Interakcje / Klofarabina / Klofarabina i syrolimus
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Połączenie stosuje się wyłącznie pod nadzorem hematologa, najczęściej u pacjentów po przeszczepieniu krwiotwórczych komórek macierzystych.
Chodź na wszystkie zaplanowane badania krwi i od razu zgłoś lekarzowi gorączkę lub inne objawy zakażenia.
Niekorzystna interakcjaKlofarabina+ SyrolimusPołączenie stosuje się wyłącznie pod nadzorem hematologa, najczęściej u pacjentów po przeszczepieniu krwiotwórczych komórek macierzystych.Chodź na wszystkie zaplanowane badania krwi i od razu zgłoś lekarzowi gorączkę lub inne objawy zakażenia.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Chodź na wszystkie zaplanowane badania krwi i od razu zgłoś lekarzowi gorączkę lub inne objawy zakażenia.
Oba leki osłabiają odporność i mogą zmniejszać liczbę krwinek. Przyjmowane razem zwiększają ryzyko ciężkich zakażeń, krwawień i osłabienia. Lekarz zwykle stosuje je razem świadomie, ale wymaga to częstych badań krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, kaszel, pieczenie przy oddawaniu moczu
- siniaki, krwawienie z nosa lub dziąseł
- silne zmęczenie, bladość, duszność
- zażółcenie skóry lub oczu
- wyraźne zmniejszenie ilości oddawanego moczu
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie stosuje się wyłącznie pod nadzorem hematologa, najczęściej u pacjentów po przeszczepieniu krwiotwórczych komórek macierzystych. Przed każdym cyklem klofarabiny i w jego trakcie kontroluj morfologię z rozmazem, parametry czynności wątroby i nerek oraz stężenie minimalne syrolimusa. Rozważ profilaktykę przeciwzakaźną zgodnie z lokalnym protokołem. W razie nasilonej mielosupresji, zakażenia lub uszkodzenia narządów oceń konieczność zmniejszenia dawki lub czasowego odstawienia syrolimusa.
Skutek kliniczny
Większe ryzyko pogłębionej i dłużej trwającej neutropenii, małopłytkowości i niedokrwistości oraz ciężkich zakażeń bakteryjnych, grzybiczych i wirusowych, w tym oportunistycznych. Uszkodzenie wątroby lub nerek w trakcie leczenia klofarabiną może dodatkowo utrudnić kontrolę stężenia syrolimusa.
Mechanizm
Połączenie wymaga ścisłego monitorowania morfologii i objawów zakażenia, ponieważ oba leki sumują działanie mielosupresyjne i immunosupresyjne. Syrolimus hamuje szlak mTOR, a klofarabina jako analog nukleozydu purynowego uszkadza dzielące się komórki szpiku. Istotnej interakcji farmakokinetycznej nie należy się spodziewać, ponieważ syrolimus jest metabolizowany z udziałem CYP3A4 i jest substratem glikoproteiny P[1], a klofarabina nie wpływa w znaczący sposób na te szlaki. Nie można jednak wykluczyć pośredniego wzrostu stężenia syrolimusa, jeśli klofarabina wywoła uszkodzenie wątroby.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem
- stężenie minimalne syrolimusa we krwi pełnej
- AST, ALT i bilirubina
- kreatynina i eGFR
- objawy zakażenia, w tym gorączka
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Rapamune 1 mg/ml, roztwór doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/rapamune-100103636/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Rapamune. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/rapamune-100103636/
Alkohol przy tych lekach
Klofarabina a alkohol: brak opisu w bazie.
Interakcja o niejasnym znaczeniuSyrolimusa alkoholU większości pacjentów dopuszczalne jest okazjonalne picie niewielkich ilości alkoholu, ale należy zniechęcać do regularnego i nadmiernego picia.Pij alkohol najwyżej okazjonalnie i w małych ilościach, a jeśli masz problem z alkoholem lub chorą wątrobę, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu.opóźniony (dni)teoretyczne
Interakcja o niejasnym znaczeniu
Pij alkohol najwyżej okazjonalnie i w małych ilościach, a jeśli masz problem z alkoholem lub chorą wątrobę, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu.
Alkohol nie zmienia bezpośrednio działania syrolimusu, ale regularne picie może podnosić poziom tłuszczów we krwi, który ten lek i tak często zwiększa. Alkohol obciąża też wątrobę, a chora wątroba może sprawić, że lek będzie działał silniej niż powinien. Lek w postaci płynu zawiera niewielką ilość alkoholu, co ma znaczenie, jeśli chorujesz na chorobę alkoholową, masz chorą wątrobę lub padaczkę, jesteś w ciąży albo karmisz piersią.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- ciemny mocz lub ból pod prawym łukiem żebrowym
- nasilone owrzodzenia lub ból w jamie ustnej
- gorączka, dreszcze lub inne objawy zakażenia
- rany, które źle się goją
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
U większości pacjentów dopuszczalne jest okazjonalne picie niewielkich ilości alkoholu, ale należy zniechęcać do regularnego i nadmiernego picia. U osób z chorobą alkoholową, chorobami wątroby lub padaczką, u kobiet w ciąży i karmiących oraz u dzieci trzeba uwzględnić zawartość etanolu w roztworze doustnym[1]. U pacjentów nadużywających alkoholu warto kontrolować lipidogram, próby wątrobowe i stężenie syrolimusa we krwi.
Skutek kliniczny
Okazjonalne picie niewielkich ilości alkoholu nie ma udokumentowanego wpływu na stężenie ani skuteczność syrolimusa. Regularne lub nadmierne picie może nasilać zaburzenia lipidowe wywołane lekiem, sprzyjać uszkodzeniu wątroby i pośrednio zwiększać stężenie syrolimusa, a także pogarszać odporność, gojenie ran i stan owrzodzeń jamy ustnej. U osób z chorobą alkoholową sama ilość etanolu w roztworze doustnym może mieć znaczenie[1].
Mechanizm
Nie opisano bezpośredniej interakcji farmakokinetycznej między syrolimusem a etanolem. ChPL syrolimusa w punkcie 4.5 nie wymienia alkoholu wśród substancji wpływających na jego metabolizm z udziałem CYP3A4 i glikoproteiny P[1]. Zapis o alkoholu dotyczy wyłącznie etanolu jako substancji pomocniczej roztworu doustnego, który zawiera do 3,17% obj. etanolu, czyli do 25 mg w 1 ml[1]. Charakterystyka produktu wskazuje, że dawka nasycająca 6 mg zawiera do 150 mg alkoholu, co odpowiada 3,80 ml piwa lub 1,58 ml wina, i że ilość ta może być szkodliwa dla osób z chorobą alkoholową oraz należy ją uwzględnić u kobiet w ciąży lub karmiących piersią, dzieci i pacjentów z chorobami wątroby lub padaczką[1]. Możliwe znaczenie kliniczne ma przede wszystkim addycja działań niepożądanych – syrolimus często powoduje hipertriglicerydemię i hipercholesterolemię, a regularne picie alkoholu dodatkowo podnosi triglicerydy i obciąża wątrobę. Alkoholowe uszkodzenie wątroby może zmniejszać metabolizm syrolimusa i zwiększać jego stężenie we krwi, co uzasadnia ostrożność u osób pijących dużo.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- lipidogram (triglicerydy, cholesterol)
- próby wątrobowe (ALT, AST, GGTP, bilirubina)
- stężenie minimalne syrolimusa we krwi pełnej u osób z chorobą wątroby lub nadużywających alkoholu
- objawy zakażeń, gojenie ran i owrzodzenia jamy ustnej
Kiedy ocena się zmienia
| Roztwór doustnypostać · alkohol | inne zalecenie | Roztwór doustny zawiera do 3,17% obj. etanolu, a dawka nasycająca 6 mg zawiera do 150 mg alkoholu. U osób z chorobą alkoholową, chorobami wątroby lub padaczką, u kobiet w ciąży i karmiących oraz u dzieci należy uwzględnić tę ilość etanolu. |
| Regularne picie dużych ilości alkoholu lub choroba alkoholowailość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Przewlekłe nadużywanie alkoholu nasila hiperlipidemię polekową, sprzyja uszkodzeniu wątroby i może pośrednio zwiększać stężenie syrolimusa. Wskazana kontrola lipidogramu, prób wątrobowych i stężenia syrolimusa oraz rozmowa o ograniczeniu picia. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Rapamune 1 mg/ml, roztwór doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/rapamune-100103636/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Rapamune. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/rapamune-100103636/
Inne interakcje tych leków 478
Połączenie przeciwwskazaneAnalogi puryn (np. klofarabina, kladrybina, merkaptopuryna)+ Inhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu puryn i inhibitora TNF należy unikać tego połączenia, chyba że korzyść wyraźnie przeważa ryzyko, a wówczas konieczne jest ścisłe monitorowanie w kierunku zakażeń, mielosupresji i nowotworów.Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy analogów puryn i lek blokujący TNF, nie przerywaj ich samodzielnie, ale regularnie wykonuj zlecone badania krwi i od razu zgłaszaj lekarzowi gorączkę lub inne objawy zakażenia.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy analogów puryn i lek blokujący TNF, nie przerywaj ich samodzielnie, ale regularnie wykonuj zlecone badania krwi i od razu zgłaszaj lekarzowi gorączkę lub inne objawy zakażenia.
Leki z grupy analogów puryn, takie jak merkaptopuryna, tioguanina, kladrybina czy fludarabina, oraz leki blokujące TNF, takie jak adalimumab, infliksymab czy etanercept, osłabiają układ odpornościowy. Przyjmowane razem osłabiają go jeszcze bardziej. Rośnie wtedy ryzyko poważnych zakażeń, w tym gruźlicy, a bardzo rzadko także niektórych nowotworów krwi. Lekarz czasem celowo łączy te leki, na przykład w chorobie Leśniowskiego i Crohna, ale wtedy potrzebne są regularne badania krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- uporczywy kaszel, duszność, nocne poty lub chudnięcie bez przyczyny
- bolesna wysypka z pęcherzykami
- łatwe powstawanie siniaków, krwawienia lub bladość i duże zmęczenie
- ból lub uczucie pełności pod żebrami po lewej albo prawej stronie
- nowe lub zmieniające się zmiany na skórze
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu puryn i inhibitora TNF należy unikać tego połączenia, chyba że korzyść wyraźnie przeważa ryzyko, a wówczas konieczne jest ścisłe monitorowanie w kierunku zakażeń, mielosupresji i nowotworów. Przed włączeniem leczenia trzeba wykluczyć utajoną gruźlicę oraz zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B i C, a także uzupełnić szczepienia. Szczepionki żywe są w tym czasie przeciwwskazane. Merkaptopurynę z infliksymabem lub adalimumabem łączy się celowo w nieswoistych zapaleniach jelit. U młodych mężczyzn warto wtedy rozważyć ograniczenie czasu terapii skojarzonej albo zamianę tiopuryny na metotreksat[1]. Po kladrybinie, fludarabinie, klofarabinie lub nelarabinie inhibitor TNF należy włączać dopiero po odbudowie liczby limfocytów i ustąpieniu neutropenii. U pacjentów z głęboką limfopenią trzeba rozważyć profilaktykę przeciwdrobnoustrojową zgodnie z protokołem ośrodka. Przed włączeniem tiopuryny wskazane jest oznaczenie aktywności TPMT i genotypu NUDT15.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych. Obejmuje to reaktywację gruźlicy, wirusowego zapalenia wątroby typu B, zakażeń wirusem półpaśca i wirusem cytomegalii, a także zakażenia oportunistyczne, takie jak pneumocystozowe zapalenie płuc. Połączenie tiopuryn (merkaptopuryny, tioguaniny) z inhibitorem TNF wiąże się z rzadkim, ale zwykle śmiertelnym chłoniakiem z limfocytów T wątroby i śledziony (HSTCL)[2]. Dotyczy to głównie młodych mężczyzn leczonych z powodu nieswoistych zapaleń jelit[3]. Opisuje się także zwiększone ryzyko innych chłoniaków i nieczerniakowych raków skóry[2]. Analogi puryn stosowane w onkologii mogą przy tym nasilać mielosupresję i wydłużać okres neutropenii oraz limfopenii.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i jest wspólna dla wszystkich leków obu grup. Analogi puryn hamują syntezę kwasów nukleinowych, co uszkadza szpik i limfocyty. Najsilniej działają tu kladrybina, fludarabina, klofarabina i nelarabina, które wywołują głęboką i długotrwałą limfopenię. Merkaptopuryna i tioguanina działają podobnie, choć zwykle słabiej. Inhibitory TNF (adalimumab, etanercept, golimumab, infliksymab, certolizumab pegol) blokują kluczową cytokinę odporności komórkowej i obrony przed zakażeniami ziarniniakowymi. Oba działania sumują się i pogłębiają immunosupresję. Rośnie ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń oraz zaburzeń nadzoru immunologicznego nad nowotworami. Nie stwierdzono istotnej interakcji farmakokinetycznej.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą limfocytów oraz neutrofili
- objawy zakażenia, w tym gorączka, kaszel, duszność i zmiany skórne
- badanie w kierunku utajonej gruźlicy przed leczeniem i w razie objawów
- markery zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B przed leczeniem oraz aktywność aminotransferaz
- powiększenie wątroby lub śledziony, cytopenie i objawy ogólne sugerujące chłoniaka
- okresowa kontrola dermatologiczna skóry
Kiedy ocena się zmienia
| Młody dorosły, zwłaszcza mężczyznawiek · pacjent | ryzyko rośnie | U młodych mężczyzn leczonych tiopuryną i inhibitorem TNF z powodu nieswoistego zapalenia jelit ryzyko chłoniaka z limfocytów T wątroby i śledziony jest największe. Należy rozważyć monoterapię albo zamianę tiopuryny na metotreksat. |
| Długotrwała terapia skojarzonaczas leczenia · analogi puryn | ryzyko rośnie | Ryzyko chłoniaków i nowotworów skóry rośnie wraz z czasem łącznego stosowania tiopuryny i inhibitora TNF. Należy okresowo oceniać, czy terapia skojarzona jest nadal potrzebna. |
| Dawki stosowane w chemioterapii nowotworówdawka · analogi puryn | ryzyko rośnie | Analogi puryn w dawkach onkologicznych, zwłaszcza kladrybina, fludarabina, klofarabina i nelarabina, wywołują głęboką mielosupresję i limfopenię. Dołączenie inhibitora TNF w tym okresie znacznie zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych. |
| Inhibitor TNF po leczeniu kladrybiną, fludarabiną, klofarabiną lub nelarabinąkolejność włączenia · inhibitory czynnika martwicy nowotworów | inne zalecenie | Limfopenia po tych lekach utrzymuje się długo po ostatniej dawce. Inhibitor TNF należy włączać dopiero po potwierdzeniu odbudowy liczby limfocytów i neutrofili w morfologii. |
Źródła
- Beaugerie L. Immunosuppression-related lymphomas and cancers in IBD: how can they be prevented? Dig Dis. 2012;30(4):415-9. doi: 10.1159/000338144. PMID: 22796808.
- Biancone L, Onali S, Petruzziello C, Calabrese E, Pallone F. Cancer and immunomodulators in inflammatory bowel diseases. Inflamm Bowel Dis. 2015;21(3):674-98. doi: 10.1097/MIB.0000000000000243. PMID: 25545375.
- Carvão J, Magno Pereira V, Jacinto F, Sousa Andrade C, Jasmins L. Hepatosplenic T-Cell Lymphoma: A Rare Complication of Monotherapy with Thiopurines in Crohn's Disease. GE Port J Gastroenterol. 2018;26(4):279-284. doi: 10.1159/000493350. PMID: 31328143.
Połączenie przeciwwskazaneDziurawiec+ SyrolimusNie łącz dziurawca z syrolimusem.Nie stosuj dziurawca, a jeśli już go przyjmujesz, nie zmieniaj niczego sam i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem z ośrodka transplantacyjnego.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie stosuj dziurawca, a jeśli już go przyjmujesz, nie zmieniaj niczego sam i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem z ośrodka transplantacyjnego.
Dziurawiec sprawia, że organizm szybciej usuwa syrolimus. Lek przestaje wtedy dobrze chronić przeszczepiony narząd i może dojść do jego odrzucenia. Dotyczy to także herbatek, kropli i suplementów z dziurawcem. Nagłe odstawienie dziurawca też może zmienić poziom leku we krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka bez wyraźnej przyczyny
- ból lub tkliwość w okolicy przeszczepionego narządu
- mniejsza ilość oddawanego moczu lub obrzęki
- nagłe osłabienie i złe samopoczucie
- nieprawidłowe wyniki badań kontrolnych
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz dziurawca z syrolimusem. Stosowanie dziurawca po przeszczepieniu narządu jest przeciwwskazane[1]. Jednoczesnego stosowania syrolimusa z induktorami CYP3A4 się nie zaleca[2]. Jeśli pacjent już przyjmuje dziurawiec, należy go odstawić w porozumieniu z ośrodkiem transplantacyjnym i kontrolować stężenie syrolimusa we krwi w kolejnych tygodniach, bo w miarę wygasania indukcji może ono wzrosnąć.
Skutek kliniczny
Spadek stężenia syrolimusa poniżej zakresu terapeutycznego grozi ostrym odrzuceniem przeszczepu i utratą narządu. Po odstawieniu dziurawca indukcja stopniowo wygasa, a stężenie syrolimusa rośnie, co przy dawce zwiększonej w czasie łączenia grozi toksycznością.
Mechanizm
Dziurawiec przyjmowany systematycznie indukuje enzymy cytochromu P450 i osłabia działanie innych leków, w tym cyklosporyny[3]. Syrolimus jest intensywnie metabolizowany przez CYP3A4 w ścianie jelita i w wątrobie oraz jest substratem glikoproteiny P, dlatego induktory CYP3A4 zwiększają jego metabolizm i zmniejszają jego stężenie[2]. Dla porównania silny induktor ryfampicyna zwiększyła klirens syrolimusa około 5,5 razy i zmniejszyła jego AUC o około 82%[2].
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- stężenie minimalne syrolimusa we krwi pełnej po odstawieniu dziurawca
- parametry czynności przeszczepionego narządu (np. kreatynina)
- objawy odrzucania przeszczepu
- działania niepożądane syrolimusa przy wzroście stężenia
Bezpieczniejsze alternatywy
escytalopramcitalopram
Kiedy ocena się zmienia
| Na skórędroga podania · dziurawiec | ryzyko maleje | Dziurawiec stosowany wyłącznie zewnętrznie (np. olej na skórę) nie powoduje istotnej indukcji enzymów wątrobowych i jelitowych. |
| Odstawienie dziurawca w trakcie leczenia syrolimusemkolejność włączenia · dziurawiec | inne zalecenie | Po odstawieniu dziurawca indukcja wygasa stopniowo, a stężenie syrolimusa może rosnąć przez kolejne tygodnie – konieczna kontrola stężenia i ewentualna korekta dawki. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Intractum Hyperici Phytopharm 4,65 g/5 ml, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/intractum-hyperici-phytopharm-100031859/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Rapamune 1 mg/ml, roztwór doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/rapamune-100103636/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Digestonic -, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/digestonic-100018913/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Rapamune. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/rapamune-100103636/
Połączenie przeciwwskazaneKlofarabina+ Szczepionka przeciw ospie prawdziwejNie szczep rutynowo w trakcie leczenia klofarabiną i w okresie głębokiej mielosupresji.Nie szczep się w trakcie leczenia klofarabiną bez uzgodnienia terminu z hematologiem, a jeśli miałeś kontakt z ospą małpią, od razu powiedz o tym lekarzowi.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie szczep się w trakcie leczenia klofarabiną bez uzgodnienia terminu z hematologiem, a jeśli miałeś kontakt z ospą małpią, od razu powiedz o tym lekarzowi.
Klofarabina to lek przeciwnowotworowy, który mocno osłabia odporność. Szczepionka przeciw ospie prawdziwej podana w tym czasie może nie zadziałać i nie da ci pełnej ochrony. Sama szczepionka zawiera osłabiony wirus, który nie namnaża się w organizmie, więc nie powinna wywołać choroby.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka po szczepieniu
- silny obrzęk, ból lub ropień w miejscu wkłucia
- wysypka lub pęcherze po kontakcie z osobą chorą na ospę małpią
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie szczep rutynowo w trakcie leczenia klofarabiną i w okresie głębokiej mielosupresji. Gdy to możliwe, wykonaj szczepienie przed rozpoczęciem chemioterapii albo po odbudowie układu odpornościowego, w porozumieniu z hematologiem. Przy realnym narażeniu, np. kontakcie z ospą małpią, nie odkładaj szczepienia. Uznaj jednak, że ochrona może być niepełna, i rozważ ocenę odpowiedzi oraz dodatkowe środki zapobiegawcze. Nie podawaj szczepionki jednocześnie z innymi szczepionkami[1].
Skutek kliniczny
Szczepienie wykonane w trakcie leczenia klofarabiną lub krótko po nim może wywołać słabą odpowiedź serologiczną albo nie wywołać jej wcale. Pacjent może wtedy pozostać bez skutecznej ochrony przed ospą prawdziwą i ospą małpią. Ryzyko rozsianego zakażenia wirusem szczepionkowym jest teoretycznie niskie, bo szczep nie replikuje się w organizmie.
Mechanizm
Klofarabina to cytotoksyczny analog nukleozydu purynowego. Wywołuje głęboką mielosupresję i limfopenię, więc osłabia odpowiedź immunologiczną na szczepienie. Szczepionka przeciw ospie prawdziwej zawiera żywy, zmodyfikowany wirus krowianki ze szczepu Ankara, który nie namnaża się w organizmie człowieka. Dlatego głównym problemem jest słabsza ochrona po szczepieniu, a nie zakażenie wirusem szczepionkowym. ChPL klofarabiny podaje, że nie przeprowadzono badań interakcji[2]. ChPL szczepionki zaleca jedynie unikanie jej jednoczesnego podawania z innymi szczepionkami i z immunoglobuliną przeciw wirusowi krowianki[1].
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem – liczba limfocytów i neutrofilów przed szczepieniem
- odczyny miejscowe i ogólne po szczepieniu
- objawy zakażenia po narażeniu na ospę małpią mimo szczepienia
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepienie zakończone przed rozpoczęciem leczenia klofarabinąkolejność włączenia · szczepionka przeciw ospie prawdziwej | ryzyko maleje | Szczepienie wykonane przed chemioterapią, przy sprawnym układzie odpornościowym, pozwala uzyskać pełną odpowiedź immunologiczną. |
| Odbudowa układu odpornościowego po zakończeniu leczeniaodstep · klofarabina | ryzyko maleje | Po zakończeniu leczenia i odbudowie liczby limfocytów, ocenionej przez hematologa, szczepienie można wykonać bez istotnego osłabienia odpowiedzi. |
| Żywa szczepionka z replikującym wirusem krowiankipostać · szczepionka przeciw ospie prawdziwej | ryzyko rośnie | Szczepionki zawierające wirus krowianki zdolny do namnażania się niosą u pacjentów z immunosupresją ryzyko uogólnionego zakażenia wirusem szczepionkowym. Nie wolno ich stosować w trakcie leczenia klofarabiną. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Imvanex (5 x 10^7 TCID50)/0,5 ml, zawiesina do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/imvanex-100310921/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Evoltra 1 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/evoltra-100184652/
Połączenie przeciwwskazaneKlofarabina+ Szczepionka przeciw półpaścowiŻywej szczepionki przeciw półpaścowi nie wolno podawać pacjentom leczonym klofarabiną, ponieważ jej ChPL wymienia w przeciwwskazaniach leczenie immunosupresyjne oraz ostrą i przewlekłą białaczkę.Nie szczep się przeciw półpaścowi na własną rękę – rodzaj szczepionki i termin szczepienia ustal z lekarzem prowadzącym leczenie.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie szczep się przeciw półpaścowi na własną rękę – rodzaj szczepionki i termin szczepienia ustal z lekarzem prowadzącym leczenie.
Klofarabina to lek przeciwnowotworowy, który bardzo mocno osłabia odporność. Szczepionka przeciw półpaścowi zawierająca żywego, osłabionego wirusa może wtedy wywołać ciężką chorobę zamiast chronić. Szczepionka bez żywego wirusa jest bezpieczna, ale w czasie leczenia może działać słabiej.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wysypka z pęcherzykami w wielu miejscach ciała po szczepieniu
- gorączka lub dreszcze po szczepieniu
- kaszel albo duszność
- silny ból głowy, splątanie lub nadmierna senność
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Żywej szczepionki przeciw półpaścowi nie wolno podawać pacjentom leczonym klofarabiną, ponieważ jej ChPL wymienia w przeciwwskazaniach leczenie immunosupresyjne oraz ostrą i przewlekłą białaczkę[1]. Jeżeli szczepienie przeciw półpaścowi jest wskazane, należy wybrać szczepionkę rekombinowaną z adiuwantem, której ChPL w przeciwwskazaniach wymienia jedynie nadwrażliwość[2]. Termin podania szczepionki rekombinowanej trzeba uzgodnić z hematologiem – najlepiej przed rozpoczęciem chemioterapii albo po odbudowie odporności, bo w trakcie leczenia odpowiedź na szczepionkę może być niewystarczająca.
Skutek kliniczny
Podanie żywej szczepionki przeciw półpaścowi w trakcie leczenia klofarabiną albo w okresie upośledzonej odporności po nim grozi rozsianym, potencjalnie zagrażającym życiu zakażeniem szczepem szczepionkowym. Szczepionka rekombinowana nie niesie ryzyka zakażenia, ale podana w czasie chemioterapii może dać słabszą i krótszą ochronę.
Mechanizm
Klofarabina jest cytotoksycznym analogiem nukleozydu purynowego, który hamuje czynność szpiku i głęboko upośledza odporność, zwłaszcza komórkową. U tak osłabionego pacjenta żywy, atenuowany wirus ospy wietrznej i półpaśca ze szczepionki żywej może namnażać się w sposób niekontrolowany. Odpowiedź immunologiczna na każdą szczepionkę, także rekombinowaną, jest w tym czasie osłabiona.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i liczbą limfocytów przed planowanym szczepieniem
- objawy rozsianego zakażenia wirusem ospy wietrznej i półpaśca w razie omyłkowego podania szczepionki żywej
- dokumentacja szczepień i rodzaj szczepionki przed wydaniem lub podaniem
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepionka rekombinowana z adiuwantempostać · szczepionka przeciw półpaścowi | ryzyko maleje | Szczepionka rekombinowana nie zawiera żywego wirusa, a jej ChPL w przeciwwskazaniach wymienia jedynie nadwrażliwość. Ryzyko zakażenia szczepem szczepionkowym nie występuje, ale w trakcie leczenia klofarabiną odpowiedź immunologiczna może być osłabiona, dlatego termin szczepienia należy uzgodnić z hematologiem. |
| Szczepionka rekombinowana podana przed rozpoczęciem leczenia klofarabinąkolejność włączenia · szczepionka przeciw półpaścowi | inne zalecenie | Podanie szczepionki rekombinowanej przed rozpoczęciem chemioterapii, jeśli stan kliniczny i pilność leczenia na to pozwalają, daje szansę na pełniejszą odpowiedź immunologiczną niż szczepienie w trakcie leczenia. Decyzję podejmuje hematolog. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zostavax, proszek i rozpuszczalnik do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/zostavax-100353400/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Shingrix -, proszek i zawiesina do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/shingrix-100402280/
Połączenie przeciwwskazaneKlofarabina+ MitomycynaNie podaje się ogólnie mitomycyny w czasowym związku z leczeniem klofarabiną ani u pacjenta z cytopenią po klofarabinie.Upewnij się, że lekarz prowadzący twoje leczenie onkologiczne wie o obu lekach, i nie przyjmuj żadnych szczepień bez jego zgody.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Upewnij się, że lekarz prowadzący twoje leczenie onkologiczne wie o obu lekach, i nie przyjmuj żadnych szczepień bez jego zgody.
Klofarabina i mitomycyna to leki przeciwnowotworowe, które oba mocno osłabiają szpik kostny wytwarzający krwinki. Podane w bliskim odstępie mogą bardzo obniżyć liczbę krwinek białych, czerwonych i płytek krwi. To zwiększa ryzyko groźnych zakażeń i krwawień, a także może obciążać nerki i wątrobę.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, kaszel albo pieczenie przy oddawaniu moczu
- łatwe powstawanie siniaków, krwawienie z nosa lub dziąseł
- czarne stolce albo krew w moczu
- duże osłabienie, bladość, duszność
- wyraźnie mniej moczu lub obrzęki
- zażółcenie skóry lub oczu
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie podaje się ogólnie mitomycyny w czasowym związku z leczeniem klofarabiną ani u pacjenta z cytopenią po klofarabinie[1]. Ewentualne kolejne leczenie mitomycyną rozważa onkolog lub hematolog dopiero po ustąpieniu mielosupresji i przy prawidłowej czynności nerek i wątroby. Podczas 5-dniowego leczenia klofarabiną z wyboru stosuje się leki pozbawione działania nefrotoksycznego[2]. Nie podaje się we wstrzyknięciach szczepionek zawierających żywe drobnoustroje[1].
Skutek kliniczny
Nasilona i przedłużona mielosupresja z neutropenią, małopłytkowością i niedokrwistością, a w efekcie zwiększone ryzyko ciężkich zakażeń, w tym posocznicy, oraz krwawień. Możliwe jest też nasilenie uszkodzenia nerek i wątroby.
Mechanizm
Oba leki są cytostatykami silnie hamującymi czynność szpiku kostnego, więc ich działanie mielotoksyczne się sumuje. Mitomycyna wchodzi w interakcje prowadzące do mielotoksyczności z innymi lekami toksycznymi dla szpiku, zwłaszcza z innymi cytostatykami[1]. Podanie ogólne mitomycyny jest bezwzględnie przeciwwskazane przy pancytopenii, izolowanej leukopenii lub małopłytkowości, a czasowy związek z podawaniem innych cytostatyków może być przeciwwskazaniem[1]. Klofarabina regularnie wywołuje głębokie cytopenie, więc w okresie po jej podaniu warunki do bezpiecznego podania ogólnego mitomycyny zwykle nie są spełnione. Dodatkowo klofarabina jest wydalana głównie przez nerki i podczas leczenia należy unikać leków nefrotoksycznych oraz w miarę możliwości hepatotoksycznych[2], a mitomycyna może uszkadzać nerki, w tym wywoływać zespół hemolityczno-mocznicowy[1].
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i liczbą płytek
- kreatynina i eGFR
- aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny
- objawy zakażenia i gorączka
- objawy krwawienia
- objawy zespołu hemolityczno-mocznicowego (LDH, schistocyty, haptoglobina)
Kiedy ocena się zmienia
| Dopęcherzowadroga podania · mitomycyna | ryzyko maleje | Przy podaniu dopęcherzowym wchłanianie ogólnoustrojowe mitomycyny jest niewielkie, a przeciwwskazanie dotyczące innych cytostatyków odnosi się do podania ogólnego. Przy cytopenii po klofarabinie zaleca się kontrolę morfologii i decyzję urologa w porozumieniu z hematologiem. |
| Regeneracja szpiku po klofarabinieodstep · pacjent | inne zalecenie | Po ustąpieniu mielosupresji i przy prawidłowej czynności nerek i wątroby onkolog może rozważyć następcze leczenie mitomycyną przy ścisłym monitorowaniu morfologii, kreatyniny i parametrów wątrobowych. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Mitomycin Accord 10 mg, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań / do infuzji lub do pęcherza moczowego. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/mitomycin-accord-100361522/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Evoltra 1 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/evoltra-100184652/
Połączenie przeciwwskazaneKlozapina+ KlofarabinaNie łącz klozapiny z klofarabiną.Jeśli masz dostać klofarabinę, powiedz lekarzom w szpitalu, że bierzesz klozapinę, i nie odstawiaj jej samodzielnie, tylko poczekaj na decyzję lekarza.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli masz dostać klofarabinę, powiedz lekarzom w szpitalu, że bierzesz klozapinę, i nie odstawiaj jej samodzielnie, tylko poczekaj na decyzję lekarza.
Klozapina i klofarabina mogą osłabiać szpik kostny, który wytwarza krwinki chroniące przed zakażeniami. Razem mogą bardzo mocno obniżyć liczbę tych krwinek i wtedy nawet zwykła infekcja staje się groźna dla życia. Oba leki mogą też obciążać wątrobę i serce. Dlatego tych leków nie stosuje się razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej
- objawy grypopodobne lub inne objawy zakażenia
- zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz
- zawroty głowy lub omdlenia przy wstawaniu
- kołatanie serca, ból w klatce piersiowej, duszność
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz klozapiny z klofarabiną. Jest to przeciwwskazanie wynikające z ChPL klozapiny, które zabrania jednoczesnego stosowania substancji o istotnym działaniu mielosupresyjnym[1]. Gdy pacjent leczony klozapiną wymaga klofarabiny, decyzję o dalszym leczeniu przeciwpsychotycznym powinni wspólnie podjąć psychiatra i hematolog przed rozpoczęciem chemioterapii. Zwykle oznacza to stopniowe przestawienie pacjenta na inny lek przeciwpsychotyczny o mniejszym działaniu mielotoksycznym. Klozapiny nie należy odstawiać nagle bez planu, ponieważ grozi to nawrotem psychozy i objawami odstawiennymi. Ponowne włączenie klozapiny jest możliwe dopiero po zakończeniu chemioterapii i regeneracji szpiku, a przebyta granulocytopenia lub agranulocytoza związana z chemioterapią nie jest przeciwwskazaniem do klozapiny[1].
Skutek kliniczny
Najgroźniejszym skutkiem jest ciężka neutropenia lub agranulocytoza z ryzykiem posocznicy zagrażającej życiu. Jednoczesne leczenie uniemożliwia też ocenę, który lek odpowiada za spadek neutrofili, a więc rozstrzygnięcie, czy klozapinę trzeba trwale odstawić. Możliwe jest ponadto nasilenie uszkodzenia wątroby, niedociśnienie, tachykardia i zaburzenia czynności serca.
Mechanizm
Połączenia nie należy stosować, ponieważ oba leki uszkadzają szpik kostny, a ich działania się sumują. ChPL klozapiny zabrania jednoczesnego stosowania substancji o istotnym działaniu hamującym czynność szpiku kostnego i wymienia wśród nich środki cytotoksyczne[1]. Przeciwwskazaniem do leczenia klozapiną są także zaburzenia czynności szpiku oraz jednoczesne przyjmowanie substancji wiążących się ze znacznym ryzykiem agranulocytozy[1][2][3]. Klofarabina jest nukleozydowym lekiem cytotoksycznym, który wywołuje głęboką mielosupresję. ChPL klofarabiny nakazuje unikać, o ile to możliwe, leków mogących działać hepatotoksycznie oraz ściśle obserwować pacjentów przyjmujących leki wpływające na ciśnienie krwi lub czynność serca[4]. Klozapina może uszkadzać wątrobę, obniżać ciśnienie tętnicze i powodować zapalenie mięśnia sercowego, więc dochodzi tu także sumowanie toksyczności wątrobowej i sercowo-naczyniowej. Interakcja farmakokinetyczna jest mało prawdopodobna, ponieważ klofarabina nie jest w wykrywalnym zakresie metabolizowana przez CYP i nie hamuje ani nie indukuje głównych izoform tego układu[4].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą neutrofili
- temperatura ciała i objawy zakażenia
- aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny
- ciśnienie tętnicze i tętno
- EKG z oceną odstępu QTc
- stężenie kreatyniny
- stan psychiczny przy zmianie leku przeciwpsychotycznego
Bezpieczniejsze alternatywy
arypiprazolhaloperidolrysperydon
Kiedy ocena się zmienia
| Rozpoczynanie klozapiny w trakcie leczenia klofarabinąkolejność włączenia · klozapina | interakcja nie dotyczy | ChPL klozapiny wprost zabrania rozpoczynania leczenia klozapiną u pacjentów przyjmujących substancje o znacznym ryzyku agranulocytozy. |
| Po zakończeniu chemioterapii i regeneracji szpikuodstep · klozapina | inne zalecenie | Po zakończeniu chemioterapii i powrocie prawidłowej morfologii można rozważyć ponowne włączenie klozapiny pod ścisłą kontrolą morfologii, ponieważ granulocytopenia lub agranulocytoza związana z wcześniejszą chemioterapią nie jest przeciwwskazaniem do klozapiny. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam 25 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ayupil 12,5 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ayupil-100396213/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Paxifar 25 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/paxifar-100435798/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Evoltra 1 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/evoltra-100184652/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
Połączenie przeciwwskazaneNeomycyna+ KlofarabinaNie stosuj neomycyny w aerozolu u pacjenta leczonego klofarabiną.Nie stosuj neomycyny w czasie leczenia klofarabiną i zapytaj lekarza prowadzącego lub farmaceutę o inny lek na zmiany skórne.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie stosuj neomycyny w czasie leczenia klofarabiną i zapytaj lekarza prowadzącego lub farmaceutę o inny lek na zmiany skórne.
Neomycyny w aerozolu na skórę nie łączy się z klofarabiną. Oba leki mogą obciążać nerki, a klofarabina jest usuwana z organizmu właśnie przez nerki. Jeśli nerki zaczną pracować gorzej, lek przeciwnowotworowy może działać silniej toksycznie.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyraźnie mniej oddawanego moczu
- obrzęki nóg lub twarzy
- nagłe osłabienie i nudności
- szumy uszne lub pogorszenie słuchu
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie stosuj neomycyny w aerozolu u pacjenta leczonego klofarabiną[1][2]. W razie potrzeby leczenia zakażenia skóry wybierz miejscowy lek przeciwbakteryjny niebędący aminoglikozydem i nienefrotoksyczny[3]. Jeśli pacjent stosował już neomycynę, przerwij jej podawanie i poinformuj zespół hematologiczny prowadzący leczenie.
Skutek kliniczny
Możliwe ostre uszkodzenie nerek i nasilenie toksyczności klofarabiny oraz neomycyny. Ryzyko rośnie przy wchłanianiu neomycyny przez skórę uszkodzoną, rozległe zmiany lub przy długotrwałym stosowaniu. Ciężka niewydolność nerek wyklucza stosowanie klofarabiny[3][4].
Mechanizm
Neomycyny w aerozolu na skórę nie stosuje się łącznie z lekami nefrotoksycznymi[1][2]. Długotrwałe łączenie z lekami działającymi nefrotoksycznie może nasilać toksyczność neomycyny[1]. Klofarabina jest wydalana głównie przez nerki, a w czasie leczenia, zwłaszcza w trakcie 5-dniowego cyklu, należy unikać leków nefrotoksycznych, w tym aminoglikozydów[3]. Neomycyna jest aminoglikozydem, więc działania uszkadzające nerki obu leków mogą się sumować, a pogorszenie czynności nerek może zmniejszać wydalanie klofarabiny i nasilać jej toksyczność.
Monitorować
- stężenie kreatyniny w surowicy i eGFR
- diureza
- bilans płynów
- słuch u pacjentów, którzy stosowali neomycynę długotrwale lub na rozległe zmiany
Bezpieczniejsze alternatywy
kwas fusydowy (miejscowo)mupirocyna (miejscowo)
Kiedy ocena się zmienia
| Aerozol na skórę na małą powierzchnię nieuszkodzonej skóry, krótkopostać · neomycyna | ryzyko maleje | Na małej powierzchni nieuszkodzonej skóry wchłanianie neomycyny jest niewielkie, jednak łączenie z lekami nefrotoksycznymi pozostaje przeciwwskazane. |
| Długotrwałe stosowanieczas leczenia · neomycyna | ryzyko rośnie | Długotrwałe łączenie neomycyny z lekami nefrotoksycznymi może nasilać jej toksyczność. |
| 5-dniowy cykl leczenia klofarabinączas leczenia · klofarabina | ryzyko rośnie | Leków nefrotoksycznych należy unikać zwłaszcza w czasie 5-dniowego leczenia klofarabiną. |
| Ciężka niewydolność nerekeGFR · pacjent | interakcja nie dotyczy | Klofarabina jest przeciwwskazana w ciężkiej niewydolności nerek. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Neomycinum TZF 11,72 mg/g, aerozol na skórę, zawiesina. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/neomycinum-tzf-100046743/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Neobiotic 11,72 mg/g, aerozol na skórę, zawiesina. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/neobiotic-100427913/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Evoltra 1 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/evoltra-100184652/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clofarabine Vivanta 1 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/clofarabine-vivanta-100393663/
Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Analogi puryn (np. klofarabina, kladrybina, merkaptopuryna) klasaPrzy jednoczesnym lub kolejnym stosowaniu selektywnego leku immunosupresyjnego i analogu puryn należy unikać takiego połączenia, a jeśli jest ono konieczne, prowadzić je pod ścisłą kontrolą morfologii krwi i objawów zakażenia.Nie łącz leku osłabiającego odporność z analogiem puryn bez wyraźnej decyzji lekarza prowadzącego, a jeśli przyjmujesz oba, regularnie badaj krew i zgłaszaj lekarzowi każdy objaw zakażenia.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie łącz leku osłabiającego odporność z analogiem puryn bez wyraźnej decyzji lekarza prowadzącego, a jeśli przyjmujesz oba, regularnie badaj krew i zgłaszaj lekarzowi każdy objaw zakażenia.
Leki na choroby autoimmunologiczne i stwardnienie rozsiane, takie jak fingolimod, natalizumab, teriflunomid czy mykofenolan mofetyl, osłabiają odporność. Leki z grupy analogów puryn, takie jak kladrybina, merkaptopuryna czy fludarabina, dodatkowo hamują wytwarzanie krwinek w szpiku. Razem mogą bardzo mocno osłabić organizm i zwiększyć ryzyko ciężkich zakażeń. Działanie niektórych z tych leków utrzymuje się jeszcze długo po ich odstawieniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub uczucie rozbicia
- kaszel, duszność lub ból przy oddychaniu
- bolesna wysypka z pęcherzykami, owrzodzenia w jamie ustnej
- łatwe powstawanie siniaków, krwawienia z nosa lub dziąseł
- nasilone osłabienie i bladość skóry
- nowe zaburzenia mowy, widzenia, równowagi, osłabienie kończyn lub zmiany zachowania
- zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PD – synergizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym lub kolejnym stosowaniu selektywnego leku immunosupresyjnego i analogu puryn należy unikać takiego połączenia, a jeśli jest ono konieczne, prowadzić je pod ścisłą kontrolą morfologii krwi i objawów zakażenia. Przed włączeniem analogu puryn u pacjenta leczonego natalizumabem, modulatorem receptora S1P (fingolimod, ozanimod, ponesimod), teriflunomidem, leflunomidem lub inebilizumabem trzeba sprawdzić, czy lek immunosupresyjny został odstawiony z zachowaniem okresu wypłukiwania i czy liczba limfocytów wróciła do normy. Teriflunomid i leflunomid utrzymują się w organizmie długo, dlatego przed zmianą leczenia zwykle wykonuje się procedurę przyspieszonej eliminacji. Doustna kladrybina stosowana w stwardnieniu rozsianym jest przeciwwskazana u osób przyjmujących leki immunosupresyjne lub mielosupresyjne, a natalizumab jest przeciwwskazany u osób z obniżoną odpornością, także po chemioterapii. W hematologii i transplantologii połączenie fludarabiny lub klofarabiny z mykofenolanem, immunoglobuliną przeciw limfocytom T albo inhibitorami kalcyneuryny bywa elementem zaplanowanego protokołu kondycjonowania i profilaktyki choroby przeszczep przeciw gospodarzowi, który prowadzi wyłącznie ośrodek specjalistyczny z profilaktyką przeciwzakaźną. Przy łączeniu merkaptopuryny lub tioguaniny z mykofenolanem albo leflunomidem należy rozważyć zmniejszenie dawek i kontrolować także próby wątrobowe. Przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć czynne zakażenia, sprawdzić status zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B i gruźlicy oraz nie podawać szczepionek żywych.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkiej i długotrwałej limfopenii, neutropenii, niedokrwistości i małopłytkowości oraz ciężkich zakażeń, w tym zakażeń oportunistycznych (pneumocystozowe zapalenie płuc, reaktywacja wirusa półpaśca, cytomegalowirusa i wirusowego zapalenia wątroby typu B, grzybice układowe). Przy natalizumabie, modulatorach receptora S1P i kladrybinie szczególnie istotne jest ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. Długotrwała immunosupresja może zwiększać ryzyko nowotworów wtórnych. Przy leflunomidzie, teriflunomidzie i tiopurynach możliwe jest addytywne uszkodzenie wątroby. Ryzyko dotyczy całej klasy z wyjątkiem apremilastu i nerandomilastu, a jest największe przy lekach powodujących limfopenię lub mielosupresję.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i dotyczy osłabienia odporności, a nie zmiany stężeń leków. Analogi puryn (kladrybina, fludarabina, klofarabina, nelarabina, merkaptopuryna, tioguanina) są antymetabolitami. Hamują syntezę i naprawę DNA, przez co uszkadzają szpik i niszczą limfocyty, a kladrybina i fludarabina powodują głęboką i długotrwałą limfopenię[1]. Selektywne leki immunosupresyjne osłabiają odporność różnymi drogami. Modulatory receptora S1P (fingolimod, ozanimod, ponesimod) zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych. Natalizumab blokuje przechodzenie limfocytów do tkanek. Teriflunomid i leflunomid hamują syntezę pirymidyn. Mykofenolan mofetyl i kwas mykofenolowy hamują syntezę puryn w limfocytach. Tofacytynib hamuje kinazy JAK. Inebilizumab, immunoglobulina przeciw limfocytom T, abatacept i belatacept usuwają limfocyty albo blokują ich aktywację. Efgartigimod alfa i imlifidaza obniżają stężenie przeciwciał IgG, a rawulizumab blokuje dopełniacz. Skutki obu grup się sumują, a przy lekach działających na tę samą linię komórkową (limfocyty, synteza nukleotydów) mogą się wzajemnie nasilać. Leflunomid, teriflunomid oraz tiopuryny (merkaptopuryna, tioguanina) dodatkowo uszkadzają wątrobę, co sumuje się z ich działaniem na szpik.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą limfocytów przed włączeniem leku i regularnie w trakcie leczenia
- objawy zakażenia, w tym gorączka, kaszel, zmiany skórne o charakterze półpaśca
- nowe lub narastające objawy neurologiczne sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię, szczególnie przy natalizumabie i modulatorach receptora S1P
- aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny przy leflunomidzie, teriflunomidzie, merkaptopurynie i tioguaninie
- markery zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B i cytomegalowirusem u pacjentów z grupy ryzyka
- czas od odstawienia poprzedniego leku immunosupresyjnego i powrót liczby limfocytów do normy przed zmianą terapii
Kiedy ocena się zmienia
| Kladrybina w tabletkach stosowana w stwardnieniu rozsianympostać · analogi puryn | ryzyko rośnie | Doustna kladrybina stosowana w stwardnieniu rozsianym jest przeciwwskazana u pacjentów z obniżoną odpornością, w tym otrzymujących leczenie immunosupresyjne lub mielosupresyjne. Przed jej włączeniem trzeba odstawić poprzedni lek immunosupresyjny z zachowaniem okresu wypłukiwania i potwierdzić prawidłową liczbę limfocytów. |
| Natalizumab u pacjenta po chemioterapii analogiem puryn lub w jej trakciekolejność włączenia · selektywne leki immunosupresyjne | ryzyko rośnie | Natalizumab jest przeciwwskazany u pacjentów z obniżoną odpornością, także w następstwie chemioterapii. Wcześniejsze leczenie lekami immunosupresyjnymi zwiększa ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. |
| Okres wypłukiwania po odstawieniu teriflunomidu, leflunomidu, modulatora receptora S1P lub inebilizumabuodstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Teriflunomid i leflunomid utrzymują się w organizmie bardzo długo, a po modulatorach receptora S1P i inebilizumabie limfopenia może trwać jeszcze długo po odstawieniu. Przed włączeniem analogu puryn należy wykonać procedurę przyspieszonej eliminacji leflunomidu lub teriflunomidu albo odczekać do powrotu liczby limfocytów do normy. |
| Fludarabina lub klofarabina w protokole kondycjonowania przed przeszczepieniem komórek krwiotwórczychkolejność włączenia · analogi puryn | inne zalecenie | W kondycjonowaniu przed przeszczepieniem komórek krwiotwórczych fludarabina lub klofarabina bywa celowo łączona z immunoglobuliną przeciw limfocytom T, a następnie z mykofenolanem w profilaktyce choroby przeszczep przeciw gospodarzowi. Takie połączenie jest zaplanowane i prowadzone w ośrodku specjalistycznym z profilaktyką przeciwzakaźną i ścisłym monitorowaniem, więc nie powinno być traktowane jako błąd w leczeniu. |
Źródła
- Butzkueven H, Hillert J, Soilu-Hänninen M, Ziemssen T, Kuhle J, Wergeland S, et al. The CLARION study: first report on safety findings in patients newly initiating treatment with cladribine tablets or fingolimod for multiple sclerosis. Curr Med Res Opin. 2023;39(10):1367-1374. doi: 10.1080/03007995.2023.2256220. PMID: 37675878.
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
- Korzystna interakcjaPołączenie celowe
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.