Interakcje / Cyklosporyna / Cyklosporyna i doksorubicyna
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Połączenia należy unikać, a gdy jest konieczne, leczenie prowadzi ośrodek onkologiczny z rozważeniem redukcji dawki doksorubicyny i ścisłą kontrolą morfologii krwi.
Powiedz onkologowi, że przyjmujesz cyklosporynę, nie zmieniaj samodzielnie dawek i wykonuj zlecone badania krwi.
Niekorzystna interakcjaCyklosporyna+ DoksorubicynaPołączenia należy unikać, a gdy jest konieczne, leczenie prowadzi ośrodek onkologiczny z rozważeniem redukcji dawki doksorubicyny i ścisłą kontrolą morfologii krwi.Powiedz onkologowi, że przyjmujesz cyklosporynę, nie zmieniaj samodzielnie dawek i wykonuj zlecone badania krwi.szybki (godziny)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Powiedz onkologowi, że przyjmujesz cyklosporynę, nie zmieniaj samodzielnie dawek i wykonuj zlecone badania krwi.
Cyklosporyna może zwiększać ilość doksorubicyny w organizmie, przez co chemioterapia działa silniej toksycznie. Rośnie wtedy ryzyko spadku liczby krwinek, ciężkich zakażeń i bolesnych owrzodzeń w jamie ustnej. Rzadko mogą pojawić się zaburzenia świadomości lub drgawki. Takie połączenie wymaga szczególnej kontroli lekarza.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, kaszel albo pieczenie przy oddawaniu moczu
- siniaki, krwawienie z nosa lub dziąseł
- owrzodzenia w jamie ustnej
- silne osłabienie lub bladość
- splątanie, senność lub drgawki
- duszność lub obrzęki nóg
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PK – transport, PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Połączenia należy unikać, a gdy jest konieczne, leczenie prowadzi ośrodek onkologiczny z rozważeniem redukcji dawki doksorubicyny i ścisłą kontrolą morfologii krwi. U biorców przeszczepu stężenie cyklosporyny należy oznaczać często, zwłaszcza przy wprowadzaniu i odstawianiu innego leku[1]. Należy obserwować pacjenta w kierunku objawów neurologicznych, zakażeń i zapalenia błon śluzowych.
Skutek kliniczny
Większa ekspozycja na doksorubicynę nasila jej toksyczność, przede wszystkim mielosupresję z neutropenią i trombocytopenią, a także zapalenie błon śluzowych. Opisywano również pojedyncze przypadki ciężkiej neurotoksyczności z zaburzeniami świadomości i drgawkami podczas skojarzenia obu leków. Sumowanie immunosupresji i mielosupresji zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń.
Mechanizm
Cyklosporyna hamuje glikoproteinę P i może zwiększać stężenie w osoczu leków będących substratami tego transportera[1]. Doksorubicyna jest substratem glikoproteiny P, dlatego cyklosporyna zmniejsza jej klirens i zwiększa ekspozycję na doksorubicynę oraz jej aktywny metabolit doksorubicynol. Dodatkowo oba leki osłabiają odporność – cyklosporyna przez immunosupresję, doksorubicyna przez mielosupresję – co sumuje ryzyko zakażeń.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem przed każdym cyklem i w nadirze
- stężenie cyklosporyny we krwi
- czynność nerek (kreatynina)
- bilirubina i aminotransferazy
- stan neurologiczny
- objawy zakażenia i zapalenia błon śluzowych
- czynność serca (frakcja wyrzutowa) przy dawkach kumulacyjnych doksorubicyny
Kiedy ocena się zmienia
| Liposomalna pegylowanapostać · doksorubicyna | inne zalecenie | Brak bezpośrednich danych o wpływie cyklosporyny na doksorubicynę w pegylowanych liposomach. Ze względu na odmienną farmakokinetykę nasilenie interakcji może być inne niż dla postaci konwencjonalnej, ale do czasu uzyskania danych należy zachować tę samą ostrożność i kontrolę morfologii. |
| Duże dawki lub schematy wysoce mielotoksycznedawka · doksorubicyna | ryzyko rośnie | Im większa dawka doksorubicyny i silniejsza mielosupresja całego schematu, tym większe ryzyko ciężkiej neutropenii i zakażeń po zwiększeniu ekspozycji przez cyklosporynę. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral 50 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 13.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 13.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
Alkohol przy tych lekach
Niekorzystna interakcjaCyklosporynaa alkoholPacjent przyjmujący cyklosporynę nie powinien popijać dawki czerwonym winem ani pić go w okolicy pory przyjmowania leku.Nie popijaj leku czerwonym winem i nie pij go w porze przyjmowania dawki, a inne napoje alkoholowe pij rzadko i w małych ilościach.szybki (godziny)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Nie popijaj leku czerwonym winem i nie pij go w porze przyjmowania dawki, a inne napoje alkoholowe pij rzadko i w małych ilościach.
Czerwone wino wypite w porze przyjmowania cyklosporyny może sprawić, że do organizmu wchłonie się mniej leku i lek będzie słabiej działał. Po przeszczepieniu narządu może to zwiększać ryzyko odrzucenia przeszczepu. Niewielkie ilości innych napojów alkoholowych nie wpływają wyraźnie na działanie leku. Częste picie alkoholu obciąża jednak wątrobę i podnosi ciśnienie, podobnie jak sam lek.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zmniejszenie ilości oddawanego moczu lub nowe obrzęki
- gorączka albo ból lub tkliwość w okolicy przeszczepionego narządu
- zażółcenie skóry lub białek oczu albo ciemny mocz
- silny ból głowy lub wysokie wartości ciśnienia w pomiarach domowych
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PK – wchłanianie, PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Pacjent przyjmujący cyklosporynę nie powinien popijać dawki czerwonym winem ani pić go w okolicy pory przyjmowania leku. Inne napoje alkoholowe można pić okazjonalnie i w umiarkowanych ilościach. U biorców przeszczepu, którzy regularnie piją czerwone wino lub zmienili nawyki dotyczące alkoholu, należy oznaczyć minimalne stężenie cyklosporyny i w razie potrzeby dostosować dawkę. U pacjentów z chorobą alkoholową lub w trakcie leczenia uzależnienia warto uwzględnić zawartość etanolu w kapsułkach i rozważyć preparat o mniejszej zawartości etanolu.
Skutek kliniczny
Czerwone wino pite w porze dawki może osłabić immunosupresję i u biorców przeszczepu zwiększyć ryzyko odrzucenia, zwłaszcza gdy powtarza się to regularnie. Dane o tym efekcie pochodzą z pojedynczego badania farmakokinetycznego, dlatego jego wielkość u konkretnego pacjenta po przeszczepieniu jest niepewna. Regularne picie większych ilości alkoholu może nasilać nadciśnienie tętnicze i uszkodzenie wątroby, które są znanymi działaniami niepożądanymi cyklosporyny.
Mechanizm
Klinicznie istotna jest głównie interakcja z czerwonym winem, a nie z samym etanolem. Czerwone wino spożyte w okolicy pory dawkowania zmniejsza wchłanianie cyklosporyny z przewodu pokarmowego. W badaniu obniżyło AUC cyklosporyny o ok. 30%, a Cmax o ok. 38%. Przyczyną jest prawdopodobnie wpływ składników wina innych niż etanol na jelitowy transport i metabolizm leku, ale mechanizmu nie wyjaśniono w pełni. Umiarkowane spożycie czystego alkoholu nie wpływa istotnie na stężenie cyklosporyny. Duże ilości alkoholu mogą dodatkowo nasilać nadciśnienie tętnicze i hepatotoksyczność cyklosporyny na zasadzie addycji farmakodynamicznej, co jest przesłanką teoretyczną. Charakterystyki poszczególnych produktów różnią się zapisem o etanolu jako substancji pomocniczej. W kapsułkach zawierających 18,8% obj. etanolu dawka 500 mg cyklosporyny zawiera 798 mg etanolu. ChPL tych kapsułek ostrzega, że może to być szkodliwe dla pacjentów z chorobą alkoholową i powinno być brane pod uwagę u kobiet w ciąży i karmiących, u pacjentów z chorobami wątroby lub padaczką oraz u dzieci.[1] W kapsułkach z 11,8% obj. etanolu dawka 500 mg cyklosporyny zawiera 500 mg etanolu. ChPL tych kapsułek stwierdza, że „mała ilość alkoholu w tym leku nie będzie powodowała zauważalnych skutków”.[1] Żadna z tych charakterystyk nie wymienia alkoholu w przeciwwskazaniach ani nie zaleca unikania napojów alkoholowych.[1]
Metabolizm i transportery
Monitorować
- minimalne stężenie cyklosporyny we krwi (C0) u biorców przeszczepu
- stężenie kreatyniny w surowicy
- aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny
- ciśnienie tętnicze
Kiedy ocena się zmienia
| Okazjonalne, umiarkowane spożycie napojów innych niż czerwone winoilość alkoholu · pacjent | ryzyko maleje | Umiarkowane spożycie czystego alkoholu nie wpływa istotnie na stężenie cyklosporyny, dlatego przy okazjonalnym piciu napojów innych niż czerwone wino interakcja farmakokinetyczna jest nieistotna. |
| Regularne picie dużych ilości alkoholu lub choroba alkoholowailość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Przewlekłe picie dużych ilości alkoholu może nasilać nadciśnienie tętnicze i hepatotoksyczność cyklosporyny, dlatego należy monitorować ciśnienie tętnicze i parametry wątrobowe. |
| Kapsułki zawierające 18,8% obj. etanolupostać · alkohol | inne zalecenie | Dawka 500 mg cyklosporyny w tej postaci zawiera 798 mg etanolu, co według ChPL może być szkodliwe dla pacjentów z chorobą alkoholową. U pacjentów uzależnionych lub w trakcie leczenia uzależnienia warto rozważyć preparat o mniejszej zawartości etanolu. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral 50 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
Doksorubicyna a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 362
Połączenie przeciwwskazaneCyklosporyna+ KolchicynaNie należy łączyć kolchicyny z cyklosporyną, ponieważ ChPL kolchicyny wymienia jednoczesne stosowanie z silnymi inhibitorami glikoproteiny P, w tym z cyklosporyną, w przeciwwskazaniach.Nie zaczynaj przyjmować kolchicyny razem z cyklosporyną bez rozmowy z lekarzem, a jeśli już przyjmujesz oba leki, szybko skontaktuj się z lekarzem prowadzącym i nie odstawiaj cyklosporyny na własną rękę.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie zaczynaj przyjmować kolchicyny razem z cyklosporyną bez rozmowy z lekarzem, a jeśli już przyjmujesz oba leki, szybko skontaktuj się z lekarzem prowadzącym i nie odstawiaj cyklosporyny na własną rękę.
Kolchicyna i cyklosporyna nie powinny być przyjmowane razem. Cyklosporyna sprawia, że kolchicyna gromadzi się w organizmie, co może prowadzić do ciężkiego uszkodzenia mięśni, nerek i innych narządów. Takie zatrucie bywało groźne dla życia. Objawy mogą pojawić się po kilku dniach albo dopiero po wielu miesiącach wspólnego stosowania.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- ból, tkliwość lub osłabienie mięśni
- ciemne zabarwienie moczu
- nudności, wymioty, biegunka lub ból brzucha
- mrowienie lub drętwienie rąk i stóp
- nietypowe zmęczenie, siniaki lub częste infekcje
- zmniejszenie ilości oddawanego moczu
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – transport, PK – metabolizm, PK – wydalanie, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Nie należy łączyć kolchicyny z cyklosporyną, ponieważ ChPL kolchicyny wymienia jednoczesne stosowanie z silnymi inhibitorami glikoproteiny P, w tym z cyklosporyną, w przeciwwskazaniach.[1] U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby połączenie jest bezwzględnie przeciwwskazane.[2] Jeśli lekarz uzna oba leki za niezbędne u pacjenta z prawidłową czynnością nerek i wątroby, dawkę kolchicyny zmniejsza się 4-krotnie, a leczenie ostrego napadu dny powtarza nie wcześniej niż po 3 dobach.[2] Pacjenta trzeba wtedy bardzo ściśle obserwować pod kątem objawów toksyczności kolchicyny, kontrolować czynność nerek i stężenie cyklosporyny, a przy podejrzeniu toksyczności przerwać podawanie kolchicyny.
Skutek kliniczny
Grozi ciężka toksyczność kolchicyny, w tym miopatia, rabdomioliza, neuromiopatia, objawy żołądkowo-jelitowe i pancytopenia, niekiedy z niewydolnością wielonarządową. Zgłaszano przypadki zgonów podczas jednoczesnego stosowania obu leków.[1] Możliwy jest też wzrost stężenia cyklosporyny i pogorszenie czynności nerek.[2]
Mechanizm
Cyklosporyna silnie hamuje glikoproteinę P i hamuje CYP3A4, czyli główne drogi eliminacji kolchicyny, przez co znacznie zwiększa jej stężenie w osoczu.[1] Po pojedynczej dawce 100 mg cyklosporyny Cmax kolchicyny zwiększało się o 324%, a AUC o 317%.[2] Nefrotoksyczność cyklosporyny dodatkowo ogranicza nerkowe wydalanie kolchicyny i sprzyja jej kumulacji. Obie substancje mogą same wywoływać miopatię, więc ich działanie miotoksyczne sumuje się. Kolchicyna może też zwiększać stężenie cyklosporyny we krwi i ryzyko nefrotoksyczności.[3][2]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- bóle, tkliwość i osłabienie mięśni
- kinaza kreatynowa (prawidłowy wynik nie wyklucza miopatii)
- stężenie kreatyniny i eGFR
- stężenie cyklosporyny we krwi
- morfologia krwi
- enzymy wątrobowe i bilirubina
- nudności, wymioty, biegunka
Kiedy ocena się zmienia
| eGFR ≤ 50 ml/minpacjent | interakcja nie dotyczy | Przy eGFR poniżej 50 ml/min kolchicyna jest przeciwwskazana niezależnie od cyklosporyny, a u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby przyjmujących inhibitory glikoproteiny P połączenie jest bezwzględnie przeciwwskazane i nie dopuszcza się redukcji dawki jako rozwiązania. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Colchicine AGEPHA Pharma 0,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/colchicine-agepha-pharma-100543360/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Colchicine RPH 500 mcg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/colchicine-rph-100331923/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral 50 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Colchicine AGEPHA Pharma. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/colchicine-agepha-pharma-100543360/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
Połączenie przeciwwskazaneCyklosporyna+ CydofowirNie należy podawać cydofowiru pacjentowi przyjmującemu cyklosporynę ogólnoustrojowo, ponieważ ChPL cydofowiru przeciwwskazuje łączenie go z lekami nefrotoksycznymi.Powiedz lekarzowi, że przyjmujesz cyklosporynę, zanim dostaniesz cydofowir, i nie odstawiaj cyklosporyny na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Powiedz lekarzowi, że przyjmujesz cyklosporynę, zanim dostaniesz cydofowir, i nie odstawiaj cyklosporyny na własną rękę.
Cyklosporyna i cydofowir mogą uszkadzać nerki, a razem to ryzyko znacznie rośnie. Tych leków zwykle nie stosuje się jednocześnie. Jeśli masz dostać cydofowir, a przyjmujesz cyklosporynę, lekarz powinien o tym wiedzieć, bo najczęściej wybierze inny lek przeciwwirusowy.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyraźnie mniej moczu niż zwykle
- obrzęki nóg lub twarzy
- pienisty moczu
- nasilone zmęczenie i osłabienie
- nudności lub utrata apetytu
- gorączka lub dreszcze (możliwy spadek białych krwinek)
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie należy podawać cydofowiru pacjentowi przyjmującemu cyklosporynę ogólnoustrojowo, ponieważ ChPL cydofowiru przeciwwskazuje łączenie go z lekami nefrotoksycznymi[1]. W zakażeniu wirusem cytomegalii należy wybrać lek przeciwwirusowy bez istotnej nefrotoksyczności. Jeśli lekarz prowadzący uzna podanie cydofowiru za niezbędne, decyzja wykracza poza ChPL i wymaga oceny ośrodka specjalistycznego, ścisłej kontroli czynności nerek przed każdą dawką oraz kontroli stężenia cyklosporyny.
Skutek kliniczny
Ryzyko ostrego uszkodzenia nerek, białkomoczu, zespołu Fanconiego i niewydolności nerek, która może wymagać dializy. Pogorszenie czynności nerek dodatkowo zwiększa toksyczność cydofowiru, który jest wydalany przez nerki, a u biorców przeszczepu może zagrozić funkcji przeszczepionego narządu.
Mechanizm
Oba leki uszkadzają nerki, więc ich działanie nefrotoksyczne się sumuje. Cydofowir gromadzi się w komórkach kanalików proksymalnych i może wywołać ich martwicę oraz zespół Fanconiego, a cyklosporyna powoduje skurcz tętniczek doprowadzających, zmniejszenie przesączania kłębuszkowego i przewlekłe zmiany śródmiąższowe. ChPL cydofowiru zabrania jednoczesnego podawania innych substancji o potencjalnym działaniu nefrotoksycznym[1]. ChPL cyklosporyny zaleca ostrożność i ścisłą kontrolę czynności nerek przy łączeniu z innymi lekami nefrotoksycznymi, choć nie wymienia cydofowiru z nazwy[2].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- stężenie kreatyniny w surowicy i eGFR przed każdą dawką cydofowiru
- białkomocz i glikozuria w badaniu moczu
- stężenie fosforanów, potasu i wodorowęglanów w surowicy
- minimalne stężenie cyklosporyny we krwi pełnej
- morfologia krwi z rozmazem (neutropenia po cydofowirze)
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Krople do oczupostać · cyklosporyna | ryzyko maleje | Cyklosporyna stosowana do oka daje znikome stężenia ogólnoustrojowe, więc nie należy się spodziewać sumowania działania nefrotoksycznego z cydofowirem. |
| Niewydolność nerekeGFR · pacjent | interakcja nie dotyczy | Niewydolność nerek jest samodzielnym przeciwwskazaniem do cydofowiru niezależnie od cyklosporyny. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Cidofovir Tillomed 75 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/cidofovir-tillomed-100492942/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral 50 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
Połączenie przeciwwskazaneCyklosporyna+ ApiksabanNie łącz cyklosporyny podawanej ogólnoustrojowo z apiksabanem – połączenie jest przeciwwskazane, ponieważ apiksaban jest substratem P-gp, a jego zwiększone stężenie grozi ciężkim krwawieniem.Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę, tylko jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą o tym połączeniu.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę, tylko jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą o tym połączeniu.
Cyklosporyna może zwiększać ilość apiksabanu we krwi. Wtedy lek przeciwzakrzepowy działa silniej i rośnie ryzyko krwawień, także groźnych. Tych leków zwykle się nie łączy, dlatego twój lekarz musi wiedzieć, że przyjmujesz oba.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- krwawienie z nosa lub dziąseł, które trudno zatrzymać
- nietypowe siniaki
- różowy, czerwony lub brązowy mocz
- czarne, smoliste stolce
- wymioty z krwią lub przypominające fusy od kawy
- silny, nagły ból głowy
- nagłe osłabienie, zawroty głowy lub bladość
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport, PK – wydalanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz cyklosporyny podawanej ogólnoustrojowo z apiksabanem – połączenie jest przeciwwskazane, ponieważ apiksaban jest substratem P-gp, a jego zwiększone stężenie grozi ciężkim krwawieniem.[1][2][3] Gdy pacjent wymaga obu terapii, lekarz powinien wybrać inny lek przeciwzakrzepowy, najczęściej antagonistę witaminy K z regularną kontrolą INR. Jeśli lekarz prowadzący świadomie utrzymuje połączenie, konieczna jest ścisła obserwacja w kierunku krwawień oraz regularna kontrola morfologii i czynności nerek.
Skutek kliniczny
Większe stężenie apiksabanu zwiększa ryzyko krwawień, w tym poważnych i zagrażających życiu. Ryzyko rośnie, gdy cyklosporyna pogarsza czynność nerek.
Mechanizm
Cyklosporyna hamuje CYP3A4 i glikoproteinę P, a apiksaban jest substratem obu tych dróg eliminacji, więc jego stężenie w osoczu może wzrosnąć.[1] Leki hamujące jednocześnie CYP3A4 i P-gp zwiększają ekspozycję na apiksaban – silny inhibitor ketokonazol podwaja jego AUC, a słabsze inhibitory, takie jak diltiazem czy klarytromycyna, zwiększają je około 1,4–1,6-krotnie.[4] Nefrotoksyczne działanie cyklosporyny może dodatkowo ograniczać nerkowe wydalanie apiksabanu.
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Cyklosporyna – inhibitor BCRP[5], apiksaban – substrat BCRP[6]
- Cyklosporyna – słaby inhibitor CYP3A4[5], apiksaban – umiarkowanie wrażliwy substrat CYP3A4[6]
- Cyklosporyna – silny inhibitor P-gp[5], apiksaban – substrat P-gp[6]
- Cyklosporyna: inhibitor BCRP[5], słaby inhibitor CYP3A4[5], inhibitor OATP1B1[5], inhibitor OATP1B3[5], silny inhibitor P-gp[5], wrażliwy substrat CYP3A4[7], substrat P-gp[7]
- Apiksaban: słaby inhibitor CYP2C19[6], substrat BCRP[6], drugorzędny szlak substrat CYP1A2[6], drugorzędny szlak substrat CYP2C19[6], drugorzędny szlak substrat CYP2C8[6], drugorzędny szlak substrat CYP2C9[6], umiarkowanie wrażliwy substrat CYP3A4[6], substrat P-gp[6]
Monitorować
- objawy krwawienia
- morfologia krwi (hemoglobina)
- kreatynina i eGFR
- stężenie cyklosporyny u biorców przeszczepu
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa do oka (krople, emulsja)droga podania · cyklosporyna | interakcja nie dotyczy | Cyklosporyna podawana do oka osiąga znikome stężenia ogólnoustrojowe, więc nie hamuje eliminacji apiksabanu w stopniu istotnym klinicznie. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral 50 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Equoral 25 mg, kapsułki elastyczne. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/equoral-100108935/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Cyclaid 25 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/cyclaid-100228792/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Eliquis 2,5 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/eliquis-100245589/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Eliquis. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/eliquis-100245589/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
Połączenie przeciwwskazaneCyklosporyna+ PaklitakselCyklosporyny nie łączy się z substratami glikoproteiny P, których zwiększone stężenie grozi ciężkimi lub zagrażającymi życiu zdarzeniami, a paklitaksel spełnia to kryterium.Zanim dostaniesz paklitaksel, powiedz onkologowi, że przyjmujesz cyklosporynę, i nie odstawiaj jej sam bez rozmowy z lekarzem, który ją przepisał.szybki (godziny)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Zanim dostaniesz paklitaksel, powiedz onkologowi, że przyjmujesz cyklosporynę, i nie odstawiaj jej sam bez rozmowy z lekarzem, który ją przepisał.
Cyklosporyna może sprawić, że paklitaksel będzie zbyt długo utrzymywał się w organizmie i działał silniej niż powinien. Zwiększa to ryzyko poważnych działań niepożądanych chemioterapii, zwłaszcza dużego spadku odporności i ciężkich zakażeń. Tych leków zwykle nie łączy się ze sobą.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, kaszel lub inne objawy infekcji
- owrzodzenia i ból w jamie ustnej
- drętwienie, mrowienie lub pieczenie dłoni i stóp
- silne osłabienie
- biegunka
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – transport, PK – metabolizm, PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Cyklosporyny nie łączy się z substratami glikoproteiny P, których zwiększone stężenie grozi ciężkimi lub zagrażającymi życiu zdarzeniami, a paklitaksel spełnia to kryterium[1][2][3]. Przed rozpoczęciem chemioterapii paklitakselem lekarz prowadzący leczenie immunosupresyjne i onkolog powinni wspólnie rozważyć zamianę cyklosporyny na lek immunosupresyjny niehamujący glikoproteiny P ani CYP3A4. Jeśli jednoczesne stosowanie jest nieuniknione, decyzja należy do onkologa i wymaga ścisłego monitorowania morfologii krwi, objawów toksyczności paklitakselu oraz stężenia cyklosporyny i czynności nerek[1].
Skutek kliniczny
Większa ekspozycja na paklitaksel może nasilić jego toksyczność – głęboką neutropenię, neutropenię z gorączką, zapalenie błon śluzowych i neuropatię obwodową[4]. Połączenie z immunosupresją zwiększa ryzyko ciężkich, zagrażających życiu zakażeń.
Mechanizm
Cyklosporyna hamuje glikoproteinę P i CYP3A4[1], a paklitaksel jest substratem glikoproteiny P i jest metabolizowany przez CYP2C8 oraz CYP3A4[4]. Zahamowanie usuwania paklitakselu z komórek i jego metabolizmu zwiększa ekspozycję na cytostatyk. Dodatkowo immunosupresja wywołana cyklosporyną sumuje się z neutropenią po paklitakselu, co zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń.
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, zwłaszcza liczba neutrofili przed każdym podaniem paklitakselu
- objawy zakażenia i gorączka
- objawy neuropatii obwodowej
- zapalenie błon śluzowych jamy ustnej
- stężenie cyklosporyny we krwi
- stężenie kreatyniny w surowicy
Bezpieczniejsze alternatywy
mykofenolan mofetylukwas mykofenolowy
Kiedy ocena się zmienia
| Dożylnadroga podania · cyklosporyna | ryzyko rośnie | Dożylna postać cyklosporyny i klasyczna postać paklitakselu zawierają polioksyetylenowany olej rycynowy, co sumuje ryzyko ciężkich reakcji nadwrażliwości i może dodatkowo zmieniać farmakokinetykę paklitakselu. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral 50 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Equoral 25 mg, kapsułki elastyczne. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/equoral-100108935/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Cyclaid 25 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/cyclaid-100228792/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Abraxane 5 mg/ml, proszek do sporządzania zawiesiny do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/abraxane-100265356/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 13.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Abraxane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 13.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/abraxane-100265356/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 13.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
Połączenie przeciwwskazaneDziurawiec+ CyklosporynaNie łączyć preparatów z dziurawcem z cyklosporyną.Nie kupuj ani nie pij żadnych preparatów z dziurawcem, a jeśli już je stosujesz, powiedz o tym jak najszybciej lekarzowi prowadzącemu, który zleci badanie stężenia cyklosporyny.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie kupuj ani nie pij żadnych preparatów z dziurawcem, a jeśli już je stosujesz, powiedz o tym jak najszybciej lekarzowi prowadzącemu, który zleci badanie stężenia cyklosporyny.
Nie łącz dziurawca z cyklosporyną. Dziurawiec sprawia, że organizm szybciej pozbywa się cyklosporyny i lek przestaje działać tak, jak powinien. U osób po przeszczepie może to doprowadzić do odrzucenia przeszczepionego narządu. Dotyczy to także herbatek i mieszanek ziołowych z dziurawcem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub złe samopoczucie bez wyraźnej przyczyny
- ból lub tkliwość w okolicy przeszczepionego narządu
- duszność, obrzęki lub szybkie męczenie się
- zażółcenie skóry lub oczu
- zmniejszenie ilości oddawanego moczu
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Nie łączyć preparatów z dziurawcem z cyklosporyną. ChPL cyklosporyny wymienia leczenie skojarzone z produktami zawierającymi ziele dziurawca w przeciwwskazaniach.[1][2][3] Jeśli pacjent już stosuje oba preparaty, dziurawiec należy odstawić w porozumieniu z lekarzem prowadzącym, który powinien w tym czasie często oznaczać stężenie cyklosporyny i w razie potrzeby dostosować jej dawkę, ponieważ ChPL zaleca to szczególnie przy włączaniu lub odstawianiu leku działającego na jej stężenie.[1]
Skutek kliniczny
Spadek stężenia cyklosporyny może osłabić immunosupresję i doprowadzić do ostrego lub przewlekłego odrzucenia przeszczepu. Opisano przypadki ciężkiego odrzucenia przeszczepu wątroby i serca u pacjentów, którzy włączyli preparat dziurawca w trakcie stabilnego leczenia cyklosporyną. Po odstawieniu dziurawca stężenie cyklosporyny wraca do wcześniejszego poziomu, co przy dawce zwiększonej w międzyczasie grozi jej działaniem toksycznym, zwłaszcza nefrotoksycznością.
Mechanizm
Dziurawiec indukuje CYP3A4 i P-gp, czyli enzym i transporter odpowiedzialne za metabolizm i biodostępność cyklosporyny, co prowadzi do spadku jej stężenia we krwi. ChPL cyklosporyny wymienia ziele dziurawca wśród induktorów CYP3A4 i (lub) P-gp, które zmniejszają stężenie cyklosporyny.[1] ChPL wyciągu z dziurawca podaje, że hiperycyna i hiperforyna indukują podjednostki 1A2, 3A4 i 2C9 cytochromu P450, a obniżenie stężenia obserwowano m.in. po łączeniu z cyklosporyną.[4]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- stężenie minimalne cyklosporyny we krwi pełnej
- objawy odrzucenia przeszczepu i parametry czynności przeszczepionego narządu
- czynność nerek (kreatynina) po odstawieniu dziurawca
Bezpieczniejsze alternatywy
escytalopramcitalopram
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie dziurawca u pacjenta stosującego cyklosporynękolejność włączenia · dziurawiec | inne zalecenie | Po odstawieniu dziurawca stężenie cyklosporyny wzrasta, dlatego w tym okresie konieczne jest częste oznaczanie jej stężenia i ewentualna korekta dawki, zgodnie z zaleceniem ChPL dotyczącym włączania i odstawiania leków wpływających na jej stężenie. |
| Przyjmowanie systematyczneczas leczenia · dziurawiec | ryzyko rośnie | ChPL preparatu z dziurawcem wskazuje, że to systematyczne przyjmowanie aktywuje cytochrom P450 i osłabia działanie cyklosporyny. Pojedyncze przyjęcie nie zmienia jednak oceny połączenia jako przeciwwskazanego. |
| Stan po przeszczepie narządukolejność włączenia · pacjent | ryzyko rośnie | U biorców przeszczepu spadek stężenia cyklosporyny grozi ostrym lub przewlekłym odrzuceniem przeszczepu, a ChPL wyciągu z dziurawca przeciwwskazuje jego stosowanie po przebytej transplantacji narządu. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral 50 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Equoral 25 mg, kapsułki elastyczne. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/equoral-100108935/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Cyclaid 25 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/cyclaid-100228792/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Intractum Hyperici Phytopharm 4,65 g/5 ml, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/intractum-hyperici-phytopharm-100031859/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
Połączenie przeciwwskazaneKlozapina+ DoksorubicynaNie należy rozpoczynać leczenia klozapiną u pacjenta otrzymującego doksorubicynę, ponieważ ChPL klozapiny przeciwwskazuje jej włączanie razem z substancjami o znacznym ryzyku agranulocytozy oraz zabrania jednoczesnego stosowania leków o istotnym działaniu hamującym czynność szpiku.Nie odstawiaj klozapiny na własną rękę, tylko powiedz onkologowi i psychiatrze, że przyjmujesz oba leki, i od razu zgłoś się do lekarza, jeśli pojawi się gorączka lub inne objawy zakażenia.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie odstawiaj klozapiny na własną rękę, tylko powiedz onkologowi i psychiatrze, że przyjmujesz oba leki, i od razu zgłoś się do lekarza, jeśli pojawi się gorączka lub inne objawy zakażenia.
Oba leki mogą osłabiać szpik kostny, który wytwarza białe krwinki chroniące przed zakażeniami. Przyjmowane razem mogą bardzo obniżyć liczbę tych krwinek, a wtedy nawet zwykła infekcja może stać się groźna dla życia. Oba leki mogą też obciążać serce. Dlatego zwykle się ich nie łączy, a jeśli lekarze uznają to za konieczne, potrzebne są częste badania krwi i kontrola serca.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej
- objawy przypominające grypę, ogólne osłabienie
- kołatanie serca, ból w klatce piersiowej
- duszność lub obrzęki nóg
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie należy rozpoczynać leczenia klozapiną u pacjenta otrzymującego doksorubicynę, ponieważ ChPL klozapiny przeciwwskazuje jej włączanie razem z substancjami o znacznym ryzyku agranulocytozy oraz zabrania jednoczesnego stosowania leków o istotnym działaniu hamującym czynność szpiku. Jeśli pacjent stabilnie leczony klozapiną wymaga chemioterapii z doksorubicyną, decyzję o dalszym postępowaniu powinien podjąć wspólnie onkolog i psychiatra z oceną ryzyka nawrotu psychozy po odstawieniu klozapiny. Kontynuacja klozapiny w takiej sytuacji jest stosowaniem wbrew ChPL i wymaga świadomej decyzji lekarza, zgody pacjenta oraz częstej kontroli morfologii z rozmazem i oceny czynności serca. Gorączka lub objawy zakażenia u takiego pacjenta wymagają pilnej kontroli liczby neutrofilów.
Skutek kliniczny
Główne zagrożenie to ciężka neutropenia lub agranulocytoza z ryzykiem zakażeń, w tym posocznicy zagrażającej życiu. Spadek neutrofili w trakcie chemioterapii utrudnia ustalenie, który lek go wywołał, co może prowadzić do niepotrzebnego trwałego odstawienia klozapiny albo do opóźnienia chemioterapii. Możliwe jest też nasilenie uszkodzenia mięśnia sercowego z niewydolnością serca.
Mechanizm
Oba leki uszkadzają szpik kostny, więc ich działanie mielosupresyjne się sumuje. Doksorubicyna jako lek cytotoksyczny hamuje czynność szpiku i wywołuje neutropenię, a klozapina może powodować neutropenię i agranulocytozę o podłożu idiosynkratycznym. ChPL klozapiny zalicza środki cytotoksyczne do leków o działaniu hamującym czynność szpiku kostnego, których nie wolno stosować jednocześnie z klozapiną[1]. Dodatkowo oba leki mogą uszkadzać mięsień sercowy – doksorubicyna przez kardiotoksyczność zależną od dawki skumulowanej, a klozapina przez zapalenie mięśnia sercowego i kardiomiopatię, co stwarza ryzyko addycji działania kardiotoksycznego. Nie ma przesłanek do klinicznie istotnej interakcji farmakokinetycznej.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględna liczba neutrofilów częściej niż w standardowym schemacie dla klozapiny, w tym w okresie spodziewanego nadiru po każdym cyklu
- temperatura ciała i objawy zakażenia
- czynność serca – EKG z oceną QTc, echokardiografia z frakcją wyrzutową lewej komory, troponina przy objawach
- stan psychiczny pacjenta przy zmianie lub odstawieniu klozapiny
Bezpieczniejsze alternatywy
arypiprazolrisperidonolanzapina
Kiedy ocena się zmienia
| Klozapina włączana w trakcie leczenia doksorubicynąkolejność włączenia · klozapina | interakcja nie dotyczy | ChPL klozapiny przeciwwskazuje rozpoczynanie leczenia klozapiną u pacjentów przyjmujących substancje o znacznym ryzyku agranulocytozy. |
| Doksorubicyna włączana u pacjenta stabilnie leczonego klozapinąkolejność włączenia · pacjent | inne zalecenie | Połączenie pozostaje niezgodne z ChPL klozapiny, ale nagłe odstawienie leku u pacjenta z lekooporną schizofrenią grozi nawrotem psychozy. Decyzję o odstawieniu, zamianie lub kontynuacji klozapiny pod ścisłą kontrolą morfologii i czynności serca podejmuje wspólnie onkolog i psychiatra. |
| Po zakończeniu chemioterapii z przebytą neutropenią pochemioterapeutycznączas leczenia · pacjent | inne zalecenie | Granulocytopenia lub agranulocytoza związana z wcześniejszą chemioterapią nie jest przeciwwskazaniem do włączenia klozapiny. Przed włączeniem należy potwierdzić odnowę szpiku w morfologii. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam 25 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
Połączenie przeciwwskazaneNeomycyna+ CyklosporynaNie stosuj neomycyny na skórę u pacjenta leczonego cyklosporyną i wybierz inny lek przeciwbakteryjny do stosowania miejscowego.Nie używaj neomycyny na skórę, gdy przyjmujesz cyklosporynę, i zapytaj farmaceutę lub lekarza o inny lek na zakażenie skóry.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie używaj neomycyny na skórę, gdy przyjmujesz cyklosporynę, i zapytaj farmaceutę lub lekarza o inny lek na zakażenie skóry.
Neomycyna w aerozolu na skórę i cyklosporyna mogą razem szkodzić nerkom. Neomycyna może też uszkadzać słuch, zwłaszcza gdy nerki pracują słabiej. Tych leków nie należy łączyć.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- oddawanie mniejszej ilości moczu
- obrzęki nóg lub twarzy
- szumy lub dzwonienie w uszach
- pogorszenie słuchu
- zawroty głowy lub zaburzenia równowagi
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie stosuj neomycyny na skórę u pacjenta leczonego cyklosporyną i wybierz inny lek przeciwbakteryjny do stosowania miejscowego[1]. Jeśli połączenia nie udało się uniknąć, prowadź ścisłą kontrolę czynności nerek, a przy istotnym jej pogorszeniu odstaw neomycynę[2].
Skutek kliniczny
Możliwe jest pogorszenie czynności nerek ze wzrostem stężenia kreatyniny i zmniejszeniem ilości oddawanego moczu. Upośledzenie czynności nerek sprzyja kumulacji wchłoniętej neomycyny, co zwiększa ryzyko uszkodzenia słuchu i narządu równowagi.
Mechanizm
Neomycyna jest aminoglikozydem o działaniu nefrotoksycznym i ototoksycznym, a cyklosporyna również uszkadza nerki, więc toksyczne działanie obu leków na nerki się sumuje[2]. Wchłanianie neomycyny ze skóry jest zwykle niewielkie, ale rośnie przy stosowaniu na uszkodzoną skórę, na duże powierzchnie i przez długi czas. Długotrwałe stosowanie neomycyny z lekami nefrotoksycznymi może nasilać jej toksyczność[1].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- stężenie kreatyniny w surowicy i eGFR
- diureza
- słuch i równowaga (szumy uszne, niedosłuch, zawroty głowy)
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Stosowanie długotrwałeczas leczenia · neomycyna | ryzyko rośnie | Długotrwałe stosowanie neomycyny z lekami nefrotoksycznymi może nasilać jej toksyczność. |
| Uszkodzona skóra, duża powierzchnia, zmiany sączące lub owrzodzeniapostać · pacjent | ryzyko rośnie | Na uszkodzonej skórze i dużych powierzchniach wchłanianie neomycyny rośnie, a takie zastosowanie jest przeciwwskazane niezależnie od cyklosporyny. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Neomycinum TZF 11,72 mg/g, aerozol na skórę, zawiesina. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/neomycinum-tzf-100046743/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral 50 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandimmun Neoral. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/sandimmun-neoral-100059898/
Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Inhibitory kalcyneuryny (np. takrolimus, cyklosporyna, woklosporyna) klasaNależy unikać jednoczesnego ogólnoustrojowego stosowania leku z grupy selektywnych leków immunosupresyjnych i inhibitora kalcyneuryny poza ustalonymi schematami transplantacyjnymi, a jeśli skojarzenie jest konieczne, wymaga ono decyzji specjalisty i ścisłego monitorowania w kierunku zakażeń.Nie łącz tych leków na własną rękę i upewnij się, że lekarz prowadzący wie o obu, a w razie gorączki lub innych objawów zakażenia od razu się z nim skontaktuj.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie łącz tych leków na własną rękę i upewnij się, że lekarz prowadzący wie o obu, a w razie gorączki lub innych objawów zakażenia od razu się z nim skontaktuj.
Oba leki osłabiają działanie układu odpornościowego, a stosowane razem robią to silniej niż każdy z osobna. Dotyczy to na przykład takrolimusu lub cyklosporyny przyjmowanych razem z fingolimodem, teriflunomidem, leflunomidem, tofacytynibem albo natalizumabem. Rośnie wtedy ryzyko poważnych zakażeń, także takich, które u zdrowych osób zdarzają się rzadko. Niektóre połączenia, np. mykofenolanu z takrolimusem po przeszczepieniu, są jednak zamierzone i lekarz stosuje je celowo.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub ogólne złe samopoczucie
- uporczywy kaszel lub duszność
- pęcherzyki na skórze, półpasiec lub opryszczka o ciężkim przebiegu
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- nowe zaburzenia widzenia, mowy, równowagi lub osłabienie jednej strony ciała
- zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Należy unikać jednoczesnego ogólnoustrojowego stosowania leku z grupy selektywnych leków immunosupresyjnych i inhibitora kalcyneuryny poza ustalonymi schematami transplantacyjnymi, a jeśli skojarzenie jest konieczne, wymaga ono decyzji specjalisty i ścisłego monitorowania w kierunku zakażeń. ChPL tofacytynibu nie zaleca skojarzenia z silnymi lekami immunosupresyjnymi, takimi jak takrolimus i cyklosporyna. ChPL modulatorów receptora S1P (fingolimod, ozanimod, ponesimod) odradza jednoczesne leczenie immunosupresyjne. Natalizumab jest przeciwwskazany u pacjentów otrzymujących terapię immunosupresyjną. Przy zmianie leczenia z leflunomidu lub teriflunomidu na inhibitor kalcyneuryny trzeba uwzględnić bardzo długie utrzymywanie się leku w organizmie i rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji kolestyraminą lub węglem aktywowanym. Po odstawieniu modulatora receptora S1P również należy odczekać do odbudowy liczby limfocytów. Jeśli połączenie z cyklosporyną jest nieuniknione, warto rozważyć niższą dawkę tofacytynibu.
Skutek kliniczny
Zwiększa się ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym reaktywacji wirusów z grupy herpes, CMV, wirusa BK i gruźlicy. Rośnie też ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii, szczególnie przy natalizumabie i modulatorach receptora S1P[1]. W dłuższej perspektywie może wzrosnąć ryzyko chorób limfoproliferacyjnych i nowotworów skóry. Przy leflunomidzie i teriflunomidzie dochodzi ryzyko sumowania hepatotoksyczności i cytopenii. Interakcja jest wspólna dla większości leków obu grup o działaniu ogólnoustrojowym, z wyjątkiem leków wymienionych jako wyjątki.
Mechanizm
Inhibitory kalcyneuryny hamują aktywację limfocytów T przez blokowanie szlaku kalcyneuryna–NFAT i wytwarzania interleukiny 2. Leki grupy A osłabiają odporność innymi drogami. Modulatory receptora S1P (fingolimod, ozanimod, ponesimod) zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych. Teriflunomid i leflunomid hamują syntezę pirymidyn w dzielących się limfocytach. Tofacytynib hamuje kinazy JAK. Natalizumab blokuje migrację limfocytów do tkanek. Inebilizumab usuwa limfocyty B, a tolebrutynib hamuje kinazę Brutona. Te działania sumują się i pogłębiają immunosupresję. Dochodzą do tego słabsze mechanizmy farmakokinetyczne. Cyklosporyna hamuje CYP3A4, przez co może zwiększać ekspozycję na tofacytynib. Hamuje też transporter BCRP, przez co może zwiększać ekspozycję na teriflunomid, który jest aktywnym metabolitem leflunomidu.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba limfocytów i neutrofilów
- objawy zakażeń, w tym oportunistycznych, oraz w razie potrzeby wiremia CMV i BK
- aktywność aminotransferaz i bilirubina, szczególnie przy leflunomidzie i teriflunomidzie
- stężenie takrolimusu lub cyklosporyny we krwi oraz czynność nerek
- nowe objawy neurologiczne sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię
- kontrola skóry w kierunku nowotworów przy długotrwałym leczeniu
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (maść z takrolimusem, krople do oczu z cyklosporyną)droga podania · inhibitory kalcyneuryny | ryzyko maleje | Przy miejscowym stosowaniu takrolimusu na skórę lub cyklosporyny do oka wchłanianie ogólnoustrojowe jest niewielkie i istotna addycja immunosupresji jest mało prawdopodobna. |
| Pełna eliminacja leku lub odbudowa liczby limfocytów po odstawieniuodstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Leflunomid i teriflunomid utrzymują się w organizmie bardzo długo, a po modulatorach receptora S1P liczba limfocytów wraca do normy z opóźnieniem. Przy zamianie na inhibitor kalcyneuryny należy rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji lub odczekanie do odbudowy limfocytów. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń i nowotworów przy skojarzonej immunosupresji jest większe, co ChPL tofacytynibu podkreśla szczególnie. |
Źródła
- Schmedt N, Andersohn F, Garbe E. Signals of progressive multifocal leukoencephalopathy for immunosuppressants: a disproportionality analysis of spontaneous reports within the US Adverse Event Reporting System (AERS). Pharmacoepidemiol Drug Saf. 2012;21(11):1216-20. doi: 10.1002/pds.3320. PMID: 22821419.
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
- Korzystna interakcjaPołączenie celowe
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.