Skutek kliniczny

Połączenie grozi wydłużeniem odstępu QTc, częstoskurczem komorowym typu torsade de pointes i nagłym zgonem sercowym. Ryzyko zwiększają podwyższone stężenia obu leków wskutek hamowania CYP2D6. Możliwe są też nasilona sedacja, splątanie i zaburzenia świadomości, zwłaszcza u osób starszych.

Mechanizm

Difenhydraminy nie łączy się z lekami wydłużającymi odstęp QT lub wywołującymi torsade de pointes, a haloperydol jest takim lekiem.^[1] Haloperydolu nie łączy się z lekami wydłużającymi odstęp QTc.^[2] Oba leki sumują więc działanie na repolaryzację komór. Dochodzi do tego obustronna interakcja przez CYP2D6 – difenhydramina hamuje CYP2D6 i jest jego substratem o wysokim powinowactwie.^[1] Haloperydol jest metabolizowany częściowo przez CYP2D6 i sam hamuje ten enzym, a inhibitory CYP2D6 mogą zwiększać jego stężenie w osoczu o 20 do 40%, w pojedynczych przypadkach nawet o 100%.^[2] Wyższe stężenia obu leków dodatkowo zwiększają ryzyko wydłużenia QT. Oba leki nasilają też hamujące działanie na OUN.^[1][2]

Monitorować

• EKG z oceną odstępu QTc
• stężenie potasu i magnezu w surowicy
• poziom sedacji i świadomości
• kołatania serca, zasłabnięcia, omdlenia

Bezpieczniejsze alternatywy

cetyryzynaloratadynafeksofenadyna

Skutek kliniczny

Połączenie zwiększa ryzyko wydłużenia odstępu QTc, komorowych zaburzeń rytmu i torsade de pointes. Może też nasilać senność, zawroty głowy i niedociśnienie oraz objawy przeciwcholinergiczne, takie jak suchość w ustach, zaparcie, zatrzymanie moczu i splątanie, szczególnie u osób starszych.

Mechanizm

Oba leki mogą wydłużać odstęp QT, więc ich działanie na repolaryzację komór się sumuje. Dimenhydraminy należy unikać razem z lekami wydłużającymi odstęp QT, w tym z niektórymi neuroleptykami^[1]. Haloperydolu nie łączy się z lekami wydłużającymi odstęp QTc^[2][3]. Oba leki dodatkowo nasilają depresję ośrodkowego układu nerwowego^[1][2]. Haloperydol ma też słabe działanie przeciwcholinergiczne, które sumuje się z silnym działaniem przeciwcholinergicznym dimenhydraminy.

Monitorować

• EKG z oceną odstępu QTc
• stężenie potasu i magnezu w surowicy
• stopień sedacji i ciśnienie tętnicze
• objawy przeciwcholinergiczne (zatrzymanie moczu, zaparcie, splątanie)

Skutek kliniczny

Połączenie grozi nasileniem objawów choroby Parkinsona – spowolnienia, sztywności i drżenia – oraz okresów „off” mimo stosowania lewodopy z entakaponem. Jednocześnie może słabnąć kontrola objawów psychotycznych. U pacjenta z chorobą Parkinsona leczonego neuroleptykiem rośnie ryzyko złośliwego zespołu neuroleptycznego, a przebyty złośliwy zespół neuroleptyczny lub rabdomioliza wykluczają stosowanie entakaponu.^[3] Oba leki są również przeciwwskazane u osób z guzem chromochłonnym.^[3][2]

Mechanizm

Amisulpryd nie powinien być stosowany razem z lekami przeciwparkinsonowskimi, takimi jak lewodopa i agoniści dopaminy.^[1] Entakapon jest inhibitorem COMT, który nie działa samodzielnie, lecz przedłuża i nasila działanie lewodopy, z którą zawsze jest podawany. Amisulpryd blokuje receptory dopaminowe D2 i D3, przez co znosi efekt dopaminergiczny całego schematu lewodopa z entakaponem. Lewodopa i neuroleptyki działają wobec siebie antagonistycznie, dlatego lewodopy nie łączy się z amisulprydem.^[2][4] Antagonizm jest obustronny – zwiększona aktywność dopaminergiczna może też osłabiać działanie przeciwpsychotyczne amisulprydu.

Monitorować

• nasilenie objawów parkinsonowskich i okresów „off”
• nawrót lub nasilenie objawów psychotycznych
• objawy złośliwego zespołu neuroleptycznego – gorączka, sztywność mięśni, zaburzenia świadomości, aktywność CK

Bezpieczniejsze alternatywy

kwetiapinaklozapina

Skutek kliniczny

Grozi gwałtowny wzrost ciśnienia tętniczego, aż do przełomu nadciśnieniowego, a także tachykardia i zaburzenia rytmu serca. Może dojść do nasilenia działań dopaminergicznych lewodopy, takich jak dyskinezy, nudności, splątanie i omamy. Linezolid sam nasila działanie presyjne leków sympatykomimetycznych.^[1]

Mechanizm

Linezolid jest odwracalnym, nieselektywnym inhibitorem monoaminooksydazy (MAO).^[1] Entakapon hamuje katechol-O-metylotransferazę (COMT), czyli drugi główny szlak rozkładu katecholamin. Jednoczesne zablokowanie obu dróg zmniejsza rozkład dopaminy, także tej powstającej z lewodopy, oraz noradrenaliny i adrenaliny. Skutkiem jest sumowanie działania presyjnego i dopaminergicznego. Z tego powodu entakaponu nie łączy się z nieselektywnymi inhibitorami MAO.^[2][3][4]

Monitorować

• ciśnienie tętnicze
• tętno i rytm serca
• dyskinezy i nasilenie objawów dopaminergicznych
• stan świadomości – splątanie, omamy

Bezpieczniejsze alternatywy

wankomycynateikoplaninadaptomycynatygecyklina

Skutek kliniczny

Głównym zagrożeniem jest addycyjne wydłużenie odstępu QT z ryzykiem komorowych zaburzeń rytmu, w tym torsade de pointes, nasilone przez możliwy wzrost stężenia atomoksetyny. Dodatkowo rośnie ryzyko napadów drgawek.

Mechanizm

Oba leki mogą wydłużać odstęp QT, a ChPL atomoksetyny wymienia leki neuroleptyczne wśród leków, przy których ryzyko wydłużenia odstępu QT się zwiększa^[3]. Haloperydol jest inhibitorem CYP2D6^[1], a atomoksetyna jest metabolizowana przez CYP2D6 i przy inhibitorach tego enzymu jej ekspozycja może wzrosnąć 6–8 razy, a Css,max około 3–4 razy^[3]. Te wartości opisano dla silnych inhibitorów, takich jak fluoksetyna i paroksetyna, więc przy haloperydolu wzrost jest prawdopodobnie mniejszy, ale nadal zwiększa ryzyko działań niepożądanych atomoksetyny, w tym wydłużenia QT. Oba leki obniżają też próg drgawkowy, a ChPL atomoksetyny zaleca ostrożność przy lekach neuroleptycznych i pochodnych butyrofenonu^[3].

Monitorować

• EKG z oceną odstępu QTc przed włączeniem i po włączeniu drugiego leku
• stężenie potasu i magnezu w surowicy
• częstość rytmu serca i ciśnienie tętnicze
• objawy działań niepożądanych atomoksetyny po zmianie leczenia haloperydolem
• napady drgawek

Bezpieczniejsze alternatywy

arypiprazollurazydon

Skutek kliniczny

Grozi wydłużenie odstępu QT i ciężkie komorowe zaburzenia rytmu, takie jak częstoskurcz komorowy, częstoskurcz typu torsade de pointes i migotanie komór^[1]. Ryzyko rośnie przy hipokaliemii, hipomagnezemii, bradykardii, niewydolności serca i wrodzonym zespole długiego QT^[1][2].

Mechanizm

Haloperydolu i cyzaprydu nie łączy się, bo oba leki wydłużają odstęp QT, a ich działanie na repolaryzację komór się sumuje. Haloperydolu nie stosuje się z lekami wydłużającymi odstęp QT^[2][3]. Cyzapryd jest przeciwwskazany z neuroleptykami wydłużającymi odstęp QT, w tym z haloperydolem^[1]. Interakcja farmakokinetyczna jest mało prawdopodobna, ponieważ cyzapryd jest metabolizowany głównie przez CYP3A4^[1], a haloperydol hamuje CYP2D6, a nie CYP3A4^[2].

Monitorować

• EKG z oceną odstępu QTc przy przypadkowym jednoczesnym podaniu
• stężenie potasu i magnezu w surowicy
• objawy zaburzeń rytmu – kołatanie serca, omdlenia, zawroty głowy

Bezpieczniejsze alternatywy

itopryd

Skutek kliniczny

Wzrasta ryzyko wydłużenia QTc, komorowych zaburzeń rytmu, w tym torsade de pointes, oraz niedociśnienia ortostatycznego z omdleniem. Ryzyko jest największe przy hipokaliemii, bradykardii, chorobie serca i dużych dawkach haloperydolu.

Mechanizm

Haloperydol wydłuża odstęp QTc i nie łączy się go z innymi lekami wydłużającymi QT^[1]. Wardenafil również wydłuża odstęp QT, choć jego działanie jest słabsze, więc oba leki sumują wpływ na repolaryzację komór. Dodatkowo haloperydol blokuje receptory α1-adrenergiczne, a wardenafil rozszerza naczynia. Z tego powodu oba leki mogą wspólnie obniżać ciśnienie tętnicze. Wardenafil nasila spadek ciśnienia po lekach blokujących receptory α-adrenergiczne^[2]. Interakcji farmakokinetycznej nie należy się spodziewać, bo haloperydol nie hamuje istotnie CYP3A4, czyli głównego szlaku metabolizmu wardenafilu.

Monitorować

• EKG z oceną QTc
• stężenie potasu i magnezu w surowicy
• ciśnienie tętnicze, także w pozycji stojącej
• objawy kołatania serca, zawrotów głowy i omdleń

Bezpieczniejsze alternatywy

tadalafilaripiprazol

Skutek kliniczny

Głównym zagrożeniem jest addycyjne wydłużenie odstępu QTc z ryzykiem torsade de pointes, częstoskurczu komorowego i nagłego zgonu sercowego. Cylostazolu nie stosuje się u osób z wydłużonym odstępem QTc ani z komorowymi zaburzeniami rytmu w wywiadzie^[3]. Haloperydolu nie stosuje się przy wydłużonym QTc, komorowych zaburzeniach rytmu w wywiadzie, niewyrównanej niewydolności serca i niedawnym zawale^[1]. Pacjenci z chromaniem przestankowym mają często chorobę wieńcową, co zwiększa ryzyko.

Mechanizm

Oba leki zwiększają ryzyko komorowych zaburzeń rytmu. Haloperydol wydłuża odstęp QTc, a cylostazol jako inhibitor fosfodiesterazy III działa proarytmicznie i należy do leków o znanym ryzyku torsade de pointes. Haloperydolu nie łączy się z lekami wydłużającymi odstęp QT^[1]. Haloperydol jest metabolizowany między innymi przez CYP3A4, a podwyższone stężenie haloperydolu zwiększa ryzyko wydłużenia QTc^[1]. Cylostazol hamuje CYP3A4 i zwiększa ekspozycję na wrażliwe substraty tego enzymu, na przykład AUC lowastatyny o 70%^[3]. Może to dodatkowo podnosić stężenie haloperydolu, choć wielkość tego efektu nie została zbadana.

Monitorować

• EKG z pomiarem QTc przed leczeniem i w trakcie
• stężenie potasu i magnezu w surowicy
• częstość i miarowość rytmu serca
• objawy nadmiernego działania haloperydolu (sedacja, objawy pozapiramidowe)

Bezpieczniejsze alternatywy

arypiprazollurazydonbrekspiprazol