Interakcje / Inhibitory kinaz janusowych / Inhibitory kinaz janusowych i inhibitory kinazy MEK
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora kinazy MEK i inhibitora kinaz janusowych należy unikać tego połączenia, a jeśli jest konieczne – prowadzić je tylko po uzgodnieniu z onkologiem i przy ścisłym monitorowaniu zakażeń, morfologii krwi i objawów zakrzepicy.
Nie zaczynaj brać leku na chorobę zapalną z tej grupy razem z lekiem przeciwnowotworowym z tej grupy bez zgody onkologa, a jeśli lekarz zaleci oba leki, regularnie rób badania krwi i zgłaszaj każde objawy zakażenia.
Interakcja klasy Inhibitory kinazy MEK + inhibitory kinaz janusowych
Opis dotyczy wszystkich leków z obu grup.
- Inhibitory kinazy MEK
- selumetynib, trametynib, binimetynib, kobimetynib
- Inhibitory kinaz janusowych
- barycytynib, upadacytynib, filgotynib, deukrawacytynib, ritlecytynib
Niekorzystna interakcjaInhibitory kinaz janusowych (np. barycytynib, upadacytynib, filgotynib)+ Inhibitory kinazy MEK (np. selumetynib, trametynib, binimetynib) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora kinazy MEK i inhibitora kinaz janusowych należy unikać tego połączenia, a jeśli jest konieczne – prowadzić je tylko po uzgodnieniu z onkologiem i przy ścisłym monitorowaniu zakażeń, morfologii krwi i objawów zakrzepicy.Nie zaczynaj brać leku na chorobę zapalną z tej grupy razem z lekiem przeciwnowotworowym z tej grupy bez zgody onkologa, a jeśli lekarz zaleci oba leki, regularnie rób badania krwi i zgłaszaj każde objawy zakażenia.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie zaczynaj brać leku na chorobę zapalną z tej grupy razem z lekiem przeciwnowotworowym z tej grupy bez zgody onkologa, a jeśli lekarz zaleci oba leki, regularnie rób badania krwi i zgłaszaj każde objawy zakażenia.
Leki przeciwnowotworowe z tej grupy, takie jak kobimetynib czy trametynib, oraz leki na choroby zapalne, takie jak barycytynib czy upadacytynib, mogą osłabiać odporność i sprzyjać zakrzepom. Gdy bierzesz je razem, te działania się sumują. Rośnie wtedy ryzyko poważnych zakażeń, spadku liczby białych krwinek i zakrzepicy.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub uczucie rozbicia
- kaszel, duszność albo ból w klatce piersiowej
- bolesna wysypka z pęcherzykami (półpasiec)
- obrzęk, ból lub zaczerwienienie łydki
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz
- silne bóle mięśni lub osłabienie mięśni
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora kinazy MEK i inhibitora kinaz janusowych należy unikać tego połączenia, a jeśli jest konieczne – prowadzić je tylko po uzgodnieniu z onkologiem i przy ścisłym monitorowaniu zakażeń, morfologii krwi i objawów zakrzepicy. U chorego leczonego kobimetynibem, trametynibem, binimetynibem lub selumetynibem chorobę zapalną w pierwszej kolejności leczy się sposobami, które nie hamują układu odpornościowego ogólnoustrojowo. Inhibitorów kinaz janusowych nie włącza się w czasie czynnego zakażenia ani przy znacznej neutropenii lub limfopenii. Przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć gruźlicę i wirusowe zapalenie wątroby oraz uzupełnić szczepienia nieżywymi szczepionkami. W czasie łącznego stosowania nie podaje się szczepionek żywych.
Skutek kliniczny
Połączenie może zwiększać ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym reaktywacji półpaśca i gruźlicy, a także neutropenii, limfopenii, zakrzepicy żylnej i zatorowości płucnej. Możliwy jest addytywny wzrost aktywności aminotransferaz i kinazy kreatynowej. U chorego z czynnym nowotworem dodatkowe hamowanie nadzoru immunologicznego przez inhibitor kinaz janusowych jest niepożądane samo w sobie.
Mechanizm
Interakcja jest farmakodynamiczna i wspólna dla wszystkich leków obu grup. Inhibitory kinaz janusowych osłabiają odpowiedź immunologiczną, mogą obniżać liczbę neutrofili i limfocytów oraz zwiększają ryzyko zakażeń, żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej i nowotworów. Inhibitory kinazy MEK mają częściowo te same działania niepożądane: mogą powodować cytopenie, zakrzepicę żylną, wzrost aminotransferaz i kinazy kreatynowej. Działania te się sumują. Istotnej interakcji farmakokinetycznej nie należy oczekiwać, bo inhibitory MEK nie hamują w klinicznie ważnym stopniu enzymów ani transporterów, którymi eliminowane są inhibitory kinaz janusowych, i odwrotnie. Deukrawacytynib jako selektywny inhibitor TYK2 rzadziej wpływa na morfologię krwi, ale nadal zwiększa podatność na zakażenia, dlatego klasa pozostaje jednolita.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem (neutrofile, limfocyty, hemoglobina)
- objawy zakażeń, w tym półpaśca
- aktywność AlAT i AspAT
- aktywność kinazy kreatynowej
- objawy zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej
- kontrola skóry w kierunku nowych zmian
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób w wieku 65 lat i starszych inhibitory kinaz janusowych stosuje się tylko wtedy, gdy nie ma odpowiedniej alternatywy, bo ryzyko ciężkich zakażeń, zakrzepicy i nowotworów jest u nich większe. W połączeniu z inhibitorem kinazy MEK tym bardziej należy go unikać. |
| Wyższa z zarejestrowanych dawek inhibitora kinaz janusowychdawka · inhibitory kinaz janusowych | ryzyko rośnie | Ryzyko zakażeń i cytopenii przy inhibitorach kinaz janusowych zależy od dawki. Jeśli połączenie jest konieczne, należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę inhibitora kinaz janusowych. |
Alkohol przy tych lekach
Inhibitory kinaz janusowych a alkohol: brak opisu w bazie.
Inhibitory kinazy MEK a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 100
Połączenie przeciwwskazaneChelatory żelaza (np. deferypron)+ Inhibitory kinaz janusowych (np. barycytynib, upadacytynib, filgotynib) klasaPołączenie chelatora żelaza z inhibitorem kinaz janusowych jest przeciwwskazane z powodu ryzyka agranulocytozy i ciężkich zakażeń.Nie przyjmuj leku usuwającego żelazo razem z lekiem z grupy inhibitorów JAK, zanim lekarz prowadzący nie oceni tego połączenia, i powiedz każdemu lekarzowi, że leczysz się deferypronem.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj leku usuwającego żelazo razem z lekiem z grupy inhibitorów JAK, zanim lekarz prowadzący nie oceni tego połączenia, i powiedz każdemu lekarzowi, że leczysz się deferypronem.
Deferypron, lek usuwający nadmiar żelaza, może bardzo mocno obniżyć liczbę białych krwinek, które chronią przed zakażeniami. Leki takie jak barycytynib, upadacytynib, filgotynib czy ritlecytynib, stosowane m.in. w reumatoidalnym zapaleniu stawów, atopowym zapaleniu skóry i łysieniu plackowatym, także obniżają liczbę tych krwinek i osłabiają odporność. Razem mogą prowadzić do groźnych zakażeń, dlatego nie łączy się ich ze sobą. Deferoksamina i deukrawacytynib nie mają takiego działania.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła
- owrzodzenia w jamie ustnej
- objawy grypopodobne
- częste lub długo niegojące się zakażenia
- nietypowe siniaki lub krwawienia
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie chelatora żelaza z inhibitorem kinaz janusowych jest przeciwwskazane z powodu ryzyka agranulocytozy i ciężkich zakażeń. Deferypronu nie łączy się z barycytynibem, upadacytynibem, filgotynibem ani ritlecytynibem, podobnie jak z innymi lekami mogącymi wywołać neutropenię. Gdy pacjent wymaga leczenia inhibitorem JAK, chelator należy zmienić na deferazyroks lub deferoksaminę. Gdy pacjent wymaga dalszego leczenia deferypronem, choroba zapalna powinna być leczona lekiem niewywołującym neutropenii. Przy połączeniu deferazyroksu z inhibitorem JAK kontroluj morfologię z rozmazem przed włączeniem i regularnie w trakcie leczenia.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkiej neutropenii i agranulocytozy z groźnymi zakażeniami bakteryjnymi i grzybiczymi, łącznie z sepsą. Objawy zakażenia mogą być słabiej wyrażone u chorego leczonego inhibitorem JAK, co opóźnia rozpoznanie. Ritlecytynib i barycytynib mogą dodatkowo nasilać limfopenię, a barycytynib i ritlecytynib także małopłytkowość.
Mechanizm
Deferypron wywołuje neutropenię i agranulocytozę o nieznanym, prawdopodobnie idiosynkratycznym mechanizmie. Inhibitory JAK1, JAK2 i JAK3 hamują przekazywanie sygnału cytokin krwiotwórczych, takich jak G-CSF i IL-7, co obniża liczbę neutrofili i limfocytów. Oba działania sumują się i zwiększają ryzyko ciężkiej neutropenii, a inhibitor JAK dodatkowo osłabia odporność, przez co skutki agranulocytozy są groźniejsze. Interakcja nie jest wspólna dla całej klasy – dotyczy deferypronu z barycytynibem, upadacytynibem, filgotynibem i ritlecytynibem, a nie dotyczy deferoksaminy ani deukrawacytynibu.
Monitorować
- bezwzględna liczba neutrofili w morfologii z rozmazem
- liczba limfocytów
- liczba płytek krwi
- objawy zakażenia – gorączka, ból gardła, owrzodzenia jamy ustnej
Połączenie przeciwwskazaneSzczepionki przeciw żółtej febrze (np. szczepionka przeciw żółtej febrze)+ Inhibitory kinaz janusowych (np. barycytynib, upadacytynib, filgotynib) klasaSzczepionki przeciw żółtej febrze nie podaje się osobom przyjmującym inhibitor kinaz janusowych.Jeśli przyjmujesz lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych, nie szczep się przeciw żółtej febrze i przed planowaną podróżą powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu oraz lekarzowi w poradni medycyny podróży.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych, nie szczep się przeciw żółtej febrze i przed planowaną podróżą powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu oraz lekarzowi w poradni medycyny podróży.
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywy, osłabiony wirus. Leki takie jak barycytynib, upadacytynib, filgotynib, deukrawacytynib i ritlecytynib osłabiają odporność, więc organizm może nie poradzić sobie z tym wirusem i dojść może do groźnej choroby. Szczepienie może też nie dać ci ochrony przed żółtą febrą. Dlatego w czasie leczenia tymi lekami nie można się szczepić przeciw żółtej febrze.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka i dreszcze po szczepieniu
- silne zmęczenie i bóle mięśni
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- silny ból głowy, sztywność karku lub splątanie
- krwawienia lub siniaki bez przyczyny
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Szczepionki przeciw żółtej febrze nie podaje się osobom przyjmującym inhibitor kinaz janusowych. Połączenie jest przeciwwskazane dla wszystkich leków grupy – barycytynibu, upadacytynibu, filgotynibu, deukrawacytynibu i ritlecytynibu. Jeśli to możliwe, szczepienie wykonuje się z wyprzedzeniem przed rozpoczęciem leczenia, zwykle co najmniej 4 tygodnie wcześniej. U pacjenta już leczonego decyzję o przerwaniu leku przed szczepieniem i o długości odstępu po jego odstawieniu podejmuje lekarz prowadzący razem z lekarzem medycyny podróży, oceniając ryzyko zaostrzenia choroby podstawowej. Gdy szczepienia nie można wykonać, a podróż do kraju endemicznego jest konieczna, lekarz wystawia zaświadczenie o przeciwwskazaniu do szczepienia, a pacjent stosuje ścisłą ochronę przed komarami. Po przypadkowym zaszczepieniu osoby leczonej należy pilnie skontaktować się z lekarzem i obserwować pacjenta w kierunku objawów zakażenia wirusem szczepionkowym.
Skutek kliniczny
Najgroźniejszym skutkiem jest uogólnione zakażenie wirusem szczepionkowym, w tym choroba trzewna (z niewydolnością wielonarządową, zapaleniem wątroby i zaburzeniami krzepnięcia) albo choroba neurotropowa (zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych), które mogą zagrażać życiu. Możliwa jest też słaba odpowiedź na szczepienie i brak skutecznej ochrony przed żółtą febrą w czasie podróży.
Mechanizm
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywy, osłabiony wirus, który po podaniu namnaża się w organizmie i jest kontrolowany przez sprawną odpowiedź immunologiczną. Inhibitory kinaz janusowych hamują przekazywanie sygnału wielu cytokin (m.in. interferonów i interleukin), od których zależą odpowiedź przeciwwirusowa oraz aktywacja limfocytów T i B. Osłabienie tej odpowiedzi może umożliwić niekontrolowane namnażanie wirusa szczepionkowego i jednocześnie zmniejszyć wytworzenie ochronnych przeciwciał. Mechanizm dotyczy wszystkich leków grupy, także wybiórczych inhibitorów, takich jak deukrawacytynib (TYK2) i ritlecytynib (JAK3 i kinazy TEC), ponieważ wszystkie modyfikują odpowiedź immunologiczną.
Monitorować
- gorączka, bóle mięśni i złe samopoczucie w tygodniach po przypadkowym szczepieniu
- objawy uszkodzenia wątroby (żółtaczka, wzrost aktywności aminotransferaz)
- objawy neurologiczne (silny ból głowy, sztywność karku, splątanie, drgawki)
- objawy krwawienia i zaburzenia krzepnięcia
- w razie potrzeby oznaczenie przeciwciał po szczepieniu w celu oceny ochrony
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepienie wykonane co najmniej 4 tygodnie przed rozpoczęciem leczenia inhibitorem kinaz janusowychkolejność włączenia · pacjent | ryzyko maleje | Szczepienie wykonane z odpowiednim wyprzedzeniem przed włączeniem inhibitora kinaz janusowych pozwala uniknąć interakcji. Leczenie można rozpocząć po upływie zalecanego odstępu, a pacjent zachowuje ochronę przed żółtą febrą. |
| Odstęp od odstawienia leku ustalony przez lekarzaodstep · inhibitory kinaz janusowych | inne zalecenie | Szczepienie po odstawieniu inhibitora kinaz janusowych jest możliwe dopiero po odpowiednim odstępie, który ustala lekarz prowadzący z lekarzem medycyny podróży, biorąc pod uwagę powrót sprawności układu odpornościowego i ryzyko zaostrzenia choroby podstawowej. |
Niekorzystna interakcjaAlkaloidy barwinka (np. winorelbina, winkrystyna, winflunina)+ Inhibitory kinaz janusowych (np. barycytynib, upadacytynib, filgotynib) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu alkaloidu barwinka i inhibitora kinaz janusowych należy unikać tego połączenia i rozważyć wstrzymanie inhibitora kinaz janusowych na czas chemioterapii.Jeśli dostajesz chemioterapię z alkaloidem barwinka i przyjmujesz lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych, powiedz o tym onkologowi i lekarzowi prowadzącemu przed kolejną dawką i nie zmieniaj leczenia na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli dostajesz chemioterapię z alkaloidem barwinka i przyjmujesz lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych, powiedz o tym onkologowi i lekarzowi prowadzącemu przed kolejną dawką i nie zmieniaj leczenia na własną rękę.
Leki przeciwnowotworowe z grupy alkaloidów barwinka, takie jak winorelbina, winkrystyna czy winflunina, oraz leki na choroby zapalne, takie jak barycytynib, upadacytynib, filgotynib czy ritlecytynib, osłabiają odporność. Przyjmowane razem mogą bardzo obniżyć liczbę białych krwinek. Zwiększa to ryzyko ciężkich zakażeń. Ritlecytynib może dodatkowo nasilać działania niepożądane chemioterapii, na przykład drętwienie rąk i stóp.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, kaszel lub duszność
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- bolesna wysypka z pęcherzykami (półpasiec)
- obrzęk i ból łydki
- nagła duszność lub ból w klatce piersiowej
- nasilone drętwienie lub mrowienie rąk i stóp
- uporczywe zaparcie lub silny ból brzucha
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu alkaloidu barwinka i inhibitora kinaz janusowych należy unikać tego połączenia i rozważyć wstrzymanie inhibitora kinaz janusowych na czas chemioterapii. Decyzję o kontynuacji barycytynibu, upadacytynibu, filgotynibu lub ritlecytynibu podejmuje onkolog razem z lekarzem prowadzącym leczenie choroby zapalnej. Inhibitora kinaz janusowych nie włącza się ani nie wznawia przy obniżonej liczbie neutrofilów lub limfocytów. Do wznowienia leczenia trzeba poczekać na regenerację szpiku. Gdy połączenie jest konieczne, morfologię z rozmazem oznacza się przed każdym cyklem chemioterapii i częściej przy objawach zakażenia. Należy też rozważyć profilaktykę przeciwinfekcyjną zgodnie z zasadami leczenia onkologicznego. Przed leczeniem trzeba wykluczyć gruźlicę i zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B. Ritlecytynibu najlepiej nie łączyć z alkaloidami barwinka ze względu na dodatkowe hamowanie ich metabolizmu, a jeśli jest to konieczne, trzeba ściśle obserwować objawy neurotoksyczności. Deukrawacytynib słabiej hamuje odporność, ale i on wymaga oceny ryzyka zakażeń u chorego otrzymującego chemioterapię.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkiej neutropenii i limfopenii oraz ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym gorączki neutropenicznej, posocznicy, półpaśca i reaktywacji gruźlicy lub wirusowego zapalenia wątroby typu B. U chorych na nowotwór inhibitory kinaz janusowych mogą też niekorzystnie wpływać na ryzyko zakrzepicy żylnej. Przy ritlecytynibie dochodzi ryzyko nasilenia neuropatii obwodowej, zaparć i niedrożności porażennej po alkaloidzie barwinka. Interakcja jest wspólna dla wszystkich alkaloidów barwinka, w tym winfluniny, oraz dla wszystkich inhibitorów JAK1, JAK2 i JAK3. Najsłabiej dotyczy deukrawacytynibu.
Mechanizm
Alkaloidy barwinka hamują polimeryzację tubuliny i uszkadzają dzielące się komórki szpiku. Winorelbina i winflunina wywołują głównie neutropenię, a winkrystyna słabiej hamuje szpik, ale jest podawana w schematach wielolekowych o silnym działaniu mielosupresyjnym. Inhibitory kinaz janusowych hamują przekazywanie sygnału cytokin i czynników wzrostu. Obniżają przez to liczbę limfocytów, neutrofilów i komórek NK oraz osłabiają odporność komórkową. Oba mechanizmy sumują się w głębszą i dłuższą immunosupresję. Wyjątkiem jest ritlecytynib, który dodatkowo hamuje CYP3A4, czyli główny szlak metabolizmu alkaloidów barwinka. Nie stwierdzono istotnego wpływu pozostałych inhibitorów kinaz janusowych na metabolizm alkaloidów barwinka ani odwrotnie.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem (liczba neutrofilów i limfocytów) przed każdym cyklem chemioterapii
- temperatura ciała i objawy zakażenia
- objawy półpaśca i zakażeń oportunistycznych
- objawy zakrzepicy żylnej i zatorowości płucnej
- objawy neuropatii obwodowej i zaparcia (szczególnie przy ritlecytynibie)
- aminotransferazy i czynność nerek (eGFR) przy barycytynibie
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń, zakrzepicy i nowotworów przy inhibitorach kinaz janusowych jest większe. Przy chemioterapii alkaloidem barwinka połączenia tego tym bardziej trzeba unikać. |
| Najwyższa zarejestrowana dawka (np. dawka indukcyjna upadacytynibu)dawka · inhibitory kinaz janusowych | ryzyko rośnie | Wyższe dawki inhibitorów kinaz janusowych silniej obniżają liczbę limfocytów i neutrofilów. Nasila to addycję z mielosupresją po alkaloidzie barwinka. |
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Barycytynib i filgotynib są wydalane głównie przez nerki. Przy upośledzonej czynności nerek ich ekspozycja rośnie, co nasila działanie immunosupresyjne, jeśli dawki nie zmniejszono. |
| Wstrzymanie inhibitora kinaz janusowych do regeneracji szpiku po chemioterapiiodstep · inhibitory kinaz janusowych | ryzyko maleje | Wstrzymanie inhibitora kinaz janusowych na czas chemioterapii i jego wznowienie dopiero po normalizacji morfologii zmniejsza ryzyko nakładania się immunosupresji. Decyzję podejmuje onkolog razem z lekarzem prowadzącym. |
Niekorzystna interakcjaAlkilosulfoniany (np. busulfan, treosulfan)+ Inhibitory kinaz janusowych (np. barycytynib, upadacytynib, filgotynib) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu alkilosulfonianu i inhibitora kinaz janusowych należy unikać łączenia tych leków i wstrzymać inhibitor kinaz janusowych przed rozpoczęciem leczenia alkilosulfonianem.Jeśli przyjmujesz lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych i masz dostać busulfan lub treosulfan, powiedz o tym hematologowi przed rozpoczęciem leczenia i nie przerywaj ani nie wznawiaj tabletek bez jego decyzji.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych i masz dostać busulfan lub treosulfan, powiedz o tym hematologowi przed rozpoczęciem leczenia i nie przerywaj ani nie wznawiaj tabletek bez jego decyzji.
Busulfan i treosulfan to silne leki stosowane głównie przed przeszczepieniem szpiku, które mocno osłabiają szpik i odporność. Leki takie jak barycytynib, upadacytynib, filgotynib, deukrawacytynib czy ritlecytynib, stosowane w chorobach stawów, skóry lub jelit, również obniżają odporność i mogą zmniejszać liczbę krwinek. Przyjmowane razem zwiększają ryzyko ciężkich zakażeń i mogą opóźnić odbudowę szpiku po leczeniu. Zwykle lek na chorobę zapalną odstawia się na czas takiego leczenia.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- kaszel, duszność, ból gardła
- pęcherzykowa, bolesna wysypka (półpasiec)
- łatwe siniaczenie lub krwawienia
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- znaczne osłabienie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu alkilosulfonianu i inhibitora kinaz janusowych należy unikać łączenia tych leków i wstrzymać inhibitor kinaz janusowych przed rozpoczęciem leczenia alkilosulfonianem. Decyzję o odstawieniu barycytynibu, upadacytynibu, filgotynibu, deukrawacytynibu lub ritlecytynibu oraz o ewentualnym zastąpieniu go innym leczeniem choroby zapalnej podejmuje hematolog wspólnie z lekarzem prowadzącym chorobę podstawową. Ponowne włączenie inhibitora kinaz janusowych rozważa się dopiero po odnowie hematologicznej i ustąpieniu aktywnych zakażeń, z oceną morfologii krwi przed wznowieniem. Jeśli połączenie jest nieuniknione, wymagana jest ścisła kontrola morfologii i czujność w kierunku zakażeń oprtunistycznych.
Skutek kliniczny
Pogłębienie i wydłużenie mielosupresji z ryzykiem ciężkiej neutropenii, limfopenii i małopłytkowości, opóźnienie odnowy hematologicznej po kondycjonowaniu oraz zwiększone ryzyko ciężkich zakażeń bakteryjnych, grzybiczych i wirusowych, w tym reaktywacji wirusów z grupy herpes (półpasiec, CMV).
Mechanizm
Alkilosulfoniany (busulfan, treosulfan) silnie uszkadzają szpik kostny i powodują głęboką, długotrwałą supresję hematopoezy oraz odporności. Inhibitory kinaz janusowych hamują przekazywanie sygnału z receptorów cytokin, w tym cytokin regulujących dojrzewanie i funkcję limfocytów oraz granulocytów, i same mogą powodować neutropenię, limfopenię i małopłytkowość. Efekt jest addycyjny i farmakodynamiczny, bez istotnego wpływu jednej grupy na metabolizm drugiej. Dotyczy wszystkich leków obu grup, choć deukrawacytynib jako wybiórczy inhibitor TYK2 ma słabszy wpływ na morfologię krwi niż pozostałe leki grupy, a jego działanie immunosupresyjne pozostaje istotne.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem (neutrofile, limfocyty, płytki krwi)
- objawy zakażenia, w tym gorączka
- reaktywacja wirusów z grupy herpes (półpasiec, CMV)
- czas odnowy hematologicznej po kondycjonowaniu
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie inhibitora kinaz janusowych przed rozpoczęciem kondycjonowania zgodnie z decyzją hematologaodstep · inhibitory kinaz janusowych | ryzyko maleje | Odstawienie inhibitora kinaz janusowych przed podaniem alkilosulfonianu ogranicza addycyjną supresję szpiku i odporności, bo działanie tych leków ustępuje stosunkowo szybko po przerwaniu leczenia. |
| Wznowienie po leczeniu alkilosulfonianemkolejność włączenia · inhibitory kinaz janusowych | inne zalecenie | Wznowienie inhibitora kinaz janusowych po kondycjonowaniu rozważa się dopiero po odnowie hematologicznej i wykluczeniu aktywnych zakażeń, po ocenie morfologii krwi. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi iperytu azotowego (np. cyklofosfamid, bendamustyna, melfalan)+ Inhibitory kinaz janusowych (np. barycytynib, upadacytynib, filgotynib) klasaNależy unikać jednoczesnego stosowania leku z grupy analogów iperytu azotowego o działaniu ogólnoustrojowym i inhibitora kinaz janusowych, a jeśli połączenie jest niezbędne, wymaga ono decyzji specjalisty i ścisłego monitorowania morfologii krwi oraz objawów zakażenia.Jeśli przyjmujesz lek na chemioterapię i lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych, nie łącz ich samodzielnie i powiedz każdemu lekarzowi, który cię leczy, o obu lekach, żeby to on zdecydował, czy któryś z nich trzeba odstawić.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek na chemioterapię i lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych, nie łącz ich samodzielnie i powiedz każdemu lekarzowi, który cię leczy, o obu lekach, żeby to on zdecydował, czy któryś z nich trzeba odstawić.
Leki stosowane w chemioterapii, takie jak cyklofosfamid, chlorambucyl, melfalan czy bendamustyna, osłabiają odporność i zmniejszają liczbę krwinek. Leki z grupy inhibitorów kinaz janusowych, takie jak barycytynib, upadacytynib czy filgotynib, przyjmowane na przykład na reumatoidalne zapalenie stawów lub atopowe zapalenie skóry, również osłabiają odporność. Przyjmowane razem mogą bardzo zwiększyć ryzyko groźnych zakażeń i spadku liczby krwinek. Nie dotyczy to żelu z chlormetyną stosowanego na skórę.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
- bolesna wysypka z pęcherzykami, zwłaszcza po jednej stronie ciała
- ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- siniaki bez powodu, krwawienie z nosa lub dziąseł
- silne zmęczenie, bladość, kołatanie serca
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Należy unikać jednoczesnego stosowania leku z grupy analogów iperytu azotowego o działaniu ogólnoustrojowym i inhibitora kinaz janusowych, a jeśli połączenie jest niezbędne, wymaga ono decyzji specjalisty i ścisłego monitorowania morfologii krwi oraz objawów zakażenia. Charakterystyki produktów leczniczych barycytynibu, upadacytynibu i filgotynibu nie zalecają łączenia tych leków z silnymi lekami immunosupresyjnymi, a cyklofosfamid, bendamustyna, melfalan, melfalan flufenamid, ifosfamid i chlorambucyl należą do najsilniejszych z nich. U pacjenta z chorobą autoimmunologiczną, u którego włącza się cyklofosfamid, na przykład w zapaleniu naczyń lub toczniowym zapaleniu nerek, inhibitor kinaz janusowych zwykle się odstawia na czas leczenia cytostatykiem. Inhibitora kinaz janusowych nie należy rozpoczynać po chemioterapii, dopóki nie ustąpią cytopenie, a przed jego włączeniem trzeba ocenić morfologię krwi z rozmazem i wykluczyć aktywne zakażenia. Należy rozważyć profilaktykę przeciwwirusową i przeciwbakteryjną zgodnie z lokalnymi standardami oraz wykluczyć gruźlicę utajoną i zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B. Szczepionek żywych nie należy podawać w trakcie leczenia ani tuż przed nim. Miejscowo stosowana chlormetyna w żelu nie wymaga takich ograniczeń.
Skutek kliniczny
Jednoczesne lub bezpośrednio następujące po sobie stosowanie może prowadzić do głębokiej i przedłużonej neutropenii oraz limfopenii, ciężkich zakażeń bakteryjnych, grzybiczych i wirusowych, w tym półpaśca, gruźlicy i zakażeń oportunistycznych, a także do nasilonej niedokrwistości i małopłytkowości. W dłuższej perspektywie skumulowana immunosupresja może zwiększać ryzyko nowotworów wtórnych, w tym chłoniaków i nowotworów skóry innych niż czerniak.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i jest wspólna dla całej klasy, z wyjątkiem miejscowo stosowanej chlormetyny. Analogi iperytu azotowego alkilują DNA szybko dzielących się komórek, przez co hamują szpik kostny i powodują neutropenię, limfopenię, niedokrwistość i małopłytkowość oraz silnie osłabiają odporność komórkową i humoralną. Inhibitory kinaz janusowych blokują przekazywanie sygnału z receptorów wielu cytokin, co hamuje aktywację i proliferację limfocytów, a część z nich obniża także liczbę neutrofilów, limfocytów i stężenie hemoglobiny. Oba mechanizmy sumują się w zakresie immunosupresji, cytopenii i ryzyka zakażeń, w tym oportunistycznych i reaktywacji wirusów z grupy opryszczki oraz wirusowego zapalenia wątroby typu B. Obie grupy niezależnie wiążą się też ze zwiększonym ryzykiem nowotworów wtórnych. Nie opisano istotnej interakcji farmakokinetycznej między tymi grupami. Deukrawacytynib, selektywny inhibitor kinazy TYK2, i ritlecytynib słabiej wpływają na morfologię krwi niż pozostałe leki z grupy, ale również działają immunosupresyjnie, a ich połączenia z cytostatykami nie badano, dlatego nie traktuje się ich jako bezpiecznych wyjątków.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba neutrofilów i limfocytów
- stężenie hemoglobiny i liczba płytek krwi
- objawy zakażenia, w tym gorączka, półpasiec i objawy ze strony układu oddechowego
- markery wirusowego zapalenia wątroby typu B i kontrola w kierunku reaktywacji
- badanie w kierunku gruźlicy przed włączeniem inhibitora kinaz janusowych
- parametry czynności wątroby i nerek
- badanie skóry w kierunku nowotworów skóry przy długotrwałym leczeniu
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowo na skórę (żel z chlormetyną)droga podania · analogi iperytu azotowego | interakcja nie dotyczy | Chlormetyna w żelu stosowana miejscowo w chłoniaku skóry typu mycosis fungoides nie osiąga istotnych stężeń we krwi i nie powoduje mielosupresji, więc nie sumuje się z ogólnoustrojowym działaniem inhibitorów kinaz janusowych. |
| Inhibitor kinaz janusowych włączany po zakończonej chemioterapiikolejność włączenia · inhibitory kinaz janusowych | inne zalecenie | Inhibitor kinaz janusowych można rozważyć dopiero po zakończeniu leczenia lekiem alkilującym i ustąpieniu cytopenii, po kontroli morfologii krwi z rozmazem oraz wykluczeniu aktywnych zakażeń, gruźlicy i zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych inhibitory kinaz janusowych częściej powodują ciężkie zakażenia i nowotwory, a rezerwa szpiku po chemioterapii jest mniejsza, dlatego skojarzenie jest jeszcze bardziej ryzykowne i wymaga szczególnie ścisłej kontroli. |
| Długotrwałe leczenie doustne, na przykład chlorambucylem lub cyklofosfamidemczas leczenia · analogi iperytu azotowego | ryzyko rośnie | Przewlekłe stosowanie doustnego leku alkilującego razem z inhibitorem kinaz janusowych prowadzi do skumulowanej immunosupresji i zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych oraz nowotworów wtórnych. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi pirymidyn (np. azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina)+ Inhibitory kinaz janusowych (np. barycytynib, upadacytynib, filgotynib) klasaJednoczesnego stosowania analogu pirymidyny podawanego ogólnie i inhibitora kinaz janusowych należy unikać, a jeśli jest ono niezbędne, wymaga ścisłej kontroli morfologii krwi i objawów zakażenia.Jeśli stosujesz jednocześnie lek przeciwnowotworowy z grupy analogów pirymidyn i lek z grupy inhibitorów JAK, powiedz o tym obu lekarzom i ustal z nimi, czy inhibitor JAK powinien zostać czasowo odstawiony.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli stosujesz jednocześnie lek przeciwnowotworowy z grupy analogów pirymidyn i lek z grupy inhibitorów JAK, powiedz o tym obu lekarzom i ustal z nimi, czy inhibitor JAK powinien zostać czasowo odstawiony.
Leki przeciwnowotworowe z grupy analogów pirymidyn, takie jak kapecytabina, fluorouracyl czy gemcytabina, osłabiają szpik kostny, który wytwarza krwinki. Leki z grupy inhibitorów JAK, takie jak barycytynib czy upadacytynib, stosowane między innymi w reumatoidalnym zapaleniu stawów i atopowym zapaleniu skóry, także obniżają odporność i mogą zmniejszać liczbę krwinek białych. Przyjmowane razem mogą wyraźnie zwiększyć ryzyko ciężkich zakażeń. Dlatego lekarze zwykle na czas chemioterapii wstrzymują lek z grupy inhibitorów JAK.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
- ból gardła lub owrzodzenia w jamie ustnej
- bolesna wysypka z pęcherzykami na skórze
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- duże zmęczenie, bladość lub zawroty głowy
- siniaki lub krwawienia bez wyraźnej przyczyny
- obrzęk, ból lub zaczerwienienie łydki
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania analogu pirymidyny podawanego ogólnie i inhibitora kinaz janusowych należy unikać, a jeśli jest ono niezbędne, wymaga ścisłej kontroli morfologii krwi i objawów zakażenia. W praktyce najczęściej inhibitor JAK stosowany z powodu choroby zapalnej lub autoimmunologicznej odstawia się czasowo na okres chemioterapii, w porozumieniu z lekarzem prowadzącym leczenie onkologiczne lub hematologiczne. Charakterystyki produktów leczniczych barycytynibu, upadacytynibu, filgotynibu i ritlecytynibu nie zalecają łączenia ich z silnymi lekami immunosupresyjnymi, a leków tych nie należy rozpoczynać ani kontynuować przy istotnej neutropenii, limfopenii lub niedokrwistości. Jeśli połączenie jest kontynuowane, morfologię z rozmazem należy wykonywać przed każdym cyklem i w okresie spodziewanego nadiru, a inhibitor JAK wstrzymać przy spadku liczby neutrofilów lub limfocytów poniżej progów określonych w jego ChPL oraz przy każdym poważnym zakażeniu. Przed włączeniem leczenia należy ocenić status zakażenia HBV i gruźlicy, a u chorych z dodatkowymi czynnikami ryzyka zakrzepicy rozważyć, czy korzyść z inhibitora JAK uzasadnia jego dalsze stosowanie.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkiej i przedłużonej mielosupresji, a zwłaszcza neutropenii i limfopenii, oraz ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym gorączki neutropenicznej, posocznicy, półpaśca, gruźlicy i reaktywacji wirusowego zapalenia wątroby typu B. Może też wydłużać odbudowę szpiku po kolejnych cyklach chemioterapii i wymuszać opóźnienie lub redukcję dawek leczenia przeciwnowotworowego. Możliwe jest addycyjne zwiększenie ryzyka żylnej choroby zakrzepowo zatorowej.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i nie wynika z wpływu na metabolizm ani transport leków. Analogi pirymidyn wbudowują się do DNA lub RNA albo hamują syntezę nukleotydów w szybko dzielących się komórkach, co prowadzi do uszkodzenia szpiku kostnego z neutropenią, małopłytkowością i niedokrwistością. Inhibitory kinaz janusowych blokują przekazywanie sygnału z receptorów cytokin, w tym czynników krwiotwórczych i interleukin odpowiedzialnych za dojrzewanie i przeżycie limfocytów, przez co same mogą obniżać liczbę neutrofilów, limfocytów i hemoglobiny oraz osłabiać odporność przeciwzakaźną. Oba działania sumują się, a dodatkowo oba rodzaje leczenia zwiększają ryzyko zakrzepicy żylnej, co u chorych na nowotwór nakłada się na ryzyko związane z samą chorobą. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich analogów pirymidyn podawanych ogólnie oraz dla barycytynibu, upadacytynibu, filgotynibu i ritlecytynibu.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem (neutrofile, limfocyty, hemoglobina, płytki krwi) przed każdym cyklem i w okresie nadiru
- objawy zakażenia, w tym gorączka, oraz objawy półpaśca
- status zakażenia HBV i gruźlicy przed rozpoczęciem leczenia
- aktywność aminotransferaz
- objawy zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej
- czynność nerek (eGFR) u chorych otrzymujących barycytynib lub kapecytabinę
Kiedy ocena się zmienia
| Na skórędroga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę w leczeniu zmian przednowotworowych wchłania się w stopniu zbyt małym, aby wywołać mielosupresję, dlatego nie nasila istotnie działania inhibitorów JAK na szpik. |
| Dokanałowodroga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Cytarabina podawana wyłącznie dokanałowo osiąga niewielkie stężenia ogólnoustrojowe, więc ryzyko addycyjnej mielosupresji jest mniejsze, jednak zwykle jest ona elementem intensywnego leczenia skojarzonego, które samo w sobie uzasadnia odstawienie inhibitora JAK. |
| eGFR ≤ 60pacjent | ryzyko rośnie | Upośledzona czynność nerek zwiększa ekspozycję na barycytynib i kapecytabinę, co nasila ryzyko cytopenii i zakażeń. Konieczna jest korekta dawek zgodnie z ChPL i częstsza kontrola morfologii. |
| wiek ≥ 65pacjent | ryzyko rośnie | U osób w wieku podeszłym inhibitory JAK wiążą się z większym ryzykiem ciężkich zakażeń, zdarzeń zakrzepowo zatorowych i sercowo naczyniowych, a rezerwa szpikowa jest mniejsza, dlatego połączenie z analogiem pirymidyny jest szczególnie niekorzystne. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi puryn (np. klofarabina, kladrybina, merkaptopuryna)+ Inhibitory kinaz janusowych (np. barycytynib, upadacytynib, filgotynib) klasaNależy unikać jednoczesnego stosowania analogu puryn i inhibitora kinaz janusowych, a jeśli połączenie jest uznane za niezbędne, decyzję podejmuje lekarz specjalista przy ścisłym monitorowaniu morfologii krwi i objawów zakażenia.Jeśli masz przepisany lek z obu tych grup, nie odstawiaj żadnego z nich na własną rękę, tylko jak najszybciej powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu i regularnie wykonuj zlecone badania krwi.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli masz przepisany lek z obu tych grup, nie odstawiaj żadnego z nich na własną rękę, tylko jak najszybciej powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu i regularnie wykonuj zlecone badania krwi.
Leki takie jak merkaptopuryna, tioguanina czy kladrybina oraz leki takie jak barycytynib, upadacytynib czy filgotynib osłabiają odporność. Przyjmowane razem mogą bardzo obniżyć liczbę białych krwinek i zwiększyć ryzyko ciężkich zakażeń, na przykład półpaśca lub zapalenia płuc. Lekarze zwykle nie łączą tych leków albo zmieniają jeden na drugi z zachowaniem przerwy i kontrolą badań krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
- bolesna wysypka z pęcherzykami na skórze
- częste lub długo niegojące się infekcje
- łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
- nasilone osłabienie i bladość skóry
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Należy unikać jednoczesnego stosowania analogu puryn i inhibitora kinaz janusowych, a jeśli połączenie jest uznane za niezbędne, decyzję podejmuje lekarz specjalista przy ścisłym monitorowaniu morfologii krwi i objawów zakażenia. W praktyce najczęściej dotyczy to pacjenta z chorobą zapalną jelit, który przechodzi z merkaptopuryny lub tioguaniny na upadacytynib albo filgotynib. Wtedy zwykle analog puryn odstawia się przed włączeniem inhibitora kinaz janusowych. Po leczeniu kladrybiną, fludarabiną, klofarabiną lub nelarabiną limfopenia może utrzymywać się długo. Inhibitor kinaz janusowych warto rozpoczynać dopiero po odnowie limfocytów i neutrofili. Przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć gruźlicę oraz wirusowe zapalenie wątroby typu B i C, a także uzupełnić szczepienia, zwłaszcza przeciw półpaścowi szczepionką nieżywą. Szczepionek żywych nie podaje się w trakcie leczenia. Deukrawacytynib, jako selektywny inhibitor TYK2, w mniejszym stopniu wpływa na parametry morfologii, ale nadal działa immunosupresyjnie i nie powinien być łączony z analogami puryn poza nadzorem specjalisty.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym gruźlicy, reaktywacji półpaśca i wirusowego zapalenia wątroby typu B, zakażeń grzybiczych, pneumocystozowego zapalenia płuc i postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. Nasila też limfopenię, neutropenię, niedokrwistość i małopłytkowość. Teoretycznie może zwiększać ryzyko nowotworów związanych z przewlekłą immunosupresją. Charakterystyki produktów leczniczych inhibitorów kinaz janusowych nie zalecają łączenia ich z silnymi lekami immunosupresyjnymi, a połączenia z analogami puryn nie badano.
Mechanizm
Analogi puryn wbudowują się do DNA lub hamują jego syntezę i naprawę. Silnie uszkadzają limfocyty i komórki szpiku, co daje długotrwałą limfopenię, neutropenię i małopłytkowość. Inhibitory kinaz janusowych blokują przekazywanie sygnału z receptorów wielu cytokin. Osłabiają odpowiedź limfocytów T, komórek NK i obronę przeciwwirusową, a część z nich dodatkowo obniża liczbę limfocytów, neutrofili i stężenie hemoglobiny. Oba mechanizmy sumują się, dlatego immunosupresja i mielosupresja są głębsze i trwają dłużej. Jest to interakcja farmakodynamiczna wspólna dla całej klasy. Nie opisano istotnej interakcji farmakokinetycznej. Metabolizm merkaptopuryny i tioguaniny przez TPMT, NUDT15 i oksydazę ksantynową nie zależy od inhibitorów kinaz janusowych.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, szczególnie bezwzględna liczba limfocytów i neutrofili, przed włączeniem i regularnie w trakcie leczenia
- stężenie hemoglobiny i liczba płytek krwi
- objawy zakażeń, w tym gorączka, kaszel, duszność, zmiany pęcherzykowe na skórze
- badania przesiewowe w kierunku gruźlicy oraz HBV i HCV przed rozpoczęciem leczenia
- aktywność aminotransferaz, zwłaszcza przy merkaptopurynie i tioguaninie
- czynność nerek przy barycytynibie, fludarabinie i klofarabinie
Kiedy ocena się zmienia
| Inhibitor kinaz janusowych włączany po niedawnym leczeniu kladrybiną, fludarabiną, klofarabiną lub nelarabinąkolejność włączenia · analogi puryn | inne zalecenie | Te analogi puryn powodują długotrwałą limfopenię, dlatego interakcja może wystąpić mimo zakończenia ich podawania. Inhibitor kinaz janusowych należy włączać dopiero po odnowie liczby limfocytów i neutrofili, ocenionej w morfologii z rozmazem. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych inhibitory kinaz janusowych wiążą się z większym ryzykiem ciężkich zakażeń, a rezerwa szpikowa jest mniejsza, więc skutki sumowania immunosupresji są poważniejsze. |
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Barycytynib, fludarabina i klofarabina są wydalane głównie przez nerki, więc przy upośledzonej czynności nerek ich ekspozycja rośnie i nasila się mielosupresja. Wymaga to dostosowania dawek i częstszej kontroli morfologii. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi puryn (np. klofarabina, kladrybina, merkaptopuryna)+ Inhibitory kinazy MEK (np. selumetynib, trametynib, binimetynib) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu puryn i inhibitora kinazy MEK połączenie jest dopuszczalne tylko pod ścisłą kontrolą morfologii krwi i parametrów wątrobowych, a decyzję o nim podejmuje lekarz prowadzący leczenie przeciwnowotworowe.Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy analogów puryn i inhibitor kinazy MEK, regularnie wykonuj zlecone badania krwi i pilnie zgłoś się do lekarza przy gorączce, krwawieniu lub zażółceniu skóry.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy analogów puryn i inhibitor kinazy MEK, regularnie wykonuj zlecone badania krwi i pilnie zgłoś się do lekarza przy gorączce, krwawieniu lub zażółceniu skóry.
Leki z grupy analogów puryn, np. merkaptopuryna, kladrybina czy fludarabina, osłabiają szpik kostny, który wytwarza krwinki. Leki z grupy inhibitorów MEK, np. trametynib, kobimetynib czy selumetynib, mogą obciążać wątrobę i zwiększać skłonność do krwawień. Gdy przyjmujesz oba rodzaje leków naraz, rośnie ryzyko zakażeń, krwawień i uszkodzenia wątroby. Lekarz może je łączyć, ale wymaga to częstych badań krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub inne objawy zakażenia
- łatwe powstawanie siniaków, krwawienie z nosa lub dziąseł
- krew w moczu lub stolcu albo czarny stolec
- zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz
- silne zmęczenie, bladość, duszność przy wysiłku
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu puryn i inhibitora kinazy MEK połączenie jest dopuszczalne tylko pod ścisłą kontrolą morfologii krwi i parametrów wątrobowych, a decyzję o nim podejmuje lekarz prowadzący leczenie przeciwnowotworowe. Przed rozpoczęciem drugiego leku należy upewnić się, że liczba neutrofili, płytek i limfocytów oraz aktywność aminotransferaz są akceptowalne. Przy merkaptopurynie i tioguaninie szczególnie istotne jest uwzględnienie niedoboru TPMT lub NUDT15, który zwielokrotnia ich mielotoksyczność. Przy kobimetynibie, trametynibie i binimetynibie należy zwrócić uwagę na objawy krwawienia, zwłaszcza gdy liczba płytek spada. Po kladrybinie i fludarabinie należy pamiętać o długotrwałej limfopenii i rozważyć profilaktykę zakażeń oportunistycznych zgodnie z lokalnymi zasadami. W razie istotnej cytopenii lub wzrostu aminotransferaz wstrzymuje się lub zmniejsza dawkę leku zgodnie z zasadami modyfikacji dawek obu preparatów.
Skutek kliniczny
Rośnie ryzyko ciężkiej mielosupresji z zakażeniami, w tym oportunistycznymi, ryzyko krwawień przy małopłytkowości nałożonej na skłonność do krwotoków po inhibitorach MEK oraz ryzyko polekowego uszkodzenia wątroby. Skutki narastają w ciągu tygodni leczenia, a limfopenia po kladrybinie i fludarabinie może utrzymywać się miesiącami.
Mechanizm
Interakcja jest farmakodynamiczna i wspólna dla całej klasy. Analogi puryn hamują syntezę DNA i silnie uszkadzają szpik, co powoduje neutropenię, małopłytkowość, niedokrwistość i głęboką limfopenię. Merkaptopuryna, tioguanina i klofarabina są ponadto hepatotoksyczne. Inhibitory kinazy MEK same mogą uszkadzać wątrobę, zwiększać skłonność do krwawień oraz powodować niedokrwistość i limfopenię. Działania te się sumują. Nie jest znana istotna interakcja farmakokinetyczna, ponieważ analogi puryn nie są metabolizowane przez CYP3A4 i nie wpływają na metabolizm inhibitorów MEK.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem (neutrofile, płytki, limfocyty, hemoglobina) przed leczeniem i regularnie w jego trakcie
- AlAT, AspAT, bilirubina i fosfataza zasadowa
- objawy krwawienia
- objawy zakażenia i gorączka
- czynność nerek przy fludarabinie, kladrybinie i klofarabinie
Kiedy ocena się zmienia
| eGFR ≤ 60analogi puryn | ryzyko rośnie | Fludarabina, kladrybina i klofarabina są w dużej mierze wydalane przez nerki. Przy upośledzonej czynności nerek kumulują się, co nasila mielosupresję i zwiększa ryzyko powikłań przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora MEK. Konieczne jest dostosowanie dawki analogu puryn i częstsza kontrola morfologii. |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
- Korzystna interakcjaPołączenie celowe
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.