Interakcje / Przeciwpsychotyczne pochodne indolu / Przeciwpsychotyczne pochodne indolu i setrony
Jaki opis pokazać?
Połączenie przeciwwskazane
Połączenie setronu z przeciwpsychotyczną pochodną indolu wydłużającą odstęp QT jest przeciwwskazane i należy go unikać.
Nie przyjmuj leku przeciwwymiotnego z grupy setronów razem z lekiem przeciwpsychotycznym z tej grupy bez rozmowy z lekarzem i powiedz mu o wszystkich lekach, które bierzesz.
Interakcja klasy Setrony + przeciwpsychotyczne pochodne indolu
Opis dotyczy wszystkich leków z obu grup, poza wyjątkami wymienionymi niżej.
- Setrony
- ondansetron, palonosetron, granisetron
- Przeciwpsychotyczne pochodne indolu
- lurazydon, zyprazydon, sertindol
Wyjątki – te leki zachowują się inaczej
- lurazydon – Lurazydon w dawkach leczniczych nie wydłuża odstępu QT w istotnym klinicznie stopniu i nie jest przeciwwskazany z lekami wydłużającymi QT, więc z setronami nie sumuje działania na przewodzenie w sercu w sposób istotny klinicznie.
Połączenie przeciwwskazanePrzeciwpsychotyczne pochodne indolu (np. zyprazydon, sertindol)+ Setrony (np. ondansetron, palonosetron, granisetron) klasaPołączenie setronu z przeciwpsychotyczną pochodną indolu wydłużającą odstęp QT jest przeciwwskazane i należy go unikać.Nie przyjmuj leku przeciwwymiotnego z grupy setronów razem z lekiem przeciwpsychotycznym z tej grupy bez rozmowy z lekarzem i powiedz mu o wszystkich lekach, które bierzesz.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj leku przeciwwymiotnego z grupy setronów razem z lekiem przeciwpsychotycznym z tej grupy bez rozmowy z lekarzem i powiedz mu o wszystkich lekach, które bierzesz.
Leki przeciwwymiotne z grupy setronów, takie jak ondansetron, granisetron i palonosetron, oraz niektóre leki przeciwpsychotyczne, takie jak zyprazydon i sertindol, mogą zaburzać rytm serca. Przyjmowane razem wzmacniają to działanie i mogą wywołać groźną arytmię, a nawet utratę przytomności. Lurazydon praktycznie nie ma takiego działania. Ryzyko jest większe, gdy masz chorobę serca, niski poziom potasu lub magnezu albo silne wymioty czy biegunkę.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- zawroty głowy lub uczucie omdlewania
- nagła utrata przytomności
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie setronu z przeciwpsychotyczną pochodną indolu wydłużającą odstęp QT jest przeciwwskazane i należy go unikać. Zyprazydonu i sertindolu nie łączy się z lekami wydłużającymi QT, w tym z ondansetronem, granisetronem i palonosetronem. Do zapobiegania nudnościom i wymiotom u pacjenta leczonego zyprazydonem lub sertindolem wybierz lek przeciwwymiotny bez wpływu na QT, np. deksametazon. Jeśli setron jest nieodzowny, decyzję podejmuje lekarz po ocenie EKG i elektrolitów – wybierz palonosetron lub granisetron zamiast dożylnego ondansetronu, wyrównaj potas i magnez, wykonaj EKG przed podaniem i po nim. Gdy potrzebne jest przewlekłe leczenie przeciwwymiotne, rozważ zmianę leku przeciwpsychotycznego na lurazydon lub arypiprazol.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko wydłużenia odstępu QT, częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes, omdleń i nagłego zgonu sercowego. Ryzyko rośnie przy hipokaliemii, hipomagnezemii, bradykardii, chorobie serca, wrodzonym zespole długiego QT, w starszym wieku oraz przy dożylnym podaniu ondansetronu. Interakcja dotyczy wszystkich setronów oraz zyprazydonu i sertindolu, nie dotyczy w istotnym stopniu lurazydonu.
Mechanizm
Setrony blokują kanały potasowe hERG w mięśniu sercowym i opóźniają repolaryzację komór. Zyprazydon i sertindol działają tak samo, przy czym sertindol jest jednym z najsilniej wydłużających QT leków przeciwpsychotycznych. Efekty obu leków na odstęp QT sumują się. Najsilniej działa ondansetron, zwłaszcza podany dożylnie, słabiej granisetron. Palonosetron w dawkach leczniczych wydłuża QT najmniej, ale nie można wykluczyć sumowania się efektu u pacjenta przyjmującego silnie działający lek przeciwpsychotyczny. Interakcja nie ma składowej farmakokinetycznej istotnej klinicznie.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed podaniem setronu i po nim
- stężenie potasu, magnezu i wapnia w surowicy
- częstość rytmu serca (bradykardia)
- omdlenia, kołatania serca, zawroty głowy
Kiedy ocena się zmienia
| Dożylnadroga podania · setrony | ryzyko rośnie | Dożylne podanie setronu, zwłaszcza ondansetronu, szybko daje wysokie stężenie leku i najsilniej wydłuża odstęp QT. Przy podaniu dożylnym ryzyko interakcji jest największe. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroby serca, bradykardia i zaburzenia elektrolitowe, które zwiększają ryzyko torsade de pointes przy sumowaniu się działania leków wydłużających QT. |
Alkohol przy tych lekach
Przeciwpsychotyczne pochodne indolu a alkohol: brak opisu w bazie.
Setrony a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 118
Połączenie przeciwwskazaneTriazole (np. flukonazol, pozakonazol, worykonazol)+ Przeciwpsychotyczne pochodne indolu (np. lurazydon, zyprazydon, sertindol) klasaJednoczesnego stosowania triazolowego leku przeciwgrzybiczego i przeciwpsychotycznej pochodnej indolu należy unikać, a gdy jest ono konieczne, wymaga zmiany dawki i kontroli EKG.Jeśli przyjmujesz lek przeciwpsychotyczny z tej grupy i masz dostać triazolowy lek przeciwgrzybiczy, powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie przed rozpoczęciem leczenia i nie łącz tych leków na własną rękę.szybki (godziny)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek przeciwpsychotyczny z tej grupy i masz dostać triazolowy lek przeciwgrzybiczy, powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie przed rozpoczęciem leczenia i nie łącz tych leków na własną rękę.
Niektóre leki przeciwgrzybicze, na przykład flukonazol, itrakonazol, worykonazol czy pozakonazol, mogą zwiększać ilość leków na schizofrenię lub chorobę dwubiegunową, takich jak lurazydon, zyprazydon czy sertindol, w organizmie. Może to nasilić senność, niepokój ruchowy i zawroty głowy. Niektóre z tych połączeń mogą też zaburzać rytm serca, co bywa groźne dla życia. Części tych leków w ogóle nie wolno łączyć.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- omdlenie lub uczucie, że zaraz zemdlejesz
- silne zawroty głowy, zwłaszcza przy wstawaniu
- nadmierna senność
- niepokój ruchowy, sztywność mięśni lub drżenie
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania triazolowego leku przeciwgrzybiczego i przeciwpsychotycznej pochodnej indolu należy unikać, a gdy jest ono konieczne, wymaga zmiany dawki i kontroli EKG. Lurazydon jest przeciwwskazany z itrakonazolem, pozakonazolem i worykonazolem. Z flukonazolem lub izawukonazolem lurazydon można stosować w zmniejszonej dawce z kontrolą działań niepożądanych. Sertindol jest przeciwwskazany z silnymi inhibitorami CYP3A4 i z lekami wydłużającymi odstęp QT, czyli w praktyce ze wszystkimi wymienionymi triazolami. Przy zyprazydonie unikaj połączenia z flukonazolem, worykonazolem, pozakonazolem i itrakonazolem ze względu na addycyjne wydłużenie odstępu QT. Jeśli takie leczenie jest niezbędne, wykonaj EKG przed włączeniem i w trakcie leczenia oraz wyrównaj stężenie potasu i magnezu. Połączenie zyprazydonu z izawukonazolem niesie najmniejsze ryzyko w tej klasie. Gdy to możliwe, zamień triazol na echinokandynę lub amfoterycynę B albo czasowo zmień lek przeciwpsychotyczny po konsultacji z psychiatrą.
Skutek kliniczny
Wzrost stężenia leku przeciwpsychotycznego nasila jego działania niepożądane, takie jak senność, akatyzja, objawy pozapiramidowe, niedociśnienie ortostatyczne i zawroty głowy. Przy sertindolu i zyprazydonie rośnie ryzyko wydłużenia odstępu QT, częstoskurczu typu torsade de pointes i nagłego zgonu sercowego. Ryzyko jest największe przy zaburzeniach elektrolitowych, bradykardii, chorobach serca i u osób starszych.
Mechanizm
Triazolowe leki przeciwgrzybicze hamują CYP3A4 w wątrobie i jelicie. Itrakonazol, pozakonazol i worykonazol hamują go silnie, a flukonazol i izawukonazol umiarkowanie. Lurazydon i sertindol są metabolizowane głównie przez CYP3A4, więc ich stężenie we krwi może wyraźnie wzrosnąć. Zyprazydon jest metabolizowany głównie przez oksydazę aldehydową, a CYP3A4 odpowiada tylko za część jego przemian[1]. Dlatego wzrost jego stężenia jest umiarkowany, a główne ryzyko wynika z sumowania się wpływu na odstęp QT[2]. Sertindol i zyprazydon same wydłużają odstęp QT, podobnie jak flukonazol, worykonazol, pozakonazol i itrakonazol. Izawukonazol nie wydłuża odstępu QT, więc przy nim istotny jest głównie wpływ na metabolizm. Interakcja dotyczy całej klasy, ale jej siła zależy od pary – najsilniejsza jest dla silnych inhibitorów CYP3A4 w połączeniu z lurazydonem lub sertindolem.
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc przed włączeniem leczenia skojarzonego i w jego trakcie
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- objawy nadmiernego działania leku przeciwpsychotycznego: senność, akatyzja, objawy pozapiramidowe
- ciśnienie tętnicze, w tym spadki ortostatyczne
- omdlenia, kołatania serca i zawroty głowy
Kiedy ocena się zmienia
| Kilka dni po odstawieniu triazoluodstep · triazole | inne zalecenie | Hamowanie CYP3A4 utrzymuje się po odstawieniu triazolu, najdłużej przy pozakonazolu, itrakonazolu i izawukonazolu, które mają długi okres półtrwania. Lurazydonu ani sertindolu nie należy włączać ani wracać do pełnej dawki bezpośrednio po zakończeniu leczenia przeciwgrzybiczego. |
| Duża dawka flukonazoludawka · triazole | ryzyko rośnie | Hamowanie CYP3A4 przez flukonazol i jego wpływ na odstęp QT zależą od dawki. Pojedyncza mała dawka w leczeniu kandydozy pochwy niesie mniejsze ryzyko niż długotrwałe leczenie dużymi dawkami. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroby serca, zaburzenia elektrolitowe i wielolekowość, co zwiększa ryzyko arytmii oraz niedociśnienia ortostatycznego i upadków. |
Źródła
- Miao Z, Kamel A, Prakash C. Characterization of a novel metabolite intermediate of ziprasidone in hepatic cytosolic fractions of rat, dog, and human by ESI-MS/MS, hydrogen/deuterium exchange, and chemical derivatization. Drug Metab Dispos. 2005;33(7):879-83. doi: 10.1124/dmd.105.004036. PMID: 15821046.
- Miceli JJ, Smith M, Robarge L, Morse T, Laurent A. The effects of ketoconazole on ziprasidone pharmacokinetics--a placebo-controlled crossover study in healthy volunteers. Br J Clin Pharmacol. 2000;49 Suppl 1(Suppl 1):71S-76S. doi: 10.1046/j.1365-2125.2000.00156.x. PMID: 10771458.
Połączenie przeciwwskazaneAminochinoliny (np. hydroksychlorochina, chlorochina)+ Przeciwpsychotyczne pochodne indolu (np. zyprazydon, sertindol) klasaAminochinoliny nie łączy się z przeciwpsychotycznymi pochodnymi indolu, bo oba leki wydłużają odstęp QT i razem zwiększają ryzyko groźnych komorowych zaburzeń rytmu.Nie przyjmuj hydroksychlorochiny ani chlorochiny razem z lekiem przeciwpsychotycznym z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarza i powiedz mu o wszystkich lekach, które bierzesz lub niedawno brałeś.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj hydroksychlorochiny ani chlorochiny razem z lekiem przeciwpsychotycznym z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarza i powiedz mu o wszystkich lekach, które bierzesz lub niedawno brałeś.
Leki przeciwmalaryczne i stosowane w chorobach reumatycznych, takie jak hydroksychlorochina i chlorochina, oraz niektóre leki przeciwpsychotyczne, takie jak zyprazydon i sertindol, wpływają na rytm serca. Przyjmowane razem mogą wywołać groźne zaburzenia rytmu, które prowadzą do omdlenia, a nawet zatrzymania krążenia. Dlatego tych leków zwykle się ze sobą nie łączy. Lurazydon działa na serce słabiej, ale też wymaga ostrożności i badania EKG.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- nagłe zawroty głowy
- omdlenie lub uczucie, że zaraz zemdlejesz
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- drgawki
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Aminochinoliny nie łączy się z przeciwpsychotycznymi pochodnymi indolu, bo oba leki wydłużają odstęp QT i razem zwiększają ryzyko groźnych komorowych zaburzeń rytmu. Zyprazydonu i sertindolu nie stosuje się z hydroksychlorochiną ani chlorochiną – przy konieczności leczenia aminochinoliną należy zmienić lek przeciwpsychotyczny na taki, który nie wydłuża istotnie QT. Ze względu na bardzo długi okres półtrwania aminochinolin ryzyko utrzymuje się także przez dłuższy czas po ich odstawieniu, co trzeba uwzględnić przy włączaniu zyprazydonu lub sertindolu. Lurazydon można łączyć z aminochinoliną ostrożnie, z oceną EKG przed leczeniem i w jego trakcie u pacjentów z czynnikami ryzyka wydłużenia QT. Przed każdym takim połączeniem należy wyrównać stężenie potasu i magnezu oraz sprawdzić, czy pacjent nie przyjmuje innych leków wydłużających QT.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko znacznego wydłużenia odstępu QT, częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes, omdleń i nagłego zgonu sercowego. Ryzyko jest największe przy zyprazydonie i sertindolu, które same w wyraźny sposób wydłużają QT. Interakcja dotyczy hydroksychlorochiny i chlorochiny w podobnym stopniu, a po stronie leków przeciwpsychotycznych wyraźnie słabiej lurazydonu. Oba rodzaje leków mogą też obniżać próg drgawkowy, co jest dodatkowym, mniej istotnym ryzykiem.
Mechanizm
Aminochinoliny i przeciwpsychotyczne pochodne indolu blokują kanały potasowe hERG w komórkach mięśnia sercowego, przez co opóźniają repolaryzację i wydłużają odstęp QT. Przy jednoczesnym stosowaniu ich działania na repolaryzację się sumują. Hydroksychlorochina i chlorochina mają bardzo długi okres półtrwania i kumulują się w tkankach, więc ich wpływ na QT utrzymuje się długo po odstawieniu. Aminochinoliny hamują CYP2D6, co może zwiększać stężenie sertindolu i dodatkowo nasilać jego działanie na QT. Zyprazydon jest metabolizowany głównie przez oksydazę aldehydową, dlatego u niego dominuje mechanizm farmakodynamiczny.
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc przed rozpoczęciem leczenia i po osiągnięciu stanu stacjonarnego
- stężenie potasu, magnezu i wapnia w surowicy
- objawy zaburzeń rytmu serca: kołatanie serca, zawroty głowy, omdlenia
- inne leki wydłużające odstęp QT przyjmowane przez pacjenta
- czynność nerek i wątroby u pacjentów długotrwale leczonych aminochinoliną
Kiedy ocena się zmienia
| Duża dawka lub dawka nasycającadawka · aminochinoliny | ryzyko rośnie | Wydłużenie QT przez aminochinoliny zależy od dawki, dlatego dawki nasycające i duże dawki stosowane w leczeniu malarii wyraźnie zwiększają ryzyko arytmii. |
| Niedawne odstawienie aminochinolinykolejność włączenia · aminochinoliny | inne zalecenie | Aminochinoliny mają bardzo długi okres półtrwania i kumulują się w tkankach, dlatego ryzyko interakcji utrzymuje się po ich odstawieniu i należy je uwzględnić przy włączaniu zyprazydonu lub sertindolu. |
| Upośledzona czynność nerekeGFR · aminochinoliny | ryzyko rośnie | Niewydolność nerek sprzyja kumulacji aminochinolin i zaburzeniom elektrolitowym, co nasila ryzyko wydłużenia QT. |
| Podeszły wiekwiek · pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroby serca, zaburzenia elektrolitowe i wielolekowość, które zwiększają ryzyko torsade de pointes. |
| Leczenie długotrwałeczas leczenia · aminochinoliny | ryzyko rośnie | Długotrwałe stosowanie aminochinolin może prowadzić do kardiomiopatii i zaburzeń przewodzenia, co zwiększa podatność na arytmie przy dołączeniu leku wydłużającego QT. |
Połączenie przeciwwskazaneAntyestrogeny (np. tamoksyfen, toremifen)+ Przeciwpsychotyczne pochodne indolu (np. zyprazydon, sertindol) klasaAntyestrogenu wydłużającego odstęp QT nie łączy się z przeciwpsychotyczną pochodną indolu wydłużającą odstęp QT – połączenie jest przeciwwskazane z powodu ryzyka groźnych zaburzeń rytmu serca.Nie przyjmuj razem leku antyestrogenowego i leku przeciwpsychotycznego z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie o wszystkich lekach, które bierzesz.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj razem leku antyestrogenowego i leku przeciwpsychotycznego z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie o wszystkich lekach, które bierzesz.
Niektóre leki stosowane w leczeniu raka piersi, takie jak tamoksyfen i toremifen, oraz niektóre leki przeciwpsychotyczne, takie jak zyprazydon i sertindol, mogą zaburzać rytm serca. Przyjmowane razem nasilają to działanie i mogą wywołać groźną arytmię. Nie dotyczy to fulwestrantu, elacestrantu i lurazydonu, które praktycznie nie wpływają na rytm serca.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub uczucie nierównego bicia serca
- nagłe zawroty głowy
- omdlenie lub uczucie, że zaraz zemdlejesz
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- silne wymioty lub biegunka, które mogą obniżyć poziom potasu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Antyestrogenu wydłużającego odstęp QT nie łączy się z przeciwpsychotyczną pochodną indolu wydłużającą odstęp QT – połączenie jest przeciwwskazane z powodu ryzyka groźnych zaburzeń rytmu serca. Dotyczy to par tamoksyfenu lub toremifenu z zyprazydonem lub sertindolem. Zyprazydonu i sertindolu nie łączy się z żadnymi lekami wydłużającymi QT, a toremifenu nie stosuje się z innymi lekami wydłużającymi QT. Jeżeli pacjent wymaga leczenia przeciwpsychotycznego w trakcie terapii tamoksyfenem lub toremifenem, należy wybrać lek o małym wpływie na QT, na przykład lurazydon lub arypiprazol. Gdy zmiana leczenia przeciwpsychotycznego nie jest możliwa, onkolog może rozważyć antyestrogen bez wpływu na QT albo inhibitor aromatazy. Fulwestrant i elacestrant można stosować z lekami z tej grupy bez szczególnych ograniczeń wynikających z tej interakcji.
Skutek kliniczny
Połączenie może wywołać znaczne wydłużenie odstępu QTc, częstoskurcz typu torsade de pointes, omdlenia, a w skrajnych przypadkach migotanie komór i nagły zgon sercowy. Ryzyko rośnie przy hipokaliemii, hipomagnezemii, bradykardii, niewydolności serca, wrodzonym zespole długiego QT, w starszym wieku oraz przy dużych dawkach któregokolwiek leku.
Mechanizm
Tamoksyfen i toremifen zależnie od dawki i stężenia wydłużają odstęp QT przez hamowanie prądu potasowego IKr w kardiomiocytach. Zyprazydon i sertindol działają w ten sam sposób, a sertindol należy do leków przeciwpsychotycznych o najsilniejszym wpływie na repolaryzację komór. Działania sumują się, co zwiększa ryzyko wydłużenia QTc i częstoskurczu typu torsade de pointes. Interakcja nie jest wspólna dla całej klasy, bo fulwestrant, elacestrant i lurazydon nie wydłużają istotnie odstępu QT.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed rozpoczęciem leczenia i po osiągnięciu stanu stacjonarnego, gdy połączenia nie da się uniknąć
- stężenie potasu, magnezu i wapnia w surowicy
- częstość akcji serca i objawy bradykardii
- kołatania serca, zawroty głowy, omdlenia
- inne przyjmowane leki wydłużające QT lub powodujące utratę elektrolitów, np. diuretyki
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroby serca, bradykardia i zaburzenia elektrolitowe, co zwiększa ryzyko torsade de pointes przy łączeniu leków wydłużających QT. |
| Dawka maksymalnadawka · przeciwpsychotyczne pochodne indolu | ryzyko rośnie | Wpływ zyprazydonu i sertindolu na odstęp QT zależy od dawki, dlatego ryzyko interakcji jest największe przy dawkach maksymalnych. |
Połączenie przeciwwskazaneBenzamidy (np. amisulpryd, tiapryd, sulpiryd)+ Przeciwpsychotyczne pochodne indolu (np. zyprazydon, sertindol) klasaLeku przeciwpsychotycznego z grupy benzamidów nie łączy się z przeciwpsychotyczną pochodną indolu wydłużającą odstęp QT ze względu na ryzyko groźnych komorowych zaburzeń rytmu.Nie przyjmuj razem leku z grupy benzamidów i leku przeciwpsychotycznego z grupy pochodnych indolu bez wyraźnego zalecenia lekarza, a jeśli dostałeś oba, skontaktuj się z lekarzem prowadzącym przed kolejną dawką.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj razem leku z grupy benzamidów i leku przeciwpsychotycznego z grupy pochodnych indolu bez wyraźnego zalecenia lekarza, a jeśli dostałeś oba, skontaktuj się z lekarzem prowadzącym przed kolejną dawką.
Amisulpryd, sulpiryd i tiapryd to leki stosowane w chorobach psychicznych i zaburzeniach ruchowych. Zyprazydon i sertindol to inne leki przeciwpsychotyczne. Przyjmowane razem mogą groźnie zaburzyć pracę serca, a nawet spowodować jego zatrzymanie. Łączenie tych leków może też nasilić senność, sztywność mięśni i drżenie.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- omdlenie lub nagłe zasłabnięcie
- silne zawroty głowy, zwłaszcza przy wstawaniu
- wysoka gorączka ze sztywnością mięśni i splątaniem
- drżenie, sztywność, mimowolne ruchy lub niepokój ruchowy
- nadmierna senność
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Leku przeciwpsychotycznego z grupy benzamidów nie łączy się z przeciwpsychotyczną pochodną indolu wydłużającą odstęp QT ze względu na ryzyko groźnych komorowych zaburzeń rytmu. Połączenie amisulprydu, sulpirydu lub tiaprydu z zyprazydonem albo sertindolem jest przeciwwskazane. Przy zamianie jednego z tych leków na drugi uwzględnij okres eliminacji poprzedniego leku i przed włączeniem nowego wykonaj EKG. Jeśli konieczne jest leczenie skojarzone z benzamidem, preferuj lurazydon, ale tylko przy wyraźnym wskazaniu i z monitorowaniem EKG, elektrolitów oraz objawów pozapiramidowych. U pacjentów z zaburzoną czynnością nerek zmniejsz dawkę benzamidu, ponieważ jego stężenie i działanie na serce rosną.
Skutek kliniczny
Połączenie benzamidu z zyprazydonem lub sertindolem grozi znacznym wydłużeniem odstępu QT, częstoskurczem komorowym typu torsade de pointes, migotaniem komór i nagłym zgonem sercowym. Ponadto nasilają się objawy pozapiramidowe, sedacja, hipotonia ortostatyczna i hiperprolaktynemia. Rośnie też ryzyko złośliwego zespołu neuroleptycznego. U osób w podeszłym wieku z otępieniem łączenie leków przeciwpsychotycznych zwiększa ryzyko zgonu i incydentów naczyniowo-mózgowych.
Mechanizm
Benzamidy (amisulpryd, sulpiryd, tiapryd) i przeciwpsychotyczne pochodne indolu blokują receptory dopaminowe D2. Zyprazydon i sertindol, a także benzamidy, hamują kanały potasowe hERG w mięśniu sercowym i wydłużają repolaryzację komór. Przy łącznym stosowaniu działania te się sumują: rośnie wydłużenie odstępu QT, a także nasilają się skutki blokady dopaminowej. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i jest wspólna dla wszystkich par z udziałem zyprazydonu i sertindolu. Lurazydon słabo wpływa na QT, więc w jego parach dominuje sumowanie działań przeciwdopaminowych. Benzamidy są wydalane głównie przez nerki w postaci niezmienionej i nie wchodzą w istotne interakcje metaboliczne z lekami grupy B.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed włączeniem i po osiągnięciu stanu stacjonarnego
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- czynność nerek (eGFR) przy stosowaniu benzamidu
- objawy pozapiramidowe i akatyzja
- nadmierna sedacja i hipotonia ortostatyczna
- objawy złośliwego zespołu neuroleptycznego (gorączka, sztywność mięśni, zaburzenia świadomości)
- objawy hiperprolaktynemii
Kiedy ocena się zmienia
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Benzamidy są wydalane głównie przez nerki. Przy zmniejszonym eGFR ich stężenie rośnie, co nasila wydłużenie QT i działania niepożądane. Zmniejsz dawkę benzamidu zgodnie z czynnością nerek. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroby serca, zaburzenia elektrolitowe i pogorszona czynność nerek. U pacjentów z otępieniem łączenie leków przeciwpsychotycznych dodatkowo zwiększa ryzyko udaru i zgonu. |
| Dawki z górnego zakresu terapeutycznegodawka · benzamidy | ryzyko rośnie | Wpływ benzamidów na odstęp QT zależy od dawki i stężenia. Wysokie dawki zwiększają ryzyko torsade de pointes. |
Połączenie przeciwwskazaneButyrofenony (np. haloperydol)+ Przeciwpsychotyczne pochodne indolu (np. zyprazydon, sertindol) klasaButyrofenonu nie łączy się z przeciwpsychotyczną pochodną indolu wydłużającą odstęp QT – połączenie jest przeciwwskazane.Nie przyjmuj tych dwóch leków przeciwpsychotycznych razem bez wyraźnej decyzji lekarza, a jeśli dostałeś je oba, zapytaj lekarza lub farmaceutę, zanim weźmiesz kolejną dawkę.szybki (godziny)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj tych dwóch leków przeciwpsychotycznych razem bez wyraźnej decyzji lekarza, a jeśli dostałeś je oba, zapytaj lekarza lub farmaceutę, zanim weźmiesz kolejną dawkę.
Haloperydol oraz zyprazydon i sertindol mogą zaburzać rytm serca, a przyjmowane razem wyraźnie zwiększają ryzyko groźnej arytmii, która może prowadzić do omdlenia, a nawet zatrzymania krążenia. Wszystkie te leki mogą też nasilać senność, spadki ciśnienia oraz sztywność i drżenie mięśni. Lurazydon w połączeniu z haloperydolem mniej obciąża serce, ale również może nasilać senność i objawy ze strony mięśni.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie lub nierówne bicie serca
- omdlenie lub nagłe zawroty głowy
- silna senność
- sztywność mięśni, mimowolne skurcze lub drżenie
- wysoka gorączka ze sztywnością mięśni i splątaniem
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Butyrofenonu nie łączy się z przeciwpsychotyczną pochodną indolu wydłużającą odstęp QT – połączenie jest przeciwwskazane. Dotyczy to haloperydolu z zyprazydonem i z sertindolem, także przy krótkotrwałym podaniu haloperydolu w stanach pobudzenia. Gdy potrzebne jest doraźne uspokojenie pacjenta leczonego zyprazydonem lub sertindolem, wybiera się lek bez istotnego wpływu na QT, na przykład benzodiazepinę. Przy zmianie leczenia z jednego leku na drugi należy uwzględnić okres eliminacji poprzedniego leku, szczególnie długi przy sertindolu. Połączenie haloperydolu z lurazydonem jest dopuszczalne przy ostrożnym dawkowaniu i kontroli objawów pozapiramidowych oraz sedacji.
Skutek kliniczny
Głównym zagrożeniem jest wydłużenie odstępu QT z ryzykiem częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes, migotania komór i nagłego zgonu sercowego. Do tego dochodzi nasilenie objawów pozapiramidowych, w tym ostrej dystonii i akatyzji, nadmierna sedacja, niedociśnienie ortostatyczne oraz większe ryzyko złośliwego zespołu neuroleptycznego. Ryzyko arytmii rośnie przy hipokaliemii, hipomagnezemii, bradykardii, chorobach serca i wrodzonym zespole długiego QT.
Mechanizm
Haloperydol oraz zyprazydon i sertindol blokują kanały potasowe hERG w mięśniu sercowym, co opóźnia repolaryzację komór i wydłuża odstęp QT. Przy jednoczesnym stosowaniu działania te sumują się zależnie od dawki i stężenia. Wszystkie leki obu grup blokują ponadto receptory dopaminowe D2, więc sumują się także działania pozapiramidowe, uspokajające, hipotensyjne i ryzyko złośliwego zespołu neuroleptycznego. Istotna interakcja farmakokinetyczna nie jest typowa dla tej klasy.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed leczeniem i po zmianie dawki
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- częstość rytmu serca i ciśnienie tętnicze z pomiarem ortostatycznym
- objawy pozapiramidowe – dystonia, akatyzja, parkinsonizm
- objawy złośliwego zespołu neuroleptycznego – gorączka, sztywność mięśni, zaburzenia świadomości
- stopień sedacji
Kiedy ocena się zmienia
| Dożylniedroga podania · butyrofenony | ryzyko rośnie | Dożylne podanie haloperydolu daje wysokie stężenia szczytowe i najsilniej wydłuża QT, co dodatkowo zwiększa ryzyko torsade de pointes przy połączeniu z lekiem z tej klasy. |
| Domięśniowodroga podania · przeciwpsychotyczne pochodne indolu | ryzyko rośnie | Domięśniowy zyprazydon stosowany w stanach pobudzenia szybko osiąga wysokie stężenia, a łączne doraźne podanie z haloperydolem znacznie zwiększa ryzyko arytmii. |
| Duże dawkidawka · butyrofenony | ryzyko rośnie | Wpływ haloperydolu na QT zależy od dawki, więc większe dawki zwiększają ryzyko arytmii także w połączeniu z lurazydonem. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częstsze są choroby serca, zaburzenia elektrolitowe i wrażliwość na sedację oraz hipotensję, co zwiększa ryzyko powikłań każdej pary z tej klasy. |
| Zamiana sertindolu na haloperydolkolejność włączenia · przeciwpsychotyczne pochodne indolu | inne zalecenie | Sertindol eliminuje się bardzo wolno, więc jego wpływ na QT utrzymuje się po odstawieniu i haloperydol należy wprowadzać dopiero po odpowiednim okresie wymywania i kontroli EKG. |
Połączenie przeciwwskazaneFenotiazyny alifatyczne (np. promazyna, lewomepromazyna, chloropromazyna)+ Przeciwpsychotyczne pochodne indolu (np. zyprazydon, sertindol) klasaFenotiazyny alifatycznej nie łączy się z przeciwpsychotyczną pochodną indolu wydłużającą odstęp QT, bo połączenie jest przeciwwskazane.Nie przyjmuj razem leku z grupy promazyny, lewomepromazyny lub chloropromazyny z zyprazydonem lub sertindolem bez wyraźnej decyzji lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie o wszystkich lekach przeciwpsychotycznych i nasennych, które bierzesz.szybki (godziny)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj razem leku z grupy promazyny, lewomepromazyny lub chloropromazyny z zyprazydonem lub sertindolem bez wyraźnej decyzji lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie o wszystkich lekach przeciwpsychotycznych i nasennych, które bierzesz.
Niektóre leki przeciwpsychotyczne, takie jak promazyna, lewomepromazyna czy chloropromazyna, przyjmowane razem z zyprazydonem lub sertindolem mogą groźnie zaburzyć rytm serca. Może to prowadzić do kołatania serca, omdleń, a w rzadkich przypadkach do zatrzymania krążenia. Oba rodzaje leków razem silniej usypiają i mogą powodować zawroty głowy oraz upadki przy wstawaniu. Lurazydon mniej wpływa na serce, ale z tymi lekami też nasila senność.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub uczucie nierównego bicia serca
- omdlenie lub nagłe zasłabnięcie
- silne zawroty głowy, zwłaszcza przy wstawaniu
- nadmierna senność lub trudność z obudzeniem się
- sztywność mięśni z gorączką i splątaniem
- drżenie, mimowolne ruchy lub niepokój ruchowy
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Fenotiazyny alifatycznej nie łączy się z przeciwpsychotyczną pochodną indolu wydłużającą odstęp QT, bo połączenie jest przeciwwskazane. Dotyczy to promazyny, lewomepromazyny i chloropromazyny w skojarzeniu z zyprazydonem lub sertindolem, także gdy fenotiazyna jest podawana w małej dawce jako lek nasenny lub przeciwwymiotny. Przy zmianie leczenia z jednego leku na drugi należy uwzględnić czas eliminacji odstawianego leku i przed włączeniem kolejnego ocenić EKG oraz stężenie potasu i magnezu. Jeśli konieczne jest leczenie skojarzone, lepiej wybrać lurazydon, który w praktyce nie wydłuża QT, ale wtedy trzeba monitorować sedację, ciśnienie tętnicze i objawy pozapiramidowe. Do łagodzenia bezsenności lub pobudzenia u pacjenta leczonego zyprazydonem lub sertindolem nie należy dołączać fenotiazyny.
Skutek kliniczny
Główne zagrożenie to znaczne wydłużenie odstępu QT z ryzykiem częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes, omdleń i nagłej śmierci sercowej. Dodatkowo występuje nasilona senność, spadki ciśnienia przy pionizacji z ryzykiem upadków, nasilenie objawów pozapiramidowych i większe ryzyko złośliwego zespołu neuroleptycznego. Ryzyko kardiologiczne dotyczy wszystkich fenotiazyn alifatycznych w połączeniu z zyprazydonem i sertindolem, a sertindol należy do leków przeciwpsychotycznych najsilniej wydłużających QT. Z lurazydonem skutki ograniczają się głównie do addycji działań ośrodkowych i hipotensyjnych.
Mechanizm
Fenotiazyny alifatyczne (promazyna, lewomepromazyna, chloropromazyna) oraz zyprazydon i sertindol blokują kanały potasowe hERG w mięśniu sercowym i wydłużają repolaryzację komór. Przy jednoczesnym stosowaniu działanie to się sumuje, a odstęp QT wydłuża się bardziej niż przy każdym leku osobno. Obie grupy działają ponadto antagonistycznie na receptory dopaminowe D2, alfa-1-adrenergiczne i histaminowe H1, co nasila sedację, niedociśnienie ortostatyczne, objawy pozapiramidowe i ryzyko złośliwego zespołu neuroleptycznego. Interakcja nie wynika ze zmian stężeń leków, tylko z sumowania ich działania.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej
- nasilenie sedacji i ryzyko upadków
- objawy pozapiramidowe
- objawy złośliwego zespołu neuroleptycznego (gorączka, sztywność mięśni, zaburzenia świadomości)
Kiedy ocena się zmienia
| Pozajelitowa (domięśniowa lub dożylna)droga podania · fenotiazyny alifatyczne | ryzyko rośnie | Pozajelitowe podanie fenotiazyny, zwłaszcza chloropromazyny, szybko podnosi jej stężenie i nasila wydłużenie QT oraz niedociśnienie. Takiego podania nie należy łączyć z zyprazydonem lub sertindolem, a przy lurazydonie wymaga ono monitorowania ciśnienia i EKG. |
| Domięśniowadroga podania · przeciwpsychotyczne pochodne indolu | ryzyko rośnie | Domięśniowy zyprazydon stosowany w stanach pobudzenia szybko osiąga duże stężenie i nie powinien być łączony z fenotiazyną podaną w tym samym epizodzie, także pozajelitowo. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroby serca, zaburzenia elektrolitowe, niedociśnienie ortostatyczne i upadki, a u chorych z otępieniem leki przeciwpsychotyczne zwiększają ryzyko zgonu. Także połączenie z lurazydonem wymaga u nich szczególnej ostrożności. |
Połączenie przeciwwskazaneFluorochinolony (np. lewofloksacyna, cyprofloksacyna, norfloksacyna)+ Przeciwpsychotyczne pochodne indolu (np. zyprazydon, sertindol) klasaFluorochinolonu nie należy łączyć z przeciwpsychotyczną pochodną indolu bez wcześniejszej oceny ryzyka wydłużenia odstępu QT, a w przypadku zyprazydonu i sertindolu połączenie z lekami wydłużającymi QT jest przeciwwskazane w ChPL.Jeśli przyjmujesz lek przeciwpsychotyczny z tej grupy, a lekarz chce przepisać ci antybiotyk z grupy fluorochinolonów, powiedz mu o tym i nie łącz tych leków bez jego zgody.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek przeciwpsychotyczny z tej grupy, a lekarz chce przepisać ci antybiotyk z grupy fluorochinolonów, powiedz mu o tym i nie łącz tych leków bez jego zgody.
Niektóre antybiotyki z grupy fluorochinolonów, takie jak lewofloksacyna, cyprofloksacyna czy norfloksacyna, oraz niektóre leki przeciwpsychotyczne, takie jak zyprazydon i sertindol, mogą zaburzać pracę serca. Gdy przyjmujesz je razem, ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca wyraźnie rośnie. Lurazydon i delafloksacyna działają na serce słabiej, ale nadal warto powiedzieć lekarzowi o obu lekach.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- nagłe zawroty głowy
- omdlenie lub uczucie, że zaraz zemdlejesz
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- silna senność, niepokój ruchowy lub drżenie mięśni
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Fluorochinolonu nie należy łączyć z przeciwpsychotyczną pochodną indolu bez wcześniejszej oceny ryzyka wydłużenia odstępu QT, a w przypadku zyprazydonu i sertindolu połączenie z lekami wydłużającymi QT jest przeciwwskazane w ChPL. U pacjenta leczonego zyprazydonem lub sertindolem należy wybrać antybiotyk niewydłużający odstępu QT. Jeśli fluorochinolon jest niezbędny, rozważ czasowe odstawienie lub zamianę leku przeciwpsychotycznego w porozumieniu z psychiatrą, wykonaj EKG z oceną QTc przed leczeniem i w jego trakcie oraz wyrównaj niedobory potasu i magnezu. Dawkę lewofloksacyny, cyprofloksacyny i norfloksacyny dostosuj do czynności nerek. Delafloksacyna i lurazydon nie wydłużają istotnie odstępu QT, ale przy łączeniu lurazydonu z cyprofloksacyną należy rozważyć zmniejszenie dawki lurazydonu.
Skutek kliniczny
Połączenie fluorochinolonu wydłużającego QT z zyprazydonem lub sertindolem może prowadzić do znacznego wydłużenia odstępu QTc, częstoskurczu typu torsade de pointes, migotania komór, omdleń i nagłego zgonu sercowego. Ryzyko rośnie u osób starszych, kobiet, pacjentów z hipokaliemią lub hipomagnezemią, bradykardią, chorobami serca, wrodzonym zespołem długiego QT oraz przy niewydolności nerek, gdy lewofloksacyna i inne fluorochinolony wydalane przez nerki kumulują się w organizmie.
Mechanizm
Fluorochinolony (lewofloksacyna, cyprofloksacyna, norfloksacyna) blokują kanały potasowe hERG w kardiomiocytach i wydłużają repolaryzację komór. Zyprazydon i sertindol działają tak samo, przy czym sertindol należy do leków przeciwpsychotycznych o najsilniejszym wpływie na odstęp QT. Ich jednoczesne stosowanie sumuje działanie na repolaryzację i zwiększa ryzyko wydłużenia QTc oraz częstoskurczu typu torsade de pointes. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i nie jest wspólna dla całej klasy, bo delafloksacyna i lurazydon nie wydłużają istotnie odstępu QT.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed włączeniem fluorochinolonu i w trakcie leczenia
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- czynność nerek (eGFR) w celu dostosowania dawki fluorochinolonu
- objawy zaburzeń rytmu: kołatanie serca, zawroty głowy, omdlenia
- przy lurazydonie z cyprofloksacyną: akatyzja, senność, objawy pozapiramidowe
Kiedy ocena się zmienia
| Obniżony eGFReGFR · fluorochinolony | ryzyko rośnie | Lewofloksacyna, cyprofloksacyna i norfloksacyna są wydalane głównie przez nerki i kumulują się przy niewydolności nerek, co nasila wydłużenie QT. Dawkę należy dostosować do eGFR. |
| Dożylniedroga podania · fluorochinolony | ryzyko rośnie | Podanie dożylne fluorochinolonu, zwłaszcza w szybkim wlewie, daje wysokie stężenia szczytowe i silniej wpływa na repolaryzację. Wymaga monitorowania EKG. |
| Podeszły wiekwiek · pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroby serca, zaburzenia elektrolitowe i pogorszona czynność nerek, co zwiększa ryzyko torsade de pointes. |
Połączenie przeciwwskazaneInhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir)+ Przeciwpsychotyczne pochodne indolu (np. lurazydon, sertindol) klasaNie należy łączyć inhibitora proteazy z przeciwpsychotyczną pochodną indolu, bo w ChPL jest to połączenie przeciwwskazane.Nie przyjmuj leku na HIV z grupy inhibitorów proteazy razem z lekiem przeciwpsychotycznym z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie, że leczysz się na HIV.szybki (godziny)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj leku na HIV z grupy inhibitorów proteazy razem z lekiem przeciwpsychotycznym z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie, że leczysz się na HIV.
Leki na HIV z grupy inhibitorów proteazy, takie jak darunawir, atazanawir czy rytonawir, spowalniają usuwanie z organizmu niektórych leków przeciwpsychotycznych. Lurazydon i sertindol mogą wtedy osiągnąć bardzo wysokie stężenie we krwi, co grozi silną sennością, sztywnością mięśni, spadkami ciśnienia, a przy sertindolu groźnymi zaburzeniami rytmu serca. Tych leków nie wolno łączyć. Zyprazydon działa nieco inaczej, ale też wymaga ostrożności i kontroli EKG.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- zasłabnięcie, omdlenie lub silne zawroty głowy
- bardzo silna senność
- sztywność mięśni, drżenie lub mimowolne ruchy
- uczucie ciągłego niepokoju i potrzeba chodzenia
- zawroty głowy przy wstawaniu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Nie należy łączyć inhibitora proteazy z przeciwpsychotyczną pochodną indolu, bo w ChPL jest to połączenie przeciwwskazane. Dotyczy to lurazydonu i sertindolu z każdym inhibitorem proteazy, niezależnie od tego, czy wzmacniaczem jest rytonawir, czy kobicystat. Gdy pacjent przyjmuje lek przeciwretrowirusowy, wybierz lek przeciwpsychotyczny w niewielkim stopniu zależny od CYP3A4 albo, w porozumieniu z lekarzem prowadzącym leczenie HIV, rozważ zmianę schematu na niewzmacniany inhibitor integrazy. Po odstawieniu rytonawiru lub innego wzmacnianego inhibitora proteazy odczekaj kilka dni przed włączeniem lurazydonu lub sertindolu. Zyprazydon jest wyjątkiem – z sakwinawirem jest przeciwwskazany, a z pozostałymi inhibitorami proteazy wymaga EKG przed leczeniem i w jego trakcie, wyrównania potasu i magnezu oraz unikania innych leków wydłużających QT.
Skutek kliniczny
Połączenie grozi nasileniem działań niepożądanych leku przeciwpsychotycznego – nadmierną sennością, objawami pozapiramidowymi, akatyzją, niedociśnieniem ortostatycznym i hiperprolaktynemią. Przy sertindolu oraz przy połączeniach z sakwinawirem głównym zagrożeniem jest wydłużenie odstępu QT z ryzykiem częstoskurczu typu torsade de pointes i nagłego zgonu sercowego. Lurazydon i sertindol mają w ChPL przeciwwskazanie do stosowania z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z inhibitorami proteazy HIV.
Mechanizm
Inhibitory proteazy stosowane w praktyce z rytonawirem lub kobicystatem, a także sam rytonawir, są silnymi inhibitorami CYP3A4. Hamowanie przez rytonawir jest częściowo nieodwracalne, więc utrzymuje się kilka dni po odstawieniu. Lurazydon i sertindol są eliminowane głównie przez CYP3A4, dlatego ich stężenie we krwi rośnie wielokrotnie. W przypadku sertindolu, który silnie blokuje kanały potasowe hERG, wzrost stężenia przekłada się bezpośrednio na wydłużenie odstępu QT. Dodatkowo sakwinawir, a w mniejszym stopniu także lopinawir z rytonawirem i atazanawir, same wpływają na przewodzenie w sercu, co sumuje się z działaniem leku przeciwpsychotycznego. Interakcja jest wspólna dla wszystkich inhibitorów proteazy z listy, bo każdy z nich w typowym schemacie silnie hamuje CYP3A4.
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc przed leczeniem i po włączeniu leku, szczególnie przy zyprazydonie
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- nadmierna senność i sedacja
- objawy pozapiramidowe i akatyzja
- ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej
- kołatanie serca, zasłabnięcia i omdlenia
Kiedy ocena się zmienia
| Kilka dni po odstawieniu inhibitora proteazyodstep · inhibitory proteazy | inne zalecenie | Hamowanie CYP3A4 przez rytonawir i kobicystat ustępuje stopniowo, przez kilka dni po odstawieniu, bo enzym musi zostać odtworzony. Lurazydon lub sertindol włączaj dopiero po tym czasie, a nie bezpośrednio po zakończeniu leczenia inhibitorem proteazy. |
| Zyprazydon z sakwinawirempostać · przeciwpsychotyczne pochodne indolu | ryzyko rośnie | Sakwinawir sam wydłuża odstęp QT i PR, a zyprazydon jest przeciwwskazany z lekami wydłużającymi QT, więc to połączenie pozostaje przeciwwskazane mimo słabszej interakcji metabolicznej zyprazydonu. |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.