mięśniowe, hipertermia, tachykardia, gwałtowny wzrost ciśnienia tętniczego i zaburzenia świadomości. Ciężki przebieg może zagrażać życiu. Ryzyko rośnie, gdy pacjent przyjmuje dodatkowo leki serotoninergiczne (np. przeciwdepresyjne z grupy SSRI lub SNRI) albo lewodopę.
Mechanizm
Interakcja nie dotyczy całej grupy odtrutek, tylko chlorku metylotioninowego (błękitu metylenowego). Jest on silnym, odwracalnym inhibitorem monoaminooksydazy typu A. W połączeniu z inhibitorem MAO-B daje to jednoczesne hamowanie obu postaci enzymu, który rozkłada serotoninę, noradrenalinę i dopaminę. Prowadzi to do nadmiernego wzrostu stężenia monoamin w ośrodkowym układzie nerwowym i w obwodowych zakończeniach nerwowych. Mechanizm jest taki sam dla rasagiliny, selegiliny i safinamidu. Selegilina przy wyższych dawkach traci wybiórczość wobec MAO-B, co dodatkowo nasila efekt. Pozostałe odtrutki z listy nie hamują monoaminooksydazy i nie wchodzą w tę interakcję.
Monitorować
- ciśnienie tętnicze i częstość pracy serca
- temperatura ciała
- stan świadomości i objawy pobudzenia
- napięcie mięśniowe, drżenia, mioklonie i wzmożone odruchy
- objawy zespołu serotoninowego przez co najmniej dobę po podaniu
Kiedy ocena się zmienia
| Czas potrzebny do odnowienia aktywności MAO-B po odstawieniu lekuodstep · inhibitory monoaminooksydazy typu B | ryzyko maleje | Ryzyko maleje, gdy inhibitor MAO-B odstawiono odpowiednio wcześnie. Po rasagilinie i selegilinie, które hamują enzym nieodwracalnie, aktywność MAO-B wraca dopiero po odtworzeniu enzymu, co trwa długo. Po safinamidzie, który hamuje odwracalnie, efekt ustępuje szybciej. W planowanych zabiegach z użyciem błękitu metylenowego zaplanuj odstawienie z neurologiem. |
| Jednoczesne stosowanie innych leków serotoninergicznych lub lewodopydawka · pacjent | ryzyko rośnie | Ryzyko zespołu serotoninowego i reakcji nadciśnieniowej rośnie, gdy pacjent przyjmuje dodatkowo leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI, SNRI lub trójpierścieniowe, tramadol, petydynę albo lewodopę. |
Połączenie przeciwwskazaneTrójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (np. klomipramina, opipramol, doksepina)+ Odtrutki (np. flumazenil, metylotioniniowa) klasaU pacjenta przyjmującego trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny lub nim zatrutego nie należy rutynowo podawać flumazenilu ani błękitu metylenowego, a jeśli odtrutka jest niezbędna dla ratowania życia, podaje się ją tylko w warunkach ścisłego monitorowania.Jeśli przyjmujesz lek przeciwdepresyjny z tej grupy, zawsze mów o tym lekarzowi w szpitalu lub na pogotowiu, zanim dostaniesz odtrutkę.szybki (godziny)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek przeciwdepresyjny z tej grupy, zawsze mów o tym lekarzowi w szpitalu lub na pogotowiu, zanim dostaniesz odtrutkę.
Niektóre leki przeciwdepresyjne, takie jak amitryptylina, klomipramina czy doksepina, mogą groźnie współdziałać z dwiema odtrutkami podawanymi w szpitalu – błękitem metylenowym i flumazenilem. Błękit metylenowy razem z tymi lekami może wywołać gorączkę, drżenie mięśni, pobudzenie i kołatanie serca. Flumazenil podany po przedawkowaniu takiego leku może wywołać drgawki i zaburzenia rytmu serca. Inne odtrutki, na przykład nalokson czy protamina, nie wchodzą w tę interakcję.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- drgawki
- wysoka gorączka i silne poty
- drżenie lub mimowolne skurcze mięśni
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- splątanie, silny niepokój lub pobudzenie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – synergizm, PD – antagonizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
U pacjenta przyjmującego trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny lub nim zatrutego nie należy rutynowo podawać flumazenilu ani błękitu metylenowego, a jeśli odtrutka jest niezbędna dla ratowania życia, podaje się ją tylko w warunkach ścisłego monitorowania. Flumazenil jest przeciwwskazany przy podejrzeniu zatrucia trójpierścieniowym lekiem przeciwdepresyjnym, zwłaszcza gdy w EKG widoczne jest poszerzenie zespołu QRS, a depresję oddechową po benzodiazepinach leczy się wtedy wspomaganiem oddychania. Przed planowym podaniem błękitu metylenowego, na przykład w zabiegach chirurgicznych, należy rozważyć odstawienie leku przeciwdepresyjnego z odpowiednim wyprzedzeniem, pamiętając o długim działaniu klomipraminy. W ciężkiej methemoglobinemii zagrażającej życiu korzyść z błękitu metylenowego zwykle przeważa, wtedy stosuje się najmniejszą skuteczną dawkę i obserwuje pacjenta pod kątem zespołu serotoninowego. Przy opipramolu ryzyko zespołu serotoninowego z błękitem metylenowym jest małe, ale zakaz rutynowego podawania flumazenilu w zatruciu pozostaje.
Skutek kliniczny
Połączenie z błękitem metylenowym może wywołać zespół serotoninowy z pobudzeniem, splątaniem, hipertermią, klonusami, drżeniem, tachykardią i wahaniami ciśnienia, a w ciężkich przypadkach z zagrożeniem życia. Podanie flumazenilu pacjentowi zatrutemu trójpierścieniowym lekiem przeciwdepresyjnym, szczególnie w zatruciu mieszanym z benzodiazepiną, może wywołać napady drgawkowe, komorowe zaburzenia rytmu i zgon. Obie interakcje rozwijają się szybko, zwykle w ciągu minut do kilku godzin od podania odtrutki.
Mechanizm
Interakcja dotyczy tylko dwóch odtrutek z tej grupy i ma dwa odrębne mechanizmy farmakodynamiczne. Chlorek metylotioniniowy (błękit metylenowy) jest silnym, odwracalnym inhibitorem monoaminooksydazy typu A, a większość trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych hamuje wychwyt zwrotny serotoniny, co razem może prowadzić do nadmiaru serotoniny w ośrodkowym układzie nerwowym. Ryzyko jest największe przy klomipraminie, istotne przy amitryptylinie i doksepinie, a mniejsze przy maprotylinie, która działa głównie noradrenergicznie. Flumazenil znosi działanie benzodiazepin, w tym ich efekt przeciwdrgawkowy, który w zatruciu mieszanym może maskować proarytmiczne i prodrgawkowe działanie trójpierścieniowego leku przeciwdepresyjnego, dlatego jego podanie może ujawnić drgawki i zaburzenia rytmu. Opipramol nie hamuje wychwytu serotoniny, więc ryzyko zespołu serotoninowego z błękitem metylenowym jest przy nim małe, ale w przedawkowaniu obniża próg drgawkowy jak inne leki tej grupy, więc ostrożność przy flumazenilu dotyczy także jego. Pozostałe odtrutki z tej grupy nie wchodzą w istotne interakcje z trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi.
Monitorować
- EKG z oceną szerokości zespołu QRS i odstępu QT
- napady drgawkowe i stan świadomości
- objawy zespołu serotoninowego – temperatura ciała, klonusy, wzmożone odruchy, pobudzenie
- ciśnienie tętnicze i częstość rytmu serca
- saturacja i wydolność oddechowa po odwróceniu działania benzodiazepin
Kiedy ocena się zmienia
| Dawka toksyczna (przedawkowanie lub zatrucie)dawka · trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne | ryzyko rośnie | Ryzyko drgawek i arytmii po flumazenilu dotyczy przede wszystkim zatrucia trójpierścieniowym lekiem przeciwdepresyjnym, zwłaszcza z poszerzonym zespołem QRS w EKG, i w tej sytuacji flumazenil jest przeciwwskazany. |
| Dawki lecznicze podawane dożylnie, wyższe niż w zastosowaniach diagnostycznychdawka · odtrutki | ryzyko rośnie | Ryzyko zespołu serotoninowego rośnie wraz z dawką dożylną błękitu metylenowego, ponieważ wraz z nią nasila się hamowanie monoaminooksydazy typu A. |
| Kilka okresów półtrwania leku przeciwdepresyjnego od jego odstawieniaodstep · trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne | ryzyko maleje | Odpowiednio wczesne odstawienie trójpierścieniowego leku przeciwdepresyjnego przed planowym podaniem błękitu metylenowego zmniejsza ryzyko zespołu serotoninowego, przy czym klomipramina i jej aktywny metabolit utrzymują się w organizmie długo. Odstawienie wymaga decyzji lekarza i oceny ryzyka nawrotu depresji. |
| Opipramolpostać · trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne | ryzyko maleje | Opipramol nie hamuje wychwytu zwrotnego serotoniny, więc ryzyko zespołu serotoninowego z błękitem metylenowym jest przy nim małe, ale w zatruciu obniża próg drgawkowy i przeciwwskazanie flumazenilu pozostaje aktualne. |
Niekorzystna interakcjaSelektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (np. escytalopram, sertralina, cytalopram)+ Tryptany (np. sumatryptan, eletryptan, almotryptan) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu leku z grupy SSRI i tryptanu połączenie jest zwykle dopuszczalne, ale należy poinformować pacjenta o objawach zespołu serotoninowego i zachować czujność zwłaszcza po włączeniu lub zwiększeniu dawki któregokolwiek z leków.Jeśli przyjmujesz lek przeciwdepresyjny z grupy SSRI i tryptan na migrenę, nie odstawiaj samodzielnie żadnego z nich, stosuj tryptan tylko w dawkach zaleconych przez lekarza i pilnie zgłoś się po pomoc, jeśli po jego przyjęciu pojawi się silne pobudzenie, drżenie, gorączka lub szybkie bicie serca.szybki (godziny)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek przeciwdepresyjny z grupy SSRI i tryptan na migrenę, nie odstawiaj samodzielnie żadnego z nich, stosuj tryptan tylko w dawkach zaleconych przez lekarza i pilnie zgłoś się po pomoc, jeśli po jego przyjęciu pojawi się silne pobudzenie, drżenie, gorączka lub szybkie bicie serca.
Leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI, takie jak sertralina, escytalopram czy fluoksetyna, oraz leki na migrenę z grupy tryptanów, takie jak sumatryptan, ryzatryptan czy eletryptan, działają na ten sam przekaźnik w mózgu – serotoninę. Przyjmowane razem mogą bardzo rzadko wywołać nadmiar serotoniny w organizmie, czyli tzw. zespół serotoninowy. Większość osób może bezpiecznie stosować oba leki razem, ale warto znać objawy, które powinny zaniepokoić. Osoby przyjmujące fluwoksaminę powinny przyjmować mniejszą dawkę zolmitryptanu, ustaloną z lekarzem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny niepokój, pobudzenie lub splątanie
- drżenie, mimowolne skurcze lub drgania mięśni
- nadmierne pocenie się, gorączka lub dreszcze
- szybkie bicie serca
- biegunka, nudności lub wymioty pojawiające się nagle po przyjęciu tryptanu
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu leku z grupy SSRI i tryptanu połączenie jest zwykle dopuszczalne, ale należy poinformować pacjenta o objawach zespołu serotoninowego i zachować czujność zwłaszcza po włączeniu lub zwiększeniu dawki któregokolwiek z leków[1]. Nie ma potrzeby rutynowego odstawiania SSRI u pacjenta, który doraźnie przyjmuje tryptan. Należy unikać nadmiernie częstego stosowania tryptanów, które zwiększa zarówno ryzyko interakcji, jak i bólu głowy z nadużywania leków. U pacjenta przyjmującego fluwoksaminę i zolmitryptan należy stosować zmniejszoną maksymalną dawkę dobową zolmitryptanu zgodnie z ChPL. Przy pojawieniu się objawów zespołu serotoninowego należy przerwać przyjmowanie leków serotoninergicznych i pilnie ocenić stan pacjenta. Należy też sprawdzić, czy pacjent nie przyjmuje innych leków serotoninergicznych, takich jak tramadol, tryptofan, linezolid czy preparaty z dziurawcem, które sumują ryzyko.
Skutek kliniczny
Możliwy zespół serotoninowy o nasileniu od łagodnego do ciężkiego, z pobudzeniem, drżeniem, mioklonią, wzmożeniem odruchów, potliwością, tachykardią i gorączką. Ryzyko dotyczy wszystkich połączeń leków obu grup, ale w praktyce klinicznej opisywane przypadki są rzadkie i często niejednoznaczne, a połączenie jest powszechnie stosowane u pacjentów z migreną i depresją lub zaburzeniami lękowymi[2].
Mechanizm
Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny zwiększają stężenie serotoniny w synapsach, a tryptany są agonistami receptorów serotoninowych 5-HT1B/1D. Lasmidytan, choć działa przez receptor 5-HT1F i nie obkurcza naczyń, również jest agonistą serotoninowym. Nakładanie się tych działań może teoretycznie prowadzić do nadmiernej stymulacji układu serotoninowego. Rozwój pełnoobjawowego zespołu serotoninowego wymaga jednak zwykle pobudzenia receptorów 5-HT2A i 5-HT1A, na które tryptany wpływają w niewielkim stopniu, co tłumaczy rzadkość tego powikłania. Mechanizm farmakodynamiczny jest wspólny dla wszystkich leków obu grup. Dodatkowo fluwoksamina hamuje CYP1A2, który bierze udział w metabolizmie zolmitryptanu, co zwiększa ekspozycję na zolmitryptan i jest uwzględnione w jego ChPL jako wskazanie do zmniejszenia maksymalnej dawki dobowej.
Monitorować
- objawy zespołu serotoninowego w ciągu kilku godzin po przyjęciu tryptanu, zwłaszcza po włączeniu lub zwiększeniu dawki SSRI
- częstość przyjmowania tryptanów w miesiącu
- inne przyjmowane leki i suplementy o działaniu serotoninergicznym
Kiedy ocena się zmienia
| Niedawne włączenie lub zwiększenie dawki SSRI u pacjenta stosującego tryptanykolejność włączenia · selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny | ryzyko rośnie | Ryzyko objawów nadmiernej stymulacji serotoninergicznej jest największe w okresie włączania lub zwiększania dawki SSRI, dlatego w tym czasie należy szczególnie dokładnie poinformować pacjenta o objawach alarmowych. |
| Częste stosowanie tryptanu lub przyjmowanie kolejnych dawek w krótkich odstępachdawka · tryptany | ryzyko rośnie | Częste lub wielokrotne w ciągu doby stosowanie tryptanu zwiększa ekspozycję serotoninergiczną oraz ryzyko bólu głowy z nadużywania leków i wymaga oceny potrzeby leczenia profilaktycznego migreny. |
| Zolmitryptan u pacjenta przyjmującego fluwoksaminędawka · tryptany | inne zalecenie | Fluwoksamina hamuje CYP1A2 i zwiększa ekspozycję na zolmitryptan, dlatego zgodnie z ChPL należy stosować obniżoną maksymalną dawkę dobową zolmitryptanu. |
Źródła
- Sclar DA, Robison LM, Castillo LV, Schmidt JM, Bowen KA, Oganov AM, et al. Concomitant use of triptan, and SSRI or SNRI after the US Food and Drug Administration alert on serotonin syndrome. Headache. 2012;52(2):198-203. doi: 10.1111/j.1526-4610.2011.02067.x. PMID: 22289074.
- Orlova Y, Rizzoli P, Loder E. Association of Coprescription of Triptan Antimigraine Drugs and Selective Serotonin Reuptake Inhibitor or Selective Norepinephrine Reuptake Inhibitor Antidepressants With Serotonin Syndrome. JAMA Neurol. 2018;75(5):566-572. doi: 10.1001/jamaneurol.2017.5144. PMID: 29482205.
Niekorzystna interakcjaAntagoniści aldosteronu (np. eplerenon, spironolakton, kanrenon)+ Odtrutki (np. jodek potasu) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu antagonisty aldosteronu i odtrutki będącej solą potasu kontroluj stężenie potasu we krwi, zwłaszcza gdy podawanie trwa dłużej niż jedną dawkę.Jeśli przyjmujesz lek zatrzymujący potas i masz brać jodek potasu dłużej niż jeden dzień, powiedz o tym lekarzowi, aby sprawdził poziom potasu we krwi.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek zatrzymujący potas i masz brać jodek potasu dłużej niż jeden dzień, powiedz o tym lekarzowi, aby sprawdził poziom potasu we krwi.
Leki takie jak spironolakton, eplerenon i finerenon zatrzymują potas w organizmie. Jodek potasu również dostarcza trochę potasu, więc przyjmowanie ich razem przez dłuższy czas może zbytnio podnieść poziom potasu we krwi. Jedna dawka jodku potasu, na przykład po awarii jądrowej, albo zwykły suplement jodu to bardzo mało potasu i zwykle nie stanowi problemu. Inne odtrutki, na przykład nalokson czy flumazenil, nie mają tego działania.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nagłe osłabienie lub bezwład mięśni
- mrowienie lub drętwienie rąk, stóp albo wokół ust
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- wyraźnie wolne tętno lub omdlenie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu antagonisty aldosteronu i odtrutki będącej solą potasu kontroluj stężenie potasu we krwi, zwłaszcza gdy podawanie trwa dłużej niż jedną dawkę. Dotyczy to jodku potasu stosowanego w większych dawkach, na przykład do blokady tarczycy przed zabiegiem, w przełomie tarczycowym lub po skażeniu radioaktywnym jodem. W sytuacji zagrożenia radiacyjnego nie odstępuj od podania jodku potasu z powodu przyjmowania spironolaktonu, eplerenonu, kanrenonu czy finerenonu, bo pojedyncza dawka wnosi niewiele potasu. Przy wielodniowym podawaniu oceń wyjściowo potas i eGFR, a u osób z grupy ryzyka powtórz oznaczenie po kilku dniach. Suplementacja jodu w dawkach mikrogramowych nie wymaga zmiany postępowania. Pozostałe odtrutki z grupy b nie wymagają dodatkowych działań z powodu tej interakcji.
Skutek kliniczny
Ryzyko hiperkaliemii, która w cięższej postaci może wywołać zaburzenia rytmu serca, osłabienie mięśni i parestezje. Ryzyko jest małe przy jednorazowej dawce lub suplementacji jodu w dawkach mikrogramowych, a rośnie przy wielodniowym stosowaniu większych dawek jodku potasu u osób z przewlekłą chorobą nerek, cukrzycą, w podeszłym wieku lub przyjmujących inhibitory ACE, sartany albo inne leki zatrzymujące potas.
Mechanizm
Antagoniści aldosteronu blokują receptor mineralokortykoidowy w nerce i zmniejszają wydalanie potasu z moczem. Jodek potasu dostarcza dodatkowy potas, więc oba czynniki sumują się i mogą podnieść stężenie potasu we krwi. Dotyczy to wszystkich leków grupy a, zarówno steroidowych (spironolakton, eplerenon, kanrenon), jak i niesteroidowego finerenonu. W grupie b jedynie jodek potasu jest solą potasu, pozostałe odtrutki nie mają tego mechanizmu, dlatego interakcja nie jest wspólna dla całej klasy odtrutek. Ilość potasu w typowych dawkach jodku potasu jest niewielka, więc znaczenie kliniczne zależy głównie od dawki, czasu stosowania i czynności nerek.
Monitorować
- stężenie potasu w surowicy przed rozpoczęciem i po kilku dniach wielodniowego podawania jodku potasu
- eGFR lub stężenie kreatyniny
- EKG przy potasie powyżej górnej granicy normy lub objawach hiperkaliemii
Kiedy ocena się zmienia
| Dawki mikrogramowe stosowane do suplementacji jodudawka · odtrutki | ryzyko maleje | Suplementacja jodu w dawkach mikrogramowych dostarcza znikomą ilość potasu i nie zmienia ryzyka hiperkaliemii. |
| Jednorazowa dawka do blokady tarczycyczas leczenia · odtrutki | ryzyko maleje | Pojedyncza dawka jodku potasu w zagrożeniu radiacyjnym nie wymaga kontroli potasu i nie powinna być wstrzymywana z powodu leczenia antagonistą aldosteronu. |
| eGFR ≤ 60pacjent | ryzyko rośnie | Przy obniżonym eGFR wydalanie potasu jest dodatkowo ograniczone, dlatego wielodniowe podawanie jodku potasu wymaga oznaczenia potasu przed leczeniem i w jego trakcie. |
| Dożylna (kanrenonian potasu)droga podania · antagoniści aldosteronu | ryzyko rośnie | Kanrenon podawany dożylnie w postaci soli potasowej sam wnosi potas, więc łączenie go z jodkiem potasu wymaga ścisłej kontroli kaliemii. |
Niekorzystna interakcjaInhibitory konwertazy (np. ramipryl, peryndopryl, lizynopryl)+ Odtrutki (np. jodek potasu) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora konwertazy i jodku potasu należy ocenić ryzyko hiperkaliemii i przy wielokrotnym podawaniu jodku kontrolować stężenie potasu w surowicy.Jeśli bierzesz lek z grupy inhibitorów konwertazy i masz przyjąć jodek potasu, nie odstawiaj sam żadnego z nich i powiedz lekarzowi lub farmaceucie o obu lekach, zwłaszcza gdy jodek ma być stosowany dłużej niż jeden dzień albo masz chore nerki.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli bierzesz lek z grupy inhibitorów konwertazy i masz przyjąć jodek potasu, nie odstawiaj sam żadnego z nich i powiedz lekarzowi lub farmaceucie o obu lekach, zwłaszcza gdy jodek ma być stosowany dłużej niż jeden dzień albo masz chore nerki.
Leki na nadciśnienie i serce z grupy inhibitorów konwertazy, takie jak ramipryl, peryndopryl czy enalapryl, sprawiają, że organizm wolniej pozbywa się potasu. Jodek potasu, stosowany na przykład w razie skażenia promieniotwórczego, dostarcza dodatkowy potas. Pojedyncza tabletka zwykle nie jest groźna, ale przyjmowanie jodku potasu przez kilka dni, zwłaszcza przy chorych nerkach, może za bardzo podnieść poziom potasu we krwi. Inne odtrutki, na przykład nalokson czy flumazenil, nie mają tego działania.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- osłabienie lub drętwienie mięśni
- mrowienie rąk, stóp lub warg
- kołatanie serca albo nierówne bicie serca
- wyraźnie zwolnione tętno
- nudności i ogólne złe samopoczucie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora konwertazy i jodku potasu należy ocenić ryzyko hiperkaliemii i przy wielokrotnym podawaniu jodku kontrolować stężenie potasu w surowicy. Pojedyncza dawka jodku potasu w profilaktyce jodowej nie wymaga odstawienia ramiprylu, peryndoprylu, enalaprylu ani innego inhibitora konwertazy i nie należy z jej powodu rezygnować z profilaktyki zaleconej przez służby. Przy planowanym kilkudniowym lub dłuższym leczeniu jodkiem potasu warto oznaczyć potas i kreatyninę przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia, zwłaszcza u pacjentów z obniżonym eGFR. Należy przejrzeć pozostałe leki pacjenta pod kątem innych czynników podnoszących potas, takich jak spironolakton, eplerenon, amiloryd, sartany, trimetoprim, heparyna czy suplementy i zamienniki soli z potasem. Pozostałe odtrutki z tej grupy, czyli sugammadeks, nalokson, flumazenil, protamina, hydroksykobalamina, metylotioniniowa, idarucyzumab, andeksanet alfa i tiosiarczan sodu, nie wchodzą w tę interakcję.
Skutek kliniczny
Główne ryzyko to hiperkaliemia, która może prowadzić do osłabienia mięśni, zaburzeń przewodzenia i groźnych zaburzeń rytmu serca. Przy pojedynczej dawce jodku potasu w profilaktyce jodowej ładunek potasu jest niewielki i ryzyko u osoby z prawidłową czynnością nerek jest małe. Ryzyko rośnie przy wielokrotnym lub długotrwałym podawaniu jodku potasu, przewlekłej chorobie nerek, cukrzycy, odwodnieniu, w podeszłym wieku oraz przy jednoczesnym stosowaniu innych leków podnoszących stężenie potasu.
Mechanizm
Inhibitory konwertazy zmniejszają wytwarzanie angiotensyny II i w konsekwencji wydzielanie aldosteronu, przez co nerki słabiej wydalają potas. Jodek potasu dostarcza do organizmu dodatkową pulę potasu, która przy ograniczonym wydalaniu może się kumulować. Efekt jest addycyjny i farmakodynamiczny, bez zmiany stężeń samych leków. Dotyczy wszystkich inhibitorów konwertazy z listy, natomiast w grupie odtrutek wyłącznie jodku potasu, bo pozostałe odtrutki nie zawierają potasu ani nie wpływają na jego wydalanie.
Monitorować
- stężenie potasu w surowicy
- kreatynina i eGFR
- EKG przy stwierdzonej hiperkaliemii lub objawach zaburzeń rytmu
- objawy osłabienia mięśni i kołatania serca
Kiedy ocena się zmienia
| Jednorazowa dawka w profilaktyce jodowejczas leczenia · odtrutki | ryzyko maleje | Pojedyncza dawka jodku potasu stanowi niewielki ładunek potasu i u pacjenta z prawidłową czynnością nerek zwykle nie wymaga kontroli potasu ani zmiany leczenia inhibitorem konwertazy. |
| Wielokrotne dawki przez kilka dni lub dłużejczas leczenia · odtrutki | ryzyko rośnie | Powtarzane lub długotrwałe podawanie jodku potasu sprzyja kumulacji potasu przy zahamowanym układzie renina–angiotensyna–aldosteron i wymaga kontroli potasu w surowicy. |
| eGFR ≤ 60pacjent | ryzyko rośnie | Obniżony eGFR ogranicza wydalanie potasu i znacząco zwiększa ryzyko hiperkaliemii, nawet przy krótszym stosowaniu jodku potasu. |
Niekorzystna interakcjaInhibitory prolaktyny (np. kabergolina, bromokryptyna)+ Tryptany (np. sumatryptan, eletryptan, almotryptan) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu ergolinowego inhibitora prolaktyny i tryptanu unikaj tego połączenia i wybierz inny lek przeciwmigrenowy albo nieergolinowy lek obniżający prolaktynę.Jeśli przyjmujesz lek obniżający prolaktynę, nie stosuj tryptanu na migrenę bez wcześniejszej rozmowy z lekarzem, a na napad bólu zapytaj farmaceutę o bezpieczniejszy lek przeciwbólowy.szybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek obniżający prolaktynę, nie stosuj tryptanu na migrenę bez wcześniejszej rozmowy z lekarzem, a na napad bólu zapytaj farmaceutę o bezpieczniejszy lek przeciwbólowy.
Leki na obniżenie prolaktyny, takie jak kabergolina i bromokryptyna, oraz leki na migrenę z grupy tryptanów, takie jak sumatryptan, ryzatryptan czy eletryptan, mogą zwężać naczynia krwionośne. Przyjmowane razem mogą nasilać to działanie i rzadko prowadzić do bólu w klatce piersiowej, niedokrwienia serca lub mózgu albo wzrostu ciśnienia. Kabergolina działa w organizmie przez wiele dni, więc ryzyko utrzymuje się także między jej dawkami. Ta interakcja nie dotyczy chinagolidu ani lasmidytanu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- ból, ucisk lub pieczenie w klatce piersiowej
- duszność albo szybkie lub nierówne bicie serca
- nagłe zaburzenia mowy, widzenia, drętwienie lub osłabienie ręki albo nogi
- zimne, blade lub sine palce rąk albo stóp
- silny ból brzucha
- bardzo silny ból głowy inny niż zwykle
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu ergolinowego inhibitora prolaktyny i tryptanu unikaj tego połączenia i wybierz inny lek przeciwmigrenowy albo nieergolinowy lek obniżający prolaktynę. Charakterystyki produktów leczniczych tryptanów przeciwwskazują łączenie ich z ergotaminą i jej pochodnymi oraz wymagają odstępu co najmniej 24 godzin. Wiele źródeł rozciąga to ostrzeżenie na wszystkie pochodne sporyszu, w tym bromokryptynę i kabergolinę. Kabergolina działa bardzo długo, dlatego przy jej regularnym przyjmowaniu odstęp jednej doby nie zapewnia rozdzielenia działania leków. U pacjenta przewlekle leczonego kabergoliną lub bromokryptyną napady migreny lepiej leczyć lekami przeciwbólowymi, niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi, gepantem albo lasmidytanem. Jeśli lekarz po ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego zdecyduje się na tryptan, należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę, unikać dawek powtarzanych i pouczyć pacjenta o objawach niedokrwienia. Połączenie jest bezwzględnie niewskazane u osób z chorobą wieńcową, niekontrolowanym nadciśnieniem, przebytym udarem lub chorobą naczyń obwodowych.
Skutek kliniczny
Główne zagrożenie to nasilony lub przedłużony skurcz naczyń. Może on powodować niedokrwienie mięśnia sercowego z bólem w klatce piersiowej, a rzadko zawał serca, skurcz naczyń mózgowych, niedokrwienie kończyn lub jelit oraz wzrost ciśnienia tętniczego. Ryzyko jest największe u osób z chorobą wieńcową, nadciśnieniem, chorobą naczyń obwodowych lub licznymi czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego. Ryzyko rośnie też przy dużych dawkach ergoliny, na przykład bromokryptyny w chorobie Parkinsona. Opisano również możliwość nasilenia działania serotoninergicznego, ale ma ono mniejsze znaczenie niż skurcz naczyń.
Mechanizm
Kabergolina i bromokryptyna są ergolinowymi pochodnymi sporyszu. Oprócz pobudzania receptora D2 działają też na receptory serotoninowe 5-HT1B/1D i 5-HT2 oraz alfa-adrenergiczne w ścianie naczyń, co może je zwężać. Tryptany zwężają naczynia przez receptory 5-HT1B. Przy łącznym stosowaniu oba działania naczynioskurczowe się sumują. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i nie wynika ze zmiany stężeń leków. Dotyczy wszystkich par ergolinowego inhibitora prolaktyny z tryptanem działającym na receptor 5-HT1B, a nie dotyczy chinagolidu ani lasmidytanu.
Monitorować
- ciśnienie tętnicze po przyjęciu tryptanu
- ból lub ucisk w klatce piersiowej, duszność, kołatanie serca
- objawy niedokrwienia kończyn – zimne, blade lub sine palce, ból przy chodzeniu
- objawy neurologiczne – zaburzenia mowy, widzenia, niedowład
- ocena ryzyka sercowo-naczyniowego przed decyzją o łączeniu leków
Kiedy ocena się zmienia
| Dawki stosowane w chorobie Parkinsona lub akromegaliidawka · inhibitory prolaktyny | ryzyko rośnie | Większe dawki bromokryptyny lub kabergoliny, takie jak w chorobie Parkinsona lub akromegalii, silniej działają na receptory naczyniowe i zwiększają ryzyko skurczu naczyń po dołączeniu tryptanu. W tej sytuacji tryptanów należy unikać bezwzględnie. |
| odstep ≥ 24 godzinyinhibitory prolaktyny | inne zalecenie | Odstęp 24 godzin wymagany w charakterystykach produktów leczniczych tryptanów wystarcza tylko przy jednorazowym lub okazjonalnym przyjęciu bromokryptyny. Kabergolina ma okres półtrwania liczony w dniach, więc przy jej regularnym stosowaniu odstęp jednej doby nie rozdziela działania leków i należy wybrać lek przeciwmigrenowy spoza tryptanów. |
Niekorzystna interakcjaLeki adrenergiczne i dopaminergiczne (np. noradrenalina, midodryna, efedryna)+ Odtrutki (np. metylotioniniowa) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu leku adrenergicznego lub dopaminergicznego i błękitu metylenowego monitoruj ciśnienie tętnicze i rytm serca w sposób ciągły oraz bądź gotów do szybkiego zmniejszenia dawki leku adrenergicznego.Zanim dostaniesz odtrutkę, powiedz lekarzowi o wszystkich lekach podnoszących ciśnienie, w tym o kroplach do nosa i lekach na przeziębienie z fenylefryną lub efedryną.szybki (godziny)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Zanim dostaniesz odtrutkę, powiedz lekarzowi o wszystkich lekach podnoszących ciśnienie, w tym o kroplach do nosa i lekach na przeziębienie z fenylefryną lub efedryną.
Błękit metylenowy to odtrutka podawana w szpitalu, która może wzmocnić działanie leków podnoszących ciśnienie. Dotyczy to na przykład efedryny, fenylefryny w lekach na przeziębienie i kroplach do nosa, midodryny czy etylefryny. Razem mogą zbyt mocno podnieść ciśnienie krwi. Inne odtrutki, takie jak nalokson czy flumazenil, nie mają tego działania.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny, nagły ból głowy
- kołatanie serca lub bardzo szybkie tętno
- ból w klatce piersiowej
- zaburzenia widzenia lub splątanie
- nudności i wymioty z bólem głowy
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu leku adrenergicznego lub dopaminergicznego i błękitu metylenowego monitoruj ciśnienie tętnicze i rytm serca w sposób ciągły oraz bądź gotów do szybkiego zmniejszenia dawki leku adrenergicznego. Unikaj efedryny jako leku podnoszącego ciśnienie w czasie i po podaniu błękitu metylenowego, a dopaminę i fenylefrynę rozpoczynaj od wyraźnie mniejszych dawek i zwiększaj stopniowo. Jeśli chory otrzymuje już wlew noradrenaliny, adrenaliny lub dopaminy, po podaniu błękitu metylenowego miareczkuj wlew według ciśnienia, zwykle w dół. Pozostałe odtrutki nie wymagają zmiany postępowania z lekami adrenergicznymi.
Skutek kliniczny
Nadmierny wzrost ciśnienia tętniczego aż do przełomu nadciśnieniowego, tachykardia lub odruchowa bradykardia i zaburzenia rytmu. Ryzyko jest największe przy efedrynie, dopaminie i fenylefrynie oraz u chorych z chorobą wieńcową, nadciśnieniem lub tętniakiem. U chorych we wstrząsie rozszerzającym naczynia błękit metylenowy podaje się celowo razem z noradrenaliną, by zmniejszyć zapotrzebowanie na wazopresor, co wymaga szybkiego zmniejszania dawki leku adrenergicznego.
Mechanizm
Interakcja dotyczy w praktyce tylko chlorku metylotioninowego (błękitu metylenowego) spośród odtrutek. Jest on silnym, odwracalnym inhibitorem monoaminooksydazy typu A, przez co spowalnia rozkład amin katecholowych i sympatykomimetyków będących substratami tego enzymu. Najsilniej wzmacnia działanie leków działających pośrednio, czyli uwalniających noradrenalinę z zakończeń nerwowych – efedryny i w części dopaminy – oraz fenylefryny, która jest w dużym stopniu rozkładana przez monoaminooksydazę. Dodatkowo błękit metylenowy hamuje szlak tlenku azotu i cyklicznego GMP, co samo zwiększa napięcie naczyń i sumuje się z działaniem leków obkurczających naczynia. Leki działające bezpośrednio i rozkładane głównie przez COMT (dobutamina, noradrenalina, adrenalina, midodryna) podlegają głównie temu drugiemu, addycyjnemu mechanizmowi.
Monitorować
- ciśnienie tętnicze (preferencyjnie pomiar inwazyjny)
- częstość i rytm serca (EKG)
- objawy niedokrwienia mięśnia sercowego
- objawy neurologiczne (ból głowy, zaburzenia świadomości)
Kiedy ocena się zmienia
| Lek adrenergiczny we wlewie przed podaniem błękitu metylenowegokolejność włączenia · leki adrenergiczne i dopaminergiczne | inne zalecenie | Gdy chory otrzymuje już wlew wazopresora, podanie błękitu metylenowego zwykle szybko podnosi ciśnienie. Przygotuj się na zmniejszanie szybkości wlewu i miareczkuj go według ciągłego pomiaru ciśnienia. |
| Sympatykomimetyk działający pośrednio (efedryna)postać · leki adrenergiczne i dopaminergiczne | ryzyko rośnie | Efedryna działa przez uwalnianie noradrenaliny, której rozkład blokuje błękit metylenowy. Takie połączenie grozi przełomem nadciśnieniowym i należy go unikać. |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.