Przejdź do treści
Poradniki Historia Szukaj

Interakcje / Berotralstat / Berotralstat i rytonawir

Berotralstat i rytonawir

Jaki opis pokazać?

Niekorzystna interakcja

Połączenie można stosować pod kontrolą, bez rutynowej zmiany dawki berotralstatu.

Przyjmuj oba leki zgodnie z zaleceniem, nie zwiększaj dawek na własną rękę i powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie HIV oraz lekarzowi od obrzęku naczynioruchowego, że stosujesz oba leki.

Niekorzystna interakcjaBerotralstat+ RytonawirPołączenie można stosować pod kontrolą, bez rutynowej zmiany dawki berotralstatu.Przyjmuj oba leki zgodnie z zaleceniem, nie zwiększaj dawek na własną rękę i powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie HIV oraz lekarzowi od obrzęku naczynioruchowego, że stosujesz oba leki.opóźniony (dni)teoretyczne

Niekorzystna interakcja

Przyjmuj oba leki zgodnie z zaleceniem, nie zwiększaj dawek na własną rękę i powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie HIV oraz lekarzowi od obrzęku naczynioruchowego, że stosujesz oba leki.

Te dwa leki mogą wzajemnie podnosić swoje stężenie we krwi. Może to nasilić działania niepożądane, takie jak nudności, biegunka czy ból brzucha. Rzadziej może to wpływać na rytm serca. Zwykle można je przyjmować razem, ale lekarz powinien wiedzieć o obu lekach.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • kołatanie serca lub nierówne bicie serca
  • zawroty głowy lub omdlenie
  • silna albo uporczywa biegunka, nudności, wymioty
  • zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz
ChPL
ostrożność
Mechanizm
PK – transport, PK – metabolizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Połączenie można stosować pod kontrolą, bez rutynowej zmiany dawki berotralstatu. Dla inhibitorów P-gp i BCRP nie zaleca się dostosowania dawki berotralstatu[1]. Przy włączaniu berotralstatu u pacjenta leczonego rytonawirem lub odwrotnie oceń cały schemat przeciwretrowirusowy pod kątem substratów CYP3A4 i CYP2D6 o wąskim indeksie terapeutycznym, bo dostosowanie ich dawki może być konieczne[1]. U pacjentów z czynnikami ryzyka zaburzeń rytmu wykonaj EKG przed leczeniem skojarzonym i po kilku tygodniach. Nie przekraczaj zalecanej dawki berotralstatu.

Skutek kliniczny

Wzrost ekspozycji na berotralstat jest prawdopodobnie umiarkowany. Może jednak nasilać jego działania niepożądane zależne od dawki – dolegliwości żołądkowo-jelitowe, a przy dużej ekspozycji wydłużenie odstępu QT. Wzrost stężenia rytonawiru i wzmacnianego inhibitora proteazy może nasilać nudności, biegunkę, zaburzenia lipidowe, hepatotoksyczność i wydłużenie odstępu PR lub QT. Interakcji nie badano bezpośrednio.

Mechanizm

Interakcja działa w obu kierunkach. Rytonawir silnie hamuje glikoproteinę P i izoenzym CYP3A[2], a berotralstat jest substratem glikoproteiny P i BCRP[1]. Można więc oczekiwać wzrostu stężenia berotralstatu. Dla porównania inhibitor P-gp i BCRP cyklosporyna zwiększył AUC berotralstatu o 27% i obniżył Cmax o 7%[1]. Z kolei berotralstat jest umiarkowanym inhibitorem CYP3A4 i CYP2D6 – zwiększał AUC midazolamu o 124%, a dekstrometorfanu o 177%[1]. Rytonawir jest metabolizowany głównie przez te izoenzymy, więc jego stężenie, a przy schemacie wzmacnianym także stężenie skojarzonego inhibitora proteazy, może wzrosnąć.

Metabolizm i transportery

Wspólny mechanizm:

  • Berotralstat – umiarkowany inhibitor CYP2D6[3], rytonawir – drugorzędny szlak substrat CYP2D6[4]
  • Berotralstat – umiarkowany inhibitor CYP3A4[3], rytonawir – wrażliwy substrat CYP3A4[4]
  • Rytonawir – inhibitor BCRP[4], berotralstat – substrat BCRP[3]
  • Rytonawir – inhibitor CYP3A4[4], berotralstat – substrat CYP3A4[3]
  • Rytonawir – silny inhibitor P-gp[4], berotralstat – substrat P-gp[3]
  • Berotralstat: słaby inhibitor CYP2C9[3], umiarkowany inhibitor CYP2D6[3], umiarkowany inhibitor CYP3A4[3], słaby inhibitor P-gp[3], substrat BCRP[3], substrat CYP2D6[3], substrat CYP3A4[3], substrat P-gp[3]
  • Rytonawir: inhibitor BCRP[4], inhibitor CYP3A4[4], silny inhibitor P-gp[4], induktor CYP1A2[4], induktor CYP2C19[4], induktor CYP2C8[4], induktor CYP2C9[4], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[4], wrażliwy substrat CYP3A4[4]

Monitorować

  • EKG (odstęp QT i PR) u pacjentów z czynnikami ryzyka
  • aktywność aminotransferaz
  • tolerancja żołądkowo-jelitowa
  • stężenie potasu i magnezu
  • wiremia HIV i tolerancja schematu przeciwretrowirusowego

Bezpieczniejsze alternatywy

lanadelumabinhibitor C1-esterazydolutegrawirbiktegrawirraltegrawir

Kiedy ocena się zmienia

Pełna dawka przeciwretrowirusowa rytonawirudawka · rytonawirryzyko rośnieHamujące działanie rytonawiru zależy od dawki, więc przy pełnej dawce przeciwretrowirusowej wpływ na transport i metabolizm jest silniejszy niż przy dawce wzmacniającej.
Krótka kuracja nirmatrelwirem z rytonawiremczas leczenia · rytonawirinne zaleceniePrzy krótkiej kuracji wpływ na berotralstat jest przejściowy. Berotralstatu nie trzeba odstawiać, ale należy sprawdzić pozostałe leki pacjenta pod kątem substratów CYP3A4.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Orladeyo 150 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/orladeyo-100455387/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/norvir-100223530/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Orladeyo. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/orladeyo-100455387/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/norvir-100223530/

Alkohol przy tych lekach

Interakcja nieistotna klinicznieBerotralstata alkoholNie jest wymagane szczególne postępowanie przy okazjonalnym, umiarkowanym spożyciu alkoholu.Możesz okazjonalnie wypić niewielką ilość alkoholu, ale nie pij dużo i zapytaj farmaceutę, jeśli po alkoholu poczujesz się gorzej.nieznanyteoretyczne

Interakcja nieistotna klinicznie

Możesz okazjonalnie wypić niewielką ilość alkoholu, ale nie pij dużo i zapytaj farmaceutę, jeśli po alkoholu poczujesz się gorzej.

Ten lek i alkohol nie wpływają na siebie w znany, groźny sposób. Lek może czasem powodować ból brzucha, biegunkę lub wymioty, a duże ilości alkoholu mogą te dolegliwości nasilać. Jeśli pijesz dużo alkoholu lub masz chorą wątrobę, powiedz o tym lekarzowi.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • silny lub nawracający ból brzucha
  • biegunka lub wymioty
  • zażółcenie skóry lub białek oczu
ChPL
brak wzmianki
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
nieznany
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie jest wymagane szczególne postępowanie przy okazjonalnym, umiarkowanym spożyciu alkoholu. U pacjentów regularnie nadużywających alkoholu warto ocenić czynność wątroby i zwrócić uwagę na nasilone objawy ze strony przewodu pokarmowego.

Skutek kliniczny

Przy umiarkowanym spożyciu alkoholu nie należy oczekiwać klinicznie istotnych skutków. U osób pijących duże ilości alkoholu mogą nasilać się dolegliwości żołądkowo-jelitowe, a alkoholowe uszkodzenie wątroby może teoretycznie zwiększać ekspozycję na berotralstat, który jest metabolizowany w wątrobie.

Mechanizm

Nie opisano interakcji farmakokinetycznej ani farmakodynamicznej między berotralstatem a etanolem. ChPL berotralstatu nie wymienia alkoholu w przeciwwskazaniach ani w punkcie dotyczącym interakcji.[1] Berotralstat jest substratem glikoproteiny P i BCRP oraz umiarkowanym inhibitorem CYP3A4 i CYP2D6.[1] Etanol jest metabolizowany głównie przez dehydrogenazę alkoholową i CYP2E1, więc istotny wpływ berotralstatu na jego eliminację jest mało prawdopodobny. Teoretycznie możliwe jest jedynie sumowanie się działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego, takich jak ból brzucha, biegunka czy wymioty, które są najczęstszymi działaniami niepożądanymi berotralstatu.

Metabolizm i transportery

  • Berotralstat: słaby inhibitor CYP2C9[2], umiarkowany inhibitor CYP2D6[2], umiarkowany inhibitor CYP3A4[2], słaby inhibitor P-gp[2], substrat BCRP[2], substrat CYP2D6[2], substrat CYP3A4[2], substrat P-gp[2]

Monitorować

  • objawy żołądkowo-jelitowe (ból brzucha, biegunka, wymioty) u osób pijących dużo alkoholu
  • aktywność aminotransferaz u pacjentów z przewlekłym nadużywaniem alkoholu lub chorobą wątroby

Kiedy ocena się zmienia

Regularne picie dużych ilości alkoholu lub alkoholowa choroba wątrobyilość alkoholu · pacjentryzyko rośnieU pacjentów przewlekle nadużywających alkoholu możliwe jest sumowanie się działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego, a uszkodzenie wątroby może zwiększać ekspozycję na berotralstat metabolizowany w wątrobie. Warto ocenić czynność wątroby i tolerancję leczenia.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Orladeyo 150 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/orladeyo-100455387/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Orladeyo. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/orladeyo-100455387/

Pełny opis tej pary

Interakcja o niejasnym znaczeniuRytonawira alkoholNie ma potrzeby zmiany dawki rytonawiru u osób pijących alkohol okazjonalnie i w małych ilościach, należy jednak poinformować pacjenta o objawach uszkodzenia wątroby i zapalenia trzustki.Jeśli pijesz, rób to rzadko i w małych ilościach, nigdy nie pomijaj dawki leku z powodu alkoholu i powiedz lekarzowi, jeśli pijesz regularnie.opóźniony (dni)teoretyczne

Interakcja o niejasnym znaczeniu

Jeśli pijesz, rób to rzadko i w małych ilościach, nigdy nie pomijaj dawki leku z powodu alkoholu i powiedz lekarzowi, jeśli pijesz regularnie.

Alkohol nie osłabia bezpośrednio działania rytonawiru, a okazjonalny mały kieliszek zwykle nie szkodzi. Rytonawir i alkohol mogą jednak obciążać wątrobę i trzustkę oraz podnosić poziom tłuszczów we krwi, dlatego regularne lub duże picie zwiększa ryzyko tych problemów. Po alkoholu łatwiej też zapomnieć o dawce leku, a regularne przyjmowanie leków na HIV jest bardzo ważne dla skuteczności leczenia.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • silny ból brzucha w nadbrzuszu, często promieniujący do pleców
  • uporczywe nudności lub wymioty
  • zażółcenie skóry lub białek oczu
  • ciemny mocz lub jasny stolec
  • ból lub sztywność stawów, trudności w poruszaniu się
ChPL
brak wzmianki
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie ma potrzeby zmiany dawki rytonawiru u osób pijących alkohol okazjonalnie i w małych ilościach, należy jednak poinformować pacjenta o objawach uszkodzenia wątroby i zapalenia trzustki. U osób pijących regularnie lub dużo warto ograniczyć alkohol, oceniać czynność wątroby i lipidogram oraz omówić wpływ alkoholu na przestrzeganie schematu leczenia. Rytonawiru nie należy stosować u pacjentów z niewyrównaną chorobą wątroby, także o etiologii alkoholowej.[1]

Skutek kliniczny

Okazjonalne spożycie niewielkiej ilości alkoholu podczas leczenia rytonawirem nie powinno zmieniać jego skuteczności ani bezpieczeństwa. Regularne lub duże spożycie alkoholu może zwiększać ryzyko uszkodzenia wątroby, zapalenia trzustki i zaburzeń lipidowych, nasilać nudności i biegunkę oraz pogarszać regularność przyjmowania leków przeciwretrowirusowych, co grozi utratą kontroli wiremii i rozwojem oporności. Alkohol jest też czynnikiem ryzyka martwicy kości obserwowanej u pacjentów z zaawansowanym zakażeniem HIV i długotrwałą terapią skojarzoną.[1]

Mechanizm

Nie opisano klinicznie istotnej interakcji farmakokinetycznej między rytonawirem a etanolem, ponieważ etanol nie jest istotnym substratem izoenzymów CYP3A i CYP2D6, które rytonawir silnie hamuje.[1] Ryzyko wynika głównie z addycji działań niepożądanych na wątrobę, trzustkę i gospodarkę lipidową, bo zarówno rytonawir, jak i alkohol mogą uszkadzać wątrobę, nasilać hipertriglicerydemię i sprzyjać zapaleniu trzustki. ChPL wszystkich trzech produktów z rytonawirem w tabletkach wymienia spożywanie alkoholu wyłącznie jako jeden z czynników ryzyka martwicy kości u pacjentów leczonych przeciwretrowirusowo, bez zalecenia unikania alkoholu.[1] Rytonawiru nie należy stosować u pacjentów z niewyrównaną chorobą wątroby, co ma znaczenie u osób z alkoholową marskością wątroby.[1] Charakterystyki produktów nie różnią się w ocenie alkoholu.

Metabolizm i transportery

  • Rytonawir: inhibitor BCRP[2], inhibitor CYP3A4[2], silny inhibitor P-gp[2], induktor CYP1A2[2], induktor CYP2C19[2], induktor CYP2C8[2], induktor CYP2C9[2], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[2], wrażliwy substrat CYP3A4[2]

Monitorować

  • aktywność aminotransferaz (ALT, AST) i bilirubina u osób pijących regularnie
  • stężenie triglicerydów i cholesterolu
  • objawy zapalenia trzustki (ból w nadbrzuszu, wymioty), w razie podejrzenia amylaza lub lipaza
  • przestrzeganie schematu leczenia przeciwretrowirusowego i wiremia HIV

Kiedy ocena się zmienia

Regularne picie lub picie dużych ilości alkoholuilość alkoholu · pacjentryzyko rośnieRegularne lub duże spożycie alkoholu zwiększa addycyjne ryzyko hepatotoksyczności, zapalenia trzustki i hipertriglicerydemii oraz pogarsza adherencję do terapii przeciwretrowirusowej, co uzasadnia ograniczenie alkoholu i monitorowanie czynności wątroby oraz lipidogramu.
Przewlekłe nadużywanie alkoholu z niewyrównaną chorobą wątrobyczas leczenia · pacjentinterakcja nie dotyczyRytonawiru nie należy stosować u pacjentów z niewyrównaną chorobą wątroby, także o etiologii alkoholowej.
Roztwór doustnypostać · alkoholinne zalecenieDoustny roztwór rytonawiru zawiera etanol jako substancję pomocniczą, dlatego u osób z chorobą alkoholową, w okresie abstynencji oraz przy leczeniu disulfiramem lub metronidazolem należy rozważyć postać tabletkowaną.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/norvir-100223530/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/norvir-100223530/

Pełny opis tej pary

Inne interakcje tych leków 255

Połączenie przeciwwskazaneDziurawiec+ RytonawirNie łącz rytonawiru z żadnym preparatem zawierającym dziurawiec zwyczajny – połączenie jest przeciwwskazane.Nie przyjmuj żadnych preparatów z dziurawcem, a jeśli już je bierzesz, odstaw je i od razu powiedz o tym lekarzowi, który prowadzi twoje leczenie HIV.opóźniony (dni)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie przyjmuj żadnych preparatów z dziurawcem, a jeśli już je bierzesz, odstaw je i od razu powiedz o tym lekarzowi, który prowadzi twoje leczenie HIV.

Dziurawiec osłabia działanie rytonawiru i leków, które rytonawir wzmacnia. Leczenie może przestać działać, a wirus może stać się odporny na leki. Tych preparatów nie wolno łączyć. Dziurawiec bywa ukryty w herbatkach, kroplach na trawienie i suplementach na nastrój.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • pogorszenie wyników badań wiremii
  • nasilenie działań niepożądanych rytonawiru w kolejnych tygodniach po odstawieniu dziurawca, np. nudności, biegunka, mrowienie wokół ust, zaburzenia smaku
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm, PK – transport
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Nie łącz rytonawiru z żadnym preparatem zawierającym dziurawiec zwyczajny – połączenie jest przeciwwskazane[1][2][3]. Dziurawca nie stosuje się u osób przyjmujących leki przeciwwirusowe w zakażeniu HIV[4]. Jeśli pacjent już przyjmuje dziurawiec, należy go odstawić i gdy to możliwe oznaczyć wiremię[1][2]. Po odstawieniu dziurawca stężenie rytonawiru może wzrosnąć, więc może być konieczne ponowne dobranie dawki rytonawiru, a indukcja enzymów utrzymuje się co najmniej dwa tygodnie[1].

Skutek kliniczny

Zmniejszenie stężenia rytonawiru oraz wzmacnianego przez niego inhibitora proteazy, co grozi utratą kontroli wiremii HIV i rozwojem oporności wirusa na leczenie. Po odstawieniu dziurawca stężenie rytonawiru może wzrosnąć[1].

Mechanizm

Dziurawiec zwyczajny indukuje enzymy metabolizujące rytonawir, przez co stężenie rytonawiru w surowicy się zmniejsza[1][2]. Systematyczne przyjmowanie dziurawca aktywuje cytochrom P450 i osłabia działanie leków przeciwwirusowych, np. indynawiru[5]. Dziurawiec indukuje też glikoproteinę P, co dodatkowo zmniejsza ekspozycję na rytonawir i na inhibitor proteazy, którego działanie rytonawir wzmacnia.

Metabolizm i transportery

Wspólny mechanizm:

  • Dziurawiec – silny induktor CYP3A4[6], rytonawir – wrażliwy substrat CYP3A4[7]
  • Dziurawiec: silny induktor CYP3A4[6]
  • Rytonawir: inhibitor BCRP[7], inhibitor CYP3A4[7], silny inhibitor P-gp[7], induktor CYP1A2[7], induktor CYP2C19[7], induktor CYP2C8[7], induktor CYP2C9[7], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[7], wrażliwy substrat CYP3A4[7]

Monitorować

  • wiremia HIV (miano RNA HIV) po wykryciu jednoczesnego stosowania i po odstawieniu dziurawca
  • działania niepożądane rytonawiru i wzmacnianego inhibitora proteazy w ciągu kilku tygodni po odstawieniu dziurawca

Bezpieczniejsze alternatywy

escytalopramcytalopram

Kiedy ocena się zmienia

Dziurawiec przyjmowany przed włączeniem rytonawiru lub razem z nimkolejność włączenia · pacjentinne zalecenieOdstaw dziurawiec i gdy to możliwe oznacz wiremię. Po odstawieniu stężenie rytonawiru może wzrosnąć, więc może być konieczne ponowne dobranie dawki rytonawiru.
odstep ≥ 2 tygodnie od odstawienia dziurawcadziurawiecinne zalecenieIndukcja enzymów utrzymuje się co najmniej dwa tygodnie po odstawieniu dziurawca, więc przez ten czas stężenie rytonawiru i wzmacnianego leku może być nadal obniżone, a potem stopniowo rosnąć.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/norvir-100223530/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Ritonavir Accord 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ritonavir-accord-100374750/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Ritonavir Aurovitas 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ritonavir-aurovitas-100430200/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Intractum Hyperici Phytopharm 4,65 g/5 ml, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/intractum-hyperici-phytopharm-100031859/
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Digestonic -, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/digestonic-100018913/
  6. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
  7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/norvir-100223530/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneInhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir)+ Alfa-adrenolityki urologiczne (np. tamsulosyna, sylodosyna, alfuzosyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i alfa-adrenolityku urologicznego należy unikać tego połączenia albo, gdy jest konieczne, wybrać lek o najmniejszym ryzyku i ściśle kontrolować ciśnienie tętnicze.Jeśli bierzesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy i lek na prostatę z grupy alfa-blokerów, nie zaczynaj ani nie łącz ich bez rozmowy z lekarzem, a gdy już je bierzesz razem, wstawaj powoli i zgłoś lekarzowi zawroty głowy lub omdlenie.szybki (godziny)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli bierzesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy i lek na prostatę z grupy alfa-blokerów, nie zaczynaj ani nie łącz ich bez rozmowy z lekarzem, a gdy już je bierzesz razem, wstawaj powoli i zgłoś lekarzowi zawroty głowy lub omdlenie.

Niektóre leki na HIV, takie jak darunawir, atazanawir czy rytonawir, spowalniają usuwanie z organizmu leków na prostatę, takich jak alfuzosyna, sylodosyna czy tamsulosyna. Lek na prostatę gromadzi się wtedy we krwi i działa silniej niż powinien. Może to mocno obniżyć ciśnienie, zwłaszcza przy wstawaniu, i grozić zawrotami głowy, omdleniem lub upadkiem. Terazosyna jest wyjątkiem, bo organizm usuwa ją inną drogą.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • zawroty głowy lub pociemnienie przed oczami przy wstawaniu
  • omdlenie lub upadek
  • kołatanie serca lub szybkie bicie serca
  • silne osłabienie i senność
  • bolesny wzwód trwający kilka godzin
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm, PK – transport
Początek
szybki (godziny)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i alfa-adrenolityku urologicznego należy unikać tego połączenia albo, gdy jest konieczne, wybrać lek o najmniejszym ryzyku i ściśle kontrolować ciśnienie tętnicze. Alfuzosyna jest przeciwwskazana z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i inhibitorami proteazy wzmacnianymi rytonawirem. Nie należy jej z nimi łączyć. Sylodosyny nie zaleca się łączyć z silnymi inhibitorami CYP3A4. Tamsulosynę można rozważyć tylko ostrożnie, w najniższej dawce, z oceną ciśnienia w pozycji stojącej po rozpoczęciu leczenia. Jeśli pacjent wymaga alfa-adrenolityku, rozsądną opcją jest terazosyna z miareczkowaniem dawki od najniższej. Można też zamiast niego zastosować inhibitor 5-alfa-reduktazy. Gdy zmiana leczenia przeciwwirusowego jest możliwa, warto rozważyć schemat bez inhibitora proteazy i bez wzmacniacza farmakokinetycznego.

Skutek kliniczny

Większe stężenie alfa-adrenolityku nasila jego działanie rozszerzające naczynia. Może to dać hipotonię ortostatyczną, zawroty głowy, omdlenia i upadki, a także tachykardię odruchową. Alfuzosyna wydłuża odstęp QT zależnie od stężenia. To ryzyko sumuje się z działaniem sakwinawiru i rytonawiru, które same wydłużają QT. Najsilniejszy wzrost stężeń dotyczy alfuzosyny i sylodosyny. Przy tamsulosynie wzrost jest mniejszy, ale nadal może mieć znaczenie kliniczne.

Mechanizm

Inhibitory proteazy, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem, są silnymi inhibitorami CYP3A4. Dotyczy to też leków, które podaje się zawsze z rytonawirem, jak darunawir, typranawir czy sakwinawir. Alfuzosyna, sylodosyna i tamsulosyna są w dużej mierze metabolizowane przez CYP3A4. Gdy ten szlak zostaje zahamowany, ich stężenie we krwi wyraźnie rośnie i utrzymuje się dłużej. W przypadku sylodosyny dochodzi jeszcze hamowanie glikoproteiny P. Mechanizm jest wspólny dla całej grupy inhibitorów proteazy. W grupie alfa-adrenolityków dotyczy alfuzosyny, sylodosyny i tamsulosyny, ale nie terazosyny.

Monitorować

  • ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej, szczególnie w pierwszych dniach połączenia
  • objawy hipotonii ortostatycznej: zawroty głowy, omdlenia, upadki
  • częstość akcji serca
  • EKG z oceną odstępu QT przy połączeniu z sakwinawirem lub u pacjentów z innymi czynnikami ryzyka wydłużenia QT

Kiedy ocena się zmienia

wiek ≥ 65 latpacjentryzyko rośnieU osób starszych hipotonia ortostatyczna częściej prowadzi do upadków i złamań. Nasilenie działania alfa-adrenolityku jest u nich szczególnie niebezpieczne, więc należy unikać połączenia lub stosować najniższe dawki z kontrolą ciśnienia w pozycji stojącej.
Inhibitor proteazy dołączony do stałego leczenia alfa-adrenolitykiemkolejność włączenia · inhibitory proteazyinne zalecenieGdy inhibitor proteazy, zwłaszcza wzmacniany rytonawirem, dołącza się do wcześniej dobrze tolerowanego alfa-adrenolityku, stężenie alfa-adrenolityku rośnie w ciągu kilku dni. Należy wtedy odstawić alfuzosynę lub sylodosynę i zamienić je na lek bez tej interakcji. Przy tamsulosynie trzeba rozważyć zmniejszenie dawki i kontrolować ciśnienie w pierwszych dniach.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Accord 75 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/darunavir-accord-100407537/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz 100 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/reyataz-100125810/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Krka 200 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/atazanavir-krka-100402296/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Accord 150 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/atazanavir-accord-100399016/
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/prezista-100201988/
  6. Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Krka 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/darunavir-krka-100401954/
  7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Omnic Ocas 0,4 0,4 mg, tabletki powlekane o przedłużonym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/omnic-ocas-0-4-100136340/
  8. Charakterystyka Produktu Leczniczego Tanyz 0,4 mg, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/tanyz-100158198/
  9. Charakterystyka Produktu Leczniczego Tamsudil 0,4 mg, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu, twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/tamsudil-100158488/
  10. Charakterystyka Produktu Leczniczego Silodosin Recordati 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/silodosin-recordati-100416861/
  11. Charakterystyka Produktu Leczniczego Silodyx 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/silodyx-100316390/
  12. Charakterystyka Produktu Leczniczego Urorec 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/urorec-100074739/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneInhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir)+ Inhibitory fosfodiesterazy typu 5 (np. syldenafil, tadalafil, wardenafil) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i inhibitora fosfodiesterazy typu 5 należy podawać inhibitor PDE5 w najmniejszej dawce i z wydłużonym odstępem między dawkami albo całkowicie zrezygnować z połączenia, gdy charakterystyka produktu je przeciwwskazuje.Jeśli przyjmujesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy, nie bierz żadnego leku na erekcję ani na nadciśnienie płucne z tej grupy bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą, bo może być potrzebna znacznie mniejsza dawka albo inny lek.szybki (godziny)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli przyjmujesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy, nie bierz żadnego leku na erekcję ani na nadciśnienie płucne z tej grupy bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą, bo może być potrzebna znacznie mniejsza dawka albo inny lek.

Niektóre leki na HIV, takie jak darunawir, atazanawir czy rytonawir, spowalniają usuwanie z organizmu leków na zaburzenia erekcji, takich jak syldenafil, tadalafil, wardenafil czy awanafil. Lek na erekcję działa wtedy dużo silniej i dłużej, niż powinien. Może to wywołać silny spadek ciśnienia, omdlenie, zaburzenia widzenia albo długi, bolesny wzwód. Część tych połączeń jest całkowicie zakazana, a przy innych potrzebna jest wyraźnie mniejsza dawka.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • silne zawroty głowy lub uczucie zbliżającego się omdlenia
  • omdlenie
  • nagłe pogorszenie lub utrata widzenia
  • wzwód trwający kilka godzin lub bolesny
  • kołatanie serca lub ból w klatce piersiowej
  • silny ból głowy
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm
Początek
szybki (godziny)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i inhibitora fosfodiesterazy typu 5 należy podawać inhibitor PDE5 w najmniejszej dawce i z wydłużonym odstępem między dawkami albo całkowicie zrezygnować z połączenia, gdy charakterystyka produktu je przeciwwskazuje. Awanafil jest przeciwwskazany z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i inhibitorami proteazy wzmacnianymi rytonawirem, dlatego tego połączenia nie należy stosować. Wardenafil jest przeciwwskazany z rytonawirem, a z pozostałymi inhibitorami proteazy należy go unikać, przy sakwinawirze także z powodu ryzyka wydłużenia odstępu QT. Syldenafil i tadalafil w leczeniu zaburzeń erekcji można stosować tylko w zredukowanej dawce i rzadziej niż zwykle, zgodnie z zaleceniami charakterystyki produktu. Przewlekłe stosowanie syldenafilu w tętniczym nadciśnieniu płucnym u pacjenta przyjmującego inhibitor proteazy jest przeciwwskazane, a tadalafil w tym wskazaniu wymaga specjalnego schematu włączania i odstawiania[1]. Pacjenta należy poinformować o objawach przedawkowania inhibitora PDE5 i bezwzględnym zakazie łączenia z azotanami.

Skutek kliniczny

Nasilenie i wydłużenie działania inhibitora PDE5 z ryzykiem ciężkiego niedociśnienia, zawrotów głowy, omdlenia, zaburzeń widzenia, bólu głowy, zaczerwienienia twarzy oraz przedłużonego, bolesnego wzwodu (priapizmu). Przy wardenafilu skojarzonym z sakwinawirem dochodzi ryzyko addycyjnego wydłużenia odstępu QT. Skutek dotyczy wszystkich par obu grup, a różnice w kwalifikacji wynikają z wrażliwości poszczególnych inhibitorów PDE5 i ze wskazania, w którym są stosowane.

Mechanizm

Inhibitory proteazy HIV, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem, silnie hamują izoenzym CYP3A4 w wątrobie i ścianie jelita. Wszystkie inhibitory fosfodiesterazy typu 5 są metabolizowane głównie przez CYP3A4, dlatego ich stężenie we krwi wyraźnie rośnie, a okres półtrwania się wydłuża. Mechanizm jest wspólny dla całej klasy. Typranawir sam indukuje część enzymów, ale stosowany jest zawsze z rytonawirem, więc wypadkowym efektem jest hamowanie metabolizmu inhibitora PDE5. Fosamprenawir działa przez swój aktywny metabolit amprenawir i również jest wzmacniany rytonawirem.

Monitorować

  • ciśnienie tętnicze, zwłaszcza po pierwszej dawce inhibitora PDE5
  • objawy niedociśnienia ortostatycznego i omdlenia
  • zaburzenia widzenia
  • przedłużony lub bolesny wzwód
  • EKG i odstęp QT przy skojarzeniu sakwinawiru z wardenafilem
  • tolerancja wysiłku i objawy niewydolności prawej komory u pacjentów z nadciśnieniem płucnym

Kiedy ocena się zmienia

Regularne dawkowanie w tętniczym nadciśnieniu płucnymdawka · inhibitory fosfodiesterazy typu 5ryzyko rośniePrzewlekłe podawanie syldenafilu w nadciśnieniu płucnym z inhibitorem proteazy jest przeciwwskazane, ponieważ utrzymująca się wysoka ekspozycja grozi ciężkim niedociśnieniem. Tadalafil w tym wskazaniu można stosować wyłącznie według specjalnego schematu z charakterystyki produktu, pod kontrolą lekarza prowadzącego.
Włączanie inhibitora proteazy u pacjenta już leczonego inhibitorem PDE5kolejność włączenia · inhibitory fosfodiesterazy typu 5inne zalecenieGdy inhibitor proteazy jest włączany u pacjenta przyjmującego regularnie inhibitor PDE5, należy przerwać podawanie inhibitora PDE5 przed rozpoczęciem terapii przeciwretrowirusowej i po ustabilizowaniu jej ponownie włączyć go od najmniejszej dawki. Gdy kolejność jest odwrotna, inhibitor PDE5 rozpoczyna się od najmniejszej dawki.

Źródła

  1. Chinello P, Cicalini S, Pichini S, Pacifici R, Tempestilli M, Petrosillo N. Sildenafil plasma concentrations in two HIV patients with pulmonary hypertension treated with ritonavir-boosted protease inhibitors. Curr HIV Res. 2012;10(2):162-4. doi: 10.2174/157016212799937263. PMID: 22329523.

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneInne leki nasercowe (np. iwabradyna, ranolazyna, mawakamten)+ Inhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir) klasaJednoczesnego stosowania inhibitora proteazy HIV i leku nasercowego zależnego od CYP3A4 należy unikać, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane w ChPL albo wymaga zmiany leczenia.Jeśli bierzesz lek na serce i lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy albo rytonawir w leczeniu COVID-19, nie łącz ich bez zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie o obu lekach.opóźniony (dni)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli bierzesz lek na serce i lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy albo rytonawir w leczeniu COVID-19, nie łącz ich bez zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie o obu lekach.

Niektóre leki na HIV, takie jak rytonawir, darunawir czy atazanawir, mocno spowalniają usuwanie z organizmu części leków na serce. Dotyczy to zwłaszcza ranolazyny, iwabradyny i mawakamtenu, których może wtedy we krwi zrobić się za dużo. Może to spowodować groźne zwolnienie lub zaburzenia rytmu serca, omdlenia albo osłabienie pracy serca. Trimetazydyna, meldonium, koenzym Q10 i preparaty z głogu nie stwarzają tego problemu.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • bardzo wolne bicie serca
  • kołatanie serca lub nierówny rytm
  • zawroty głowy lub omdlenie
  • błyski lub jasne plamy w polu widzenia
  • duszność, obrzęki nóg lub nagłe osłabienie
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm, PK – transport, PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Jednoczesnego stosowania inhibitora proteazy HIV i leku nasercowego zależnego od CYP3A4 należy unikać, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane w ChPL albo wymaga zmiany leczenia. Ranolazyna i iwabradyna są przeciwwskazane z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i innymi inhibitorami proteazy HIV, i należy je odstawić lub zastąpić innym lekiem. Mawakamtenu nie należy włączać u pacjenta leczonego wzmacnianym inhibitorem proteazy bez konsultacji kardiologicznej, a u osób słabo metabolizujących przez CYP2C19 połączenie jest przeciwwskazane. Dotyczy to także krótkiej kuracji nirmatrelwirem z rytonawirem w COVID-19, a po jej zakończeniu z ponownym włączeniem ranolazyny lub iwabradyny trzeba odczekać kilka dni[1]. Jeżeli lek nasercowy jest niezbędny, rozważ z lekarzem prowadzącym leczenie HIV zmianę schematu na niewzmacniany inhibitor integrazy.

Skutek kliniczny

Przy ranolazynie wzrost stężenia grozi wydłużeniem odstępu QT, częstoskurczem typu torsade de pointes, zawrotami głowy, nudnościami i omdleniami. Przy iwabradynie grozi ciężką bradykardią, blokiem przedsionkowo-komorowym, zaburzeniami widzenia typu fosfenów i arytmią komorową wtórną do bradykardii. Przy mawakamtenie grozi nadmiernym spadkiem frakcji wyrzutowej lewej komory i niewydolnością serca. Interakcja dotyczy wszystkich inhibitorów proteazy z listy, ale nie wszystkich leków nasercowych – leki nie zależne od CYP3A4 są wyjątkami.

Mechanizm

Inhibitory proteazy HIV, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem lub kobicystatem, silnie hamują CYP3A4, a część z nich także glikoproteinę P[2]. Ranolazyna, iwabradyna i mawakamten są metabolizowane w dużej mierze przez CYP3A4, a ranolazyna jest dodatkowo substratem glikoproteiny P, dlatego ich stężenie we krwi wielokrotnie rośnie. Sakwinawir i atazanawir dodatkowo wydłużają odstęp PR lub QT, co sumuje się z wydłużeniem QT po ranolazynie i z bradykardią po iwabradynie. Hamowanie CYP3A4 przez rytonawir utrzymuje się jeszcze kilka dni po jego odstawieniu.

Monitorować

  • częstość rytmu serca
  • EKG z oceną odstępów QTc i PR
  • ciśnienie tętnicze
  • objawy niewydolności serca i frakcja wyrzutowa lewej komory przy mawakamtenie
  • zawroty głowy, omdlenia i zaburzenia widzenia

Źródła

  1. Casey B, Vernick RC, Bahekar A, Patel D, Ncogo Alene I. Ranolazine Toxicity Secondary to Paxlovid. Cureus. 2023;15(4):e37153. doi: 10.7759/cureus.37153. PMID: 37153311.
  2. Maideen NMP, Kandasamy K, Balasubramanian R. Pharmacokinetic Interactions of Paxlovid Involving CYP3A Enzymes and P-gp Transporter: An Overview of Clinical Data. Curr Drug Metab. 2024;25(9):639-652. doi: 10.2174/0113892002320326250123082112. PMID: 39917926.

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneLowastatyna+ RytonawirNie łączyć lowastatyny z rytonawirem w żadnej dawce, również gdy rytonawir służy jedynie do nasilania działania innego leku przeciwwirusowego.Nie bierz lowastatyny razem z rytonawirem i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem albo farmaceutą, który zmieni lek na cholesterol lub powie, kiedy go wstrzymać.opóźniony (dni)rozległe badania

Połączenie przeciwwskazane

Nie bierz lowastatyny razem z rytonawirem i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem albo farmaceutą, który zmieni lek na cholesterol lub powie, kiedy go wstrzymać.

Rytonawir sprawia, że lowastatyna dłużej zostaje w organizmie i jej ilość we krwi mocno rośnie. Zwiększa to ryzyko poważnego uszkodzenia mięśni, które może też uszkodzić nerki. Tych leków nie wolno przyjmować razem.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • ból, osłabienie lub tkliwość mięśni bez wyraźnej przyczyny
  • ciemny, brązowy mocz
  • wyraźne zmęczenie z bólem mięśni lub gorączką
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
rozległe badania

Postępowanie

Nie łączyć lowastatyny z rytonawirem w żadnej dawce, również gdy rytonawir służy jedynie do nasilania działania innego leku przeciwwirusowego. Gdy pacjent wymaga leczenia z rytonawirem, należy zamienić lowastatynę na statynę niezależną od CYP3A4 albo przy krótkiej kuracji wstrzymać lowastatynę na czas leczenia i do ustąpienia działania hamującego rytonawiru, zgodnie z ChPL leku zawierającego rytonawir.

Skutek kliniczny

Główne zagrożenie to miopatia z możliwością przejścia w rabdomiolizę, która może prowadzić do ostrego uszkodzenia nerek. Ryzyko miopatii przy łączeniu lowastatyny z silnymi inhibitorami CYP3A4 opisuje charakterystyka lowastatyny w części o miopatii i rabdomiolizie.[1]

Mechanizm

Rytonawir silnie hamuje CYP3A, przez co zmniejsza wydalanie lowastatyny i zwiększa jej stężenie w osoczu. Lowastatyna jest metabolizowana przez CYP3A4, a silne inhibitory tego enzymu, w tym inhibitory proteazy HIV, zwiększają ryzyko miopatii przez zmniejszenie wydalania lowastatyny.[1] Rytonawir jest silnym inhibitorem biotransformacji z udziałem CYP3A i CYP2D6, a jego podanie z lekami metabolizowanymi głównie przez CYP3A może zwiększać ich stężenie oraz nasilać i wydłużać ich działania niepożądane.[2]

Metabolizm i transportery

Wspólny mechanizm:

  • Rytonawir – inhibitor CYP3A4[3], lowastatyna – wrażliwy substrat CYP3A4[4]
  • Lowastatyna: wrażliwy substrat CYP3A4[4], substrat OATP1B1[4]
  • Rytonawir: inhibitor BCRP[3], inhibitor CYP3A4[3], silny inhibitor P-gp[3], induktor CYP1A2[3], induktor CYP2C19[3], induktor CYP2C8[3], induktor CYP2C9[3], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[3], wrażliwy substrat CYP3A4[3]

Monitorować

  • bóle, osłabienie lub tkliwość mięśni
  • aktywność kinazy kreatynowej (CK) przy objawach mięśniowych
  • ciemne zabarwienie moczu
  • czynność nerek przy podejrzeniu rabdomiolizy

Bezpieczniejsze alternatywy

prawastatynarozuwastatyna

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Liprox 20 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/liprox-100246614/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/norvir-100223530/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/norvir-100223530/
  4. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneNoretysteron+ RytonawirPrzy rytonawirze stosowanym w leczeniu HIV lub jako środek wzmacniający innych leków kontroluj skuteczność noretysteronu i obraz krwawień, a gdy potrzebna jest antykoncepcja, zalecaj dodatkową metodę niehormonalną.Powiedz lekarzowi, że przyjmujesz oba leki, a jeśli noretysteron ma chronić przed ciążą, stosuj dodatkowo prezerwatywę.opóźniony (dni)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Powiedz lekarzowi, że przyjmujesz oba leki, a jeśli noretysteron ma chronić przed ciążą, stosuj dodatkowo prezerwatywę.

Rytonawir może osłabiać działanie noretysteronu, przez co lek hormonalny może gorzej działać, a krwawienia mogą stać się nieregularne. Ten efekt może utrzymywać się jeszcze kilka tygodni po odstawieniu rytonawiru. Jeśli rytonawir jest częścią leczenia zapalenia wątroby typu C, tych leków nie wolno łączyć, bo może dojść do uszkodzenia wątroby.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • nieregularne krwawienia lub plamienia
  • powrót objawów, z powodu których przyjmujesz noretysteron
  • zażółcenie skóry lub oczu
  • ciemny mocz
  • ból pod prawym łukiem żebrowym
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm, PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Przy rytonawirze stosowanym w leczeniu HIV lub jako środek wzmacniający innych leków kontroluj skuteczność noretysteronu i obraz krwawień, a gdy potrzebna jest antykoncepcja, zalecaj dodatkową metodę niehormonalną. Indukcja enzymów może się utrzymywać przez około 4 tygodnie po odstawieniu leku indukującego, więc ostrożność obowiązuje także po zakończeniu rytonawiru.[1] Noretysteronu nie łączy się ze skojarzeniem ombitaswir + parytaprewir + rytonawir i dazabuwir – należy go odstawić i wznowić po około 2 tygodniach od zakończenia leczenia HCV.[1]

Skutek kliniczny

Zmniejszenie stężenia noretysteronu może prowadzić do zmiany schematu krwawień i osłabienia działania leczniczego.[1] W skojarzeniu z ombitaswirem, parytaprewirem i dazabuwirem wzrost AlAT powyżej pięciokrotności GGN występował znacząco częściej u kobiet przyjmujących leki zawierające etynyloestradiol.[1]

Mechanizm

Rytonawir zalicza się do leków zwiększających klirens hormonów płciowych, co może zmniejszać stężenie noretysteronu i jego skuteczność.[1] Rytonawir jednocześnie silnie hamuje CYP3A4 i indukuje sprzęganie z kwasem glukuronowym oraz utlenianie z udziałem CYP1A2, CYP2C8, CYP2C9 i CYP2C19, dlatego wypadkowy wpływ na progestagen bywa zmienny.[2] Inhibitory proteazy HIV/HCV mogą zwiększać albo zmniejszać stężenie estrogenów lub progestagenów w osoczu.[1] Noretysteron jest częściowo metabolizowany do etynyloestradiolu, który w skojarzeniu ombitaswir + parytaprewir + rytonawir i dazabuwir sprzyja wzrostowi aktywności AlAT.[1]

Metabolizm i transportery

  • Rytonawir: inhibitor BCRP[3], inhibitor CYP3A4[3], silny inhibitor P-gp[3], induktor CYP1A2[3], induktor CYP2C19[3], induktor CYP2C8[3], induktor CYP2C9[3], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[3], wrażliwy substrat CYP3A4[3]

Monitorować

  • obraz krwawień i plamień
  • skuteczność leczenia wskazania ginekologicznego
  • aktywność AlAT przy leczeniu HCV schematem z ombitaswirem, parytaprewirem i dazabuwirem

Bezpieczniejsze alternatywy

lewonorgestrel (system domaciczny)dolutegrawirraltegrawir

Kiedy ocena się zmienia

Skojarzenie ombitaswir + parytaprewir + rytonawir i dazabuwir (leczenie HCV)postać · rytonawirryzyko rośnieW tym skojarzeniu połączenie jest przeciwwskazane z powodu ryzyka wzrostu AlAT powyżej pięciokrotności GGN. Noretysteron można wznowić po około 2 tygodniach od zakończenia leczenia HCV.
odstep ≤ 4 tygodnie po odstawieniu rytonawirurytonawirinne zalecenieIndukcja enzymów może się utrzymywać przez około 4 tygodnie po odstawieniu leku indukującego, dlatego w tym czasie nadal zakładaj możliwość słabszego działania noretysteronu.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Primolut-Nor 5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/primolut-nor-100055009/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/norvir-100223530/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 13.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/norvir-100223530/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneRytonawir+ TikagrelorNie stosować tikagreloru razem z rytonawirem w żadnej dawce, także w dawce wzmacniającej inne leki przeciwwirusowe.Nie zaczynaj brania rytonawiru, jeśli przyjmujesz tikagrelor, i nie odstawiaj tikagreloru samodzielnie – od razu skontaktuj się z lekarzem albo zapytaj farmaceutę o bezpieczne rozwiązanie.szybki (godziny)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie zaczynaj brania rytonawiru, jeśli przyjmujesz tikagrelor, i nie odstawiaj tikagreloru samodzielnie – od razu skontaktuj się z lekarzem albo zapytaj farmaceutę o bezpieczne rozwiązanie.

Tych dwóch leków nie wolno przyjmować razem. Rytonawir sprawia, że lek przeciwpłytkowy tikagrelor gromadzi się w organizmie w dużo większej ilości niż powinien. To mocno zwiększa ryzyko groźnych krwawień, a także duszności i zbyt wolnej pracy serca. Dotyczy to również krótkiej kuracji na COVID-19 zawierającej rytonawir.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • krew w moczu lub czarne, smoliste stolce
  • wymioty z krwią lub fusowate
  • długie krwawienie z nosa lub dziąseł
  • duże siniaki bez wyraźnej przyczyny
  • silny ból głowy, zaburzenia mowy lub widzenia
  • nasilona duszność
  • zawroty głowy, omdlenie lub bardzo wolne bicie serca
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm, PK – transport
Początek
szybki (godziny)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Nie stosować tikagreloru razem z rytonawirem w żadnej dawce, także w dawce wzmacniającej inne leki przeciwwirusowe. Przeciwwskazanie dotyczy jednoczesnego stosowania tikagreloru i silnych inhibitorów CYP3A4, wśród których wymieniono rytonawir[1][2][3]. U pacjenta wymagającego podwójnej terapii przeciwpłytkowej i leczenia rytonawirem należy wspólnie z lekarzem prowadzącym wybrać inny inhibitor P2Y12 albo schemat przeciwwirusowy bez rytonawiru i bez innych silnych inhibitorów CYP3A4. Odstawienia tikagreloru nie należy przeprowadzać samodzielnie, bo przerwanie leczenia przeciwpłytkowego po ostrym zespole wieńcowym lub implantacji stentu zwiększa ryzyko zakrzepicy.

Skutek kliniczny

Wielokrotny wzrost narażenia na tikagrelor zwiększa ryzyko powikłań krwotocznych, w tym ciężkich, oraz nasila inne działania niepożądane tikagreloru, takie jak duszność i zaburzenia rytmu wolnego. Charakterystyka produktu tikagreloru wymienia rytonawir wprost w przeciwwskazaniach z powodu istotnego zwiększenia narażenia na tikagrelor[1].

Mechanizm

Rytonawiru nie wolno łączyć z tikagrelorem, ponieważ silnie hamuje on główną drogę eliminacji tikagreloru. Tikagrelor jest przede wszystkim substratem CYP3A4, a także substratem glikoproteiny P[1]. Rytonawir jest silnym inhibitorem CYP3A i CYP2D6 oraz wykazuje duże powinowactwo do glikoproteiny P i może hamować to białko transportowe[4]. Dla ketokonazolu jako modelowego silnego inhibitora CYP3A4 wykazano 2,4-krotne zwiększenie Cmax i 7,3-krotne zwiększenie AUC tikagreloru przy zmniejszeniu Cmax i AUC czynnego metabolitu odpowiednio o 89% i 56%, a charakterystyka produktu przewiduje podobne działanie rytonawiru[1].

Metabolizm i transportery

Wspólny mechanizm:

  • Rytonawir – inhibitor CYP3A4[5], tikagrelor – wrażliwy substrat CYP3A4[6]
  • Rytonawir – silny inhibitor P-gp[5], tikagrelor – substrat P-gp[7]
  • Tikagrelor – słaby inhibitor CYP3A4[6], rytonawir – wrażliwy substrat CYP3A4[5]
  • Rytonawir: inhibitor BCRP[5], inhibitor CYP3A4[5], silny inhibitor P-gp[5], induktor CYP1A2[5], induktor CYP2C19[5], induktor CYP2C8[5], induktor CYP2C9[5], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[5], wrażliwy substrat CYP3A4[5]
  • Tikagrelor: umiarkowany inhibitor BCRP[6], słaby inhibitor CYP3A4[6], słaby inhibitor P-gp[7], wrażliwy substrat CYP3A4[6], substrat P-gp[7]

Monitorować

  • objawy krwawienia (krwiomocz, smoliste stolce, krwawienia z nosa i dziąseł, rozległe siniaki)
  • duszność
  • czynność serca – bradykardia, omdlenia
  • morfologia krwi przy podejrzeniu krwawienia

Bezpieczniejsze alternatywy

prasugreldolutegrawirraltegrawir

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Brilique 90 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/brilique-100236165/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Atixarso 60 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/atixarso-100401517/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Tigrix 60 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/tigrix-100415324/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/norvir-100223530/
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/norvir-100223530/
  6. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
  7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Brilique. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/brilique-100236165/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneSymwastatyna+ RytonawirNie należy stosować symwastatyny razem z rytonawirem w żadnej dawce, także gdy rytonawir służy wyłącznie do wzmocnienia działania innego leku.Nie przyjmuj symwastatyny razem z rytonawirem i przed rozpoczęciem leczenia rytonawirem zapytaj lekarza, czy odstawić symwastatynę na czas kuracji albo zamienić ją na inny lek na cholesterol.szybki (godziny)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie przyjmuj symwastatyny razem z rytonawirem i przed rozpoczęciem leczenia rytonawirem zapytaj lekarza, czy odstawić symwastatynę na czas kuracji albo zamienić ją na inny lek na cholesterol.

Rytonawir sprawia, że lek na cholesterol symwastatyna gromadzi się w organizmie w dużo większej ilości niż zwykle. Może to wywołać ciężkie uszkodzenie mięśni, a w skrajnych przypadkach także uszkodzenie nerek. Tych leków nie wolno przyjmować razem, nawet przez kilka dni.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • bóle, kurcze lub osłabienie mięśni
  • tkliwość mięśni przy dotyku
  • ciemny, brunatny mocz
  • wyraźne zmniejszenie ilości oddawanego moczu
  • nietypowe zmęczenie lub gorączka z bólami mięśni
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm
Początek
szybki (godziny)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Nie należy stosować symwastatyny razem z rytonawirem w żadnej dawce, także gdy rytonawir służy wyłącznie do wzmocnienia działania innego leku. Charakterystyka produktu symwastatyny umieszcza inhibitory proteazy wirusa HIV i produkty zawierające kobicystat w przeciwwskazaniach[1][2][3]. Charakterystyka produktu rytonawiru wymienia symwastatynę w punkcie przeciwwskazań[4][5][6]. Jeśli leczenie silnym inhibitorem CYP3A4 jest konieczne, należy na czas tego leczenia przerwać symwastatynę i rozważyć inną statynę[1]. Przy przewlekłej terapii przeciwretrowirusowej najbezpieczniejsza jest statyna metabolizowana w niewielkim stopniu przez CYP3A4, a dawkę i ewentualne ograniczenia należy sprawdzić w charakterystyce produktu wybranej statyny i wzmacnianego leku przeciwwirusowego.

Skutek kliniczny

Połączenie grozi miopatią i rabdomiolizą, które mogą prowadzić do ostrego uszkodzenia nerek. Jednoczesne leczenie symwastatyną i silnymi inhibitorami CYP3A4 zwiększa ryzyko miopatii i rabdomiolizy[1]. Hamowanie metabolizmu leku podanego razem z rytonawirem zwiększa ryzyko istotnych klinicznie działań niepożądanych tego leku[4].

Mechanizm

Rytonawir silnie hamuje metabolizm symwastatyny, dlatego jej stężenie we krwi znacznie rośnie. Symwastatyna jest substratem CYP3A4, a jednoczesne stosowanie silnych inhibitorów CYP3A4 zwiększa stężenie symwastatyny i jej aktywnego kwasu w osoczu[1]. Rytonawir jest silnym inhibitorem biotransformacji z udziałem izoenzymów CYP3A i CYP2D6[4]. Rytonawir hamuje także glikoproteinę P[4]. Silne inhibitory CYP3A4, czyli substancje zwiększające AUC co najmniej pięciokrotnie, obejmują inhibitory proteazy wirusa HIV i produkty zawierające kobicystat[1]. Przy innych silnych inhibitorach CYP3A4 narażenie na kwas symwastatyny wzrastało ponad 10-krotnie (itrakonazol) i 11-krotnie (telitromycyna)[1].

Metabolizm i transportery

Wspólny mechanizm:

  • Rytonawir – inhibitor BCRP[7], symwastatyna – substrat BCRP[8]
  • Rytonawir – inhibitor CYP3A4[7], symwastatyna – wrażliwy substrat CYP3A4[9]
  • Symwastatyna: substrat BCRP[8], wrażliwy substrat CYP3A4[9], substrat OATP1B1[9], substrat OATP1B3[9]
  • Rytonawir: inhibitor BCRP[7], inhibitor CYP3A4[7], silny inhibitor P-gp[7], induktor CYP1A2[7], induktor CYP2C19[7], induktor CYP2C8[7], induktor CYP2C9[7], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[7], wrażliwy substrat CYP3A4[7]

Monitorować

  • bóle, osłabienie i tkliwość mięśni
  • aktywność kinazy kreatynowej (CK) przy objawach mięśniowych
  • kreatynina w surowicy przy podejrzeniu rabdomiolizy
  • ciemne zabarwienie moczu

Bezpieczniejsze alternatywy

prawastatynapitawastatynarosuwastatyna

Kiedy ocena się zmienia

Krótka kuracja (nirmatrelwir z rytonawirem)czas leczenia · rytonawirinne zaleceniePrzy krótkiej kuracji rytonawirem połączenie pozostaje przeciwwskazane, ale zamiast zmiany statyny zwykle wystarcza czasowe wstrzymanie symwastatyny na czas leczenia i przez kilka dni po nim, ponieważ hamowanie CYP3A przez rytonawir ustępuje stopniowo.
dawka ≤ 100 mg (dawka wzmacniająca)rytonawirinne zalecenieMała dawka rytonawiru stosowana do wzmocnienia innego inhibitora proteazy także silnie hamuje CYP3A, więc nie znosi przeciwwskazania, a dodatkowo trzeba sprawdzić przeciwwskazania wzmacnianego leku.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Zocor 10 10 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/zocor-10-100074640/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Vasilip 10 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/vasilip-100105641/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Simvasterol 10 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/simvasterol-100107060/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/norvir-100223530/
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Ritonavir Accord 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ritonavir-accord-100374750/
  6. Charakterystyka Produktu Leczniczego Ritonavir Aurovitas 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ritonavir-aurovitas-100430200/
  7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/norvir-100223530/
  8. Charakterystyka Produktu Leczniczego Zocor 10. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/zocor-10-100074640/
  9. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov

Pełny opis tej pary

Oznaczenia na tej stronie

  • Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
  • Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
  • Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
  • Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć

Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.

Zgłoś błąd lub sugestię

Zgłoszenie trafi do redakcji razem z adresem tej strony. Nie podawaj danych pacjenta. Zasady przetwarzania danych opisuje polityka prywatności.