Interakcje / Chelatory żelaza / Chelatory żelaza i streptomycyny
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Przy jednoczesnym stosowaniu chelatora żelaza i streptomycyny unikaj tego połączenia, a gdy jest konieczne, ściśle monitoruj czynność nerek, słuch i równowagę.
Jeśli przyjmujesz lek usuwający żelazo i dostajesz streptomycynę, powiedz o tym lekarzowi, rób zlecone badania krwi i słuchu, i od razu zgłoś szumy w uszach, gorszy słuch, zawroty głowy lub mniej moczu.
Interakcja klasy Chelatory żelaza + streptomycyny
Opis dotyczy wszystkich leków z obu grup, poza wyjątkami wymienionymi niżej.
- Chelatory żelaza
- deferazyroks, deferoksamina, deferypron
- Streptomycyny
- streptomycyna
Wyjątki – te leki zachowują się inaczej
- deferypron – Deferypron nie uszkadza nerek ani narządu słuchu w istotnym stopniu. Jego główne działania niepożądane to agranulocytoza i neutropenia, więc nie sumuje się z nefrotoksycznością i ototoksycznością streptomycyny.
Niekorzystna interakcjaChelatory żelaza (np. deferazyroks, deferoksamina)+ Streptomycyny (np. streptomycyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu chelatora żelaza i streptomycyny unikaj tego połączenia, a gdy jest konieczne, ściśle monitoruj czynność nerek, słuch i równowagę.Jeśli przyjmujesz lek usuwający żelazo i dostajesz streptomycynę, powiedz o tym lekarzowi, rób zlecone badania krwi i słuchu, i od razu zgłoś szumy w uszach, gorszy słuch, zawroty głowy lub mniej moczu.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek usuwający żelazo i dostajesz streptomycynę, powiedz o tym lekarzowi, rób zlecone badania krwi i słuchu, i od razu zgłoś szumy w uszach, gorszy słuch, zawroty głowy lub mniej moczu.
Niektóre leki usuwające nadmiar żelaza z organizmu, takie jak deferazyroks i deferoksamina, mogą obciążać nerki i słuch. Antybiotyk streptomycyna działa podobnie, więc razem zwiększają ryzyko uszkodzenia nerek, niedosłuchu, szumów w uszach i zaburzeń równowagi. Uszkodzenie słuchu bywa trwałe. Deferypron nie ma tego działania.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- szumy lub dzwonienie w uszach
- pogorszenie słuchu lub uczucie zatkanego ucha
- zawroty głowy, chwiejny chód, problemy z równowagą
- wyraźnie mniej oddawanego moczu
- obrzęki nóg lub twarzy
- nasilone zmęczenie, nudności, osłabienie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu chelatora żelaza i streptomycyny unikaj tego połączenia, a gdy jest konieczne, ściśle monitoruj czynność nerek, słuch i równowagę. Przed włączeniem streptomycyny u pacjenta leczonego deferazyroksem lub deferoksaminą oceń stężenie kreatyniny, eGFR i białkomocz oraz wykonaj wyjściowe badanie słuchu. W trakcie leczenia kontroluj kreatyninę co najmniej raz w tygodniu, a stężenia streptomycyny oznaczaj, gdy jest to dostępne. Przy wzroście kreatyniny lub objawach ototoksyczności rozważ przerwanie streptomycyny, czasowe wstrzymanie deferazyroksu lub zmniejszenie dawki deferoksaminy. Unikaj dodatkowych leków nefro- i ototoksycznych, takich jak diuretyki pętlowe, wankomycyna czy NLPZ. Deferypron nie wykazuje tej interakcji i może być rozważany jako chelator na czas leczenia streptomycyną, z kontrolą morfologii.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ostrego uszkodzenia nerek, zaburzeń kanalikowych z białkomoczem i zaburzeniami elektrolitowymi oraz trwałego niedosłuchu, szumów usznych i zaburzeń równowagi. Uszkodzenie słuchu wywołane przez aminoglikozyd bywa nieodwracalne.
Mechanizm
Interakcja jest farmakodynamiczna i polega na sumowaniu się działań toksycznych. Streptomycyna jako aminoglikozyd uszkadza komórki kanalików nerkowych oraz komórki rzęsate ucha wewnętrznego i narządu przedsionkowego. Deferazyroks może wywołać ostre uszkodzenie nerek, tubulopatię proksymalną i zaburzenia słuchu. Deferoksamina, zwłaszcza w dużych dawkach i przy niskim obciążeniu żelazem, wywołuje neurotoksyczność słuchową i wzrokową, a rzadziej pogorszenie czynności nerek. Pogorszenie filtracji kłębuszkowej wywołane przez chelator zmniejsza wydalanie streptomycyny i zwiększa jej stężenie, co dodatkowo nasila ototoksyczność i nefrotoksyczność.
Monitorować
- kreatynina i eGFR przed leczeniem i co najmniej raz w tygodniu w trakcie
- białkomocz i elektrolity (potas, magnez, fosforany) jako wskaźniki tubulopatii
- audiometria wyjściowa i kontrolna, szczególnie przy dłuższym leczeniu
- objawy przedsionkowe – zawroty głowy, chwiejność, oczopląs
- stężenie streptomycyny w surowicy, jeśli dostępne
- ostrość wzroku i słuchu przy deferoksaminie w dużych dawkach
Kiedy ocena się zmienia
| eGFR ≤ 60pacjent | ryzyko rośnie | Przy obniżonej czynności nerek streptomycyna kumuluje się, a deferazyroks wymaga szczególnej ostrożności. Połączenia należy unikać, a gdy jest niezbędne, dawkowanie streptomycyny dostosować do eGFR i oznaczać jej stężenia. |
| wiek ≥ 65pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częstsze są obniżona filtracja kłębuszkowa i wyjściowy niedosłuch, co zwiększa ryzyko nefro- i ototoksyczności. |
| Dłuższe leczenie (kilka tygodni i więcej)czas leczenia · streptomycyny | ryzyko rośnie | Ototoksyczność aminoglikozydów zależy od skumulowanej dawki i czasu leczenia. Przy dłuższej terapii konieczne są kontrolne badania audiometryczne. |
| Duże dawki deferoksaminy w stosunku do obciążenia żelazemdawka · chelatory żelaza | ryzyko rośnie | Neurotoksyczność słuchowa i wzrokowa deferoksaminy nasila się przy dużych dawkach i niskim obciążeniu żelazem. Na czas leczenia streptomycyną rozważ zmniejszenie dawki deferoksaminy. |
Alkohol przy tych lekach
Chelatory żelaza a alkohol: brak opisu w bazie.
Streptomycyny a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 101
Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Chelatory żelaza (np. deferazyroks, deferypron) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu selektywnego leku immunosupresyjnego i chelatora żelaza należy regularnie kontrolować morfologię krwi z rozmazem i aktywnie wypytywać pacjenta o objawy zakażenia.Jeśli przyjmujesz lek obniżający odporność razem z lekiem usuwającym żelazo, regularnie rób zlecone badania krwi i przy gorączce, bólu gardła lub aftach w ustach natychmiast skontaktuj się z lekarzem.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek obniżający odporność razem z lekiem usuwającym żelazo, regularnie rób zlecone badania krwi i przy gorączce, bólu gardła lub aftach w ustach natychmiast skontaktuj się z lekarzem.
Leki obniżające odporność, takie jak mykofenolan mofetylu, leflunomid czy tofacytynib, oraz leki usuwające nadmiar żelaza, takie jak deferypron czy deferazyroks, mogą razem silniej osłabić obronę organizmu przed zakażeniami. Deferypron może obniżyć liczbę białych krwinek, a w połączeniu z lekiem obniżającym odporność nawet zwykła infekcja może przebiec ciężko. Deferazyroks razem z leflunomidem lub teriflunomidem może dodatkowo obciążać wątrobę.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, owrzodzenia lub afty w jamie ustnej
- nawracające lub nietypowo długie infekcje
- duże osłabienie i złe samopoczucie
- zażółcenie skóry lub białek oczu, ciemny mocz
- ból pod prawym łukiem żebrowym
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu selektywnego leku immunosupresyjnego i chelatora żelaza należy regularnie kontrolować morfologię krwi z rozmazem i aktywnie wypytywać pacjenta o objawy zakażenia[1]. Połączenia deferypronu z mykofenolanem mofetylu, kwasem mykofenolowym, leflunomidem, teriflunomidem, tofacytynibem lub belataceptem najlepiej unikać, a jeśli jest konieczne, bezwzględnie przestrzegać cotygodniowej kontroli bezwzględnej liczby neutrofilów wymaganej w ChPL deferypronu. Deferypron należy wstrzymać przy neutropenii lub objawach zakażenia do czasu wyjaśnienia przyczyny. Przy leflunomidzie lub teriflunomidzie z deferazyroksem trzeba dodatkowo częściej oznaczać aminotransferazy i bilirubinę oraz rozważyć zamianę chelatora. Leki biologiczne z grupy, takie jak natalizumab, inebilizumab czy rawulizumab, nie są mielotoksyczne, ale nasilają ryzyko zakażeń, dlatego zasada czujności wobec infekcji obowiązuje także przy nich.
Skutek kliniczny
Możliwe jest pogłębienie neutropenii aż do agranulocytozy oraz ciężkie, także oportunistyczne zakażenia, które u pacjenta immunosupresyjnego mogą przebiegać skąpoobjawowo i szybko się uogólniać. Przy leflunomidzie lub teriflunomidzie z deferazyroksem dochodzi ryzyko polekowego uszkodzenia wątroby.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i polega na sumowaniu się działań niepożądanych. Deferypron może wywołać neutropenię i agranulocytozę, a deferazyroks cytopenie oraz uszkodzenie wątroby i nerek[1]. Selektywne leki immunosupresyjne osłabiają odporność, a część z nich działa dodatkowo mielotoksycznie (mykofenolan mofetyl, kwas mykofenolowy, leflunomid, teriflunomid, tofacytynib) albo hepatotoksycznie (leflunomid, teriflunomid). W efekcie spada liczba granulocytów lub limfocytów i rośnie ryzyko ciężkiego zakażenia, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie z deferazyroksem także ryzyko uszkodzenia wątroby. Interakcja nie dotyczy w tym samym stopniu wszystkich leków obu grup. Najsilniej wyrażona jest dla deferypronu w połączeniu z lekami mielotoksycznymi, a nie dotyczy deferoksaminy i apremilastu.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, zwłaszcza bezwzględna liczba neutrofilów
- objawy zakażenia, w tym gorączka, ból gardła i owrzodzenia jamy ustnej
- aminotransferazy i bilirubina przy leflunomidzie lub teriflunomidzie z deferazyroksem
- stężenie kreatyniny przy stosowaniu deferazyroksu
- liczba limfocytów przy fingolimodzie, ozanimodzie, ponesimodzie i tofacytynibie
Kiedy ocena się zmienia
| Leflunomid lub teriflunomid odstawiony bez procedury przyspieszonej eliminacji przed włączeniem chelatora żelazakolejność włączenia · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Leflunomid i teriflunomid pozostają w organizmie przez wiele miesięcy po odstawieniu z powodu krążenia jelitowo-wątrobowego. Przed włączeniem deferypronu lub deferazyroksu u pacjenta niedawno leczonego tymi lekami należy rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji i prowadzić monitorowanie jak przy jednoczesnym stosowaniu. |
| Obniżony eGFReGFR · pacjent | ryzyko rośnie | Upośledzona czynność nerek zwiększa ekspozycję na deferazyroks i jego nefrotoksyczność oraz utrudnia eliminację części leków immunosupresyjnych, co nasila ryzyko działań niepożądanych połączenia. Wymaga to częstszej kontroli kreatyniny i morfologii oraz ostrożnego dawkowania zgodnie z ChPL. |
Źródła
- Piga A, Roggero S, Salussolia I, Massano D, Serra M, Longo F. Deferiprone. Ann N Y Acad Sci. 2010;1202:75-8. doi: 10.1111/j.1749-6632.2010.05586.x. PMID: 20712776.
Połączenie przeciwwskazaneAnalogi iperytu azotowego (np. cyklofosfamid, bendamustyna, melfalan)+ Chelatory żelaza (np. deferypron) klasaNie należy jednocześnie stosować analogu iperytu azotowego z chelatorem żelaza – na czas chemioterapii chelator trzeba odstawić albo zamienić na lek bez ryzyka agranulocytozy.Jeśli dostajesz lek przeciwnowotworowy z tej grupy i jednocześnie lek usuwający nadmiar żelaza, upewnij się, że lekarz prowadzący chemioterapię wie o obu lekach, i nie przyjmuj ich razem bez jego wyraźnej zgody.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli dostajesz lek przeciwnowotworowy z tej grupy i jednocześnie lek usuwający nadmiar żelaza, upewnij się, że lekarz prowadzący chemioterapię wie o obu lekach, i nie przyjmuj ich razem bez jego wyraźnej zgody.
Niektóre leki przeciwnowotworowe, takie jak cyklofosfamid, melfalan, bendamustyna czy chlorambucyl, osłabiają szpik kostny i obniżają liczbę białych krwinek, które chronią cię przed zakażeniami. Deferypron, lek usuwający nadmiar żelaza z organizmu, rzadko, ale groźnie, może zrobić to samo. Razem mogą bardzo mocno obniżyć twoją odporność i spowodować ciężkie zakażenie. Lekarz zwykle odstawia deferypron na czas chemioterapii albo zamienia go na deferoksaminę.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze, nawet niewielkie
- ból gardła, chrypka lub owrzodzenia w jamie ustnej
- objawy przypominające grypę, silne osłabienie
- pieczenie przy oddawaniu moczu, kaszel lub duszność
- łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia z nosa i dziąseł
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie należy jednocześnie stosować analogu iperytu azotowego z chelatorem żelaza – na czas chemioterapii chelator trzeba odstawić albo zamienić na lek bez ryzyka agranulocytozy. Charakterystyka produktu leczniczego deferypronu wyklucza łączenie go z lekami, które mogą powodować neutropenię lub agranulocytozę, a dotyczy to cyklofosfamidu, ifosfamidu, melfalanu, melfalanu flufenamidu, bendamustyny i chlorambucylu. U chorego z przeładowaniem żelazem, który wymaga chemioterapii, deferypron najlepiej zamienić na deferoksaminę, a deferazyroks rozważyć przy wydolnym szpiku i nerkach. Jeśli chory otrzymywał deferypron do chwili rozpoczęcia chemioterapii, należy przed cyklem oznaczyć morfologię z rozmazem. Leczenie chelatujące wznawia się po odnowie układu krwiotwórczego, w porozumieniu z hematologiem lub onkologiem. Miejscowo stosowana chlormetyna w żelu nie wymaga zmiany leczenia chelatującego.
Skutek kliniczny
Połączenie grozi ciężką, przedłużoną neutropenią lub agranulocytozą z wysokim ryzykiem zakażeń bakteryjnych i grzybiczych, w tym sepsy, która może zagrażać życiu. Możliwe jest też opóźnienie odnowy szpiku po kolejnych cyklach chemioterapii, a w konsekwencji odraczanie lub redukcja dawek leczenia przeciwnowotworowego.
Mechanizm
Analogi iperytu azotowego alkilują DNA szybko dzielących się komórek, w tym prekursorów szpiku, i powodują zależną od dawki mielosupresję z neutropenią. Deferypron może niezależnie od dawki wywołać neutropenię i agranulocytozę o niewyjaśnionym, prawdopodobnie idiosynkratycznym mechanizmie. Oba działania sumują się w obrębie linii granulocytowej. Mielosupresja po chemioterapii maskuje też wczesne objawy agranulocytozy polekowej i utrudnia ustalenie jej przyczyny. Nie opisano istotnej interakcji farmakokinetycznej. Interakcja jest wspólna dla wszystkich ogólnoustrojowo stosowanych analogów iperytu azotowego, czyli cyklofosfamidu, ifosfamidu, melfalanu, melfalanu flufenamidu, bendamustyny i chlorambucylu. Po stronie chelatorów w pełnym stopniu dotyczy tylko deferypronu.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą neutrofilów przed każdym cyklem i w okresie spodziewanego nadiru
- liczba płytek krwi i stężenie hemoglobiny
- objawy zakażenia, zwłaszcza gorączka, ból gardła i owrzodzenia jamy ustnej
- czynność nerek przy stosowaniu deferazyroksu z ifosfamidem lub dużymi dawkami cyklofosfamidu albo melfalanu
- aktywność aminotransferaz przy stosowaniu deferazyroksu
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa – żel na skórędroga podania · analogi iperytu azotowego | interakcja nie dotyczy | Analog iperytu azotowego stosowany miejscowo na skórę, czyli w Polsce chlormetyna w żelu, praktycznie nie wchłania się do krwi i nie hamuje czynności szpiku, więc nie nasila mielotoksyczności chelatorów żelaza. |
| Odstawienie deferypronu przed cyklem chemioterapii i wznowienie po odnowie szpikuodstep · chelatory żelaza | ryzyko maleje | Deferypron szybko się eliminuje, a jego działanie na granulocyty nie kumuluje się. Odstawienie go przed cyklem chemioterapii i wznowienie dopiero po potwierdzonej odnowie neutrofilów zmniejsza ryzyko nałożenia się obu działań. Nadal wymaga to kontroli morfologii przed każdym wznowieniem. |
Połączenie przeciwwskazaneChelatory żelaza (np. deferypron)+ Analogi pirymidyn (np. azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina) klasaJednoczesne stosowanie chelatora żelaza wywołującego agranulocytozę i analogu pirymidyny jest przeciwwskazane i należy go unikać.Nie łącz leku usuwającego żelazo z lekiem przeciwnowotworowym z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie, że przyjmujesz deferypron.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie łącz leku usuwającego żelazo z lekiem przeciwnowotworowym z tej grupy bez wyraźnej zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie, że przyjmujesz deferypron.
Deferypron, lek usuwający nadmiar żelaza z organizmu, może rzadko silnie obniżyć liczbę białych krwinek, które chronią przed zakażeniami. Leki przeciwnowotworowe, takie jak kapecytabina, fluorouracyl, gemcytabina, cytarabina, azacytydyna czy decytabina, również osłabiają szpik kostny. Przyjmowane razem mogą bardzo mocno obniżyć odporność i doprowadzić do groźnego zakażenia. Inne leki usuwające żelazo, czyli deferazyroks i deferoksamina, nie niosą tak dużego ryzyka.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła
- owrzodzenia w jamie ustnej
- objawy przypominające grypę
- częste lub nietypowo ciężkie zakażenia
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Jednoczesne stosowanie chelatora żelaza wywołującego agranulocytozę i analogu pirymidyny jest przeciwwskazane i należy go unikać. Dotyczy to deferypronu w połączeniu z azacytydyną, decytabiną, cytarabiną, gemcytabiną, fluorouracylem lub kapecytabiną. U chorego wymagającego chelatacji w trakcie chemioterapii należy zamienić deferypron na deferazyroks lub deferoksaminę. Jeśli deferypron był już podawany razem z analogiem pirymidyny, trzeba go odstawić, oznaczyć morfologię z rozmazem i pouczyć chorego o konieczności pilnego zgłoszenia gorączki lub objawów zakażenia.
Skutek kliniczny
Głęboka neutropenia lub agranulocytoza z ryzykiem ciężkich zakażeń bakteryjnych i grzybiczych, posocznicy oraz zgonu. U chorych z zespołami mielodysplastycznymi i ostrymi białaczkami leczonych azacytydyną, decytabiną lub cytarabiną rezerwa szpikowa jest już ograniczona, więc ryzyko jest szczególnie wysokie.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i nie polega na zmianie stężeń leków. Deferypron może wywołać neutropenię i agranulocytozę o mechanizmie częściowo idiosynkratycznym, a analogi pirymidyn hamują syntezę DNA w dzielących się komórkach szpiku i powodują zależną od dawki mielosupresję. Oba działania sumują się, co zwiększa ryzyko głębokiej i przedłużonej neutropenii oraz utrudnia ustalenie, który lek ją wywołał. Ze względu na to ChPL deferypronu przeciwwskazuje jego stosowanie razem z lekami, o których wiadomo, że wywołują neutropenię lub agranulocytozę.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą neutrofilów
- temperatura ciała i objawy zakażenia
- liczba płytek krwi i stężenie hemoglobiny
Kiedy ocena się zmienia
| Na skórędroga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę w zmianach przednowotworowych wchłania się w niewielkim stopniu i nie wywołuje istotnej mielosupresji, dlatego połączenie z deferypronem nie wymaga unikania. |
Połączenie przeciwwskazaneChelatory żelaza (np. deferypron)+ Inhibitory polimerazy poli-ADP-rybozy (np. rukaparyb, talazoparyb, niraparyb) klasaNie należy jednocześnie stosować chelatora żelaza i inhibitora PARP, gdy chelatorem jest deferypron, ponieważ ChPL deferypronu przeciwwskazuje łączenie go z lekami powodującymi neutropenię lub agranulocytozę.Nie przyjmuj leku usuwającego żelazo razem z lekiem z grupy inhibitorów PARP, dopóki lekarz nie potwierdzi, że to bezpieczne, a jeśli przyjmujesz deferypron, powiedz o tym onkologowi, bo zwykle trzeba go zamienić na inny lek.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj leku usuwającego żelazo razem z lekiem z grupy inhibitorów PARP, dopóki lekarz nie potwierdzi, że to bezpieczne, a jeśli przyjmujesz deferypron, powiedz o tym onkologowi, bo zwykle trzeba go zamienić na inny lek.
Niektóre leki usuwające nadmiar żelaza z organizmu, zwłaszcza deferypron, mogą rzadko, ale groźnie obniżyć liczbę białych krwinek, które bronią cię przed zakażeniami. Leki przeciwnowotworowe z grupy inhibitorów PARP, takie jak olaparyb, niraparyb, rukaparyb czy talazoparyb, również obniżają liczbę krwinek. Razem mogą doprowadzić do ciężkiego zakażenia. Deferoksamina nie ma tego działania, a deferazyroks wymaga tylko regularnych badań krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, afty lub owrzodzenia w jamie ustnej
- częste lub nawracające infekcje
- nietypowe siniaki, krwawienie z nosa lub dziąseł
- silne zmęczenie, bladość, duszność przy wysiłku
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie należy jednocześnie stosować chelatora żelaza i inhibitora PARP, gdy chelatorem jest deferypron, ponieważ ChPL deferypronu przeciwwskazuje łączenie go z lekami powodującymi neutropenię lub agranulocytozę. U pacjenta, który wymaga leczenia olaparybem, niraparybem, rukaparybem lub talazoparybem, deferypron należy zamienić na deferoksaminę albo deferazyroks, w porozumieniu z hematologiem i onkologiem. Jeśli pacjent otrzymuje deferazyroks, połączenie jest możliwe pod warunkiem regularnej kontroli morfologii z rozmazem. Gdy u pacjenta przyjmującego oba leki wystąpi gorączka lub objawy zakażenia, należy pilnie oznaczyć bezwzględną liczbę neutrofilów.
Skutek kliniczny
Jednoczesne stosowanie zwiększa ryzyko ciężkiej neutropenii i agranulocytozy z groźnymi dla życia zakażeniami, w tym posocznicą. Może też pogłębiać niedokrwistość i małopłytkowość. Spadek liczby granulocytów spowodowany przez deferypron trudno odróżnić od mielosupresji wywołanej przez inhibitor PARP, co opóźnia rozpoznanie i utrudnia decyzję, który lek odstawić. Ryzyko jest największe u pacjentów z wyjściowo obniżoną morfologią, po wcześniejszej chemioterapii lub z chorobą hematologiczną.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i polega na sumowaniu się toksyczności hematologicznej. Deferypron może wywołać neutropenię i agranulocytozę o mechanizmie idiosynkratycznym, prawdopodobnie immunologicznym. Wszystkie inhibitory PARP (olaparyb, niraparyb, rukaparyb, talazoparyb) hamują szpik zależnie od dawki i powodują niedokrwistość, neutropenię oraz małopłytkowość. Interakcja nie wynika z wpływu na stężenia leków, więc dotyczy jednakowo wszystkich inhibitorów PARP. Po stronie chelatorów jest specyficzna dla deferypronu.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą neutrofilów przed włączeniem leczenia i regularnie w jego trakcie
- stężenie hemoglobiny
- liczba płytek krwi
- gorączka, ból gardła, owrzodzenia jamy ustnej i inne objawy zakażenia
- objawy krwawienia i niedokrwistości
Połączenie przeciwwskazaneChelatory żelaza (np. deferypron)+ Inhibitory kinaz zależnych od cyklin (np. palbocyklib, abemacyklib, rybocyklib) klasaNie łączy się deferypronu z inhibitorem kinaz zależnych od cyklin.Jeśli przyjmujesz lek usuwający nadmiar żelaza i lek z grupy inhibitorów kinaz zależnych od cyklin, powiedz o tym obu lekarzom prowadzącym i nie zaczynaj takiego połączenia bez ich wyraźnej zgody.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek usuwający nadmiar żelaza i lek z grupy inhibitorów kinaz zależnych od cyklin, powiedz o tym obu lekarzom prowadzącym i nie zaczynaj takiego połączenia bez ich wyraźnej zgody.
Deferypron, czyli lek usuwający nadmiar żelaza, i leki na raka piersi, takie jak palbocyklib, rybocyklib i abemacyklib, mogą obniżać liczbę białych krwinek, które chronią przed zakażeniami. Przyjmowane razem mogą spowodować bardzo duży spadek tych krwinek i groźne zakażenie. Dlatego tych leków się nie łączy. Lekarz może zamienić deferypron na inny lek usuwający żelazo, na przykład deferoksaminę lub deferazyroks.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła lub owrzodzenia w jamie ustnej
- objawy przeziębienia, które nie mijają
- nagłe osłabienie i złe samopoczucie
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łączy się deferypronu z inhibitorem kinaz zależnych od cyklin. U pacjentki z przeładowaniem żelazem, która rozpoczyna leczenie palbocyklibem, rybocyklibem lub abemacyklibem, deferypron zamienia się na deferoksaminę albo deferazyroks przed włączeniem leku onkologicznego. Decyzję o zmianie chelatora podejmuje hematolog w porozumieniu z onkologiem. Jeśli połączenie zostało już zastosowane, należy pilnie skontrolować bezwzględną liczbę neutrofilów i odstawić deferypron. Przy objawach zakażenia lub gorączce trzeba od razu wykonać morfologię z rozmazem. Przy deferazyroksie zamiast deferypronu kontroluje się morfologię oraz próby wątrobowe, szczególnie przy rybocyklibie i abemacyklibie.
Skutek kliniczny
Jednoczesne stosowanie deferypronu i inhibitora kinaz zależnych od cyklin grozi ciężką neutropenią lub agranulocytozą z gorączką neutropeniczną, ciężkimi zakażeniami i posocznicą, które mogą zagrażać życiu. Przy neutropenii z dwóch źródeł trudno ustalić, który lek ją wywołał. Utrudnia to decyzję o odstawieniu leku i może prowadzić do przerwania skutecznego leczenia onkologicznego.
Mechanizm
Interakcja jest farmakodynamiczna i polega na sumowaniu się działania mielotoksycznego. Deferypron może wywoływać neutropenię i agranulocytozę o nieznanym, prawdopodobnie idiosynkratycznym mechanizmie. Palbocyklib, rybocyklib i abemacyklib hamują kinazy CDK4 i CDK6, które odpowiadają za proliferację prekursorów granulocytów w szpiku. Neutropenia jest najczęstszym działaniem niepożądanym tej grupy, nieco rzadsza i łagodniejsza przy abemacyklibie. Leku z grupy inhibitorów kinaz zależnych od cyklin nie łączy się z deferypronem, ponieważ deferypronu nie stosuje się z lekami wywołującymi neutropenię lub agranulocytozę. Nie ma istotnej interakcji farmakokinetycznej między deferypronem a tą grupą.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględna liczba neutrofilów
- temperatura ciała i objawy zakażenia
- aminotransferazy i bilirubina przy zamianie na deferazyroks
- kreatynina przy zamianie na deferazyroks
Połączenie przeciwwskazaneChelatory żelaza (np. deferypron)+ Inhibitory kinaz janusowych (np. barycytynib, upadacytynib, filgotynib) klasaPołączenie chelatora żelaza z inhibitorem kinaz janusowych jest przeciwwskazane z powodu ryzyka agranulocytozy i ciężkich zakażeń.Nie przyjmuj leku usuwającego żelazo razem z lekiem z grupy inhibitorów JAK, zanim lekarz prowadzący nie oceni tego połączenia, i powiedz każdemu lekarzowi, że leczysz się deferypronem.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj leku usuwającego żelazo razem z lekiem z grupy inhibitorów JAK, zanim lekarz prowadzący nie oceni tego połączenia, i powiedz każdemu lekarzowi, że leczysz się deferypronem.
Deferypron, lek usuwający nadmiar żelaza, może bardzo mocno obniżyć liczbę białych krwinek, które chronią przed zakażeniami. Leki takie jak barycytynib, upadacytynib, filgotynib czy ritlecytynib, stosowane m.in. w reumatoidalnym zapaleniu stawów, atopowym zapaleniu skóry i łysieniu plackowatym, także obniżają liczbę tych krwinek i osłabiają odporność. Razem mogą prowadzić do groźnych zakażeń, dlatego nie łączy się ich ze sobą. Deferoksamina i deukrawacytynib nie mają takiego działania.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła
- owrzodzenia w jamie ustnej
- objawy grypopodobne
- częste lub długo niegojące się zakażenia
- nietypowe siniaki lub krwawienia
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie chelatora żelaza z inhibitorem kinaz janusowych jest przeciwwskazane z powodu ryzyka agranulocytozy i ciężkich zakażeń. Deferypronu nie łączy się z barycytynibem, upadacytynibem, filgotynibem ani ritlecytynibem, podobnie jak z innymi lekami mogącymi wywołać neutropenię. Gdy pacjent wymaga leczenia inhibitorem JAK, chelator należy zmienić na deferazyroks lub deferoksaminę. Gdy pacjent wymaga dalszego leczenia deferypronem, choroba zapalna powinna być leczona lekiem niewywołującym neutropenii. Przy połączeniu deferazyroksu z inhibitorem JAK kontroluj morfologię z rozmazem przed włączeniem i regularnie w trakcie leczenia.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkiej neutropenii i agranulocytozy z groźnymi zakażeniami bakteryjnymi i grzybiczymi, łącznie z sepsą. Objawy zakażenia mogą być słabiej wyrażone u chorego leczonego inhibitorem JAK, co opóźnia rozpoznanie. Ritlecytynib i barycytynib mogą dodatkowo nasilać limfopenię, a barycytynib i ritlecytynib także małopłytkowość.
Mechanizm
Deferypron wywołuje neutropenię i agranulocytozę o nieznanym, prawdopodobnie idiosynkratycznym mechanizmie. Inhibitory JAK1, JAK2 i JAK3 hamują przekazywanie sygnału cytokin krwiotwórczych, takich jak G-CSF i IL-7, co obniża liczbę neutrofili i limfocytów. Oba działania sumują się i zwiększają ryzyko ciężkiej neutropenii, a inhibitor JAK dodatkowo osłabia odporność, przez co skutki agranulocytozy są groźniejsze. Interakcja nie jest wspólna dla całej klasy – dotyczy deferypronu z barycytynibem, upadacytynibem, filgotynibem i ritlecytynibem, a nie dotyczy deferoksaminy ani deukrawacytynibu.
Monitorować
- bezwzględna liczba neutrofili w morfologii z rozmazem
- liczba limfocytów
- liczba płytek krwi
- objawy zakażenia – gorączka, ból gardła, owrzodzenia jamy ustnej
Połączenie przeciwwskazaneChelatory żelaza (np. deferypron)+ Alkaloidy barwinka (np. winorelbina, winkrystyna, winflunina) klasaNie należy łączyć chelatora żelaza wywołującego agranulocytozę z alkaloidem barwinka, ponieważ sumuje się ryzyko ciężkiego spadku granulocytów.Jeśli przyjmujesz lek usuwający żelazo i masz zacząć chemioterapię, powiedz o tym onkologowi i hematologowi przed pierwszym podaniem leku i nie odstawiaj ani nie zmieniaj leku na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek usuwający żelazo i masz zacząć chemioterapię, powiedz o tym onkologowi i hematologowi przed pierwszym podaniem leku i nie odstawiaj ani nie zmieniaj leku na własną rękę.
Niektóre leki usuwające nadmiar żelaza, zwłaszcza deferypron, mogą bardzo obniżyć liczbę białych krwinek, które chronią przed zakażeniami. Leki na raka z grupy alkaloidów barwinka, takie jak winorelbina, winkrystyna i winflunina, działają podobnie, więc razem mogą doprowadzić do groźnego braku odporności. Deferypronu nie łączy się z tymi lekami, a lekarz może na czas chemioterapii zamienić go na deferoksaminę lub deferazyroks.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła
- owrzodzenia w jamie ustnej
- objawy przypominające grypę
- częste lub nietypowe zakażenia
- nietypowe siniaki lub krwawienia
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie należy łączyć chelatora żelaza wywołującego agranulocytozę z alkaloidem barwinka, ponieważ sumuje się ryzyko ciężkiego spadku granulocytów. Deferypronu nie stosuje się jednocześnie z winorelbiną, winkrystyną ani winfluniną, więc na czas chemioterapii należy go odstawić i w razie potrzeby kontynuować chelatację deferoksaminą albo deferazyroksem. Decyzję o zmianie chelatora podejmuje hematolog wspólnie z onkologiem. Deferypron można rozważyć ponownie dopiero po zakończeniu chemioterapii i powrocie prawidłowej liczby neutrofilów. Przy połączeniu deferazyroksu z alkaloidem barwinka kontroluje się morfologię przed każdym podaniem cytostatyku, a przy deferoksaminie wystarcza kontrola wynikająca z samej chemioterapii. Brak danych dla winfluniny nie oznacza braku interakcji, bo jest ona silnie mielotoksyczna.
Skutek kliniczny
Połączenie grozi ciężką neutropenią lub agranulocytozą z gorączką neutropeniczną, posocznicą i zgonem. Gdy granulocyty spadną, trudno ustalić, który lek odpowiada za spadek, co utrudnia decyzję o wznowieniu chelatacji i dalszej chemioterapii.
Mechanizm
Deferypron wywołuje neutropenię i agranulocytozę o nieznanym, prawdopodobnie idiosynkratycznym mechanizmie. Alkaloidy barwinka hamują podziały komórek, wiążąc tubulinę, i uszkadzają szpik, przy czym neutropenia jest dla winorelbiny i winfluniny głównym działaniem ograniczającym dawkę, a dla winkrystyny działaniem słabszym, lecz nadal możliwym. Oba mechanizmy sumują się w odniesieniu do linii granulocytarnej. Interakcja nie ma podłoża farmakokinetycznego.
Monitorować
- morfologia z rozmazem i bezwzględną liczbą neutrofilów przed każdym podaniem alkaloidu barwinka
- temperatura ciała i objawy zakażenia
- płytki krwi przy stosowaniu deferazyroksu
- ferrytyna przy zmianie chelatora na czas chemioterapii
Połączenie przeciwwskazaneChelatory żelaza (np. deferypron)+ Przeciwciała anty-CD38 (np. daratumumab, izatuksymab) klasaChelatora żelaza wywołującego neutropenię nie łączy się z przeciwciałem anty-CD38 ze względu na ryzyko ciężkiej agranulocytozy i zakażeń.Jeśli przyjmujesz lek usuwający nadmiar żelaza i dostajesz przeciwciało na szpiczaka, powiedz o tym hematologowi przed kolejnym podaniem i nie zaczynaj ani nie przerywaj żadnego z tych leków na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek usuwający nadmiar żelaza i dostajesz przeciwciało na szpiczaka, powiedz o tym hematologowi przed kolejnym podaniem i nie zaczynaj ani nie przerywaj żadnego z tych leków na własną rękę.
Deferypron, lek usuwający nadmiar żelaza z organizmu, może rzadko, ale groźnie obniżyć liczbę białych krwinek, które chronią przed zakażeniami. Daratumumab i izatuksymab, leki stosowane w leczeniu szpiczaka, też często obniżają liczbę tych krwinek. Razem mogą doprowadzić do ciężkiej infekcji, dlatego tych leków się ze sobą nie łączy. Deferoksamina i deferazyroks działają pod tym względem łagodniej i lekarz może je zastosować zamiast deferypronu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła
- owrzodzenia lub bolesne zmiany w jamie ustnej
- objawy przypominające grypę
- nietypowe siniaki lub krwawienia
- duże osłabienie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Chelatora żelaza wywołującego neutropenię nie łączy się z przeciwciałem anty-CD38 ze względu na ryzyko ciężkiej agranulocytozy i zakażeń. Deferypronu nie stosuje się z lekami, które mogą powodować neutropenię lub agranulocytozę, w tym z daratumumabem i izatuksymabem. Jeśli pacjent wymaga leczenia chelatującego w trakcie terapii anty-CD38, należy zamienić deferypron na deferoksaminę albo na deferazyroks z regularną kontrolą morfologii. Gdy deferypron był stosowany przed rozpoczęciem terapii anty-CD38, należy go odstawić i skontrolować bezwzględną liczbę neutrofili przed pierwszym podaniem przeciwciała. Decyzję o zmianie chelatora podejmuje hematolog prowadzący.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkiej neutropenii i agranulocytozy, a w konsekwencji ciężkich, także zagrażających życiu zakażeń bakteryjnych i grzybiczych. Neutropenia wywołana przez przeciwciało anty-CD38 może dodatkowo maskować początek agranulocytozy po deferypronie i utrudniać ustalenie, który lek ją spowodował, co opóźnia właściwą decyzję o odstawieniu.
Mechanizm
Interakcja jest farmakodynamiczna i polega na sumowaniu się działania hamującego granulopoezę. Deferypron wywołuje idiosynkratyczną, zależną od leku neutropenię i agranulocytozę o niewyjaśnionym mechanizmie. Daratumumab i izatuksymab niszczą komórki z ekspresją CD38, w tym część komórek prekursorowych i efektorowych układu odpornościowego, oraz często powodują neutropenię, limfopenię i małopłytkowość. Interakcja farmakokinetyczna nie występuje, ponieważ przeciwciała monoklonalne nie są metabolizowane przez cytochrom P450 ani nie wpływają na transport leków. Interakcja dotyczy wszystkich przeciwciał anty-CD38 w podobnym stopniu, natomiast po stronie chelatorów żelaza dotyczy głównie deferypronu.
Monitorować
- Morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą neutrofili przed każdym podaniem przeciwciała anty-CD38
- Liczba płytek krwi, zwłaszcza przy deferazyroksie ze względu na ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego
- Objawy zakażenia – gorączka, dreszcze, ból gardła, zmiany w jamie ustnej
- Przy deferazyroksie dodatkowo czynność nerek i wątroby zgodnie ze standardem leczenia
Kiedy ocena się zmienia
| Neutropenia lub agranulocytoza w wywiadziekolejność włączenia · pacjent | ryzyko rośnie | U pacjenta z neutropenią lub agranulocytozą w wywiadzie ryzyko ciężkiego powikłania jest wyższe, a przy deferazyroksie należy rozważyć deferoksaminę jako chelator z najmniejszym wpływem na szpik. |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.