Skutek kliniczny

Zwiększone ryzyko krwawień, przede wszystkim z górnego odcinka przewodu pokarmowego, ale także krwawień poważnych w innych lokalizacjach, w tym wewnątrzczaszkowych. Ryzyko rośnie z dawką i czasem stosowania NLPZ, wiekiem pacjenta, przebytym krwawieniem lub chorobą wrzodową oraz pogorszeniem czynności nerek. Możliwe jest także pogorszenie czynności nerek i wtórny wzrost stężenia leku przeciwkrzepliwego.

Mechanizm

Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i jest wspólna dla wszystkich oksykamów oraz wszystkich inhibitorów czynnika Xa. Oksykamy hamują cyklooksygenazę, w tym COX-1 w płytkach krwi, co osłabia syntezę tromboksanu A2 i agregację płytek. Jednocześnie hamują syntezę prostaglandyn ochraniających błonę śluzową żołądka i dwunastnicy, co sprzyja powstawaniu nadżerek i owrzodzeń. Inhibitory czynnika Xa hamują krzepnięcie osocza, więc każde uszkodzenie błony śluzowej krwawi łatwiej i dłużej. Zaburzenie hemostazy płytkowej i osoczowej sumuje się z uszkodzeniem śluzówki przewodu pokarmowego. Dodatkowo NLPZ mogą pogarszać czynność nerek, co u rywaroksabanu, edoksabanu i w mniejszym stopniu apiksabanu może zwiększać ekspozycję na lek przeciwkrzepliwy. Istotna interakcja farmakokinetyczna na poziomie metabolizmu nie jest spodziewana, ponieważ oksykamy są metabolizowane głównie przez CYP2C9, a inhibitory czynnika Xa przez CYP3A4 i transportowane przez glikoproteinę P. Brak danych dla lornoksykamu wynika z luki w bazie, a nie z odmiennej farmakologii, dlatego lornoksykam należy traktować tak samo jak pozostałe oksykamy.

Monitorować

• objawy krwawienia z przewodu pokarmowego, takie jak smoliste stolce, krwawe wymioty i bóle w nadbrzuszu
• stężenie hemoglobiny i morfologia krwi przy dłuższym stosowaniu
• kreatynina i eGFR, zwłaszcza u osób starszych i z chorobą nerek
• ciśnienie tętnicze i obrzęki
• krwawienia z nosa, dziąseł, krwiomocz i łatwe powstawanie siniaków

Skutek kliniczny

Zwiększone ryzyko ciężkich krwawień, w tym krwawienia z przewodu pokarmowego i krwawienia śródczaszkowego, które może zagrażać życiu. Piroksykam łączony z lekami hamującymi czynność płytek zwiększa ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego^[2].

Mechanizm

Sumowanie działania przeciwkrzepliwego i uszkadzającego błonę śluzową przewodu pokarmowego. Alteplaza aktywuje plazminogen i rozpuszcza skrzep fibrynowy, a piroksykam odwracalnie hamuje cyklooksygenazę płytek krwi, osłabia ich agregację i uszkadza błonę śluzową żołądka i dwunastnicy. Piroksykamu nie łączy się z lekami przeciwzakrzepowymi^[2][3]. Leki hamujące agregację płytek stosowane przed, w trakcie lub w ciągu 24 godzin po alteplazie zwiększają ryzyko krwawienia^[1].

Monitorować

• objawy krwawienia z przewodu pokarmowego (fusowate wymioty, smoliste stolce)
• stan neurologiczny w kierunku krwawienia śródczaszkowego
• morfologia krwi (hemoglobina, płytki)
• ciśnienie tętnicze
• krwawienie z miejsc wkłuć

Skutek kliniczny

Połączenie zwiększa ryzyko znacznego wydłużenia odstępu QT, częstoskurczu typu torsade de pointes, migotania komór i nagłego zgonu sercowego. Ryzyko rośnie przy hipokaliemii i hipomagnezemii, a biegunka i wymioty, częste w trakcie leczenia panobinostatem, sprzyjają zaburzeniom elektrolitowym. Leki zaburzające równowagę elektrolitową, w tym glikokortykosteroidy stosowane razem z panobinostatem, dodatkowo zwiększają ryzyko torsade de pointes przy amisulprydzie^[1].

Mechanizm

Oba leki wydłużają odstęp QT, więc ich działanie na repolaryzację komór się sumuje. Amisulprydu nie łączy się z lekami, które mogą wydłużyć odstęp QT^[1]. Panobinostat ma udokumentowaną zdolność wydłużania odstępu QT, a łączenie go z innymi substancjami wydłużającymi QT nie jest zalecane^[2]. Interakcja farmakokinetyczna jest mało prawdopodobna, bo amisulpryd jest w niewielkim stopniu metabolizowany w wątrobie i wydala się głównie przez nerki, a hamowanie CYP2D6 przez panobinostat nie powinno istotnie zmieniać jego stężenia.

Monitorować

• EKG z oceną QTc przed włączeniem i w trakcie leczenia
• stężenie potasu, magnezu i wapnia w surowicy
• nasilenie biegunki i wymiotów
• objawy kołatania serca, zawrotów głowy i omdleń

Bezpieczniejsze alternatywy

lurazydonarypiprazol

Skutek kliniczny

Zwiększone ryzyko krwawień, zwłaszcza z przewodu pokarmowego, łącznie z krwawieniem zagrażającym życiu. Ryzyko jest największe przy jednoczesnym stosowaniu heparyny w dawkach terapeutycznych, u osób starszych, po zabiegach chirurgicznych i w okresie okołoporodowym. Piroksykam ma długi okres półtrwania, dlatego jego działanie na płytki i śluzówkę utrzymuje się kilka dni po odstawieniu.

Mechanizm

Antytrombina jest naturalnym inhibitorem trombiny i czynnika Xa, więc działa przeciwzakrzepowo, a jej efekt dodatkowo potęguje heparyna, z którą często podaje się ją równocześnie^[3]. Piroksykam hamuje cyklooksygenazę płytek krwi, co osłabia ich agregację, a także uszkadza błonę śluzową przewodu pokarmowego. Leki z grupy NLPZ, w tym piroksykam, nasilają działanie leków przeciwzakrzepowych^[1]. Połączenie zaburza jednocześnie krzepnięcie osoczowe i hemostazę płytkową oraz tworzy miejsce krwawienia w przewodzie pokarmowym.

Monitorować

• objawy krwawienia, zwłaszcza z przewodu pokarmowego
• morfologia krwi z hemoglobiną i liczbą płytek
• aktywność antytrombiny i parametry krzepnięcia przy jednoczesnej heparynie
• czynność nerek

Skutek kliniczny

Grozi nasilona supresja szpiku – ciężka małopłytkowość z krwawieniami, neutropenia z ciężkimi zakażeniami, a po chloramfenikolu także niedokrwistość aplastyczna. Wzrost stężenia panobinostatu może dodatkowo nasilić jego działania niepożądane, w tym wydłużenie odstępu QT^[2].

Mechanizm

Chloramfenikolu nie stosuje się u chorych z chorobami szpiku kostnego, zaburzeniami hemopoezy lub nieprawidłowym składem krwi w wywiadzie^[1], a panobinostat podaje się chorym na szpiczaka plazmocytowego (mnogiego)^[2]. Chloramfenikol znacznie nasila toksyczne działanie wielu leków na układ krwiotwórczy^[1], a panobinostat sam często powoduje małopłytkowość i neutropenię, więc działania mielotoksyczne obu leków się sumują. Dodatkowo chloramfenikol hamuje wiele enzymów mikrosomalnych wątroby i nasila oraz przedłuża działanie leków metabolizowanych w wątrobie^[1]. Około 40% panobinostatu jest metabolizowane przez CYP3A4, a silny inhibitor CYP3A (ketokonazol) zwiększał Cmax i AUC panobinostatu odpowiednio 1,6-krotnie i 1,8-krotnie^[2].

Monitorować

• morfologia krwi z rozmazem i liczbą płytek
• objawy krwawienia i zakażenia
• EKG (odstęp QT) oraz stężenie potasu i magnezu

Bezpieczniejsze alternatywy

kwas fusydowymupirocynatobramycynaofloksacyna

Skutek kliniczny

Wzrost ekspozycji na panobinostat zwiększa ryzyko jego ciężkich działań toksycznych – wydłużenia odstępu QT i zaburzeń rytmu, ciężkiej biegunki z odwodnieniem oraz małopłytkowości i neutropenii. Cyklosporyny nie łączy się z substratami glikoproteiny P, których zwiększone stężenie wiąże się z ciężkimi lub zagrażającymi życiu zdarzeniami.^[1]

Mechanizm

Cyklosporyna hamuje glikoproteinę P i CYP3A4, a panobinostat jest substratem glikoproteiny P i w około 40% jest metabolizowany przez CYP3A4.^[1][2] Zahamowanie obu szlaków zwiększa wchłanianie i zmniejsza eliminację panobinostatu, co podnosi jego stężenie w osoczu. Silny inhibitor CYP3A zwiększał AUC panobinostatu 1,8-krotnie, a Cmax 1,6-krotnie.^[2] Dodatkowo cyklosporyna sprzyja hipomagnezemii, a panobinostat wywołuje biegunkę i wydłuża odstęp QT, więc zaburzenia elektrolitowe mogą nasilać ryzyko arytmii.

Monitorować

• EKG z oceną QTc
• stężenie potasu i magnezu w surowicy
• morfologia krwi z płytkami i neutrofilami
• liczba i nasilenie wypróżnień, nawodnienie
• kreatynina i czynność nerek
• stężenie cyklosporyny we krwi

Bezpieczniejsze alternatywy

mykofenolan mofetylu

Skutek kliniczny

Połączenie zwiększa ryzyko wydłużenia odstępu QT i groźnych komorowych zaburzeń rytmu, w tym torsade de pointes. Ryzyko rośnie przy hipokaliemii lub hipomagnezemii, które sprzyjają złośliwym arytmiom^[2]. U chorych na szpiczaka leczonych panobinostatem zaburzenia elektrolitowe są częste z powodu biegunki, a w schemacie leczenia często pojawiają się też przeciwwymiotne leki wydłużające QT, takie jak ondansetron czy granisetron^[3].

Mechanizm

Oba leki wydłużają odstęp QT i ich działanie na repolaryzację komór może się sumować. Cytalopramu nie łączy się z lekami wydłużającymi odstęp QT, ponieważ nie można wykluczyć efektu addytywnego^[2]. Panobinostat ma zdolność wydłużania odstępu QT, a jednoczesne stosowanie innych substancji wydłużających QT nie jest zalecane^[3]. Panobinostat hamuje także CYP2D6, który w niewielkim stopniu uczestniczy w metabolizmie cytalopramu, co może dodatkowo nieznacznie zwiększać jego ekspozycję.

Monitorować

• EKG z oceną odstępu QTc przed leczeniem i w jego trakcie
• stężenie potasu w surowicy
• stężenie magnezu w surowicy
• biegunka i wymioty jako przyczyna zaburzeń elektrolitowych
• kołatanie serca, omdlenia, zawroty głowy

Bezpieczniejsze alternatywy

sertralina

Skutek kliniczny

Ryzyko znacznego wydłużenia odstępu QT, częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes i nagłej śmierci sercowej. Możliwe także nasilenie senności, zawrotów głowy i objawów przeciwcholinergicznych (suchość w ustach, zaparcie, zatrzymanie moczu, splątanie) wskutek większej ekspozycji na difenhydraminę. Ryzyko rośnie przy zaburzeniach elektrolitowych, które często towarzyszą biegunce wywołanej panobinostatem.

Mechanizm

Oba leki wydłużają odstęp QT, więc ich działanie na repolaryzację serca się sumuje. Difenhydraminy nie łączy się z lekami wydłużającymi odstęp QT lub wywołującymi częstoskurcz typu torsade de pointes^[1][2][3]. Panobinostat wydłuża odstęp QT i nie zaleca się łączenia go z innymi substancjami o takim działaniu^[4]. Dodatkowo panobinostat hamuje CYP2D6 i zwiększał Cmax i AUC dekstrometorfanu odpowiednio 1,8 i 1,6 raza^[4]. Difenhydramina jest substratem CYP2D6 o wysokim powinowactwie i należy unikać podawania jej z inhibitorami tego enzymu^[1]. Można więc oczekiwać większego stężenia difenhydraminy, co dodatkowo nasila ryzyko wydłużenia QT i działania przeciwcholinergicznego.

Monitorować

• EKG z oceną QTc
• stężenie potasu w surowicy
• stężenie magnezu w surowicy
• kołatanie serca, omdlenia, zawroty głowy
• nadmierna senność i objawy przeciwcholinergiczne

Bezpieczniejsze alternatywy

cetyryzynafeksofenadynadesloratadyna