Interakcje / Dapson / Dapson i rytonawir
Jaki opis pokazać?
Interakcja o niejasnym znaczeniu
Połączenie można stosować bez zmiany dawek, ale warto kontrolować morfologię i objawy methemoglobinemii, zwłaszcza w pierwszych tygodniach po włączeniu lub odstawieniu rytonawiru.
Przyjmuj oba leki tak, jak zalecił lekarz, chodź na zlecone badania krwi i zgłoś się do lekarza, jeśli zauważysz niepokojące objawy.
Interakcja o niejasnym znaczeniuDapson+ RytonawirPołączenie można stosować bez zmiany dawek, ale warto kontrolować morfologię i objawy methemoglobinemii, zwłaszcza w pierwszych tygodniach po włączeniu lub odstawieniu rytonawiru.Przyjmuj oba leki tak, jak zalecił lekarz, chodź na zlecone badania krwi i zgłoś się do lekarza, jeśli zauważysz niepokojące objawy.opóźniony (dni)teoretyczne
Interakcja o niejasnym znaczeniu
Przyjmuj oba leki tak, jak zalecił lekarz, chodź na zlecone badania krwi i zgłoś się do lekarza, jeśli zauważysz niepokojące objawy.
Rytonawir może zmieniać to, jak organizm przetwarza dapson. Nie wiadomo dokładnie, czy działanie dapsonu się nasili, czy osłabi, a poważne problemy przy tym połączeniu zdarzają się rzadko. Dapson czasem uszkadza krwinki czerwone i zmniejsza ilość tlenu we krwi, dlatego warto znać objawy ostrzegawcze.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- sinawe zabarwienie ust, języka lub paznokci
- duszność lub szybkie męczenie się
- bladość, zawroty głowy, kołatanie serca
- ciemny mocz
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie można stosować bez zmiany dawek, ale warto kontrolować morfologię i objawy methemoglobinemii, zwłaszcza w pierwszych tygodniach po włączeniu lub odstawieniu rytonawiru. U pacjentów z HIV przyjmujących dodatkowo zydowudynę parametry hematologiczne trzeba monitorować szczególnie starannie[1]. Przy chorobie wątroby oceń próby wątrobowe przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia.
Skutek kliniczny
Możliwa jest zmiana stężenia dapsonu i ilości jego toksycznego metabolitu, a w efekcie nasilenie lub osłabienie methemoglobinemii i hemolizy. Nie opisano dobrze udokumentowanych przypadków ciężkich powikłań tego połączenia. Oba leki mogą uszkadzać wątrobę i oba nie powinny być stosowane w ciężkiej lub niewyrównanej chorobie wątroby[2][1].
Mechanizm
Rytonawir może zmieniać metabolizm dapsonu w dwóch przeciwnych kierunkach, więc wypadkowy efekt jest trudny do przewidzenia. Rytonawir silnie hamuje CYP3A i jednocześnie indukuje CYP2C9, CYP2C19 oraz sprzęganie z kwasem glukuronowym[2]. Dapson jest utleniany przez cytochrom P450 do hydroksyloaminy, która odpowiada za methemoglobinemię i hemolizę. Leki hamujące ten szlak zmniejszają powstawanie hydroksyloaminy (tak działa flukonazol u pacjentów zakażonych HIV), a induktory zwiększają klirens dapsonu (ryfabutyna, ryfampicyna)[1]. Hamowanie CYP3A może więc podnosić stężenie dapsonu, a indukcja CYP2C9 może nasilać tworzenie toksycznego metabolitu.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z retikulocytami
- methemoglobina przy objawach (sinica, duszność)
- próby wątrobowe (ALT, AST, bilirubina)
Kiedy ocena się zmienia
| Dawka przeciwretrowirusowa, większa niż 100 mg 2 razy na dobędawka · rytonawir | ryzyko rośnie | Wpływ rytonawiru na enzymy zależy od dawki, więc przy pełnej dawce przeciwretrowirusowej zmiany w metabolizmie dapsonu mogą być wyraźniejsze niż przy dawce wzmacniającej. Częściej kontroluj morfologię. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dusalm 50 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/dusalm-100460874/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/norvir-100223530/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 20.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/norvir-100223530/
Alkohol przy tych lekach
Interakcja o niejasnym znaczeniuDapsona alkoholOkazjonalne, umiarkowane picie alkoholu podczas leczenia dapsonem nie wymaga zmiany terapii, ale pacjent powinien znać objawy methemoglobinemii, hemolizy i uszkodzenia wątroby.Jeśli pijesz alkohol, rób to rzadko i w małych ilościach, a gdy pijesz regularnie, powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie.opóźniony (dni)teoretyczne
Interakcja o niejasnym znaczeniu
Jeśli pijesz alkohol, rób to rzadko i w małych ilościach, a gdy pijesz regularnie, powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie.
Wypicie niewielkiej ilości alkoholu od czasu do czasu podczas leczenia dapsonem zwykle nie powinno szkodzić. Częste picie większych ilości może jednak nasilić działania niepożądane tego leku na krew i obciążyć wątrobę. Dapson rzadko, ale może zmniejszać zdolność krwi do przenoszenia tlenu i niszczyć czerwone krwinki, a alkohol pity regularnie może ten efekt wzmocnić.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- sinawe zabarwienie ust lub paznokci
- duszność lub szybkie męczenie się
- silny ból głowy lub zawroty głowy
- ciemny mocz
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- nietypowa bladość i osłabienie
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Okazjonalne, umiarkowane picie alkoholu podczas leczenia dapsonem nie wymaga zmiany terapii, ale pacjent powinien znać objawy methemoglobinemii, hemolizy i uszkodzenia wątroby. U osób nadużywających alkoholu lub z alkoholową chorobą wątroby należy przed rozpoczęciem leczenia ocenić czynność wątroby, a w trakcie terapii regularnie kontrolować morfologię i enzymy wątrobowe. Rozpoznanie ciężkiej choroby wątroby wyklucza stosowanie dapsonu[1].
Skutek kliniczny
Przy okazjonalnym, umiarkowanym piciu nie należy spodziewać się klinicznie istotnych skutków. U osób regularnie pijących duże ilości alkoholu możliwe jest nasilenie methemoglobinemii i hemolizy wywołanych dapsonem oraz większe ryzyko polekowego uszkodzenia wątroby, zwłaszcza przy niedoborze G6PD lub istniejącej chorobie wątroby.
Mechanizm
Interakcja jest głównie teoretyczna i wynika z metabolizmu dapsonu oraz z jego działania na krew i wątrobę. Dapson jest w wątrobie przekształcany przez N-hydroksylację, w której uczestniczą między innymi CYP2C9 i CYP2E1, do hydroksyloaminy odpowiedzialnej za methemoglobinemię i hemolizę. Znaczenie tego metabolitu potwierdza charakterystyka produktu, według której flukonazol zmniejsza powstawanie toksycznego metabolitu hydroksyloaminy dapsonu u pacjentów zakażonych HIV[1]. Przewlekłe picie alkoholu indukuje CYP2E1, co może zwiększać tworzenie hydroksyloaminy, natomiast jednorazowe spożycie etanolu raczej przejściowo hamuje ten enzym. Dodatkowo zarówno dapson, jak i alkohol mogą uszkadzać wątrobę, a ciężka choroba wątroby jest przeciwwskazaniem do stosowania dapsonu[1]. ChPL dapsonu nie wymienia alkoholu ani w przeciwwskazaniach, ani w interakcjach[1].
Monitorować
- morfologia krwi z retikulocytami
- stężenie methemoglobiny przy objawach sinicy lub duszności
- aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny u osób regularnie pijących alkohol
Kiedy ocena się zmienia
| Regularne picie dużych ilości alkoholuilość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Przewlekłe nadużywanie alkoholu indukuje CYP2E1 i sprzyja uszkodzeniu wątroby, co może zwiększać ryzyko methemoglobinemii, hemolizy i hepatotoksyczności dapsonu. Należy ocenić czynność wątroby przed leczeniem i regularnie kontrolować morfologię oraz enzymy wątrobowe, a przy ciężkiej chorobie wątroby dapson jest przeciwwskazany. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dusalm 50 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/dusalm-100460874/
Interakcja o niejasnym znaczeniuRytonawira alkoholNie ma potrzeby zmiany dawki rytonawiru u osób pijących alkohol okazjonalnie i w małych ilościach, należy jednak poinformować pacjenta o objawach uszkodzenia wątroby i zapalenia trzustki.Jeśli pijesz, rób to rzadko i w małych ilościach, nigdy nie pomijaj dawki leku z powodu alkoholu i powiedz lekarzowi, jeśli pijesz regularnie.opóźniony (dni)teoretyczne
Interakcja o niejasnym znaczeniu
Jeśli pijesz, rób to rzadko i w małych ilościach, nigdy nie pomijaj dawki leku z powodu alkoholu i powiedz lekarzowi, jeśli pijesz regularnie.
Alkohol nie osłabia bezpośrednio działania rytonawiru, a okazjonalny mały kieliszek zwykle nie szkodzi. Rytonawir i alkohol mogą jednak obciążać wątrobę i trzustkę oraz podnosić poziom tłuszczów we krwi, dlatego regularne lub duże picie zwiększa ryzyko tych problemów. Po alkoholu łatwiej też zapomnieć o dawce leku, a regularne przyjmowanie leków na HIV jest bardzo ważne dla skuteczności leczenia.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny ból brzucha w nadbrzuszu, często promieniujący do pleców
- uporczywe nudności lub wymioty
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- ciemny mocz lub jasny stolec
- ból lub sztywność stawów, trudności w poruszaniu się
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie ma potrzeby zmiany dawki rytonawiru u osób pijących alkohol okazjonalnie i w małych ilościach, należy jednak poinformować pacjenta o objawach uszkodzenia wątroby i zapalenia trzustki. U osób pijących regularnie lub dużo warto ograniczyć alkohol, oceniać czynność wątroby i lipidogram oraz omówić wpływ alkoholu na przestrzeganie schematu leczenia. Rytonawiru nie należy stosować u pacjentów z niewyrównaną chorobą wątroby, także o etiologii alkoholowej.[1]
Skutek kliniczny
Okazjonalne spożycie niewielkiej ilości alkoholu podczas leczenia rytonawirem nie powinno zmieniać jego skuteczności ani bezpieczeństwa. Regularne lub duże spożycie alkoholu może zwiększać ryzyko uszkodzenia wątroby, zapalenia trzustki i zaburzeń lipidowych, nasilać nudności i biegunkę oraz pogarszać regularność przyjmowania leków przeciwretrowirusowych, co grozi utratą kontroli wiremii i rozwojem oporności. Alkohol jest też czynnikiem ryzyka martwicy kości obserwowanej u pacjentów z zaawansowanym zakażeniem HIV i długotrwałą terapią skojarzoną.[1]
Mechanizm
Nie opisano klinicznie istotnej interakcji farmakokinetycznej między rytonawirem a etanolem, ponieważ etanol nie jest istotnym substratem izoenzymów CYP3A i CYP2D6, które rytonawir silnie hamuje.[1] Ryzyko wynika głównie z addycji działań niepożądanych na wątrobę, trzustkę i gospodarkę lipidową, bo zarówno rytonawir, jak i alkohol mogą uszkadzać wątrobę, nasilać hipertriglicerydemię i sprzyjać zapaleniu trzustki. ChPL wszystkich trzech produktów z rytonawirem w tabletkach wymienia spożywanie alkoholu wyłącznie jako jeden z czynników ryzyka martwicy kości u pacjentów leczonych przeciwretrowirusowo, bez zalecenia unikania alkoholu.[1] Rytonawiru nie należy stosować u pacjentów z niewyrównaną chorobą wątroby, co ma znaczenie u osób z alkoholową marskością wątroby.[1] Charakterystyki produktów nie różnią się w ocenie alkoholu.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- aktywność aminotransferaz (ALT, AST) i bilirubina u osób pijących regularnie
- stężenie triglicerydów i cholesterolu
- objawy zapalenia trzustki (ból w nadbrzuszu, wymioty), w razie podejrzenia amylaza lub lipaza
- przestrzeganie schematu leczenia przeciwretrowirusowego i wiremia HIV
Kiedy ocena się zmienia
| Regularne picie lub picie dużych ilości alkoholuilość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Regularne lub duże spożycie alkoholu zwiększa addycyjne ryzyko hepatotoksyczności, zapalenia trzustki i hipertriglicerydemii oraz pogarsza adherencję do terapii przeciwretrowirusowej, co uzasadnia ograniczenie alkoholu i monitorowanie czynności wątroby oraz lipidogramu. |
| Przewlekłe nadużywanie alkoholu z niewyrównaną chorobą wątrobyczas leczenia · pacjent | interakcja nie dotyczy | Rytonawiru nie należy stosować u pacjentów z niewyrównaną chorobą wątroby, także o etiologii alkoholowej. |
| Roztwór doustnypostać · alkohol | inne zalecenie | Doustny roztwór rytonawiru zawiera etanol jako substancję pomocniczą, dlatego u osób z chorobą alkoholową, w okresie abstynencji oraz przy leczeniu disulfiramem lub metronidazolem należy rozważyć postać tabletkowaną. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/norvir-100223530/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/norvir-100223530/
Inne interakcje tych leków 334
Połączenie przeciwwskazaneDiazepam+ RytonawirNie stosuj diazepamu razem z rytonawirem.Nie przyjmuj diazepamu razem z rytonawirem i jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem o zamianie leku, ale nie odstawiaj sam nagle diazepamu, jeśli bierzesz go od dawna.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj diazepamu razem z rytonawirem i jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem o zamianie leku, ale nie odstawiaj sam nagle diazepamu, jeśli bierzesz go od dawna.
Rytonawir, stosowany w leczeniu HIV i w niektórych lekach na COVID-19, mocno spowalnia usuwanie diazepamu z organizmu. Diazepam gromadzi się wtedy we krwi i może wywołać bardzo silną senność oraz spłycenie i spowolnienie oddechu. Tych leków nie stosuje się razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- bardzo silna senność lub trudność z obudzeniem się
- wolny, płytki albo nierówny oddech
- splątanie, bełkotliwa mowa
- chwiejny chód, zawroty głowy, upadki
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie stosuj diazepamu razem z rytonawirem.[1][2][3] Jeśli pacjent wymaga benzodiazepiny w trakcie leczenia rytonawirem, wybierz lek eliminowany przez sprzęganie z kwasem glukuronowym, np. lorazepam lub oksazepam, i oceń skuteczność, bo rytonawir może przyspieszać sprzęganie z kwasem glukuronowym.[1] U pacjenta przewlekle przyjmującego diazepam nie odstawiaj go nagle – zmianę leku zaplanuj z lekarzem, aby uniknąć objawów odstawiennych. Po zakończeniu leczenia rytonawirem pamiętaj, że hamowanie metabolizmu ustępuje stopniowo, a diazepam ma długi okres półtrwania.
Skutek kliniczny
Połączenie grozi bardzo silnym uspokojeniem i depresją oddechową.[4] Rytonawir zwiększa ekspozycję na lek podawany w skojarzeniu i ryzyko ciężkich działań niepożądanych, dlatego połączenie jest przeciwwskazane.[1][2][3] Nadmierna sedacja może narastać przez kilka dni ze względu na kumulację diazepamu i jego czynnego metabolitu.
Mechanizm
Rytonawir silnie hamuje CYP3A, a diazepam jest utleniany przy udziale CYP3A i CYP2C19, więc jego metabolizm zwalnia i stężenie we krwi rośnie.[1][4] Rytonawir może jednocześnie indukować CYP2C19, ale nie znosi to klinicznie istotnego wzrostu ekspozycji na diazepam.[1] Ponieważ diazepam i jego czynny metabolit desmetylodiazepam mają długi okres półtrwania, zahamowanie ich eliminacji prowadzi do kumulacji i przedłużonego działania.
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- stopień sedacji i senności
- częstość i głębokość oddechów
- zaburzenia koordynacji ruchowej i ryzyko upadków
- objawy odstawienne przy zmianie benzodiazepiny
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Podeszły wiekwiek · pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych wrażliwość na diazepam jest większa, więc nasilenie sedacji i depresji oddechowej przy zahamowaniu jego metabolizmu jest szczególnie groźne. |
| Długotrwałe stosowanie diazepamuczas leczenia · diazepam | inne zalecenie | U pacjenta przewlekle przyjmującego diazepam nie przerywa się go nagle przed włączeniem rytonawiru – zamianę na lorazepam lub oksazepam planuje lekarz, aby uniknąć zespołu odstawiennego. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/norvir-100223530/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ritonavir Accord 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ritonavir-accord-100374750/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ritonavir Aurovitas 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ritonavir-aurovitas-100430200/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Relanium 2 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/relanium-100057770/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 17.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/norvir-100223530/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Relanium. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 17.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/relanium-100057770/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 17.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Połączenie przeciwwskazaneDziurawiec+ RytonawirNie łącz rytonawiru z żadnym preparatem zawierającym dziurawiec zwyczajny – połączenie jest przeciwwskazane.Nie przyjmuj żadnych preparatów z dziurawcem, a jeśli już je bierzesz, odstaw je i od razu powiedz o tym lekarzowi, który prowadzi twoje leczenie HIV.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj żadnych preparatów z dziurawcem, a jeśli już je bierzesz, odstaw je i od razu powiedz o tym lekarzowi, który prowadzi twoje leczenie HIV.
Dziurawiec osłabia działanie rytonawiru i leków, które rytonawir wzmacnia. Leczenie może przestać działać, a wirus może stać się odporny na leki. Tych preparatów nie wolno łączyć. Dziurawiec bywa ukryty w herbatkach, kroplach na trawienie i suplementach na nastrój.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- pogorszenie wyników badań wiremii
- nasilenie działań niepożądanych rytonawiru w kolejnych tygodniach po odstawieniu dziurawca, np. nudności, biegunka, mrowienie wokół ust, zaburzenia smaku
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Nie łącz rytonawiru z żadnym preparatem zawierającym dziurawiec zwyczajny – połączenie jest przeciwwskazane[1][2][3]. Dziurawca nie stosuje się u osób przyjmujących leki przeciwwirusowe w zakażeniu HIV[4]. Jeśli pacjent już przyjmuje dziurawiec, należy go odstawić i gdy to możliwe oznaczyć wiremię[1][2]. Po odstawieniu dziurawca stężenie rytonawiru może wzrosnąć, więc może być konieczne ponowne dobranie dawki rytonawiru, a indukcja enzymów utrzymuje się co najmniej dwa tygodnie[1].
Skutek kliniczny
Zmniejszenie stężenia rytonawiru oraz wzmacnianego przez niego inhibitora proteazy, co grozi utratą kontroli wiremii HIV i rozwojem oporności wirusa na leczenie. Po odstawieniu dziurawca stężenie rytonawiru może wzrosnąć[1].
Mechanizm
Dziurawiec zwyczajny indukuje enzymy metabolizujące rytonawir, przez co stężenie rytonawiru w surowicy się zmniejsza[1][2]. Systematyczne przyjmowanie dziurawca aktywuje cytochrom P450 i osłabia działanie leków przeciwwirusowych, np. indynawiru[5]. Dziurawiec indukuje też glikoproteinę P, co dodatkowo zmniejsza ekspozycję na rytonawir i na inhibitor proteazy, którego działanie rytonawir wzmacnia.
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- wiremia HIV (miano RNA HIV) po wykryciu jednoczesnego stosowania i po odstawieniu dziurawca
- działania niepożądane rytonawiru i wzmacnianego inhibitora proteazy w ciągu kilku tygodni po odstawieniu dziurawca
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Dziurawiec przyjmowany przed włączeniem rytonawiru lub razem z nimkolejność włączenia · pacjent | inne zalecenie | Odstaw dziurawiec i gdy to możliwe oznacz wiremię. Po odstawieniu stężenie rytonawiru może wzrosnąć, więc może być konieczne ponowne dobranie dawki rytonawiru. |
| odstep ≥ 2 tygodnie od odstawienia dziurawcadziurawiec | inne zalecenie | Indukcja enzymów utrzymuje się co najmniej dwa tygodnie po odstawieniu dziurawca, więc przez ten czas stężenie rytonawiru i wzmacnianego leku może być nadal obniżone, a potem stopniowo rosnąć. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/norvir-100223530/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ritonavir Accord 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ritonavir-accord-100374750/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ritonavir Aurovitas 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ritonavir-aurovitas-100430200/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Intractum Hyperici Phytopharm 4,65 g/5 ml, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/intractum-hyperici-phytopharm-100031859/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Digestonic -, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/digestonic-100018913/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/norvir-100223530/
Połączenie przeciwwskazaneEstazolam+ RytonawirNie łącz estazolamu z rytonawirem – połączenie jest przeciwwskazane.Nie przyjmuj estazolamu, jeśli stosujesz rytonawir lub lek, który go zawiera – porozmawiaj z lekarzem o innym leku nasennym.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj estazolamu, jeśli stosujesz rytonawir lub lek, który go zawiera – porozmawiaj z lekarzem o innym leku nasennym.
Rytonawir sprawia, że estazolam dłużej pozostaje w organizmie i działa znacznie silniej. Może to wywołać bardzo silną senność, trudność z obudzeniem się oraz niebezpieczne spowolnienie oddechu. Tych leków nie wolno przyjmować razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- bardzo silna senność lub trudność z obudzeniem
- wolny lub płytki oddech
- splątanie
- zawroty głowy i chwiejny chód
- senność utrzymująca się w ciągu dnia
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz estazolamu z rytonawirem – połączenie jest przeciwwskazane.[1][2][3] Zakaz dotyczy również rytonawiru stosowanego w małej dawce jako środek nasilający właściwości farmakokinetyczne innych leków przeciwwirusowych.[2] Jeśli pacjent przyjmujący rytonawir wymaga leku nasennego, rozważ benzodiazepinę metabolizowaną głównie przez sprzęganie z kwasem glukuronowym, np. lorazepam lub oksazepam, w najmniejszej skutecznej dawce i oceniaj jej skuteczność, bo rytonawir może przyspieszać sprzęganie z kwasem glukuronowym.[1]
Skutek kliniczny
Zwiększone stężenie estazolamu grozi nadmierną i przedłużoną sedacją oraz depresją oddechową.[1] Ryzyko jest największe u osób starszych, z chorobami płuc, bezdechem sennym albo przyjmujących inne leki hamujące ośrodkowy układ nerwowy lub alkohol.
Mechanizm
Rytonawir silnie hamuje izoenzym CYP3A, przez który estazolam jest metabolizowany, co zwiększa stężenie estazolamu w osoczu i nasila oraz wydłuża jego działanie.[1] Leki hamujące układ cytochromu P450 nasilają działanie pochodnych benzodiazepiny.[4]
Metabolizm i transportery
Monitorować
- stopień sedacji i stan świadomości
- częstość i głębokość oddechów
- zaburzenia równowagi i ryzyko upadków
- skuteczność leku nasennego zastępczego
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| dawka ≤ 100 mgrytonawir | inne zalecenie | Mała dawka rytonawiru stosowana jako środek nasilający właściwości farmakokinetyczne nie znosi przeciwwskazania, bo silnie hamuje CYP3A również w tej dawce. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/norvir-100223530/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ritonavir Accord 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ritonavir-accord-100374750/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ritonavir Aurovitas 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ritonavir-aurovitas-100430200/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Estazolam Polfarmex 2 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/estazolam-polfarmex-100129297/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 20.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/norvir-100223530/
Połączenie przeciwwskazaneInhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir)+ Alfa-adrenolityki urologiczne (np. tamsulosyna, sylodosyna, alfuzosyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i alfa-adrenolityku urologicznego należy unikać tego połączenia albo, gdy jest konieczne, wybrać lek o najmniejszym ryzyku i ściśle kontrolować ciśnienie tętnicze.Jeśli bierzesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy i lek na prostatę z grupy alfa-blokerów, nie zaczynaj ani nie łącz ich bez rozmowy z lekarzem, a gdy już je bierzesz razem, wstawaj powoli i zgłoś lekarzowi zawroty głowy lub omdlenie.szybki (godziny)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli bierzesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy i lek na prostatę z grupy alfa-blokerów, nie zaczynaj ani nie łącz ich bez rozmowy z lekarzem, a gdy już je bierzesz razem, wstawaj powoli i zgłoś lekarzowi zawroty głowy lub omdlenie.
Niektóre leki na HIV, takie jak darunawir, atazanawir czy rytonawir, spowalniają usuwanie z organizmu leków na prostatę, takich jak alfuzosyna, sylodosyna czy tamsulosyna. Lek na prostatę gromadzi się wtedy we krwi i działa silniej niż powinien. Może to mocno obniżyć ciśnienie, zwłaszcza przy wstawaniu, i grozić zawrotami głowy, omdleniem lub upadkiem. Terazosyna jest wyjątkiem, bo organizm usuwa ją inną drogą.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zawroty głowy lub pociemnienie przed oczami przy wstawaniu
- omdlenie lub upadek
- kołatanie serca lub szybkie bicie serca
- silne osłabienie i senność
- bolesny wzwód trwający kilka godzin
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i alfa-adrenolityku urologicznego należy unikać tego połączenia albo, gdy jest konieczne, wybrać lek o najmniejszym ryzyku i ściśle kontrolować ciśnienie tętnicze. Alfuzosyna jest przeciwwskazana z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i inhibitorami proteazy wzmacnianymi rytonawirem. Nie należy jej z nimi łączyć. Sylodosyny nie zaleca się łączyć z silnymi inhibitorami CYP3A4. Tamsulosynę można rozważyć tylko ostrożnie, w najniższej dawce, z oceną ciśnienia w pozycji stojącej po rozpoczęciu leczenia. Jeśli pacjent wymaga alfa-adrenolityku, rozsądną opcją jest terazosyna z miareczkowaniem dawki od najniższej. Można też zamiast niego zastosować inhibitor 5-alfa-reduktazy. Gdy zmiana leczenia przeciwwirusowego jest możliwa, warto rozważyć schemat bez inhibitora proteazy i bez wzmacniacza farmakokinetycznego.
Skutek kliniczny
Większe stężenie alfa-adrenolityku nasila jego działanie rozszerzające naczynia. Może to dać hipotonię ortostatyczną, zawroty głowy, omdlenia i upadki, a także tachykardię odruchową. Alfuzosyna wydłuża odstęp QT zależnie od stężenia. To ryzyko sumuje się z działaniem sakwinawiru i rytonawiru, które same wydłużają QT. Najsilniejszy wzrost stężeń dotyczy alfuzosyny i sylodosyny. Przy tamsulosynie wzrost jest mniejszy, ale nadal może mieć znaczenie kliniczne.
Mechanizm
Inhibitory proteazy, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem, są silnymi inhibitorami CYP3A4. Dotyczy to też leków, które podaje się zawsze z rytonawirem, jak darunawir, typranawir czy sakwinawir. Alfuzosyna, sylodosyna i tamsulosyna są w dużej mierze metabolizowane przez CYP3A4. Gdy ten szlak zostaje zahamowany, ich stężenie we krwi wyraźnie rośnie i utrzymuje się dłużej. W przypadku sylodosyny dochodzi jeszcze hamowanie glikoproteiny P. Mechanizm jest wspólny dla całej grupy inhibitorów proteazy. W grupie alfa-adrenolityków dotyczy alfuzosyny, sylodosyny i tamsulosyny, ale nie terazosyny.
Monitorować
- ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej, szczególnie w pierwszych dniach połączenia
- objawy hipotonii ortostatycznej: zawroty głowy, omdlenia, upadki
- częstość akcji serca
- EKG z oceną odstępu QT przy połączeniu z sakwinawirem lub u pacjentów z innymi czynnikami ryzyka wydłużenia QT
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych hipotonia ortostatyczna częściej prowadzi do upadków i złamań. Nasilenie działania alfa-adrenolityku jest u nich szczególnie niebezpieczne, więc należy unikać połączenia lub stosować najniższe dawki z kontrolą ciśnienia w pozycji stojącej. |
| Inhibitor proteazy dołączony do stałego leczenia alfa-adrenolitykiemkolejność włączenia · inhibitory proteazy | inne zalecenie | Gdy inhibitor proteazy, zwłaszcza wzmacniany rytonawirem, dołącza się do wcześniej dobrze tolerowanego alfa-adrenolityku, stężenie alfa-adrenolityku rośnie w ciągu kilku dni. Należy wtedy odstawić alfuzosynę lub sylodosynę i zamienić je na lek bez tej interakcji. Przy tamsulosynie trzeba rozważyć zmniejszenie dawki i kontrolować ciśnienie w pierwszych dniach. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Accord 75 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/darunavir-accord-100407537/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz 100 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/reyataz-100125810/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Krka 200 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/atazanavir-krka-100402296/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Accord 150 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/atazanavir-accord-100399016/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/prezista-100201988/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Krka 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/darunavir-krka-100401954/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Omnic Ocas 0,4 0,4 mg, tabletki powlekane o przedłużonym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/omnic-ocas-0-4-100136340/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tanyz 0,4 mg, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/tanyz-100158198/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tamsudil 0,4 mg, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu, twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/tamsudil-100158488/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Silodosin Recordati 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/silodosin-recordati-100416861/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Silodyx 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/silodyx-100316390/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Urorec 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/urorec-100074739/
Połączenie przeciwwskazaneInhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir)+ Inhibitory fosfodiesterazy typu 5 (np. syldenafil, tadalafil, wardenafil) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i inhibitora fosfodiesterazy typu 5 należy podawać inhibitor PDE5 w najmniejszej dawce i z wydłużonym odstępem między dawkami albo całkowicie zrezygnować z połączenia, gdy charakterystyka produktu je przeciwwskazuje.Jeśli przyjmujesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy, nie bierz żadnego leku na erekcję ani na nadciśnienie płucne z tej grupy bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą, bo może być potrzebna znacznie mniejsza dawka albo inny lek.szybki (godziny)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy, nie bierz żadnego leku na erekcję ani na nadciśnienie płucne z tej grupy bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą, bo może być potrzebna znacznie mniejsza dawka albo inny lek.
Niektóre leki na HIV, takie jak darunawir, atazanawir czy rytonawir, spowalniają usuwanie z organizmu leków na zaburzenia erekcji, takich jak syldenafil, tadalafil, wardenafil czy awanafil. Lek na erekcję działa wtedy dużo silniej i dłużej, niż powinien. Może to wywołać silny spadek ciśnienia, omdlenie, zaburzenia widzenia albo długi, bolesny wzwód. Część tych połączeń jest całkowicie zakazana, a przy innych potrzebna jest wyraźnie mniejsza dawka.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silne zawroty głowy lub uczucie zbliżającego się omdlenia
- omdlenie
- nagłe pogorszenie lub utrata widzenia
- wzwód trwający kilka godzin lub bolesny
- kołatanie serca lub ból w klatce piersiowej
- silny ból głowy
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i inhibitora fosfodiesterazy typu 5 należy podawać inhibitor PDE5 w najmniejszej dawce i z wydłużonym odstępem między dawkami albo całkowicie zrezygnować z połączenia, gdy charakterystyka produktu je przeciwwskazuje. Awanafil jest przeciwwskazany z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i inhibitorami proteazy wzmacnianymi rytonawirem, dlatego tego połączenia nie należy stosować. Wardenafil jest przeciwwskazany z rytonawirem, a z pozostałymi inhibitorami proteazy należy go unikać, przy sakwinawirze także z powodu ryzyka wydłużenia odstępu QT. Syldenafil i tadalafil w leczeniu zaburzeń erekcji można stosować tylko w zredukowanej dawce i rzadziej niż zwykle, zgodnie z zaleceniami charakterystyki produktu. Przewlekłe stosowanie syldenafilu w tętniczym nadciśnieniu płucnym u pacjenta przyjmującego inhibitor proteazy jest przeciwwskazane, a tadalafil w tym wskazaniu wymaga specjalnego schematu włączania i odstawiania[1]. Pacjenta należy poinformować o objawach przedawkowania inhibitora PDE5 i bezwzględnym zakazie łączenia z azotanami.
Skutek kliniczny
Nasilenie i wydłużenie działania inhibitora PDE5 z ryzykiem ciężkiego niedociśnienia, zawrotów głowy, omdlenia, zaburzeń widzenia, bólu głowy, zaczerwienienia twarzy oraz przedłużonego, bolesnego wzwodu (priapizmu). Przy wardenafilu skojarzonym z sakwinawirem dochodzi ryzyko addycyjnego wydłużenia odstępu QT. Skutek dotyczy wszystkich par obu grup, a różnice w kwalifikacji wynikają z wrażliwości poszczególnych inhibitorów PDE5 i ze wskazania, w którym są stosowane.
Mechanizm
Inhibitory proteazy HIV, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem, silnie hamują izoenzym CYP3A4 w wątrobie i ścianie jelita. Wszystkie inhibitory fosfodiesterazy typu 5 są metabolizowane głównie przez CYP3A4, dlatego ich stężenie we krwi wyraźnie rośnie, a okres półtrwania się wydłuża. Mechanizm jest wspólny dla całej klasy. Typranawir sam indukuje część enzymów, ale stosowany jest zawsze z rytonawirem, więc wypadkowym efektem jest hamowanie metabolizmu inhibitora PDE5. Fosamprenawir działa przez swój aktywny metabolit amprenawir i również jest wzmacniany rytonawirem.
Monitorować
- ciśnienie tętnicze, zwłaszcza po pierwszej dawce inhibitora PDE5
- objawy niedociśnienia ortostatycznego i omdlenia
- zaburzenia widzenia
- przedłużony lub bolesny wzwód
- EKG i odstęp QT przy skojarzeniu sakwinawiru z wardenafilem
- tolerancja wysiłku i objawy niewydolności prawej komory u pacjentów z nadciśnieniem płucnym
Kiedy ocena się zmienia
| Regularne dawkowanie w tętniczym nadciśnieniu płucnymdawka · inhibitory fosfodiesterazy typu 5 | ryzyko rośnie | Przewlekłe podawanie syldenafilu w nadciśnieniu płucnym z inhibitorem proteazy jest przeciwwskazane, ponieważ utrzymująca się wysoka ekspozycja grozi ciężkim niedociśnieniem. Tadalafil w tym wskazaniu można stosować wyłącznie według specjalnego schematu z charakterystyki produktu, pod kontrolą lekarza prowadzącego. |
| Włączanie inhibitora proteazy u pacjenta już leczonego inhibitorem PDE5kolejność włączenia · inhibitory fosfodiesterazy typu 5 | inne zalecenie | Gdy inhibitor proteazy jest włączany u pacjenta przyjmującego regularnie inhibitor PDE5, należy przerwać podawanie inhibitora PDE5 przed rozpoczęciem terapii przeciwretrowirusowej i po ustabilizowaniu jej ponownie włączyć go od najmniejszej dawki. Gdy kolejność jest odwrotna, inhibitor PDE5 rozpoczyna się od najmniejszej dawki. |
Źródła
- Chinello P, Cicalini S, Pichini S, Pacifici R, Tempestilli M, Petrosillo N. Sildenafil plasma concentrations in two HIV patients with pulmonary hypertension treated with ritonavir-boosted protease inhibitors. Curr HIV Res. 2012;10(2):162-4. doi: 10.2174/157016212799937263. PMID: 22329523.
Połączenie przeciwwskazaneInne leki nasercowe (np. iwabradyna, ranolazyna, mawakamten)+ Inhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir) klasaJednoczesnego stosowania inhibitora proteazy HIV i leku nasercowego zależnego od CYP3A4 należy unikać, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane w ChPL albo wymaga zmiany leczenia.Jeśli bierzesz lek na serce i lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy albo rytonawir w leczeniu COVID-19, nie łącz ich bez zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie o obu lekach.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli bierzesz lek na serce i lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy albo rytonawir w leczeniu COVID-19, nie łącz ich bez zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie o obu lekach.
Niektóre leki na HIV, takie jak rytonawir, darunawir czy atazanawir, mocno spowalniają usuwanie z organizmu części leków na serce. Dotyczy to zwłaszcza ranolazyny, iwabradyny i mawakamtenu, których może wtedy we krwi zrobić się za dużo. Może to spowodować groźne zwolnienie lub zaburzenia rytmu serca, omdlenia albo osłabienie pracy serca. Trimetazydyna, meldonium, koenzym Q10 i preparaty z głogu nie stwarzają tego problemu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- bardzo wolne bicie serca
- kołatanie serca lub nierówny rytm
- zawroty głowy lub omdlenie
- błyski lub jasne plamy w polu widzenia
- duszność, obrzęki nóg lub nagłe osłabienie
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania inhibitora proteazy HIV i leku nasercowego zależnego od CYP3A4 należy unikać, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane w ChPL albo wymaga zmiany leczenia. Ranolazyna i iwabradyna są przeciwwskazane z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i innymi inhibitorami proteazy HIV, i należy je odstawić lub zastąpić innym lekiem. Mawakamtenu nie należy włączać u pacjenta leczonego wzmacnianym inhibitorem proteazy bez konsultacji kardiologicznej, a u osób słabo metabolizujących przez CYP2C19 połączenie jest przeciwwskazane. Dotyczy to także krótkiej kuracji nirmatrelwirem z rytonawirem w COVID-19, a po jej zakończeniu z ponownym włączeniem ranolazyny lub iwabradyny trzeba odczekać kilka dni[1]. Jeżeli lek nasercowy jest niezbędny, rozważ z lekarzem prowadzącym leczenie HIV zmianę schematu na niewzmacniany inhibitor integrazy.
Skutek kliniczny
Przy ranolazynie wzrost stężenia grozi wydłużeniem odstępu QT, częstoskurczem typu torsade de pointes, zawrotami głowy, nudnościami i omdleniami. Przy iwabradynie grozi ciężką bradykardią, blokiem przedsionkowo-komorowym, zaburzeniami widzenia typu fosfenów i arytmią komorową wtórną do bradykardii. Przy mawakamtenie grozi nadmiernym spadkiem frakcji wyrzutowej lewej komory i niewydolnością serca. Interakcja dotyczy wszystkich inhibitorów proteazy z listy, ale nie wszystkich leków nasercowych – leki nie zależne od CYP3A4 są wyjątkami.
Mechanizm
Inhibitory proteazy HIV, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem lub kobicystatem, silnie hamują CYP3A4, a część z nich także glikoproteinę P[2]. Ranolazyna, iwabradyna i mawakamten są metabolizowane w dużej mierze przez CYP3A4, a ranolazyna jest dodatkowo substratem glikoproteiny P, dlatego ich stężenie we krwi wielokrotnie rośnie. Sakwinawir i atazanawir dodatkowo wydłużają odstęp PR lub QT, co sumuje się z wydłużeniem QT po ranolazynie i z bradykardią po iwabradynie. Hamowanie CYP3A4 przez rytonawir utrzymuje się jeszcze kilka dni po jego odstawieniu.
Monitorować
- częstość rytmu serca
- EKG z oceną odstępów QTc i PR
- ciśnienie tętnicze
- objawy niewydolności serca i frakcja wyrzutowa lewej komory przy mawakamtenie
- zawroty głowy, omdlenia i zaburzenia widzenia
Źródła
- Casey B, Vernick RC, Bahekar A, Patel D, Ncogo Alene I. Ranolazine Toxicity Secondary to Paxlovid. Cureus. 2023;15(4):e37153. doi: 10.7759/cureus.37153. PMID: 37153311.
- Maideen NMP, Kandasamy K, Balasubramanian R. Pharmacokinetic Interactions of Paxlovid Involving CYP3A Enzymes and P-gp Transporter: An Overview of Clinical Data. Curr Drug Metab. 2024;25(9):639-652. doi: 10.2174/0113892002320326250123082112. PMID: 39917926.
Połączenie przeciwwskazaneKlozapina+ RytonawirKlozapiny nie łączy się z rytonawirem, także w małej dawce stosowanej do wzmacniania innych leków przeciwretrowirusowych.Nie przyjmuj tych leków razem i nie odstawiaj żadnego z nich samodzielnie, tylko jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem.szybki (godziny)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj tych leków razem i nie odstawiaj żadnego z nich samodzielnie, tylko jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem.
Te dwa leki nie powinny być przyjmowane razem. Lek na HIV może zmieniać ilość leku przeciwpsychotycznego we krwi i nasilać jego groźne działania niepożądane. Należy do nich silny spadek odporności, nadmierna senność, zawroty głowy i drgawki. Lekarz może dobrać inny lek na HIV, który jest bezpieczny razem z twoim leczeniem psychiatrycznym.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej
- silna senność lub splątanie
- zawroty głowy i omdlenia przy wstawaniu
- drgawki
- kołatanie serca
- nasilony ślinotok
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Klozapiny nie łączy się z rytonawirem, także w małej dawce stosowanej do wzmacniania innych leków przeciwretrowirusowych.[1] U pacjenta leczonego klozapiną należy dobrać schemat przeciwretrowirusowy bez rytonawiru i innych silnych inhibitorów CYP3A. Decyzję o zmianie leczenia podejmuje lekarz prowadzący terapię HIV wspólnie z psychiatrą. Jeśli połączenie zostało już zastosowane, konieczna jest pilna kontrola morfologii z rozmazem i ocena objawów toksyczności klozapiny.
Skutek kliniczny
Wzrost stężenia klozapiny zwiększa ryzyko ciężkich zaburzeń hematologicznych oraz innych ciężkich działań niepożądanych klozapiny.[1] W praktyce chodzi o agranulocytozę, nadmierną sedację, niedociśnienie, napady drgawkowe i zaburzenia rytmu serca.
Mechanizm
Rytonawir jest silnym inhibitorem CYP3A i CYP2D6, dlatego hamuje metabolizm klozapiny i zwiększa jej stężenie w osoczu.[1] Jednocześnie rytonawir indukuje CYP1A2, czyli główny szlak przemian klozapiny, co może z czasem obniżać jej stężenie.[1] Wypadkowy wpływ na stężenie klozapiny jest więc trudny do przewidzenia i może zmieniać się w trakcie leczenia. Opisywano przypadki interakcji klozapiny z inhibitorami proteazy.[2]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Rytonawir – inhibitor CYP3A4[3], klozapina – substrat CYP3A4[4]
- Rytonawir – induktor CYP1A2[3], klozapina – umiarkowanie wrażliwy substrat CYP1A2[5]
- Rytonawir – induktor CYP2C19[3], klozapina – drugorzędny szlak substrat CYP2C19[4]
- Klozapina: umiarkowanie wrażliwy substrat CYP1A2[5], drugorzędny szlak substrat CYP2C19[4], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[4], substrat CYP3A4[4]
- Rytonawir: inhibitor BCRP[3], inhibitor CYP3A4[3], silny inhibitor P-gp[3], induktor CYP1A2[3], induktor CYP2C19[3], induktor CYP2C8[3], induktor CYP2C9[3], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[3], wrażliwy substrat CYP3A4[3]
Monitorować
- morfologia z rozmazem i bezwzględna liczba neutrofili
- stężenie klozapiny w osoczu
- objawy toksyczności klozapiny – sedacja, ślinotok, niedociśnienie ortostatyczne, drgawki
- EKG z oceną odstępu QTc
Bezpieczniejsze alternatywy
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/norvir-100223530/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam 25 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 17.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/norvir-100223530/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 17.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 17.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Połączenie przeciwwskazaneLowastatyna+ RytonawirNie łączyć lowastatyny z rytonawirem w żadnej dawce, również gdy rytonawir służy jedynie do nasilania działania innego leku przeciwwirusowego.Nie bierz lowastatyny razem z rytonawirem i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem albo farmaceutą, który zmieni lek na cholesterol lub powie, kiedy go wstrzymać.opóźniony (dni)rozległe badania
Połączenie przeciwwskazane
Nie bierz lowastatyny razem z rytonawirem i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem albo farmaceutą, który zmieni lek na cholesterol lub powie, kiedy go wstrzymać.
Rytonawir sprawia, że lowastatyna dłużej zostaje w organizmie i jej ilość we krwi mocno rośnie. Zwiększa to ryzyko poważnego uszkodzenia mięśni, które może też uszkodzić nerki. Tych leków nie wolno przyjmować razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- ból, osłabienie lub tkliwość mięśni bez wyraźnej przyczyny
- ciemny, brązowy mocz
- wyraźne zmęczenie z bólem mięśni lub gorączką
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Nie łączyć lowastatyny z rytonawirem w żadnej dawce, również gdy rytonawir służy jedynie do nasilania działania innego leku przeciwwirusowego. Gdy pacjent wymaga leczenia z rytonawirem, należy zamienić lowastatynę na statynę niezależną od CYP3A4 albo przy krótkiej kuracji wstrzymać lowastatynę na czas leczenia i do ustąpienia działania hamującego rytonawiru, zgodnie z ChPL leku zawierającego rytonawir.
Skutek kliniczny
Główne zagrożenie to miopatia z możliwością przejścia w rabdomiolizę, która może prowadzić do ostrego uszkodzenia nerek. Ryzyko miopatii przy łączeniu lowastatyny z silnymi inhibitorami CYP3A4 opisuje charakterystyka lowastatyny w części o miopatii i rabdomiolizie.[1]
Mechanizm
Rytonawir silnie hamuje CYP3A, przez co zmniejsza wydalanie lowastatyny i zwiększa jej stężenie w osoczu. Lowastatyna jest metabolizowana przez CYP3A4, a silne inhibitory tego enzymu, w tym inhibitory proteazy HIV, zwiększają ryzyko miopatii przez zmniejszenie wydalania lowastatyny.[1] Rytonawir jest silnym inhibitorem biotransformacji z udziałem CYP3A i CYP2D6, a jego podanie z lekami metabolizowanymi głównie przez CYP3A może zwiększać ich stężenie oraz nasilać i wydłużać ich działania niepożądane.[2]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- bóle, osłabienie lub tkliwość mięśni
- aktywność kinazy kreatynowej (CK) przy objawach mięśniowych
- ciemne zabarwienie moczu
- czynność nerek przy podejrzeniu rabdomiolizy
Bezpieczniejsze alternatywy
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Liprox 20 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/liprox-100246614/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/norvir-100223530/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Norvir. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/norvir-100223530/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
- Korzystna interakcjaPołączenie celowe
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.