Interakcje / Binimetynib / Binimetynib i typranawir
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Połączenie można stosować tylko pod ścisłą kontrolą onkologa i lekarza prowadzącego leczenie zakażenia HIV, a w miarę możliwości warto rozważyć schemat przeciwretrowirusowy bez typranawiru.
Powiedz onkologowi i lekarzowi od HIV, że bierzesz oba leki, rób zlecone badania krwi i nie odstawiaj żadnego z nich na własną rękę.
Niekorzystna interakcjaBinimetynib+ TypranawirPołączenie można stosować tylko pod ścisłą kontrolą onkologa i lekarza prowadzącego leczenie zakażenia HIV, a w miarę możliwości warto rozważyć schemat przeciwretrowirusowy bez typranawiru.Powiedz onkologowi i lekarzowi od HIV, że bierzesz oba leki, rób zlecone badania krwi i nie odstawiaj żadnego z nich na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Powiedz onkologowi i lekarzowi od HIV, że bierzesz oba leki, rób zlecone badania krwi i nie odstawiaj żadnego z nich na własną rękę.
Lek na HIV, który przyjmujesz, może z czasem osłabiać działanie leku przeciwnowotworowego. Oba leki mogą też obciążać wątrobę. Dlatego lekarze muszą wiedzieć o obu lekach i regularnie sprawdzać twoje wyniki.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- ciemny mocz
- ból pod prawym łukiem żebrowym
- nietypowe zmęczenie lub utrata apetytu
- nudności lub wymioty
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie można stosować tylko pod ścisłą kontrolą onkologa i lekarza prowadzącego leczenie zakażenia HIV, a w miarę możliwości warto rozważyć schemat przeciwretrowirusowy bez typranawiru. Charakterystyka binimetynibu zaleca ostrożność przy stosowaniu z lekami wpływającymi na jego metabolizm i transport.[1] Należy kontrolować czynność wątroby przed włączeniem i regularnie w trakcie skojarzenia oraz oceniać, czy leczenie nowotworu nie traci skuteczności. Zmiany schematu przeciwretrowirusowego nie należy wprowadzać bez lekarza prowadzącego leczenie HIV, bo typranawir stosuje się zwykle przy oporności wirusa na inne leki.
Skutek kliniczny
Najbardziej prawdopodobnym skutkiem jest stopniowe zmniejszenie stężenia binimetynibu i osłabienie leczenia przeciwnowotworowego. Na początku skojarzenia, przy przejściowym hamowaniu P-gp, możliwy jest odwrotny kierunek zmian ekspozycji. Dodatkowo rośnie ryzyko uszkodzenia wątroby z powodu sumowania hepatotoksyczności obu leków.
Mechanizm
Typranawir podawany z małą dawką rytonawiru w stanie stacjonarnym znacząco indukuje CYP1A2 i w niewielkim stopniu indukuje P-gp, choć po pierwszej dawce silnie hamuje P-gp.[2] Charakterystyka binimetynibu wskazuje, że induktory CYP1A2 oraz induktory P-gp mogą zmniejszać ekspozycję na binimetynib i osłabiać jego skuteczność.[1] Binimetynib jest głównie glukuronidowany przez UGT1A1, a nie wiadomo, czy typranawir hamuje, czy pobudza transferazy glukuronozylowe.[2] Oba leki mogą uszkadzać wątrobę, więc ich działania niepożądane w tym zakresie mogą się sumować.
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Typranawir – inhibitor CYP1A2[3], binimetynib – drugorzędny szlak substrat CYP1A2[4]
- Typranawir – inhibitor CYP2C19[3], binimetynib – drugorzędny szlak substrat CYP2C19[4]
- Typranawir – słaby inhibitor P-gp[3], binimetynib – substrat P-gp[4]
- Typranawir – induktor CYP1A2[3], binimetynib – drugorzędny szlak substrat CYP1A2[4]
- Typranawir – silny induktor P-gp[3], binimetynib – substrat P-gp[4]
- Binimetynib: słaby inhibitor CYP1A2[4], słaby inhibitor CYP2C9[4], słaby inhibitor OAT3[4], induktor CYP1A2[4], substrat BCRP[4], drugorzędny szlak substrat CYP1A2[4], drugorzędny szlak substrat CYP2C19[4], substrat P-gp[4], substrat UGT1A1[4]
- Typranawir: inhibitor CYP1A2[3], inhibitor CYP2C19[3], inhibitor CYP2C9[3], inhibitor CYP2D6[3], inhibitor CYP3A4[3], słaby inhibitor P-gp[3], induktor CYP1A2[3], induktor CYP2C9[3], induktor CYP3A4[3], silny induktor P-gp[3], wrażliwy substrat CYP3A4[5], substrat P-gp[3]
Monitorować
- aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny
- odpowiedź guza na leczenie w kolejnych badaniach obrazowych
- objawy uszkodzenia wątroby
- działania niepożądane binimetynibu w pierwszych dniach skojarzenia
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Kilka dniczas leczenia · typranawir | inne zalecenie | Indukcja CYP1A2 i P-gp rozwija się po kilku dniach podawania typranawiru z rytonawirem, natomiast po pierwszej dawce dominuje silne hamowanie P-gp. Na początku skojarzenia należy zwracać uwagę na działania niepożądane binimetynibu, a później na możliwy spadek skuteczności. |
| Odstawienie typranawiru w trakcie leczenia binimetynibemkolejność włączenia · typranawir | inne zalecenie | Po odstawieniu typranawiru indukcja stopniowo wygasa, więc ekspozycja na binimetynib może wzrosnąć i trzeba ponownie ocenić tolerancję leczenia. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Mektovi 15 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/mektovi-100411243/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus 250 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Mektovi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/mektovi-100411243/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Alkohol przy tych lekach
Interakcja nieistotna klinicznieBinimetyniba alkoholNie trzeba zmieniać dawkowania binimetynibu ani zakazywać okazjonalnego, umiarkowanego spożycia alkoholu.Możesz okazjonalnie wypić niewielką ilość alkoholu, ale nie pij dużo ani codziennie i zapytaj lekarza, jeśli masz chorą wątrobę.nieznanyteoretyczne
Interakcja nieistotna klinicznie
Możesz okazjonalnie wypić niewielką ilość alkoholu, ale nie pij dużo ani codziennie i zapytaj lekarza, jeśli masz chorą wątrobę.
Ten lek nie wchodzi w znane interakcje z alkoholem i okazjonalne wypicie niewielkiej ilości alkoholu nie powinno ci zaszkodzić. Lek może jednak obciążać wątrobę i mięśnie oraz wywoływać biegunkę i nudności, a duże ilości alkoholu działają podobnie. Dlatego nie pij dużo ani codziennie. Alkohol poliwinylowy wymieniony w składzie tabletki to składnik otoczki, a nie alkohol do picia.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- ciemny mocz
- silne lub nietypowe bóle i osłabienie mięśni
- nasilona biegunka, nudności lub wymioty
- ból w prawym podżebrzu
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie trzeba zmieniać dawkowania binimetynibu ani zakazywać okazjonalnego, umiarkowanego spożycia alkoholu. Należy odradzać picie dużych ilości alkoholu i picie regularne, ponieważ może to nakładać się na hepatotoksyczność i toksyczność mięśniową leku oraz zaburzać interpretację prób wątrobowych i aktywności kinazy kreatynowej.
Skutek kliniczny
Przy umiarkowanym spożyciu alkoholu nie należy się spodziewać istotnych klinicznie skutków. Przy piciu dużych ilości lub regularnym piciu teoretycznie może wzrosnąć ryzyko uszkodzenia wątroby, zwiększenia aktywności kinazy kreatynowej z bólami mięśni, nasilenia biegunki, nudności i wymiotów oraz nadciśnienia tętniczego, a także utrudniona może być ocena wyników badań kontrolnych.
Mechanizm
Nie opisano interakcji farmakokinetycznej ani farmakodynamicznej binimetynibu z etanolem. ChPL binimetynibu nie wymienia alkoholu ani w przeciwwskazaniach, ani w interakcjach[1] Jedyny alkohol w składzie tabletek to alkohol poliwinylowy w otoczce, czyli substancja pomocnicza niezwiązana z etanolem[1] Binimetynib jest metabolizowany głównie przez glukuronidację zależną od UGT1A1[1] Etanol nie jest znanym klinicznie istotnym induktorem ani inhibitorem tej drogi, dlatego nie należy oczekiwać zmiany ekspozycji na lek. Teoretycznie możliwe jest jedynie sumowanie działań niepożądanych, ponieważ zarówno binimetynib, jak i nadmierne spożycie alkoholu mogą uszkadzać wątrobę, podnosić aktywność kinazy kreatynowej i nasilać dolegliwości żołądkowo-jelitowe.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- aktywność aminotransferaz (AlAT, AspAT) i stężenie bilirubiny
- aktywność kinazy kreatynowej i bóle mięśni
- ciśnienie tętnicze
- nasilenie biegunki, nudności i wymiotów
Kiedy ocena się zmienia
| Duże ilości lub regularne, codzienne picieilość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Przy dużym lub regularnym spożyciu alkoholu teoretycznie sumuje się hepatotoksyczność i toksyczność mięśniowa binimetynibu z działaniem etanolu, a nieprawidłowe wyniki prób wątrobowych i kinazy kreatynowej trudniej przypisać lekowi. Warto zapytać o ilość wypijanego alkoholu i poinformować pacjenta o objawach uszkodzenia wątroby i mięśni. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Mektovi 15 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/mektovi-100411243/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Mektovi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/mektovi-100411243/
Niekorzystna interakcjaTypranawira alkoholZalecaj ograniczenie alkoholu do minimum, a u pacjentów pijących regularnie lub nadmiernie jego unikanie.Ogranicz alkohol do minimum, a jeśli pijesz regularnie, powiedz o tym lekarzowi i nie pomijaj badań wątroby.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Ogranicz alkohol do minimum, a jeśli pijesz regularnie, powiedz o tym lekarzowi i nie pomijaj badań wątroby.
Ten lek na HIV może obciążać wątrobę, a alkohol działa na nią podobnie. Picie alkoholu, zwłaszcza regularne, zwiększa więc ryzyko uszkodzenia wątroby. Alkohol utrudnia też pamiętanie o regularnym przyjmowaniu dawek, a to jest kluczowe dla skuteczności leczenia. Kapsułki zawierają bardzo małą ilość alkoholu, która sama nie daje odczuwalnych skutków.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- ciemny mocz lub jasny stolec
- ból pod prawym łukiem żebrowym
- nudności, wymioty, brak apetytu
- nietypowe zmęczenie
- ból lub sztywność stawów, zwłaszcza biodra
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Zalecaj ograniczenie alkoholu do minimum, a u pacjentów pijących regularnie lub nadmiernie jego unikanie. U osób z wywiadem nadużywania alkoholu przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia oceniaj czynność wątroby, a przy rozpoznaniu zaburzenia czynności wątroby w klasie B lub C według Childa-Pugha typranawir jest przeciwwskazany.[1] U pacjentów leczonych disulfiramem z powodu uzależnienia od alkoholu pamiętaj o etanolu zawartym w kapsułkach.[1]
Skutek kliniczny
Regularne lub nadmierne picie alkoholu może zwiększać ryzyko polekowego zapalenia wątroby i niewydolności wątroby w trakcie leczenia typranawirem z rytonawirem. Picie alkoholu sprzyja też pomijaniu dawek, co przy leczeniu HIV grozi utratą kontroli wiremii i narastaniem oporności wirusa. Przewlekłe picie alkoholu jest jednym z czynników ryzyka martwicy kości.[1]
Mechanizm
Główne ryzyko połączenia wynika z sumowania się działania uszkadzającego wątrobę. Typranawir podawany z małą dawką rytonawiru należy do inhibitorów proteazy HIV o największym potencjale hepatotoksycznym, a etanol, zwłaszcza pity regularnie, sam uszkadza wątrobę. Charakterystyka produktu nie wymienia alkoholu wśród przeciwwskazań ani nie zaleca jego unikania, przeciwwskazuje natomiast stosowanie leku u pacjentów z umiarkowanym lub ciężkim zaburzeniem czynności wątroby (klasa B lub C w skali Childa-Pugha).[1] Alkoholowa choroba wątroby może więc wykluczyć leczenie typranawirem. ChPL wymienia też spożywanie alkoholu jako jeden z czynników ryzyka martwicy kości u pacjentów leczonych przeciwretrowirusowo.[1] Kapsułki miękkie zawierają etanol jako substancję pomocniczą (100 mg w kapsułce, do 200 mg w dawce), co może wywołać reakcję disulfiramową u osób przyjmujących disulfiram lub metronidazol.[1] Sama ilość etanolu w kapsułce nie powoduje zauważalnych skutków.[1] Nie ma badań farmakokinetycznych oceniających wpływ etanolu na stężenie typranawiru.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- aktywność AlAT i AspAT
- stężenie bilirubiny
- objawy zapalenia wątroby (zmęczenie, nudności, żółtaczka, ciemny mocz)
- regularność przyjmowania dawek
- bóle i sztywność stawów
Kiedy ocena się zmienia
| Okazjonalnie, nie więcej niż 1 porcja standardowailość alkoholu · pacjent | ryzyko maleje | Okazjonalne spożycie niewielkiej ilości alkoholu u pacjenta z prawidłową czynnością wątroby wiąże się z małym ryzykiem, wystarczy poinformować o objawach uszkodzenia wątroby. |
| Regularne picie lub uzależnienie od alkoholuczas leczenia · pacjent | inne zalecenie | U pacjentów nadużywających alkoholu należy ocenić czynność wątroby, przy zaburzeniu w klasie B lub C według Childa-Pugha typranawir jest przeciwwskazany. |
| Kapsułki miękkiepostać · alkohol | inne zalecenie | Etanol zawarty w kapsułkach (do 200 mg w dawce) może wywołać reakcję disulfiramową u pacjentów przyjmujących disulfiram lub metronidazol. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus 250 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Inne interakcje tych leków 82
Połączenie przeciwwskazaneInhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir)+ Alfa-adrenolityki urologiczne (np. tamsulosyna, sylodosyna, alfuzosyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i alfa-adrenolityku urologicznego należy unikać tego połączenia albo, gdy jest konieczne, wybrać lek o najmniejszym ryzyku i ściśle kontrolować ciśnienie tętnicze.Jeśli bierzesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy i lek na prostatę z grupy alfa-blokerów, nie zaczynaj ani nie łącz ich bez rozmowy z lekarzem, a gdy już je bierzesz razem, wstawaj powoli i zgłoś lekarzowi zawroty głowy lub omdlenie.szybki (godziny)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli bierzesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy i lek na prostatę z grupy alfa-blokerów, nie zaczynaj ani nie łącz ich bez rozmowy z lekarzem, a gdy już je bierzesz razem, wstawaj powoli i zgłoś lekarzowi zawroty głowy lub omdlenie.
Niektóre leki na HIV, takie jak darunawir, atazanawir czy rytonawir, spowalniają usuwanie z organizmu leków na prostatę, takich jak alfuzosyna, sylodosyna czy tamsulosyna. Lek na prostatę gromadzi się wtedy we krwi i działa silniej niż powinien. Może to mocno obniżyć ciśnienie, zwłaszcza przy wstawaniu, i grozić zawrotami głowy, omdleniem lub upadkiem. Terazosyna jest wyjątkiem, bo organizm usuwa ją inną drogą.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zawroty głowy lub pociemnienie przed oczami przy wstawaniu
- omdlenie lub upadek
- kołatanie serca lub szybkie bicie serca
- silne osłabienie i senność
- bolesny wzwód trwający kilka godzin
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i alfa-adrenolityku urologicznego należy unikać tego połączenia albo, gdy jest konieczne, wybrać lek o najmniejszym ryzyku i ściśle kontrolować ciśnienie tętnicze. Alfuzosyna jest przeciwwskazana z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i inhibitorami proteazy wzmacnianymi rytonawirem. Nie należy jej z nimi łączyć. Sylodosyny nie zaleca się łączyć z silnymi inhibitorami CYP3A4. Tamsulosynę można rozważyć tylko ostrożnie, w najniższej dawce, z oceną ciśnienia w pozycji stojącej po rozpoczęciu leczenia. Jeśli pacjent wymaga alfa-adrenolityku, rozsądną opcją jest terazosyna z miareczkowaniem dawki od najniższej. Można też zamiast niego zastosować inhibitor 5-alfa-reduktazy. Gdy zmiana leczenia przeciwwirusowego jest możliwa, warto rozważyć schemat bez inhibitora proteazy i bez wzmacniacza farmakokinetycznego.
Skutek kliniczny
Większe stężenie alfa-adrenolityku nasila jego działanie rozszerzające naczynia. Może to dać hipotonię ortostatyczną, zawroty głowy, omdlenia i upadki, a także tachykardię odruchową. Alfuzosyna wydłuża odstęp QT zależnie od stężenia. To ryzyko sumuje się z działaniem sakwinawiru i rytonawiru, które same wydłużają QT. Najsilniejszy wzrost stężeń dotyczy alfuzosyny i sylodosyny. Przy tamsulosynie wzrost jest mniejszy, ale nadal może mieć znaczenie kliniczne.
Mechanizm
Inhibitory proteazy, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem, są silnymi inhibitorami CYP3A4. Dotyczy to też leków, które podaje się zawsze z rytonawirem, jak darunawir, typranawir czy sakwinawir. Alfuzosyna, sylodosyna i tamsulosyna są w dużej mierze metabolizowane przez CYP3A4. Gdy ten szlak zostaje zahamowany, ich stężenie we krwi wyraźnie rośnie i utrzymuje się dłużej. W przypadku sylodosyny dochodzi jeszcze hamowanie glikoproteiny P. Mechanizm jest wspólny dla całej grupy inhibitorów proteazy. W grupie alfa-adrenolityków dotyczy alfuzosyny, sylodosyny i tamsulosyny, ale nie terazosyny.
Monitorować
- ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej, szczególnie w pierwszych dniach połączenia
- objawy hipotonii ortostatycznej: zawroty głowy, omdlenia, upadki
- częstość akcji serca
- EKG z oceną odstępu QT przy połączeniu z sakwinawirem lub u pacjentów z innymi czynnikami ryzyka wydłużenia QT
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych hipotonia ortostatyczna częściej prowadzi do upadków i złamań. Nasilenie działania alfa-adrenolityku jest u nich szczególnie niebezpieczne, więc należy unikać połączenia lub stosować najniższe dawki z kontrolą ciśnienia w pozycji stojącej. |
| Inhibitor proteazy dołączony do stałego leczenia alfa-adrenolitykiemkolejność włączenia · inhibitory proteazy | inne zalecenie | Gdy inhibitor proteazy, zwłaszcza wzmacniany rytonawirem, dołącza się do wcześniej dobrze tolerowanego alfa-adrenolityku, stężenie alfa-adrenolityku rośnie w ciągu kilku dni. Należy wtedy odstawić alfuzosynę lub sylodosynę i zamienić je na lek bez tej interakcji. Przy tamsulosynie trzeba rozważyć zmniejszenie dawki i kontrolować ciśnienie w pierwszych dniach. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Accord 75 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/darunavir-accord-100407537/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz 100 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/reyataz-100125810/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Krka 200 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/atazanavir-krka-100402296/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Accord 150 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/atazanavir-accord-100399016/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/prezista-100201988/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Krka 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/darunavir-krka-100401954/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Omnic Ocas 0,4 0,4 mg, tabletki powlekane o przedłużonym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/omnic-ocas-0-4-100136340/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tanyz 0,4 mg, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/tanyz-100158198/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tamsudil 0,4 mg, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu, twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/tamsudil-100158488/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Silodosin Recordati 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/silodosin-recordati-100416861/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Urorec 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/urorec-100074739/
Połączenie przeciwwskazaneInhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir)+ Inhibitory fosfodiesterazy typu 5 (np. syldenafil, tadalafil, wardenafil) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i inhibitora fosfodiesterazy typu 5 należy podawać inhibitor PDE5 w najmniejszej dawce i z wydłużonym odstępem między dawkami albo całkowicie zrezygnować z połączenia, gdy charakterystyka produktu je przeciwwskazuje.Jeśli przyjmujesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy, nie bierz żadnego leku na erekcję ani na nadciśnienie płucne z tej grupy bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą, bo może być potrzebna znacznie mniejsza dawka albo inny lek.szybki (godziny)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy, nie bierz żadnego leku na erekcję ani na nadciśnienie płucne z tej grupy bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą, bo może być potrzebna znacznie mniejsza dawka albo inny lek.
Niektóre leki na HIV, takie jak darunawir, atazanawir czy rytonawir, spowalniają usuwanie z organizmu leków na zaburzenia erekcji, takich jak syldenafil, tadalafil, wardenafil czy awanafil. Lek na erekcję działa wtedy dużo silniej i dłużej, niż powinien. Może to wywołać silny spadek ciśnienia, omdlenie, zaburzenia widzenia albo długi, bolesny wzwód. Część tych połączeń jest całkowicie zakazana, a przy innych potrzebna jest wyraźnie mniejsza dawka.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silne zawroty głowy lub uczucie zbliżającego się omdlenia
- omdlenie
- nagłe pogorszenie lub utrata widzenia
- wzwód trwający kilka godzin lub bolesny
- kołatanie serca lub ból w klatce piersiowej
- silny ból głowy
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i inhibitora fosfodiesterazy typu 5 należy podawać inhibitor PDE5 w najmniejszej dawce i z wydłużonym odstępem między dawkami albo całkowicie zrezygnować z połączenia, gdy charakterystyka produktu je przeciwwskazuje. Awanafil jest przeciwwskazany z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i inhibitorami proteazy wzmacnianymi rytonawirem, dlatego tego połączenia nie należy stosować. Wardenafil jest przeciwwskazany z rytonawirem, a z pozostałymi inhibitorami proteazy należy go unikać, przy sakwinawirze także z powodu ryzyka wydłużenia odstępu QT. Syldenafil i tadalafil w leczeniu zaburzeń erekcji można stosować tylko w zredukowanej dawce i rzadziej niż zwykle, zgodnie z zaleceniami charakterystyki produktu. Przewlekłe stosowanie syldenafilu w tętniczym nadciśnieniu płucnym u pacjenta przyjmującego inhibitor proteazy jest przeciwwskazane, a tadalafil w tym wskazaniu wymaga specjalnego schematu włączania i odstawiania[1]. Pacjenta należy poinformować o objawach przedawkowania inhibitora PDE5 i bezwzględnym zakazie łączenia z azotanami.
Skutek kliniczny
Nasilenie i wydłużenie działania inhibitora PDE5 z ryzykiem ciężkiego niedociśnienia, zawrotów głowy, omdlenia, zaburzeń widzenia, bólu głowy, zaczerwienienia twarzy oraz przedłużonego, bolesnego wzwodu (priapizmu). Przy wardenafilu skojarzonym z sakwinawirem dochodzi ryzyko addycyjnego wydłużenia odstępu QT. Skutek dotyczy wszystkich par obu grup, a różnice w kwalifikacji wynikają z wrażliwości poszczególnych inhibitorów PDE5 i ze wskazania, w którym są stosowane.
Mechanizm
Inhibitory proteazy HIV, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem, silnie hamują izoenzym CYP3A4 w wątrobie i ścianie jelita. Wszystkie inhibitory fosfodiesterazy typu 5 są metabolizowane głównie przez CYP3A4, dlatego ich stężenie we krwi wyraźnie rośnie, a okres półtrwania się wydłuża. Mechanizm jest wspólny dla całej klasy. Typranawir sam indukuje część enzymów, ale stosowany jest zawsze z rytonawirem, więc wypadkowym efektem jest hamowanie metabolizmu inhibitora PDE5. Fosamprenawir działa przez swój aktywny metabolit amprenawir i również jest wzmacniany rytonawirem.
Monitorować
- ciśnienie tętnicze, zwłaszcza po pierwszej dawce inhibitora PDE5
- objawy niedociśnienia ortostatycznego i omdlenia
- zaburzenia widzenia
- przedłużony lub bolesny wzwód
- EKG i odstęp QT przy skojarzeniu sakwinawiru z wardenafilem
- tolerancja wysiłku i objawy niewydolności prawej komory u pacjentów z nadciśnieniem płucnym
Kiedy ocena się zmienia
| Regularne dawkowanie w tętniczym nadciśnieniu płucnymdawka · inhibitory fosfodiesterazy typu 5 | ryzyko rośnie | Przewlekłe podawanie syldenafilu w nadciśnieniu płucnym z inhibitorem proteazy jest przeciwwskazane, ponieważ utrzymująca się wysoka ekspozycja grozi ciężkim niedociśnieniem. Tadalafil w tym wskazaniu można stosować wyłącznie według specjalnego schematu z charakterystyki produktu, pod kontrolą lekarza prowadzącego. |
| Włączanie inhibitora proteazy u pacjenta już leczonego inhibitorem PDE5kolejność włączenia · inhibitory fosfodiesterazy typu 5 | inne zalecenie | Gdy inhibitor proteazy jest włączany u pacjenta przyjmującego regularnie inhibitor PDE5, należy przerwać podawanie inhibitora PDE5 przed rozpoczęciem terapii przeciwretrowirusowej i po ustabilizowaniu jej ponownie włączyć go od najmniejszej dawki. Gdy kolejność jest odwrotna, inhibitor PDE5 rozpoczyna się od najmniejszej dawki. |
Źródła
- Chinello P, Cicalini S, Pichini S, Pacifici R, Tempestilli M, Petrosillo N. Sildenafil plasma concentrations in two HIV patients with pulmonary hypertension treated with ritonavir-boosted protease inhibitors. Curr HIV Res. 2012;10(2):162-4. doi: 10.2174/157016212799937263. PMID: 22329523.
Połączenie przeciwwskazaneInne leki nasercowe (np. iwabradyna, ranolazyna, mawakamten)+ Inhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir) klasaJednoczesnego stosowania inhibitora proteazy HIV i leku nasercowego zależnego od CYP3A4 należy unikać, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane w ChPL albo wymaga zmiany leczenia.Jeśli bierzesz lek na serce i lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy albo rytonawir w leczeniu COVID-19, nie łącz ich bez zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie o obu lekach.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli bierzesz lek na serce i lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy albo rytonawir w leczeniu COVID-19, nie łącz ich bez zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie o obu lekach.
Niektóre leki na HIV, takie jak rytonawir, darunawir czy atazanawir, mocno spowalniają usuwanie z organizmu części leków na serce. Dotyczy to zwłaszcza ranolazyny, iwabradyny i mawakamtenu, których może wtedy we krwi zrobić się za dużo. Może to spowodować groźne zwolnienie lub zaburzenia rytmu serca, omdlenia albo osłabienie pracy serca. Trimetazydyna, meldonium, koenzym Q10 i preparaty z głogu nie stwarzają tego problemu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- bardzo wolne bicie serca
- kołatanie serca lub nierówny rytm
- zawroty głowy lub omdlenie
- błyski lub jasne plamy w polu widzenia
- duszność, obrzęki nóg lub nagłe osłabienie
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania inhibitora proteazy HIV i leku nasercowego zależnego od CYP3A4 należy unikać, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane w ChPL albo wymaga zmiany leczenia. Ranolazyna i iwabradyna są przeciwwskazane z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i innymi inhibitorami proteazy HIV, i należy je odstawić lub zastąpić innym lekiem. Mawakamtenu nie należy włączać u pacjenta leczonego wzmacnianym inhibitorem proteazy bez konsultacji kardiologicznej, a u osób słabo metabolizujących przez CYP2C19 połączenie jest przeciwwskazane. Dotyczy to także krótkiej kuracji nirmatrelwirem z rytonawirem w COVID-19, a po jej zakończeniu z ponownym włączeniem ranolazyny lub iwabradyny trzeba odczekać kilka dni[1]. Jeżeli lek nasercowy jest niezbędny, rozważ z lekarzem prowadzącym leczenie HIV zmianę schematu na niewzmacniany inhibitor integrazy.
Skutek kliniczny
Przy ranolazynie wzrost stężenia grozi wydłużeniem odstępu QT, częstoskurczem typu torsade de pointes, zawrotami głowy, nudnościami i omdleniami. Przy iwabradynie grozi ciężką bradykardią, blokiem przedsionkowo-komorowym, zaburzeniami widzenia typu fosfenów i arytmią komorową wtórną do bradykardii. Przy mawakamtenie grozi nadmiernym spadkiem frakcji wyrzutowej lewej komory i niewydolnością serca. Interakcja dotyczy wszystkich inhibitorów proteazy z listy, ale nie wszystkich leków nasercowych – leki nie zależne od CYP3A4 są wyjątkami.
Mechanizm
Inhibitory proteazy HIV, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem lub kobicystatem, silnie hamują CYP3A4, a część z nich także glikoproteinę P[2]. Ranolazyna, iwabradyna i mawakamten są metabolizowane w dużej mierze przez CYP3A4, a ranolazyna jest dodatkowo substratem glikoproteiny P, dlatego ich stężenie we krwi wielokrotnie rośnie. Sakwinawir i atazanawir dodatkowo wydłużają odstęp PR lub QT, co sumuje się z wydłużeniem QT po ranolazynie i z bradykardią po iwabradynie. Hamowanie CYP3A4 przez rytonawir utrzymuje się jeszcze kilka dni po jego odstawieniu.
Monitorować
- częstość rytmu serca
- EKG z oceną odstępów QTc i PR
- ciśnienie tętnicze
- objawy niewydolności serca i frakcja wyrzutowa lewej komory przy mawakamtenie
- zawroty głowy, omdlenia i zaburzenia widzenia
Źródła
- Casey B, Vernick RC, Bahekar A, Patel D, Ncogo Alene I. Ranolazine Toxicity Secondary to Paxlovid. Cureus. 2023;15(4):e37153. doi: 10.7759/cureus.37153. PMID: 37153311.
- Maideen NMP, Kandasamy K, Balasubramanian R. Pharmacokinetic Interactions of Paxlovid Involving CYP3A Enzymes and P-gp Transporter: An Overview of Clinical Data. Curr Drug Metab. 2024;25(9):639-652. doi: 10.2174/0113892002320326250123082112. PMID: 39917926.
Połączenie przeciwwskazaneSymwastatyna+ TypranawirNie łączyć symwastatyny z typranawirem podawanym z rytonawirem, ponieważ obie charakterystyki ujmują to połączenie w przeciwwskazaniach.Nie przyjmuj symwastatyny razem z typranawirem i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który dobierze ci inny lek na cholesterol.szybki (godziny)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj symwastatyny razem z typranawirem i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który dobierze ci inny lek na cholesterol.
Lek na HIV typranawir bardzo mocno zwiększa ilość symwastatyny we krwi. Może to uszkodzić mięśnie, a w ciężkich przypadkach także nerki. Tych leków nie wolno przyjmować razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- ból lub tkliwość mięśni bez wyraźnej przyczyny
- osłabienie mięśni
- ciemny, brązowy mocz
- gorączka i złe samopoczucie razem z bólem mięśni
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Nie łączyć symwastatyny z typranawirem podawanym z rytonawirem, ponieważ obie charakterystyki ujmują to połączenie w przeciwwskazaniach[1][2]. Jeśli leczenie przeciwretrowirusowe typranawirem jest konieczne, symwastatynę należy odstawić na cały czas jego stosowania i rozważyć statynę innego rodzaju[2]. Zamiennik należy dobrać z uwzględnieniem charakterystyki typranawiru, zaczynając od małej dawki i kontrolując tolerancję.
Skutek kliniczny
Wzrost stężenia symwastatyny i kwasu symwastatyny zwiększa ryzyko miopatii i rabdomiolizy, które może prowadzić do ostrego uszkodzenia nerek i zagrażać życiu[2].
Mechanizm
Typranawir podawany z małą dawką rytonawiru silnie hamuje wątrobową i jelitową aktywność CYP3A4, co wykazano w badaniu typu koktajl z midazolamem u zdrowych ochotników[1]. Symwastatyna jest substratem CYP3A4, a silne inhibitory tego enzymu zwiększają stężenie symwastatyny i jej aktywnego kwasu w osoczu, np. itrakonazol zwiększał narażenie na kwas symwastatyny ponad 10-krotnie[2].
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Typranawir – inhibitor CYP3A4[3], symwastatyna – wrażliwy substrat CYP3A4[4]
- Typranawir – induktor CYP3A4[3], symwastatyna – wrażliwy substrat CYP3A4[4]
- Symwastatyna: substrat BCRP[5], wrażliwy substrat CYP3A4[4], substrat OATP1B1[4], substrat OATP1B3[4]
- Typranawir: inhibitor CYP1A2[3], inhibitor CYP2C19[3], inhibitor CYP2C9[3], inhibitor CYP2D6[3], inhibitor CYP3A4[3], słaby inhibitor P-gp[3], induktor CYP1A2[3], induktor CYP2C9[3], induktor CYP3A4[3], silny induktor P-gp[3], wrażliwy substrat CYP3A4[4], substrat P-gp[3]
Monitorować
- objawy ze strony mięśni (ból, tkliwość, osłabienie)
- aktywność kinazy kreatynowej przy objawach mięśniowych
- czynność nerek i barwa moczu przy podejrzeniu rabdomiolizy
Bezpieczniejsze alternatywy
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus 250 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zocor 10 10 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/zocor-10-100074640/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zocor 10. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/zocor-10-100074640/
Połączenie przeciwwskazaneTypranawir+ LowastatynaNie łącz lowastatyny z typranawirem podawanym z rytonawirem, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane w charakterystyce typranawiru oraz w charakterystykach lowastatyny, które wykluczają jednoczesne stosowanie inhibitorów proteazy HIV.Nie przyjmuj lowastatyny razem z typranawirem i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który dobierze ci inny lek na cholesterol – nie odstawiaj sam leków na HIV.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj lowastatyny razem z typranawirem i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który dobierze ci inny lek na cholesterol – nie odstawiaj sam leków na HIV.
Lek na HIV typranawir bardzo mocno spowalnia usuwanie z organizmu lowastatyny, czyli leku obniżającego cholesterol. Przez to lowastatyna gromadzi się we krwi i może uszkodzić mięśnie, a w ciężkich przypadkach także nerki. Tych dwóch leków nie wolno przyjmować razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- ból, tkliwość lub osłabienie mięśni bez wyraźnej przyczyny
- ciemny, brunatny mocz
- wyraźne zmęczenie, gorączka lub zmniejszona ilość oddawanego moczu
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz lowastatyny z typranawirem podawanym z rytonawirem, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane w charakterystyce typranawiru[1] oraz w charakterystykach lowastatyny, które wykluczają jednoczesne stosowanie inhibitorów proteazy HIV[2][3][4]. Jeśli pacjent wymaga leczenia hipolipemizującego w trakcie terapii typranawirem, lowastatynę należy odstawić i zastąpić statyną w mniejszym stopniu zależną od CYP3A4, zaczynając od małej dawki i kontrolując tolerancję. Decyzję o zamianie podejmuje lekarz prowadzący, najlepiej w porozumieniu z ośrodkiem leczącym zakażenie HIV.
Skutek kliniczny
Wzrost stężenia lowastatyny zwiększa ryzyko miopatii i rabdomiolizy, która może prowadzić do ostrej niewydolności nerek i zagrażać życiu. Charakterystyka typranawiru zalicza inhibitory reduktazy HMG-CoA, takie jak lowastatyna, do leków, których zwiększenie stężenia może spowodować poważne lub zagrażające życiu powikłania[1].
Mechanizm
Typranawir podawany z małą dawką rytonawiru silnie hamuje wątrobową i jelitową aktywność CYP3A4, co wykazano w badaniu typu „koktajl” z midazolamem u zdrowych ochotników[1]. Lowastatyna jest metabolizowana przez CYP3A4, a silne inhibitory tego enzymu, w tym inhibitory proteazy HIV, zmniejszają jej eliminację i zwiększają ryzyko miopatii[2]. W efekcie stężenie lowastatyny i jej aktywnych metabolitów w osoczu może znacznie wzrosnąć.
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Typranawir – inhibitor CYP3A4[5], lowastatyna – wrażliwy substrat CYP3A4[6]
- Typranawir – induktor CYP3A4[5], lowastatyna – wrażliwy substrat CYP3A4[6]
- Typranawir: inhibitor CYP1A2[5], inhibitor CYP2C19[5], inhibitor CYP2C9[5], inhibitor CYP2D6[5], inhibitor CYP3A4[5], słaby inhibitor P-gp[5], induktor CYP1A2[5], induktor CYP2C9[5], induktor CYP3A4[5], silny induktor P-gp[5], wrażliwy substrat CYP3A4[6], substrat P-gp[5]
- Lowastatyna: wrażliwy substrat CYP3A4[6], substrat OATP1B1[6]
Monitorować
- bóle i osłabienie mięśni
- aktywność kinazy kreatynowej (CK) przy objawach mięśniowych
- barwa moczu i czynność nerek przy podejrzeniu rabdomiolizy
Bezpieczniejsze alternatywy
prawastatynarozuwastatynafluwastatyna
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus 250 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Liprox 20 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/liprox-100246614/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Lovastin 20 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/lovastin-100080071/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Lovasterol 20 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/lovasterol-100096942/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Połączenie przeciwwskazaneTypranawir+ TikagrelorNie łącz tikagreloru z typranawirem podawanym z rytonawirem, ponieważ charakterystyki tikagreloru wymieniają rytonawir i silne inhibitory CYP3A4 w przeciwwskazaniach.Nie zaczynaj brać tikagreloru razem z typranawirem i natychmiast skontaktuj się z lekarzem, jeśli dostałeś oba leki, ale nie odstawiaj żadnego z nich samodzielnie.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie zaczynaj brać tikagreloru razem z typranawirem i natychmiast skontaktuj się z lekarzem, jeśli dostałeś oba leki, ale nie odstawiaj żadnego z nich samodzielnie.
Lek na HIV typranawir, który bierzesz razem z rytonawirem, silnie hamuje usuwanie tikagreloru z organizmu. Tikagrelor może się wtedy gromadzić we krwi i wywołać groźne krwawienia. Tych leków nie wolno przyjmować razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- krew w moczu lub czarne, smoliste stolce
- krwawienie z nosa lub dziąseł, które trudno zatrzymać
- nietypowe siniaki
- silny ból głowy, zaburzenia widzenia lub mowy
- nasilona duszność
- zawroty głowy lub omdlenie
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz tikagreloru z typranawirem podawanym z rytonawirem, ponieważ charakterystyki tikagreloru wymieniają rytonawir i silne inhibitory CYP3A4 w przeciwwskazaniach.[1][2][3] Gdy wskazane jest podwójne leczenie przeciwpłytkowe, należy razem z lekarzem prowadzącym leczenie HIV rozważyć zmianę schematu przeciwretrowirusowego na niezawierający wzmacniacza farmakokinetycznego albo zastosowanie innego inhibitora P2Y12 z oceną jego interakcji ze wzmocnionym inhibitorem proteazy. Jeśli pacjent już otrzymał oba leki, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem i obserwować pacjenta pod kątem krwawień.
Skutek kliniczny
Wielokrotne zwiększenie narażenia na tikagrelor grozi poważnymi krwawieniami, w tym zagrażającymi życiu, oraz nasileniem innych działań niepożądanych tikagreloru, takich jak duszność i bradyarytmie. Jednocześnie zmiana proporcji tikagreloru do czynnego metabolitu czyni efekt przeciwpłytkowy trudnym do przewidzenia. Sam typranawir był wiązany z doniesieniami o krwawieniach, w tym śródczaszkowych, co może dodatkowo zwiększać ryzyko.
Mechanizm
Typranawir podawany zawsze z małą dawką rytonawiru silnie hamuje wątrobową i jelitową aktywność CYP3A4, a tikagrelor jest przede wszystkim substratem CYP3A4.[4] Charakterystyka tikagreloru zalicza rytonawir do silnych inhibitorów CYP3A4, których jednoczesne stosowanie z tikagrelorem jest przeciwwskazane.[1] Po silnym inhibitorze CYP3A4 (ketokonazol) Cmax tikagreloru wzrosło 2,4-krotnie, a AUC 7,3-krotnie, przy zmniejszeniu Cmax i AUC czynnego metabolitu odpowiednio o 89% i 56%.[1] Tikagrelor jest też substratem P-gp, a typranawir z rytonawirem silnie hamuje P-gp po pierwszej dawce, co może dodatkowo zwiększać jego wchłanianie.[4]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Typranawir – inhibitor CYP3A4[5], tikagrelor – wrażliwy substrat CYP3A4[6]
- Typranawir – słaby inhibitor P-gp[5], tikagrelor – substrat P-gp[7]
- Typranawir – induktor CYP3A4[5], tikagrelor – wrażliwy substrat CYP3A4[6]
- Typranawir – silny induktor P-gp[5], tikagrelor – substrat P-gp[7]
- Tikagrelor – słaby inhibitor CYP3A4[6], typranawir – wrażliwy substrat CYP3A4[6]
- Tikagrelor – słaby inhibitor P-gp[7], typranawir – substrat P-gp[5]
- Typranawir: inhibitor CYP1A2[5], inhibitor CYP2C19[5], inhibitor CYP2C9[5], inhibitor CYP2D6[5], inhibitor CYP3A4[5], słaby inhibitor P-gp[5], induktor CYP1A2[5], induktor CYP2C9[5], induktor CYP3A4[5], silny induktor P-gp[5], wrażliwy substrat CYP3A4[6], substrat P-gp[5]
- Tikagrelor: umiarkowany inhibitor BCRP[6], słaby inhibitor CYP3A4[6], słaby inhibitor P-gp[7], wrażliwy substrat CYP3A4[6], substrat P-gp[7]
Monitorować
- objawy krwawienia
- morfologia krwi
- duszność
- częstość rytmu serca
Bezpieczniejsze alternatywy
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Brilique 90 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/brilique-100236165/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Atixarso 60 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/atixarso-100401517/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tigrix 60 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/tigrix-100415324/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus 250 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Brilique. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/brilique-100236165/
Połączenie przeciwwskazaneAlkaloidy sporyszu (np. dihydroergotamina)+ Inhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir) klasaAlkaloidów sporyszu nie łączy się z inhibitorami proteazy, także wtedy, gdy inhibitor proteazy podaje się w małej dawce jako wzmacniacz.Jeśli przyjmujesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy, nie stosuj dihydroergotaminy i zapytaj lekarza lub farmaceutę o bezpieczny lek na migrenę.szybki (godziny)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy, nie stosuj dihydroergotaminy i zapytaj lekarza lub farmaceutę o bezpieczny lek na migrenę.
Leki na HIV z grupy inhibitorów proteazy, takie jak darunawir, atazanawir czy rytonawir, mocno spowalniają rozkład dihydroergotaminy w organizmie. Dihydroergotamina gromadzi się wtedy we krwi i może wywołać silny skurcz naczyń krwionośnych. Grozi to niedokrwieniem rąk, nóg, a nawet mózgu lub serca, co bywa groźne dla życia. Dotyczy to też rytonawiru w leku na COVID-19.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zimne, blade lub sine palce rąk albo stóp
- drętwienie lub ból rąk albo nóg
- ból w klatce piersiowej
- silny ból brzucha
- zaburzenia mowy lub widzenia, osłabienie jednej strony ciała
- nudności i wymioty
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Alkaloidów sporyszu nie łączy się z inhibitorami proteazy, także wtedy, gdy inhibitor proteazy podaje się w małej dawce jako wzmacniacz. Połączenie jest przeciwwskazane w przypadku dihydroergotaminy i każdego z inhibitorów proteazy: darunawiru, atazanawiru, rytonawiru, fosamprenawiru, sakwinawiru i typranawiru. U pacjenta leczonego inhibitorem proteazy migrenę leczy się lekami bez wpływu na naczynia zależnego od CYP3A4, na przykład paracetamolem, lekiem z grupy NLPZ albo sumatryptanem. Jeśli pacjent wymaga alkaloidu sporyszu, a leczenie przeciwwirusowe można zmienić, lekarz prowadzący leczenie HIV może rozważyć schemat bez wzmacniacza, na przykład z dolutegrawirem lub raltegrawirem. Po odstawieniu rytonawiru hamowanie CYP3A4 utrzymuje się jeszcze przez kilka dni, więc dihydroergotaminy nie włącza się od razu.
Skutek kliniczny
Grozi ostre zatrucie sporyszem (ergotyzm). Objawia się silnym skurczem naczyń obwodowych z niedokrwieniem kończyn, a także niedokrwieniem mózgu, jelit lub mięśnia sercowego. Opisano martwicę palców i kończyn, zakończoną amputacją, oraz zgony. Mogą wystąpić także nudności, wymioty i bóle mięśni.
Mechanizm
Inhibitory proteazy silnie hamują izoenzym CYP3A4, który odpowiada za metabolizm alkaloidów sporyszu. W efekcie stężenie dihydroergotaminy we krwi gwałtownie rośnie. Najsilniejszym inhibitorem jest rytonawir, ale w praktyce prawie wszystkie inhibitory proteazy podaje się razem z małą dawką rytonawiru lub kobicystatu jako wzmacniacza farmakokinetycznego. Dlatego hamowanie CYP3A4 jest silne w każdym schemacie z inhibitorem proteazy. Interakcja dotyczy wszystkich leków obu grup. Brak danych dla typranawiru nie oznacza braku interakcji, bo typranawir stosuje się wyłącznie z rytonawirem.
Monitorować
- objawy niedokrwienia kończyn – ziębnięcie, bladość lub sinienie palców, drętwienie, ból
- ból w klatce piersiowej
- silny ból brzucha
- objawy neurologiczne – zaburzenia mowy, widzenia, niedowład
- nudności i wymioty
Kiedy ocena się zmienia
| Kilka dni od odstawienia inhibitora proteazyodstep · inhibitory proteazy | inne zalecenie | Hamowanie CYP3A4 przez rytonawir utrzymuje się kilka dni po odstawieniu, także po krótkiej kuracji nirmatrelwirem z rytonawirem. Dihydroergotaminy nie włącza się bezpośrednio po zakończeniu leczenia. |
Połączenie przeciwwskazaneAntagoniści aldosteronu (np. eplerenon, finerenon)+ Inhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir) klasaJednoczesne stosowanie antagonisty aldosteronu eliminowanego przez CYP3A4 i inhibitora proteazy HIV jest przeciwwskazane i należy go unikać.Nie przyjmuj leku z grupy antagonistów aldosteronu razem z lekiem na HIV z grupy inhibitorów proteazy, dopóki lekarz wyraźnie nie potwierdzi, że to połączenie jest dla ciebie bezpieczne.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj leku z grupy antagonistów aldosteronu razem z lekiem na HIV z grupy inhibitorów proteazy, dopóki lekarz wyraźnie nie potwierdzi, że to połączenie jest dla ciebie bezpieczne.
Niektóre leki moczopędne oszczędzające potas, takie jak eplerenon i finerenon, są usuwane z organizmu wolniej, gdy jednocześnie przyjmujesz leki na HIV z grupy inhibitorów proteazy, na przykład darunawir, atazanawir lub rytonawir. Lek moczopędny gromadzi się wtedy w organizmie i może bardzo podnieść poziom potasu we krwi. Zbyt wysoki potas jest groźny dla serca i może powodować niebezpieczne zaburzenia jego rytmu. Spironolakton i kanrenon nie mają tej interakcji w takim stopniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- osłabienie lub drętwienie mięśni
- mrowienie dłoni, stóp lub wokół ust
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- zawroty głowy lub omdlenie
- wyraźnie mniejsza ilość oddawanego moczu
- nudności i ogólne złe samopoczucie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Jednoczesne stosowanie antagonisty aldosteronu eliminowanego przez CYP3A4 i inhibitora proteazy HIV jest przeciwwskazane i należy go unikać. Dotyczy to eplerenonu i finerenonu w połączeniu z darunawirem, atazanawirem, fosamprenawirem, sakwinawirem lub typranawirem wzmacnianymi rytonawirem lub kobicystatem, a także z samym rytonawirem. Jeśli pacjent wymaga antagonisty receptora mineralokortykoidowego, a leczenie przeciwretrowirusowe musi pozostać bez zmian, rozważ spironolakton lub kanrenon z regularną kontrolą potasu i kreatyniny. Alternatywnie lekarz prowadzący leczenie HIV może rozważyć zmianę schematu na niezawierający wzmacniacza CYP3A4. Po odstawieniu rytonawiru lub kobicystatu hamowanie CYP3A4 ustępuje stopniowo, dlatego eplerenonu ani finerenonu nie należy włączać bezpośrednio po zmianie schematu. Gdy połączenie zostało już zastosowane, oznacz pilnie stężenie potasu i kreatyniny oraz skonsultuj odstawienie eplerenonu lub finerenonu.
Skutek kliniczny
Głównym zagrożeniem jest ciężka hiperkaliemia, która może prowadzić do zaburzeń rytmu serca, w tym zagrażających życiu. Możliwe są także niedociśnienie, odwodnienie i pogorszenie czynności nerek, które dodatkowo nasilają retencję potasu. Ryzyko jest największe u osób z przewlekłą chorobą nerek, cukrzycą, w podeszłym wieku oraz przyjmujących inne leki podnoszące stężenie potasu.
Mechanizm
Eplerenon i finerenon są eliminowane prawie wyłącznie przez CYP3A4 w wątrobie i jelicie. Inhibitory proteazy HIV hamują CYP3A4, a w praktyce klinicznej są podawane ze wzmacniaczem farmakokinetycznym (rytonawirem lub kobicystatem), co czyni z nich silne inhibitory tego enzymu. Rytonawir jest jednym z najsilniejszych znanych inhibitorów CYP3A4, a typranawir, mimo właściwości indukujących, w połączeniu z rytonawirem netto hamuje CYP3A4. Skutkiem jest wielokrotny wzrost ekspozycji na eplerenon lub finerenon i nasilenie ich działania antymineralokortykoidowego. Interakcja nie dotyczy spironolaktonu ani kanrenonu, które nie są istotnie zależne od CYP3A4.
Monitorować
- stężenie potasu w surowicy
- kreatynina i eGFR
- ciśnienie tętnicze
- EKG przy hiperkaliemii lub objawach kardiologicznych
Kiedy ocena się zmienia
| Atazanawir lub fosamprenawir w schemacie niewzmacnianym (bez rytonawiru i kobicystatu)dawka · inhibitory proteazy | ryzyko maleje | Niewzmacniane atazanawir i fosamprenawir są umiarkowanymi inhibitorami CYP3A4. Według ChPL eplerenonu przy umiarkowanych inhibitorach CYP3A4 lek można stosować w zmniejszonej dawce z ścisłą kontrolą potasu. Schematy niewzmacniane są obecnie rzadkie, dlatego zawsze potwierdź, czy pacjent nie przyjmuje rytonawiru lub kobicystatu. |
| eGFR ≤ 60pacjent | ryzyko rośnie | Upośledzona czynność nerek zwiększa ryzyko hiperkaliemii niezależnie od interakcji i nasila skutki wzrostu ekspozycji na eplerenon lub finerenon. Dotyczy to także spironolaktonu i kanrenonu, przy których kontrola potasu powinna być częstsza. |
| Odstawienie rytonawiru lub kobicystatu przed włączeniem eplerenonu lub finerenonukolejność włączenia · inhibitory proteazy | inne zalecenie | Hamowanie CYP3A4 przez rytonawir i kobicystat ustępuje stopniowo przez kilka dni po odstawieniu. Eplerenonu ani finerenonu nie należy włączać bezpośrednio po zmianie schematu przeciwretrowirusowego, a ich włączenie powinno być poprzedzone kontrolą potasu i kreatyniny. |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.