Interakcje / Antagoniści peptydu związanego z genem kalcytoniny / Antagoniści peptydu związanego z genem kalcytoniny i psychostymulanty
Antagoniści peptydu związanego z genem kalcytoniny i psychostymulanty
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Przy jednoczesnym stosowaniu psychostymulantu indukującego CYP3A4 i doustnego gepantu należy unikać tego połączenia albo ściśle oceniać skuteczność leczenia migreny.
Jeśli przyjmujesz lek pobudzający razem z tabletką na migrenę z grupy gepantów, powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie, bo lek na migrenę może działać słabiej.
Interakcja klasy Psychostymulanty + antagoniści peptydu związanego z genem kalcytoniny
Opis dotyczy wszystkich leków z obu grup, poza wyjątkami wymienionymi niżej.
- Psychostymulanty
- metylofenidat, atomoksetyna, dimezylan lisdeksamfetaminy, deksamfetamina, solriamfetol, modafinil
- Antagoniści peptydu związanego z genem kalcytoniny
- erenumab, eptinezumab, atogepant, galkanezumab, fremanezumab, rimegepant
Wyjątki – te leki zachowują się inaczej
- metylofenidat – Nie przyspiesza metabolizmu wątrobowego z udziałem CYP3A4, więc nie obniża stężenia gepantów. Brak mechanizmu interakcji z lekami anty-CGRP.
- atomoksetyna – Jest metabolizowana głównie przez CYP2D6 i nie indukuje CYP3A4, więc nie wpływa na stężenie gepantów.
- dimezylan lisdeksamfetaminy – Prolek przekształcany w deksamfetaminę w krwinkach czerwonych, nie indukuje CYP3A4 i nie zmienia stężenia gepantów.
- deksamfetamina – Nie indukuje CYP3A4, więc nie obniża stężenia gepantów. Brak znanego mechanizmu interakcji z lekami anty-CGRP.
- solriamfetol – Jest wydalany głównie w postaci niezmienionej przez nerki i nie wpływa na enzymy CYP, więc nie zmienia stężenia gepantów.
- erenumab – Przeciwciało monoklonalne usuwane przez katabolizm białek, nie przez CYP3A4, więc indukcja enzymów przez modafinil nie zmienia jego stężenia.
- eptinezumab – Przeciwciało monoklonalne podawane dożylnie i usuwane przez katabolizm białek, niezależnie od CYP3A4.
- galkanezumab – Przeciwciało monoklonalne usuwane przez katabolizm białek, niezależnie od CYP3A4.
- fremanezumab – Przeciwciało monoklonalne usuwane przez katabolizm białek, niezależnie od CYP3A4.
Niekorzystna interakcjaAntagoniści peptydu związanego z genem kalcytoniny (np. atogepant, rimegepant)+ Psychostymulanty (np. modafinil) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu psychostymulantu indukującego CYP3A4 i doustnego gepantu należy unikać tego połączenia albo ściśle oceniać skuteczność leczenia migreny.Jeśli przyjmujesz lek pobudzający razem z tabletką na migrenę z grupy gepantów, powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie, bo lek na migrenę może działać słabiej.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek pobudzający razem z tabletką na migrenę z grupy gepantów, powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie, bo lek na migrenę może działać słabiej.
Modafinil, lek na nadmierną senność, może przyspieszać rozkład niektórych tabletek na migrenę, takich jak rimegepant i atogepant. Przez to lek na migrenę może działać słabiej albo krócej. Inne leki pobudzające, na przykład metylofenidat czy atomoksetyna, oraz zastrzyki na migrenę, takie jak erenumab czy fremanezumab, nie wchodzą w tę interakcję.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- tabletka na migrenę przestaje przerywać ból głowy
- ból migrenowy wraca szybciej niż wcześniej
- napady migreny stają się częstsze mimo leczenia zapobiegawczego
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu psychostymulantu indukującego CYP3A4 i doustnego gepantu należy unikać tego połączenia albo ściśle oceniać skuteczność leczenia migreny. W praktyce dotyczy to modafinilu z rimegepantem lub atogepantem. Rimegepantu nie należy łączyć z umiarkowanymi i silnymi induktorami CYP3A4, dlatego u chorego przyjmującego modafinil warto wybrać inny lek przeciwmigrenowy. Przy atogepancie wpływ umiarkowanego induktora może być mniejszy, ale należy obserwować kontrolę napadów. Efekt indukcji narasta przez kilka dni po włączeniu modafinilu i utrzymuje się jeszcze do około dwóch tygodni po jego odstawieniu. Pozostałe psychostymulanty oraz przeciwciała anty-CGRP można łączyć bez tej interakcji.
Skutek kliniczny
Obniżenie stężenia gepantu może osłabić lub skrócić działanie przeciwbólowe w ataku migreny (rimegepant) albo zmniejszyć skuteczność profilaktyki migreny (rimegepant, atogepant). Połączenie nie zwiększa toksyczności, ryzykiem jest niepowodzenie leczenia migreny.
Mechanizm
Modafinil jest umiarkowanym induktorem CYP3A4. Gepanty (rimegepant, atogepant) są metabolizowane głównie przez CYP3A4, więc indukcja tego enzymu przyspiesza ich eliminację i obniża ich stężenie we krwi. Interakcja nie jest wspólna dla całej klasy – pozostałe psychostymulanty nie indukują CYP3A4, a przeciwciała monoklonalne anty-CGRP nie są metabolizowane przez enzymy cytochromu P450.
Monitorować
- skuteczność przerywania ataku migreny po rimegepancie
- liczba dni z migreną w miesiącu przy leczeniu profilaktycznym
- częstość sięgania po leki doraźne przeciwbólowe
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie modafinilukolejność włączenia · psychostymulanty | inne zalecenie | Po odstawieniu modafinilu indukcja CYP3A4 wygasa stopniowo przez około dwa tygodnie, dlatego ocenę skuteczności gepantu warto przeprowadzić dopiero po tym czasie. |
| Podskórna lub dożylna (przeciwciała monoklonalne)droga podania · antagoniści peptydu związanego z genem kalcytoniny | interakcja nie dotyczy | Przeciwciała anty-CGRP podawane we wstrzyknięciu nie są metabolizowane przez CYP3A4, więc modafinil nie zmienia ich działania. |
Alkohol przy tych lekach
Antagoniści peptydu związanego z genem kalcytoniny a alkohol: brak opisu w bazie.
Psychostymulanty a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 51
Połączenie przeciwwskazaneInhibitory monoaminooksydazy typu B (np. rasagilina, selegilina, safinamid)+ Psychostymulanty (np. metylofenidat, atomoksetyna, dimezylan lisdeksamfetaminy) klasaNie łącz inhibitora MAO-B z psychostymulantem – takie połączenie jest przeciwwskazane w ChPL psychostymulantów lub wymienione wśród leków, których należy unikać w ChPL inhibitorów MAO-B.Nie przyjmuj leku na chorobę Parkinsona z grupy rasagiliny, selegiliny lub safinamidu razem z lekiem pobudzającym, dopóki lekarz wyraźnie tego nie zaleci, i zawsze powiedz lekarzowi oraz farmaceucie o wszystkich lekach, które bierzesz.szybki (godziny)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj leku na chorobę Parkinsona z grupy rasagiliny, selegiliny lub safinamidu razem z lekiem pobudzającym, dopóki lekarz wyraźnie tego nie zaleci, i zawsze powiedz lekarzowi oraz farmaceucie o wszystkich lekach, które bierzesz.
Leki na chorobę Parkinsona, takie jak rasagilina, selegilina czy safinamid, razem z lekami pobudzającymi, takimi jak metylofenidat, atomoksetyna, lisdeksamfetamina, deksamfetamina czy solriamfetol, mogą bardzo mocno podnieść ciśnienie krwi i przyspieszyć pracę serca. Taka reakcja może być groźna dla życia i prowadzić do udaru albo zawału. Dlatego tych leków nie łączy się ze sobą, a po odstawieniu leku na chorobę Parkinsona trzeba odczekać co najmniej dwa tygodnie. Modafinil działa łagodniej, ale też wymaga zgody lekarza i kontroli ciśnienia.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nagły, bardzo silny ból głowy, zwłaszcza z tyłu głowy
- kołatanie serca lub bardzo szybkie bicie serca
- ból w klatce piersiowej
- nudności, wymioty, sztywność karku
- zaburzenia widzenia, mowy, drętwienie lub osłabienie ręki albo nogi
- silny niepokój, splątanie, widzenie rzeczy, których nie ma
- wysoka gorączka, drżenie, sztywność mięśni, silne pocenie się
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – synergizm, PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Nie łącz inhibitora MAO-B z psychostymulantem – takie połączenie jest przeciwwskazane w ChPL psychostymulantów lub wymienione wśród leków, których należy unikać w ChPL inhibitorów MAO-B. Psychostymulant można rozpocząć dopiero po upływie co najmniej 14 dni od odstawienia rasagiliny, selegiliny lub safinamidu, natomiast po odstawieniu psychostymulantu należy zachować odstęp odpowiadający jego eliminacji przed włączeniem inhibitora MAO-B. Szczególnie niebezpieczne jest łączenie z deksamfetaminą i dimezylanem lisdeksamfetaminy, a selegilina stanowi większe ryzyko ze względu na metabolity amfetaminopodobne i utratę wybiórczości przy dawkach wyższych niż zalecane. Jeśli u chorego z chorobą Parkinsona konieczne jest leczenie nadmiernej senności dziennej lub ADHD, rozważ zmianę leczenia przeciwparkinsonowskiego na lek z innej grupy albo wybór leku bez działania sympatykomimetycznego. Modafinil stanowi wyjątek – może być stosowany z inhibitorem MAO-B ostrożnie, pod kontrolą ciśnienia tętniczego i objawów pobudzenia. Jeśli połączenie zostanie zastosowane mimo przeciwwskazań lub zostanie wykryte u pacjenta, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem prowadzącym i ocenić ciśnienie tętnicze oraz stan neurologiczny.
Skutek kliniczny
Najgroźniejszym skutkiem jest przełom nadciśnieniowy z silnym bólem głowy, tachykardią lub zaburzeniami rytmu serca, który może prowadzić do udaru krwotocznego, zawału serca lub ostrej niewydolności lewokomorowej. Możliwe są także pobudzenie, bezsenność, drżenie, splątanie, halucynacje oraz objawy zespołu serotoninowego lub hipertermia, zwłaszcza przy utracie wybiórczości inhibitora MAO-B. Ryzyko jest największe dla amfetamin i lisdeksamfetaminy, które uwalniają katecholaminy, ale ChPL atomoksetyny, solriamfetolu i pochodnych amfetaminy przeciwwskazuje jednoczesne stosowanie z inhibitorami MAO bez rozróżniania ich wybiórczości, a ChPL inhibitorów MAO-B zaleca unikanie leków sympatykomimetycznych.
Mechanizm
Inhibitory MAO-B ograniczają rozkład dopaminy i fenyloetyloaminy w ośrodkowym układzie nerwowym, a przy wyższych dawkach lub u osób z ich zwolnionym metabolizmem tracą wybiórczość i hamują również MAO-A, odpowiedzialną za rozkład noradrenaliny i serotoniny. Psychostymulanty zwiększają stężenie katecholamin w szczelinie synaptycznej – amfetaminy (deksamfetamina, lisdeksamfetamina jako jej prolek) uwalniają je z pęcherzyków, metylofenidat i solriamfetol hamują wychwyt zwrotny dopaminy i noradrenaliny, a atomoksetyna wybiórczo hamuje wychwyt zwrotny noradrenaliny. Jednoczesne zwiększenie uwalniania lub zahamowanie wychwytu z zablokowanym rozkładem prowadzi do nadmiernej stymulacji adrenergicznej i dopaminergicznej. Selegilina jest dodatkowo metabolizowana do L-metamfetaminy i L-amfetaminy, co nasila efekt sympatykomimetyczny. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i dotyczy wszystkich leków obu grup poza modafinilem, u którego jest wyraźnie słabsza.
Monitorować
- ciśnienie tętnicze, także pomiary domowe w pierwszych dniach po zmianie leczenia
- częstość i rytm serca
- ból głowy, splątanie, objawy neurologiczne ogniskowe
- pobudzenie, bezsenność, halucynacje
- temperatura ciała, sztywność mięśni, drżenie, nadmierna potliwość (zespół serotoninowy)
- przestrzeganie co najmniej 14-dniowego odstępu po odstawieniu inhibitora MAO-B
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≤ 14 dni od odstawienia inhibitora MAO-Binhibitory monoaminooksydazy typu B | inne zalecenie | Działanie nieodwracalnych inhibitorów MAO-B (rasagilina, selegilina) utrzymuje się do czasu resyntezy enzymu, dlatego przeciwwskazanie obejmuje również okres co najmniej 14 dni po ich odstawieniu. Psychostymulant można włączyć dopiero po tym czasie. |
| Dawka selegiliny większa niż zalecana dobowadawka · inhibitory monoaminooksydazy typu B | ryzyko rośnie | Przy dawkach selegiliny przekraczających zalecane traci ona wybiórczość wobec MAO-B i hamuje również MAO-A, co dodatkowo zwiększa ryzyko przełomu nadciśnieniowego i zespołu serotoninowego. Jej metabolity amfetaminopodobne nasilają działanie sympatykomimetyczne. |
| Starszy wiek lub choroba sercowo-naczyniowawiek · pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych oraz z nadciśnieniem tętniczym, chorobą wieńcową, zaburzeniami rytmu serca lub chorobą naczyń mózgowych skutki przełomu nadciśnieniowego są szczególnie groźne. Dotyczy to większości pacjentów z chorobą Parkinsona leczonych inhibitorami MAO-B. |
Niekorzystna interakcjaAgoniści receptora imidazolinowego (np. moksonidyna, rylmenidyna, klonidyna)+ Psychostymulanty (np. metylofenidat, atomoksetyna, dimezylan lisdeksamfetaminy) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu agonisty receptora imidazolinowego i psychostymulantu kontroluj ciśnienie tętnicze i tętno na początku leczenia oraz po każdej zmianie dawki któregokolwiek z leków.Jeśli przyjmujesz lek obniżający ciśnienie z tej grupy razem z lekiem pobudzającym, regularnie mierz ciśnienie i tętno, a klonidyny ani guanfacyny nigdy nie odstawiaj nagle bez rozmowy z lekarzem.szybki (godziny)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek obniżający ciśnienie z tej grupy razem z lekiem pobudzającym, regularnie mierz ciśnienie i tętno, a klonidyny ani guanfacyny nigdy nie odstawiaj nagle bez rozmowy z lekarzem.
Leki takie jak moksonidyna, rylmenidyna, klonidyna i guanfacyna obniżają ciśnienie krwi i zwalniają pracę serca. Leki pobudzające, np. metylofenidat, lisdeksamfetamina, atomoksetyna czy modafinil, działają odwrotnie i mogą podnosić ciśnienie oraz przyspieszać tętno. Przez to lek na ciśnienie może działać słabiej. U dzieci i dorosłych z ADHD lekarz czasem celowo łączy guanfacynę lub klonidynę z lekiem pobudzającym i wtedy regularnie sprawdza ciśnienie oraz tętno.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyższe niż zwykle ciśnienie w pomiarach domowych
- silny ból głowy
- kołatanie serca lub bardzo szybkie tętno
- ból lub ucisk w klatce piersiowej
- omdlenie lub silne zawroty głowy
- nasilenie objawów ADHD przy jednoczesnym przyjmowaniu guanfacyny i modafinilu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm, PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu agonisty receptora imidazolinowego i psychostymulantu kontroluj ciśnienie tętnicze i tętno na początku leczenia oraz po każdej zmianie dawki któregokolwiek z leków. Jeśli nadciśnienie leczone moksonidyną, rylmenidyną lub klonidyną przestaje być kontrolowane, rozważ korektę dawki leku hipotensyjnego albo zmianę leczenia. Klonidyny i guanfacyny nie odstawia się nagle, zwłaszcza gdy chory nadal przyjmuje psychostymulant. Dawkę zmniejsza się stopniowo. Gdy guanfacynę łączy się z modafinilem, oceń jej skuteczność i w razie potrzeby rozważ zwiększenie dawki guanfacyny albo wybór psychostymulantu bez działania indukującego, np. metylofenidatu. U dzieci i młodzieży z ADHD połączenie guanfacyny lub klonidyny z psychostymulantem jest dopuszczalne i stosowane celowo, pod regularną kontrolą parametrów krążenia.
Skutek kliniczny
Działanie hipotensyjne moksonidyny, rylmenidyny, klonidyny i guanfacyny może być osłabione, co grozi gorszą kontrolą nadciśnienia. Przy nagłym odstawieniu klonidyny lub guanfacyny u chorego, który nadal przyjmuje psychostymulant, odbicie z nadciśnieniem i tachykardią może być nasilone. Zgłaszano pojedyncze poważne zdarzenia sercowo-naczyniowe u dzieci leczonych klonidyną z metylofenidatem, ale związku przyczynowego nie potwierdzono. W leczeniu ADHD guanfacynę lub klonidynę celowo łączy się z psychostymulantem, a przeciwstawne działanie na ciśnienie i tętno jest wtedy oczekiwane i kontrolowane. W parze guanfacyna i modafinil może dodatkowo słabnąć skuteczność guanfacyny.
Mechanizm
Agoniści receptorów imidazolinowych I1 i alfa-2-adrenergicznych zmniejszają ośrodkowe napięcie współczulne, co obniża ciśnienie tętnicze i zwalnia czynność serca. Psychostymulanty i atomoksetyna zwiększają dostępność noradrenaliny i dopaminy w synapsach. Solriamfetol i modafinil działają podobnie, choć słabiej. W efekcie podnoszą ciśnienie tętnicze i przyspieszają czynność serca, czyli działają przeciwstawnie do leków z grupy a. Antagonizm hemodynamiczny dotyczy wszystkich par obu grup. Dodatkowo w parze guanfacyna i modafinil występuje składowa farmakokinetyczna. Modafinil indukuje CYP3A4, przez co może obniżać stężenie guanfacyny.
Monitorować
- ciśnienie tętnicze
- tętno
- EKG przy kołataniu serca, omdleniach lub bólu w klatce piersiowej
- senność i zawroty głowy
- objawy odbicia nadciśnienia po zmniejszeniu dawki klonidyny lub guanfacyny
- skuteczność guanfacyny przy jednoczesnym stosowaniu modafinilu
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≤ 17 latpacjent | inne zalecenie | U dzieci i młodzieży z ADHD połączenie guanfacyny lub klonidyny z psychostymulantem jest stosowane celowo. Celem leczenia nie jest wtedy obniżenie ciśnienia, ale kontrola objawów. Zalecenie sprowadza się do regularnej kontroli ciśnienia, tętna i wzrostu oraz do stopniowego odstawiania leku z grupy a. |
| Odstawienie klonidyny lub guanfacyny przy dalszym przyjmowaniu psychostymulantukolejność włączenia · agoniści receptora imidazolinowego | ryzyko rośnie | Nagłe odstawienie klonidyny lub guanfacyny może wywołać odbicie z nadciśnieniem i tachykardią, które psychostymulant może dodatkowo nasilić. Dawkę należy zmniejszać stopniowo i kontrolować ciśnienie oraz tętno w okresie odstawiania. |
| Kilka dni stosowania modafinilu z guanfacynączas leczenia · psychostymulanty | inne zalecenie | Działanie indukujące modafinilu narasta stopniowo, więc spadek stężenia guanfacyny może ujawnić się z opóźnieniem. Po odstawieniu modafinilu stężenie guanfacyny może z kolei wzrosnąć, co grozi sennością, niedociśnieniem i bradykardią. |
Niekorzystna interakcjaAminochinoliny (np. hydroksychlorochina, chlorochina)+ Psychostymulanty (np. metylofenidat, atomoksetyna, dimezylan lisdeksamfetaminy) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu aminochinoliny i psychostymulantu należy ocenić ryzyko sercowo-naczyniowe i drgawkowe pacjenta oraz rozważyć wykonanie EKG przed rozpoczęciem leczenia skojarzonego.Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy hydroksychlorochiny lub chlorochiny i lek pobudzający, powiedz o tym lekarzowi, nie zmieniaj dawek na własną rękę i od razu zgłoś się po pomoc, gdy poczujesz kołatanie serca, zasłabniesz lub wystąpią drgawki.nieznanyteoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy hydroksychlorochiny lub chlorochiny i lek pobudzający, powiedz o tym lekarzowi, nie zmieniaj dawek na własną rękę i od razu zgłoś się po pomoc, gdy poczujesz kołatanie serca, zasłabniesz lub wystąpią drgawki.
Leki z tej grupy, takie jak hydroksychlorochina czy chlorochina, mogą wpływać na rytm serca. Leki pobudzające stosowane w ADHD lub nadmiernej senności, na przykład metylofenidat, atomoksetyna czy modafinil, przyspieszają pracę serca i podnoszą ciśnienie. Razem mogą zwiększać ryzyko zaburzeń rytmu serca, a rzadko także drgawek. Lekarz może zlecić EKG, żeby sprawdzić, czy leczenie jest dla ciebie bezpieczne.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- zawroty głowy lub omdlenie
- ból lub ucisk w klatce piersiowej
- duszność
- drgawki
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu aminochinoliny i psychostymulantu należy ocenić ryzyko sercowo-naczyniowe i drgawkowe pacjenta oraz rozważyć wykonanie EKG przed rozpoczęciem leczenia skojarzonego. Przed włączeniem leczenia warto wyrównać stężenia potasu i magnezu oraz sprawdzić, czy pacjent nie przyjmuje innych leków wydłużających QT. W razie kołatania serca, omdleń lub wydłużenia QT w EKG należy zweryfikować zasadność połączenia i rozważyć zmianę jednego z leków. Przy atomoksetynie warto rozważyć ostrożne zwiększanie dawki i kontrolę EKG po włączeniu chlorochiny lub hydroksychlorochiny, zwłaszcza u osób z wolnym metabolizmem przez CYP2D6. U pacjentów z padaczką lub drgawkami w wywiadzie połączenie wymaga szczególnej ostrożności, dotyczy to zwłaszcza metylofenidatu, deksamfetaminy i dimezylanu lisdeksamfetaminy.
Skutek kliniczny
Połączenie może zwiększać ryzyko zaburzeń rytmu serca, w tym komorowych zaburzeń rytmu typu torsade de pointes, a także tachykardii, wzrostu ciśnienia tętniczego i omdleń. Możliwe jest też zwiększenie ryzyka napadów drgawkowych. Ryzyko jest największe u osób z chorobą serca, wrodzonym lub nabytym wydłużeniem QT, zaburzeniami elektrolitowymi, padaczką oraz przy stosowaniu innych leków wydłużających QT. Najwięcej przesłanek dotyczy atomoksetyny, u której efekty farmakodynamiczne mogą być wzmocnione przez wzrost jej stężenia.
Mechanizm
Głównym mechanizmem wspólnym dla całej klasy jest addycja działań farmakodynamicznych na serce i ośrodkowy układ nerwowy. Aminochinoliny wydłużają odstęp QT, mogą zaburzać przewodzenie przedsionkowo-komorowe, a przy długotrwałym stosowaniu wywoływać kardiomiopatię. Obniżają też próg drgawkowy. Psychostymulanty działają sympatykomimetycznie, przyspieszają czynność serca, podnoszą ciśnienie tętnicze i mogą sprzyjać zaburzeniom rytmu. Część z nich, zwłaszcza pochodne amfetaminy i metylofenidat, również obniża próg drgawkowy. Przy atomoksetynie dochodzi składowa farmakokinetyczna. Atomoksetyna jest metabolizowana głównie przez CYP2D6, a chlorochina i hydroksychlorochina hamują ten enzym, co może zwiększać stężenie atomoksetyny i nasilać jej działanie na serce, w tym wydłużenie QT. Ze względu na bardzo długi okres półtrwania aminochinolin ich wpływ utrzymuje się długo po odstawieniu.
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc przed leczeniem skojarzonym i po jego włączeniu
- częstość akcji serca i ciśnienie tętnicze
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- objawy kołatania serca, zawrotów głowy i omdleń
- napady drgawkowe, szczególnie u osób z padaczką w wywiadzie
Kiedy ocena się zmienia
| Duże dawki, np. lecznicze w malariidawka · aminochinoliny | ryzyko rośnie | Ryzyko wydłużenia QT przez aminochinoliny rośnie z dawką i stężeniem, dlatego duże dawki zwiększają znaczenie interakcji. |
| Leczenie wieloletnieczas leczenia · aminochinoliny | ryzyko rośnie | Długotrwałe stosowanie aminochinolin może prowadzić do kardiomiopatii i zaburzeń przewodzenia, co zwiększa podatność na działanie sympatykomimetyczne psychostymulantów. |
| Włączenie aminochinoliny u pacjenta leczonego atomoksetynąkolejność włączenia · psychostymulanty | inne zalecenie | Dołączenie chlorochiny lub hydroksychlorochiny do stałej dawki atomoksetyny może zwiększyć jej stężenie przez hamowanie CYP2D6, dlatego warto rozważyć kontrolę EKG, tętna i ciśnienia po włączeniu aminochinoliny. |
| Osoby starszewiek · pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroby serca, zaburzenia elektrolitowe i wielolekowość, co zwiększa ryzyko arytmii przy tym połączeniu. |
Niekorzystna interakcjaAntyandrogeny (np. enzalutamid, apalutamid)+ Antagoniści peptydu związanego z genem kalcytoniny (np. atogepant, rimegepant) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu antyandrogenu silnie indukującego CYP3A4 i gepantu należy unikać tego połączenia, ponieważ skuteczność gepantu może być znacznie zmniejszona.Jeśli przyjmujesz lek na raka prostaty i lek na migrenę z grupy gepantów, powiedz o tym lekarzowi leczącemu migrenę, bo może być potrzebna zmiana leku na migrenę, a leku onkologicznego nie odstawiaj samodzielnie.opóźniony (dni)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek na raka prostaty i lek na migrenę z grupy gepantów, powiedz o tym lekarzowi leczącemu migrenę, bo może być potrzebna zmiana leku na migrenę, a leku onkologicznego nie odstawiaj samodzielnie.
Niektóre leki na raka prostaty, takie jak enzalutamid i apalutamid, przyspieszają rozkładanie w organizmie leków na migrenę z grupy gepantów, czyli rimegepantu i atogepantu. Przez to lek na migrenę może słabiej działać albo nie działać wcale. Leki na migrenę podawane w zastrzykach, takie jak erenumab czy fremanezumab, nie mają tego problemu. Bikalutamid i flutamid zwykle nie osłabiają działania leków na migrenę.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- Lek na migrenę przestał działać albo działa słabiej niż wcześniej
- Napady migreny są częstsze lub silniejsze
- Coraz częściej sięgasz po leki przeciwbólowe
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu antyandrogenu silnie indukującego CYP3A4 i gepantu należy unikać tego połączenia, ponieważ skuteczność gepantu może być znacznie zmniejszona. Dotyczy to enzalutamidu i apalutamidu w połączeniu z rimegepantem lub atogepantem. W profilaktyce migreny preferuje się przeciwciała monoklonalne przeciw CGRP lub jego receptorowi (erenumab, fremanezumab, galkanezumab, eptinezumab), a w leczeniu doraźnym tryptany, jeśli nie ma przeciwwskazań sercowo naczyniowych. Jeśli atogepant musi być kontynuowany, rozważ wyższą dawkę i oceń jego skuteczność po kilku tygodniach. Zmiana antyandrogenu z powodu tej interakcji nie jest zalecana bez decyzji onkologa. Po odstawieniu enzalutamidu lub apalutamidu działanie indukujące wygasa stopniowo przez kilka tygodni, co należy uwzględnić przy ponownym wprowadzaniu gepantu lub redukcji jego dawki.
Skutek kliniczny
Spadek stężenia rimegepantu lub atogepantu może prowadzić do osłabienia albo utraty skuteczności w leczeniu doraźnym napadu migreny lub w profilaktyce. Nie należy oczekiwać nasilenia toksyczności ani wpływu gepantu na leczenie przeciwnowotworowe. Efekt indukcji narasta stopniowo i utrzymuje się jeszcze przez kilka tygodni po odstawieniu enzalutamidu lub apalutamidu.
Mechanizm
Enzalutamid i apalutamid są silnymi induktorami CYP3A4. Rimegepant i atogepant, czyli drobnocząsteczkowe antagonisty receptora CGRP, są metabolizowane głównie przez CYP3A4, więc ich ekspozycja przy jednoczesnym stosowaniu z tymi antyandrogenami wyraźnie spada. Interakcja nie jest wspólna dla całej klasy – nie dotyczy przeciwciał monoklonalnych przeciw CGRP lub jego receptorowi, które nie są metabolizowane przez CYP, ani antyandrogenów bez silnego działania indukującego.
Monitorować
- Częstość i nasilenie napadów migreny (dzienniczek bólu głowy)
- Skuteczność dawki doraźnej rimegepantu
- Zużycie leków doraźnych i ryzyko bólu głowy z nadużywania leków
- Przy darolutamidzie – tolerancja gepantu (nudności, senność)
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie enzalutamidu lub apalutamidu w ciągu ostatnich kilku tygodnikolejność włączenia · antyandrogeny | inne zalecenie | Indukcja CYP3A4 wygasa stopniowo przez kilka tygodni po odstawieniu induktora. W tym czasie skuteczność gepantu może być jeszcze zmniejszona, a jeśli dawkę atogepantu zwiększono, należy ją po tym okresie przywrócić do zwykłej. |
| Rimegepant stosowany doraźnie w pojedynczych napadachdawka · antagoniści peptydu związanego z genem kalcytoniny | ryzyko maleje | Przy sporadycznym doraźnym stosowaniu rimegepantu ryzyko ogranicza się do słabszego działania pojedynczej dawki, ale nadal preferuje się lek doraźny spoza grupy gepantów. |
Niekorzystna interakcjaAntyestrogeny (np. tamoksyfen, elacestrant, toremifen)+ Psychostymulanty (np. metylofenidat, atomoksetyna, dimezylan lisdeksamfetaminy) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu antyestrogenu i psychostymulantu przed włączeniem drugiego leku oceń ryzyko sercowo-naczyniowe pacjenta i kontroluj tętno oraz ciśnienie tętnicze w trakcie leczenia.Jeśli przyjmujesz lek antyestrogenowy razem z lekiem pobudzającym, powiedz o tym onkologowi i lekarzowi przepisującemu lek pobudzający, kontroluj ciśnienie i tętno, a przy kołataniu serca lub omdleniu od razu zgłoś się do lekarza.nieznanyteoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek antyestrogenowy razem z lekiem pobudzającym, powiedz o tym onkologowi i lekarzowi przepisującemu lek pobudzający, kontroluj ciśnienie i tętno, a przy kołataniu serca lub omdleniu od razu zgłoś się do lekarza.
Niektóre leki stosowane w raku piersi, zwłaszcza toremifen i w mniejszym stopniu tamoksyfen, mogą zmieniać pracę serca. Leki pobudzające stosowane w ADHD i nadmiernej senności, takie jak atomoksetyna, lisdeksamfetamina czy metylofenidat, przyspieszają bicie serca i podnoszą ciśnienie, więc razem mogą zwiększać ryzyko zaburzeń rytmu. Modafinil może dodatkowo osłabiać działanie tamoksyfenu, toremifenu i elacestrantu. Fulwestrant podawany w zastrzyku nie stwarza takich problemów.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- omdlenie albo nagłe zawroty głowy
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- wyraźnie podwyższone ciśnienie lub bardzo szybkie tętno
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu antyestrogenu i psychostymulantu przed włączeniem drugiego leku oceń ryzyko sercowo-naczyniowe pacjenta i kontroluj tętno oraz ciśnienie tętnicze w trakcie leczenia. Przy toremifenie wykonaj EKG z oceną QTc przed włączeniem atomoksetyny lub pochodnej amfetaminy i po osiągnięciu stanu stacjonarnego, wyrównaj potas i magnez, a u pacjentów z wydłużonym QT, bradykardią lub niewydolnością serca unikaj tego połączenia. Toremifenu nie łączy się z innymi lekami wydłużającymi QT. Przy tamoksyfenie z atomoksetyną zachowaj podobną ostrożność, zwłaszcza u osób starszych i z chorobami serca. Unikaj łączenia modafinilu z elacestrantem, a przy tamoksyfenie lub toremifenie rozważ inny lek przeciw senności, bo indukcja enzymów może osłabić leczenie onkologiczne. Fulwestrant można stosować z psychostymulantami bez specjalnych środków ostrożności poza standardową kontrolą układu krążenia.
Skutek kliniczny
Najpoważniejszym możliwym skutkiem jest wydłużenie odstępu QT z ryzykiem częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes, głównie przy toremifenie łączonym z atomoksetyną lub amfetaminami. Ryzyko rośnie przy hipokaliemii, hipomagnezemii, bradykardii, chorobie serca lub wrodzonym zespole długiego QT. Przy modafinilu skutkiem jest możliwe osłabienie działania przeciwnowotworowego tamoksyfenu, toremifenu i elacestrantu, które rozwija się stopniowo i nie daje objawów odczuwalnych przez pacjenta. U większości pacjentów bez czynników ryzyka sercowego połączenie tamoksyfenu z metylofenidatem, deksamfetaminą lub lisdeksamfetaminą nie powoduje istotnych problemów.
Mechanizm
Interakcja w tej klasie ma dwa niezależne mechanizmy i nie jest wspólna dla wszystkich par. Pierwszy jest farmakodynamiczny. Toremifen, a w mniejszym stopniu tamoksyfen, wydłużają odstęp QT. Psychostymulanty przyspieszają czynność serca, podnoszą ciśnienie tętnicze i mogą sprzyjać zaburzeniom rytmu, a atomoksetyna dodatkowo może wydłużać QT, zwłaszcza u wolnych metabolizerów CYP2D6. Efekty te mogą się sumować. Drugi mechanizm jest farmakokinetyczny. Modafinil indukuje CYP3A4, przez co przyspiesza metabolizm tamoksyfenu, toremifenu i elacestrantu i może obniżać ich stężenie oraz skuteczność. Pozostałe psychostymulanty nie wpływają istotnie na metabolizm antyestrogenów. Solriamfetol jest wydalany głównie w postaci niezmienionej przez nerki i nie wpływa na enzymy, ale zachowuje działanie podnoszące ciśnienie i tętno.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed włączeniem i w trakcie leczenia, szczególnie przy toremifenie oraz tamoksyfenie z atomoksetyną
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- tętno i ciśnienie tętnicze
- objawy zaburzeń rytmu serca (kołatanie, omdlenia, zawroty głowy)
- skuteczność leczenia onkologicznego przy jednoczesnym stosowaniu modafinilu
Kiedy ocena się zmienia
| Domięśniowadroga podania · antyestrogeny | ryzyko maleje | Fulwestrant podawany domięśniowo nie wydłużają istotnie QT i nie zależy od indukcji CYP3A4, więc połączenie z psychostymulantami nie wymaga szczególnych środków ostrożności. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroby serca, zaburzenia elektrolitowe i wielolekowość, co zwiększa ryzyko wydłużenia QT i arytmii przy toremifenie lub tamoksyfenie z psychostymulantem. Wykonaj EKG i oznacz elektrolity przed włączeniem. |
| Modafinil włączany lub odstawiany w trakcie leczenia antyestrogenemkolejność włączenia · psychostymulanty | inne zalecenie | Indukcja CYP3A4 przez modafinil narasta stopniowo i ustępuje stopniowo po odstawieniu. Przy włączaniu modafinilu u pacjenta leczonego tamoksyfenem, toremifenem lub elacestrantem rozważ inny lek przeciw senności, a przy jego odstawieniu pamiętaj, że stężenie antyestrogenu wróci do wcześniejszego poziomu. |
Niekorzystna interakcjaBarbiturany (np. fenobarbital, prymidon)+ Antagoniści peptydu związanego z genem kalcytoniny (np. atogepant, rimegepant) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu barbituranu i doustnego antagonisty CGRP (gepantu) należy unikać tego połączenia, bo barbituran może znacznie osłabić działanie leku przeciwmigrenowego.Jeśli przyjmujesz fenobarbital lub prymidon, nie zaczynaj leczenia tabletkami na migrenę z tej grupy bez rozmowy z lekarzem, a leków przeciwpadaczkowych nie odstawiaj samodzielnie.opóźniony (dni)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz fenobarbital lub prymidon, nie zaczynaj leczenia tabletkami na migrenę z tej grupy bez rozmowy z lekarzem, a leków przeciwpadaczkowych nie odstawiaj samodzielnie.
Fenobarbital i prymidon przyspieszają usuwanie z organizmu niektórych tabletek na migrenę, takich jak rimegepant i atogepant. Przez to lek na migrenę może działać słabo albo wcale – zarówno na atak bólu, jak i w zapobieganiu napadom. Leki na migrenę podawane we wstrzyknięciach, takie jak erenumab, fremanezumab, galkanezumab czy eptinezumab, nie mają tego problemu. Efekt może utrzymywać się jeszcze przez kilka tygodni po odstawieniu fenobarbitalu lub prymidonu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- lek na migrenę nie łagodzi ataku bólu głowy
- częstsze dni z migreną mimo regularnego przyjmowania leku zapobiegawczego
- coraz częstsze sięganie po leki przeciwbólowe
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu barbituranu i doustnego antagonisty CGRP (gepantu) należy unikać tego połączenia, bo barbituran może znacznie osłabić działanie leku przeciwmigrenowego. Rimegepantu nie łączy się z fenobarbitalem ani prymidonem. Atogepantu nie należy łączyć z barbituranami, a jeśli połączenie jest konieczne, dawkę i schemat ustala lekarz zgodnie z zaleceniami producenta dla silnych induktorów CYP3A4, oceniając skuteczność profilaktyki. U pacjenta przyjmującego barbituran lepszym wyborem w profilaktyce migreny są przeciwciała monoklonalne przeciw CGRP lub jego receptorowi (erenumab, fremanezumab, galkanezumab, eptinezumab), które z barbituranami nie wchodzą w tę interakcję. Po odstawieniu barbituranu działanie indukujące wygasa stopniowo przez kilka tygodni, dlatego gepant może być mniej skuteczny także w tym okresie.
Skutek kliniczny
Barbituran może znacznie osłabić lub zniweczyć działanie rimegepantu w leczeniu napadu migreny oraz rimegepantu i atogepantu w zapobieganiu migrenie. Pacjent może błędnie zostać uznany za nieodpowiadającego na leczenie. Nie oczekuje się zwiększenia toksyczności, a skutek ma charakter utraty skuteczności.
Mechanizm
Fenobarbital i prymidon, który w organizmie przekształca się w fenobarbital, są silnymi induktorami enzymów wątrobowych, w tym CYP3A4, oraz zwiększają aktywność glikoproteiny P. Gepanty – rimegepant i atogepant – są metabolizowane głównie przez CYP3A4 i są substratami glikoproteiny P, dlatego przy jednoczesnym stosowaniu z barbituranem ich stężenie we krwi znacznie się obniża. Interakcja dotyczy wszystkich barbituranów z listy i obu gepantów, natomiast nie dotyczy przeciwciał monoklonalnych skierowanych przeciw CGRP lub jego receptorowi, które nie są metabolizowane przez cytochrom P450.
Monitorować
- liczba dni z migreną w miesiącu (dzienniczek bólu głowy)
- skuteczność leczenia napadu migreny – ustąpienie bólu po dawce
- częstość sięgania po leki doraźne i ryzyko bólu głowy z nadużywania leków
- kontrola napadów padaczkowych przy ewentualnej zmianie leku przeciwpadaczkowego
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie barbituranu w ciągu ostatnich tygodnikolejność włączenia · barbiturany | inne zalecenie | Indukcja enzymatyczna wygasa stopniowo przez kilka tygodni po odstawieniu fenobarbitalu lub prymidonu, dlatego skuteczność gepantu włączonego w tym okresie może być początkowo obniżona i należy ją ocenić ponownie po wygaśnięciu indukcji. |
| Barbituran dołączony do trwającego leczenia gepantemkolejność włączenia · barbiturany | inne zalecenie | Przy dołączeniu barbituranu u pacjenta skutecznie leczonego gepantem utrata skuteczności narasta stopniowo przez około dwa tygodnie, dlatego należy z wyprzedzeniem zaplanować zmianę leczenia migreny na przeciwciało anty-CGRP lub lek bez tej interakcji. |
Niekorzystna interakcjaBenzamidy (np. amisulpryd, tiapryd, sulpiryd)+ Psychostymulanty (np. metylofenidat, dimezylan lisdeksamfetaminy, deksamfetamina) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu benzamidu i psychostymulantu należy liczyć się z wzajemnym osłabieniem działania obu leków, dlatego połączenie powinno być prowadzone pod kontrolą lekarza specjalisty z oceną skuteczności leczenia i stanu psychicznego.Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy benzamidów i lek pobudzający, nie zmieniaj samodzielnie dawek i powiedz lekarzowi o obu lekach, aby mógł kontrolować ich działanie i pracę serca.szybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy benzamidów i lek pobudzający, nie zmieniaj samodzielnie dawek i powiedz lekarzowi o obu lekach, aby mógł kontrolować ich działanie i pracę serca.
Leki takie jak amisulpryd, sulpiryd czy tiapryd działają odwrotnie niż leki pobudzające stosowane w ADHD lub nadmiernej senności, na przykład metylofenidat, lisdeksamfetamina czy modafinil. Przyjmowane razem mogą nawzajem osłabiać swoje działanie. Niektóre z tych połączeń, zwłaszcza amisulpryd z atomoksetyną, mogą też wpływać na pracę serca. Lekarz czasem łączy te leki celowo, ale wymaga to regularnych kontroli.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- omdlenie lub zawroty głowy
- pogorszenie koncentracji albo powrót senności mimo leczenia
- niepokój, podejrzliwość, słyszenie lub widzenie rzeczy, których nie ma
- nasilenie tików
- sztywność mięśni, drżenie lub mimowolne ruchy
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm, PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu benzamidu i psychostymulantu należy liczyć się z wzajemnym osłabieniem działania obu leków, dlatego połączenie powinno być prowadzone pod kontrolą lekarza specjalisty z oceną skuteczności leczenia i stanu psychicznego. Przed włączeniem leczenia warto ocenić czynność serca, ciśnienie tętnicze i odstęp QT, szczególnie gdy stosowany jest amisulpryd lub atomoksetyna. U pacjenta z psychozą w wywiadzie dodanie psychostymulantu wymaga szczególnej ostrożności i obserwacji w kierunku nasilenia objawów psychotycznych. Połączenie tiaprydu z metylofenidatem bywa stosowane celowo u dzieci z ADHD i tikami, ale wymaga obserwacji nasilenia tików i objawów pozapiramidowych. Należy unikać dokładania innych leków wydłużających odstęp QT i wyrównywać niedobory potasu i magnezu. U osób z niewydolnością nerek dawkę benzamidu dostosowuje się do czynności nerek.
Skutek kliniczny
Możliwe jest osłabienie działania psychostymulantu, czyli gorsza kontrola objawów ADHD lub nadmiernej senności, oraz osłabienie działania przeciwpsychotycznego benzamidu z ryzykiem nawrotu lub nasilenia objawów psychotycznych. Psychostymulanty mogą nasilać tiki, w których leczeniu stosuje się tiapryd. Przy połączeniu z amisulprydem, a zwłaszcza z atomoksetyną, rośnie ryzyko wydłużenia odstępu QT i zaburzeń rytmu serca. Po odstawieniu lub zmianie dawki jednego z leków mogą pojawić się zaburzenia ruchowe albo zmiana nasilenia działania drugiego leku.
Mechanizm
Benzamidy (amisulpryd, sulpiryd, tiapryd) blokują receptory dopaminowe D2 i D3. Psychostymulanty zwiększają przekaźnictwo dopaminergiczne i noradrenergiczne. Amfetaminy (deksamfetamina, dimezylan lisdeksamfetaminy) uwalniają dopaminę, a metylofenidat, solriamfetol i w mniejszym stopniu modafinil hamują jej wychwyt zwrotny. W efekcie leki obu grup działają przeciwstawnie na układ dopaminergiczny i mogą wzajemnie osłabiać swoje działanie. Dodatkowo benzamidy, zwłaszcza amisulpryd, wydłużają odstęp QT w sposób zależny od dawki, a psychostymulanty przyspieszają czynność serca i podnoszą ciśnienie tętnicze, co może zwiększać ryzyko zaburzeń rytmu. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny. Benzamidy są wydalane głównie przez nerki w postaci niezmienionej i nie wchodzą w istotne interakcje metaboliczne z psychostymulantami.
Monitorować
- skuteczność leczenia ADHD lub nadmiernej senności
- objawy psychotyczne i stan psychiczny
- EKG z oceną odstępu QTc, zwłaszcza przy amisulprydzie i atomoksetynie
- tętno i ciśnienie tętnicze
- stężenie potasu i magnezu
- objawy pozapiramidowe i nasilenie tików
- czynność nerek przy długotrwałym stosowaniu benzamidu
Kiedy ocena się zmienia
| ObniżonyeGFR · benzamidy | ryzyko rośnie | Benzamidy są wydalane głównie przez nerki w postaci niezmienionej. Przy upośledzonej czynności nerek ich stężenie rośnie, co nasila ryzyko wydłużenia odstępu QT i objawów pozapiramidowych. Dawkę benzamidu należy dostosować do czynności nerek. |
| Psychostymulant dołączany do benzamidu stosowanego z powodu psychozykolejność włączenia · psychostymulanty | ryzyko rośnie | Dołączenie psychostymulantu u pacjenta leczonego benzamidem z powodu schizofrenii lub innej psychozy grozi osłabieniem działania przeciwpsychotycznego i nawrotem objawów. Taka decyzja wymaga oceny psychiatry i ścisłej obserwacji stanu psychicznego. |
| Duża dawka amisulprydudawka · benzamidy | ryzyko rośnie | Wpływ amisulprydu na odstęp QT jest zależny od dawki. Przy dużych dawkach, szczególnie w połączeniu z atomoksetyną, należy częściej kontrolować EKG i stężenie elektrolitów. |
Niekorzystna interakcjaButyrofenony (np. haloperydol)+ Psychostymulanty (np. metylofenidat, dimezylan lisdeksamfetaminy, deksamfetamina) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu haloperydolu i leku psychostymulującego należy unikać tego połączenia, chyba że korzyść wyraźnie przeważa ryzyko, a wtedy trzeba ściśle obserwować skuteczność obu leków, stan psychiczny pacjenta i objawy ze strony układu nerwowego oraz serca.Jeśli przyjmujesz haloperydol i lek pobudzający, nie zmieniaj samodzielnie dawek żadnego z nich i upewnij się, że lekarz prowadzący wie o obu lekach.szybki (godziny)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz haloperydol i lek pobudzający, nie zmieniaj samodzielnie dawek żadnego z nich i upewnij się, że lekarz prowadzący wie o obu lekach.
Haloperydol i leki pobudzające, takie jak metylofenidat, deksamfetamina, lisdeksamfetamina, atomoksetyna, modafinil czy solriamfetol, działają na mózg w przeciwnych kierunkach. Dlatego mogą wzajemnie osłabiać swoje działanie, a lek pobudzający może nasilać objawy, na które przyjmujesz haloperydol. Razem mogą też obciążać serce i powodować mimowolne ruchy lub sztywność mięśni. Przy atomoksetynie haloperydol dodatkowo zwiększa jej ilość we krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca, nierówne bicie serca, zawroty głowy lub omdlenie
- skręcanie lub sztywnienie mięśni szyi, języka albo oczu
- silny niepokój ruchowy i niemożność usiedzenia w miejscu
- nasilenie lęku, podejrzliwości, omamów lub dziwnych myśli
- wyraźnie słabsze działanie leku na ADHD lub senność
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm, PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu haloperydolu i leku psychostymulującego należy unikać tego połączenia, chyba że korzyść wyraźnie przeważa ryzyko, a wtedy trzeba ściśle obserwować skuteczność obu leków, stan psychiczny pacjenta i objawy ze strony układu nerwowego oraz serca. Jeśli u pacjenta przyjmującego psychostymulant pojawiają się objawy psychotyczne, w pierwszej kolejności należy rozważyć, czy nie wywołał ich sam stymulant, i zmniejszyć jego dawkę lub go odstawić, zamiast dokładać haloperydol. Przy połączeniu z atomoksetyną przed leczeniem i po zmianach dawki należy wykonać EKG z oceną odstępu QTc, wyrównać stężenie potasu i magnezu oraz rozważyć mniejszą dawkę atomoksetyny. Przy deksamfetaminie, dimezylanie lisdeksamfetaminy i metylofenidacie trzeba się liczyć z osłabieniem działania stymulanta, ale nie należy kompensować go samodzielnym zwiększaniem dawki bez oceny lekarza. Modafinil działa na układ dopaminowy słabiej, więc antagonizm jest przy nim prawdopodobnie mniejszy, choć nadal należy obserwować pacjenta.
Skutek kliniczny
Najczęstszym skutkiem jest osłabienie skuteczności jednego lub obu leków. Może to być słabsza kontrola objawów ADHD lub narkolepsji albo słabsze działanie przeciwpsychotyczne z ryzykiem nawrotu lub zaostrzenia psychozy. Możliwe są objawy pozapiramidowe, takie jak ostra dystonia, akatyzja i dyskinezy. Możliwe są też zaburzenia rytmu serca związane z wydłużeniem odstępu QT, zwłaszcza przy atomoksetynie, dużych dawkach lub dożylnym podaniu haloperydolu. Stymulanty mogą też podnosić ciśnienie tętnicze i przyspieszać tętno.
Mechanizm
Haloperydol silnie blokuje receptory dopaminowe D2. Psychostymulanty działają przeciwnie, bo zwiększają ilość dopaminy i noradrenaliny w synapsach. Pochodne amfetaminy, czyli deksamfetamina i dimezylan lisdeksamfetaminy, uwalniają te neuroprzekaźniki. Metylofenidat, solriamfetol i w słabszym stopniu modafinil hamują ich wychwyt zwrotny. W efekcie oba leki wzajemnie osłabiają swoje działanie, a psychostymulant może nasilać lub wyzwalać objawy psychotyczne, które haloperydol ma leczyć. Zmiany przekaźnictwa dopaminowego przy tym połączeniu mogą sprzyjać objawom pozapiramidowym, zwłaszcza przy zmianach dawki lub odstawieniu jednego z leków. Haloperydol wydłuża odstęp QT, a stymulanty przyspieszają czynność serca i podnoszą ciśnienie, co daje addycyjne obciążenie układu krążenia. Przy atomoksetynie dochodzi składowa farmakokinetyczna, bo haloperydol hamuje CYP2D6 i podnosi jej stężenie.
Monitorować
- skuteczność leczenia ADHD lub narkolepsji
- objawy psychotyczne, pobudzenie i zaburzenia nastroju
- objawy pozapiramidowe – dystonia, akatyzja, drżenie, dyskinezy
- EKG z oceną odstępu QTc, zwłaszcza przy atomoksetynie
- stężenie potasu i magnezu
- ciśnienie tętnicze i tętno
Kiedy ocena się zmienia
| Dożylnadroga podania · butyrofenony | ryzyko rośnie | Dożylne podanie haloperydolu wyraźnie zwiększa ryzyko wydłużenia odstępu QT i zaburzeń rytmu. Pacjent przyjmujący psychostymulant, zwłaszcza atomoksetynę, wymaga wtedy monitorowania EKG. |
| Dużadawka · butyrofenony | ryzyko rośnie | Duże dawki haloperydolu nasilają antagonizm wobec psychostymulantu, ryzyko objawów pozapiramidowych i wpływ na odstęp QT. |
| wiek ≤ 17 latpacjent | ryzyko rośnie | U dzieci i młodzieży ostre reakcje dystoniczne po haloperydolu występują częściej. Ta grupa wiekowa jest też najczęściej leczona psychostymulantami, więc wymaga szczególnie uważnej obserwacji. |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.