Interakcje / Larotrektynib / Larotrektynib i metotreksat
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Połączenie można stosować tylko pod ścisłą kontrolą laboratoryjną.
Nie odstawiaj żadnego leku sam, regularnie rób zlecone badania krwi i nie pij alkoholu.
Niekorzystna interakcjaLarotrektynib+ MetotreksatPołączenie można stosować tylko pod ścisłą kontrolą laboratoryjną.Nie odstawiaj żadnego leku sam, regularnie rób zlecone badania krwi i nie pij alkoholu.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie odstawiaj żadnego leku sam, regularnie rób zlecone badania krwi i nie pij alkoholu.
Larotrektynib może spowalniać usuwanie metotreksatu z organizmu, przez co metotreksatu we krwi może być więcej niż zwykle. Oba leki mogą też obciążać wątrobę i zmniejszać liczbę krwinek. Dlatego przy tym połączeniu potrzebne są częstsze badania krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub częste infekcje
- owrzodzenia lub ból w jamie ustnej
- zażółcenie skóry lub białek oczu, ciemny mocz
- nietypowe siniaki lub krwawienia
- silne zmęczenie i bladość
- biegunka lub wymioty
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PK – transport, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie można stosować tylko pod ścisłą kontrolą laboratoryjną. Pacjentów przyjmujących z metotreksatem leki hepatotoksyczne należy ściśle monitorować[1]. Przed włączeniem drugiego leku oznacz morfologię z rozmazem, AlAT, AspAT, bilirubinę i kreatyninę, a potem powtarzaj te badania częściej niż przy monoterapii, zwłaszcza w pierwszych tygodniach skojarzenia. Przy dużych dawkach metotreksatu rozważ monitorowanie jego stężenia i gotowość do podania folinianu wapnia. Przy narastaniu toksyczności wątrobowej lub hematologicznej skonsultuj z onkologiem przerwę lub redukcję dawki.
Skutek kliniczny
Możliwe nasilenie toksyczności metotreksatu – wzrost aktywności aminotransferaz, uszkodzenie wątroby, neutropenia, niedokrwistość i małopłytkowość, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej. Ryzyko jest większe przy dużych dawkach metotreksatu i u chorych z zaburzoną czynnością nerek lub wątroby.
Mechanizm
Larotrektynib hamuje in vitro transporter OATP1B1, więc może zwiększać ekspozycję na substraty tego transportera[2]. Metotreksat jest wychwytywany do wątroby m.in. przez OATP1B1, dlatego zahamowanie tego transportera może spowolnić jego eliminację i zwiększyć stężenie we krwi. Do tego dochodzi sumowanie działań niepożądanych, bo oba leki mogą uszkadzać wątrobę i hamować czynność szpiku. Leki o działaniu toksycznym na wątrobę zwiększają ryzyko hepatotoksycznego działania metotreksatu[1].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem
- AlAT, AspAT, bilirubina
- kreatynina i eGFR
- stężenie metotreksatu przy dużych dawkach
- objawy zapalenia błony śluzowej jamy ustnej
Kiedy ocena się zmienia
| dawka ≥ 100 mg/m2 pc.metotreksat | ryzyko rośnie | Przy dużych dawkach metotreksatu nawet umiarkowane spowolnienie eliminacji może istotnie zwiększyć toksyczność. Monitoruj stężenie metotreksatu i czynność nerek oraz przygotuj podanie folinianu wapnia. |
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m2pacjent | ryzyko rośnie | Zaburzona czynność nerek dodatkowo spowalnia wydalanie metotreksatu i zwiększa ryzyko kumulacji. Kontroluj kreatyninę i morfologię częściej. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Methotrexat-Ebewe 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/methotrexat-ebewe-100090448/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Vitrakvi 25 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/vitrakvi-100426670/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 20.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Vitrakvi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 20.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/vitrakvi-100426670/
Alkohol przy tych lekach
Interakcja o niejasnym znaczeniuLarotrektyniba alkoholZaleca się ograniczenie alkoholu do okazjonalnych, małych ilości albo całkowitą rezygnację z picia w trakcie leczenia.Pij alkohol rzadko i w małych ilościach albo wcale, a jeśli pijesz codziennie, powiedz o tym lekarzowi.nieznanyteoretyczne
Interakcja o niejasnym znaczeniu
Pij alkohol rzadko i w małych ilościach albo wcale, a jeśli pijesz codziennie, powiedz o tym lekarzowi.
Ten lek może powodować zawroty głowy, zmęczenie i obciążać wątrobę. Alkohol działa podobnie, więc razem mogą nasilać te objawy. Nie wiadomo, by mała ilość alkoholu była groźna, ale lepiej pić rzadko i niewiele albo wcale. Unikaj drinków z sokiem grejpfrutowym, bo grejpfrut może zwiększać ilość leku we krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silne zawroty głowy lub chwiejny chód
- nadmierna senność lub zmęczenie
- zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz
- ból pod prawym łukiem żebrowym
- nasilone nudności lub wymioty
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Zaleca się ograniczenie alkoholu do okazjonalnych, małych ilości albo całkowitą rezygnację z picia w trakcie leczenia. Pacjent powinien unikać alkoholu w dniach, w których odczuwa zawroty głowy lub zmęczenie, i nie prowadzić pojazdów po wypiciu nawet niewielkiej ilości. Należy unikać napojów zawierających grejpfruta, w tym drinków z sokiem grejpfrutowym, bo grejpfrut może zwiększać stężenie larotrektynibu w osoczu[1]. U pacjentów pijących regularnie lub z chorobą wątroby trzeba przekazać informację lekarzowi prowadzącemu.
Skutek kliniczny
Najbardziej prawdopodobne jest nasilenie zawrotów głowy, senności i zmęczenia oraz zaburzeń chodu, co zwiększa ryzyko upadków i utrudnia prowadzenie pojazdów. Regularne lub obfite picie alkoholu może zwiększać ryzyko uszkodzenia wątroby, które jest znanym działaniem niepożądanym larotrektynibu. Alkohol może też nasilać nudności i wymioty, częste w trakcie leczenia przeciwnowotworowego. Brak opisanych przypadków ciężkich skutków tego połączenia.
Mechanizm
Nie należy spodziewać się istotnej interakcji farmakokinetycznej, bo etanol nie jest silnym inhibitorem ani induktorem CYP3A, P-gp ani BCRP, które decydują o losach larotrektynibu w organizmie. Larotrektynib jest substratem CYP3A, P-gp i BCRP, a jego stężenie zwiększają m.in. grejpfrut i inhibitory CYP3A[1]. Możliwe jest natomiast addycyjne działanie farmakodynamiczne. Larotrektynib często wywołuje zawroty głowy, zmęczenie i inne objawy neurologiczne oraz zwiększa aktywność aminotransferaz. Alkohol działa depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy i jest hepatotoksyczny, dlatego oba czynniki mogą się sumować. ChPL larotrektynibu nie wymienia alkoholu ani w przeciwwskazaniach, ani w interakcjach[1].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny zgodnie z harmonogramem leczenia
- zawroty głowy, zaburzenia chodu i nadmierna senność
- nudności i wymioty
Kiedy ocena się zmienia
| Duże ilości alkoholu jednorazowoilość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Picie dużych ilości alkoholu jednorazowo istotnie nasila działanie depresyjne na ośrodkowy układ nerwowy i zwiększa ryzyko upadków oraz zaostrzenia nudności i wymiotów u pacjenta leczonego larotrektynibem. |
| Picie regularne lub codzienneczas leczenia · pacjent | ryzyko rośnie | Przewlekłe picie alkoholu sumuje się z hepatotoksycznością larotrektynibu, dlatego wymaga ścisłej kontroli parametrów wątrobowych i poinformowania lekarza prowadzącego. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Vitrakvi 25 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/vitrakvi-100426670/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Vitrakvi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/vitrakvi-100426670/
Połączenie przeciwwskazaneMetotreksata alkoholPacjent leczony metotreksatem powinien unikać alkoholu, a u osób nadużywających alkoholu lub z chorobą alkoholową metotreksat jest przeciwwskazany.W trakcie leczenia metotreksatem unikaj alkoholu, a jeśli trudno ci z niego zrezygnować, powiedz o tym szczerze lekarzowi.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
W trakcie leczenia metotreksatem unikaj alkoholu, a jeśli trudno ci z niego zrezygnować, powiedz o tym szczerze lekarzowi.
Metotreksat i alkohol mogą uszkadzać wątrobę, a razem robią to silniej. Regularne picie alkoholu zwiększa ryzyko trwałego uszkodzenia wątroby, nawet jeśli długo nie daje to żadnych objawów. Osoby, które piją dużo alkoholu lub mają chorobę alkoholową, nie powinny przyjmować tego leku.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- Zażółcenie skóry lub białek oczu
- Ciemny mocz lub jasny stolec
- Ból lub uczucie ciężaru pod prawym łukiem żebrowym
- Nudności, brak apetytu i nietypowe zmęczenie
- Swędzenie skóry bez wyraźnej przyczyny
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Pacjent leczony metotreksatem powinien unikać alkoholu, a u osób nadużywających alkoholu lub z chorobą alkoholową metotreksat jest przeciwwskazany.[1] Przed rozpoczęciem leczenia należy zebrać dokładny wywiad dotyczący spożycia alkoholu i ocenić czynność wątroby. U pacjentów, którzy w przeszłości nadmiernie pili alkohol, należy uwzględnić to jako czynnik ryzyka hepatotoksyczności i rozważyć nieinwazyjne metody oceny wątroby obok badań laboratoryjnych.[1] Jeśli pacjent nie jest w stanie zrezygnować z alkoholu, lekarz prowadzący powinien rozważyć ryzyko kontynuacji leczenia i częstsze monitorowanie.
Skutek kliniczny
Najważniejszym skutkiem jest nasilenie toksycznego działania metotreksatu na wątrobę – wzrost aktywności aminotransferaz, stłuszczenie, zwłóknienie, a w skrajnych przypadkach marskość wątroby. W badaniach z udziałem pacjentów z łuszczycą hepatotoksyczność metotreksatu wiązała się z całkowitą dawką skumulowaną, a nadużywanie alkoholu, otyłość, cukrzyca i zaawansowany wiek ją zwiększały.[1] Zwłóknienie i marskość mogą rozwijać się przy prawidłowych wynikach prób wątrobowych, dlatego uszkodzenie bywa wykrywane późno.[1]
Mechanizm
Metotreksat i etanol sumują swoje działanie uszkadzające wątrobę. Metotreksat odkłada się w hepatocytach w postaci poliglutaminianów i zaburza przemiany folianów, a etanol powoduje stłuszczenie, stan zapalny i włóknienie wątroby oraz może pogłębiać niedobór kwasu foliowego. Charakterystyki produktów metotreksatu podają, że regularne spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko hepatotoksycznego działania leku i że w trakcie leczenia należy unikać alkoholu.[1] Wszystkie charakterystyki wymieniają alkohol w przeciwwskazaniach, ale różnią się zakresem zapisu – jedna obejmuje „nadużywanie alkoholu, poalkoholową chorobę wątroby i inne przewlekłe choroby wątroby”, druga „chorobę alkoholową”, a trzecia „nadużywanie alkoholu”.[1] Przeciwwskazanie dotyczy więc nadużywania alkoholu i jego następstw, natomiast okazjonalne picie jest objęte zaleceniem unikania alkoholu.
Metabolizm i transportery
- Metotreksat: substrat OAT3[2]
Monitorować
- Aktywność ALT i AST
- Stężenie bilirubiny i albumin
- Morfologia krwi z rozmazem
- Stężenie kreatyniny
- Nieinwazyjna ocena zwłóknienia wątroby u pacjentów z czynnikami ryzyka
- Wywiad dotyczący ilości i częstości spożywania alkoholu
Kiedy ocena się zmienia
| Nadużywanie alkoholu lub choroba alkoholowailość alkoholu · pacjent | interakcja nie dotyczy | Nadużywanie alkoholu, choroba alkoholowa i poalkoholowa choroba wątroby są wymienione w przeciwwskazaniach metotreksatu. |
| Regularne spożywanie alkoholuczas leczenia · pacjent | ryzyko rośnie | Regularne spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko hepatotoksycznego działania metotreksatu i wymaga ściślejszego monitorowania czynności wątroby. |
| dawka ≥ 1,5 g dawki skumulowanejalkohol | ryzyko rośnie | Hepatotoksyczność metotreksatu wiąże się z całkowitą dawką skumulowaną, a ryzyko zmian w wątrobie opisywano po długotrwałym leczeniu i dawce skumulowanej większej niż 1,5 g. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Methotrexat-Ebewe 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/methotrexat-ebewe-100090448/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Inne interakcje tych leków 506
Połączenie przeciwwskazaneCytarabina+ MetotreksatPołączenie stosuje się w protokołach onkologicznych pod ścisłą kontrolą neurologiczną i hematologiczną, z możliwą modyfikacją dawkowania.Od razu powiedz lekarzowi lub pielęgniarce o silnym bólu głowy, osłabieniu ręki lub nogi, splątaniu, nadmiernej senności, gorączce albo krwawieniu.nieznanyopisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Od razu powiedz lekarzowi lub pielęgniarce o silnym bólu głowy, osłabieniu ręki lub nogi, splątaniu, nadmiernej senności, gorączce albo krwawieniu.
Cytarabina i metotreksat są często stosowane razem w leczeniu białaczek i chłoniaków. Razem mogą silniej działać na układ nerwowy i wywołać poważne objawy, takie jak silny ból głowy, osłabienie ręki lub nogi czy zaburzenia świadomości. Mogą też mocniej obniżać liczbę krwinek, przez co łatwiej o zakażenia i krwawienia. Lekarze znają to ryzyko i dlatego dokładnie cię obserwują i często badają krew.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny lub nietypowy ból głowy
- osłabienie albo niedowład ręki lub nogi
- trudności z mówieniem, opadnięty kącik ust
- splątanie, nadmierna senność, utrata przytomności
- gorączka lub dreszcze
- siniaki, krwawienie z nosa lub dziąseł
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- nieznany
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Połączenie stosuje się w protokołach onkologicznych pod ścisłą kontrolą neurologiczną i hematologiczną, z możliwą modyfikacją dawkowania.[1] Cytarabiny nie stosuje się u pacjentów ze zwyrodnieniowymi i toksycznymi encefalopatiami, zwłaszcza po wcześniejszym leczeniu metotreksatem lub napromienianiu.[2][3] Roztworów cytarabiny i metotreksatu nie miesza się ze sobą ze względu na niezgodność fizyczną.[1]
Skutek kliniczny
Cytarabina podawana dożylnie razem z metotreksatem podawanym dokanałowo może zwiększyć ryzyko ciężkich neurologicznych działań niepożądanych – od bólu głowy do porażenia, śpiączki i epizodów przypominających udar, opisywanych głównie u młodzieży.[1] Skojarzenie nasila też mielosupresję.[1]
Mechanizm
Cytarabina i metotreksat działają toksycznie na ośrodkowy układ nerwowy, a ich interakcja farmakodynamiczna może prowadzić do encefalopatii.[3] Oba leki są cytotoksyczne, więc ich jednoczesne podawanie sumuje toksyczność, zwłaszcza hamujące działanie na szpik kostny.[1] Roztwory cytarabiny i metotreksatu są fizycznie niezgodne.[2]
Metabolizm i transportery
- Metotreksat: substrat OAT3[4]
Monitorować
- stan neurologiczny – ból głowy, zaburzenia świadomości, niedowłady, objawy udaropodobne
- objawy encefalopatii
- morfologia krwi z rozmazem i liczbą płytek
Kiedy ocena się zmienia
| Dokanałowadroga podania · metotreksat | ryzyko rośnie | Ryzyko ciężkiej neurotoksyczności dotyczy przede wszystkim skojarzenia dożylnej cytarabiny z dokanałowym metotreksatem. |
| Młodzieżwiek · pacjent | ryzyko rośnie | Ciężkie neurologiczne działania niepożądane zgłaszano głównie u młodzieży. |
| Encefalopatia po wcześniejszym leczeniu metotreksatemkolejność włączenia · pacjent | interakcja nie dotyczy | Zwyrodnieniowa lub toksyczna encefalopatia, zwłaszcza po metotreksacie lub radioterapii, jest przeciwwskazaniem do cytarabiny. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Alexan 20 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/alexan-100003751/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Cytarabine Kabi 100 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań / do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 18.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/cytarabine-kabi-100289782/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Cytarabina Accord 20 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań / do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 18.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/cytarabina-accord-100384434/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 18.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Połączenie przeciwwskazaneFenylobutazon+ LarotrektynibNie stosuj fenylobutazonu u pacjenta leczonego larotrektynibem.Nie używaj maści z fenylobutazonem i zapytaj farmaceutę lub lekarza o inny lek przeciwbólowy do stosowania na skórę.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie używaj maści z fenylobutazonem i zapytaj farmaceutę lub lekarza o inny lek przeciwbólowy do stosowania na skórę.
Maści z fenylobutazonem nie wolno stosować, gdy przyjmujesz larotrektynib. Oba leki mogą osłabiać szpik kostny, który wytwarza krwinki. Razem zwiększają ryzyko poważnych zakażeń, niedokrwistości i krwawień.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła albo owrzodzenia w jamie ustnej
- łatwe siniaczenie się lub krwawienia z nosa czy dziąseł
- nietypowa bladość, osłabienie lub duszność
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie stosuj fenylobutazonu u pacjenta leczonego larotrektynibem[1]. W razie potrzeby miejscowego leczenia przeciwzapalnego wybierz inny miejscowy niesteroidowy lek przeciwzapalny i uzgodnij to z lekarzem prowadzącym leczenie onkologiczne. Jeśli pacjent już stosował oba leki, odstaw maść z fenylobutazonem i rozważ kontrolę morfologii krwi.
Skutek kliniczny
Możliwe nasilenie zahamowania czynności szpiku kostnego z neutropenią, niedokrwistością lub małopłytkowością, a w konsekwencji zwiększone ryzyko ciężkich zakażeń i krwawień. Zaburzenia te mogą utrudnić kontynuowanie leczenia przeciwnowotworowego.
Mechanizm
Fenylobutazonu nie stosuje się u pacjentów leczonych chemioterapeutykami ani innymi lekami zaburzającymi czynność szpiku kostnego[1]. Larotrektynib jest lekiem przeciwnowotworowym, który może obniżać liczbę krwinek, a fenylobutazon sam ma znany potencjał uszkadzania szpiku, więc ich działanie mielotoksyczne może się sumować. Przy dłuższym stosowaniu maści fenylobutazon wchłania się na tyle, że mogą wystąpić interakcje jak po podaniu ogólnym[1]. Istotnej interakcji farmakokinetycznej w obrębie dróg eliminacji larotrektynibu się nie oczekuje.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem
- objawy zakażenia (gorączka, ból gardła)
- objawy skazy krwotocznej (siniaki, krwawienia)
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| czas leczenia ≥ 7 dnifenylobutazon | ryzyko rośnie | Przy stosowaniu maści dłużej niż 7 dni mogą wystąpić interakcje jak po podaniu ogólnym fenylobutazonu, co dodatkowo zwiększa ryzyko działania mielotoksycznego. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Butapirazol 50 mg/g, maść. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/butapirazol-100012069/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 28.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Vitrakvi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 28.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/vitrakvi-100426670/
Połączenie przeciwwskazaneFenylobutazon+ MetotreksatNie stosuj fenylobutazonu u pacjentów leczonych metotreksatem, również w postaci maści Fenylobutazonu nie stosuje się u pacjentów leczonych chemioterapeutykami i innymi lekami zaburzającymi czynność szpiku kostnego Do miejscowego leczenia bólu i stanu zapalnego wybierz inny lek po uzgodnieniu z lekarzem prowadzącym leczenie metotreksatem.Nie stosuj fenylobutazonu, jeśli przyjmujesz metotreksat, i zapytaj lekarza lub farmaceutę o inny lek na ból.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie stosuj fenylobutazonu, jeśli przyjmujesz metotreksat, i zapytaj lekarza lub farmaceutę o inny lek na ból.
Fenylobutazon, także w maści, może nasilić szkodliwe działanie metotreksatu. Organizm wolniej usuwa wtedy metotreksat, a oba leki mogą osłabiać szpik kostny, który wytwarza krwinki. Może to prowadzić do ciężkich zakażeń, krwawień oraz uszkodzenia nerek i wątroby. Tych leków nie łączy się ze sobą.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub ból gardła
- owrzodzenia w jamie ustnej
- siniaki lub krwawienia bez wyraźnej przyczyny
- duże osłabienie lub bladość
- biegunka lub wymioty
- zmniejszona ilość oddawanego moczu
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – wydalanie, PK – transport, pk_wiazanie_bialek, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Nie stosuj fenylobutazonu u pacjentów leczonych metotreksatem, również w postaci maści[1] Fenylobutazonu nie stosuje się u pacjentów leczonych chemioterapeutykami i innymi lekami zaburzającymi czynność szpiku kostnego[1] Do miejscowego leczenia bólu i stanu zapalnego wybierz inny lek po uzgodnieniu z lekarzem prowadzącym leczenie metotreksatem. Jeśli pacjent już stosował oba leki, odstaw fenylobutazon i skieruj pacjenta do lekarza w celu oceny morfologii krwi oraz czynności nerek i wątroby.
Skutek kliniczny
Grozi nasilona toksyczność metotreksatu – zahamowanie czynności szpiku (leukopenia, małopłytkowość, niedokrwistość, pancytopenia), zapalenie błon śluzowych jamy ustnej i przewodu pokarmowego, uszkodzenie nerek i wątroby. Sumowanie mielotoksyczności obu leków zwiększa ryzyko agranulocytozy i ciężkich zakażeń.
Mechanizm
Fenylobutazon jako niesteroidowy lek przeciwzapalny zmniejsza nerkowy przepływ krwi zależny od prostaglandyn i konkuruje z metotreksatem o wydzielanie kanalikowe, co spowalnia wydalanie metotreksatu i zwiększa jego stężenie we krwi. Fenylobutazon silnie wiąże się z białkami osocza i może wypierać z nich metotreksat, co zwiększa jego wolną frakcję. Oba leki mogą uszkadzać szpik kostny, więc ich działanie mielotoksyczne się sumuje. Fenylobutazon zwiększa toksyczne działanie metotreksatu[1]
Metabolizm i transportery
- Metotreksat: substrat OAT3[2]
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem
- stężenie kreatyniny i eGFR
- aktywność aminotransferaz
- objawy zapalenia błon śluzowych jamy ustnej
- objawy zakażenia i krwawienia
Bezpieczniejsze alternatywy
diklofenak (żel)ibuprofen (żel)
Kiedy ocena się zmienia
| Na uszkodzoną skórę lub dużą powierzchniędroga podania · fenylobutazon | ryzyko rośnie | Stosowanie fenylobutazonu na uszkodzoną skórę lub dużą powierzchnię zwiększa jego wchłanianie do krwi i nasila ryzyko interakcji. Fenylobutazonu nie stosuje się na uszkodzoną skórę |
| Dawki stosowane w onkologiidawka · metotreksat | ryzyko rośnie | Przy dużych dawkach metotreksatu stosowanych w onkologii skutki spowolnionego wydalania są szczególnie groźne. Połączenie pozostaje przeciwwskazane również przy małych dawkach. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Butapirazol 50 mg/g, maść. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/butapirazol-100012069/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 28.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Połączenie przeciwwskazaneKlozapina+ MetotreksatKlozapiny nie łączy się z metotreksatem.Nie zaczynaj przyjmować żadnego z tych leków, zanim lekarz prowadzący i psychiatra nie dowiedzą się, że masz zalecone oba, i nie odstawiaj klozapiny na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie zaczynaj przyjmować żadnego z tych leków, zanim lekarz prowadzący i psychiatra nie dowiedzą się, że masz zalecone oba, i nie odstawiaj klozapiny na własną rękę.
Klozapina i metotreksat mogą osłabiać szpik kostny, który wytwarza krwinki. Przyjmowane razem znacznie zwiększają ryzyko groźnego spadku liczby białych krwinek, które chronią cię przed zakażeniami. Dlatego tych leków zwykle nie łączy się ze sobą.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła
- owrzodzenia lub ranki w jamie ustnej
- objawy przypominające grypę
- łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
- nasilone osłabienie lub bladość
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Klozapiny nie łączy się z metotreksatem. Nie rozpoczynaj leczenia klozapiną u pacjenta przyjmującego metotreksat[1][2]. Gdy pacjent leczony klozapiną ma otrzymać metotreksat, lekarz prowadzący leczenie reumatologiczne, dermatologiczne lub onkologiczne powinien ustalić z psychiatrą inny lek albo inny schemat leczenia[3]. Klozapina zwykle jest lekiem ostatniego wyboru w schizofrenii lekoopornej i trudno ją zastąpić, dlatego najczęściej zmienia się lek przeciwreumatyczny. Jeżeli lekarze mimo to zdecydują o jednoczesnym leczeniu, wymaga to indywidualnej oceny ryzyka i ścisłej kontroli morfologii krwi z rozmazem.
Skutek kliniczny
Zwiększone ryzyko ciężkiej neutropenii, agranulocytozy lub pancytopenii z groźnymi zakażeniami. Jednoczesne przyjmowanie leku hamującego szpik utrudnia też ocenę, który lek odpowiada za spadek krwinek, i może opóźnić właściwą reakcję na niepokojące wyniki morfologii.
Mechanizm
Oba leki działają toksycznie na szpik kostny, więc ich działania hamujące wytwarzanie krwinek sumują się. Klozapina może wywołać neutropenię i agranulocytozę, a metotreksat jako lek cytotoksyczny hamuje czynność szpiku i może prowadzić do leukopenii, małopłytkowości i pancytopenii. Klozapiny nie wolno stosować jednocześnie z substancjami o istotnym działaniu hamującym czynność szpiku, w tym ze środkami cytotoksycznymi[3]. Leczenia klozapiną nie rozpoczyna się u pacjentów przyjmujących substancje wiążące się ze znacznym ryzykiem agranulocytozy[1][2].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą neutrofilów
- liczba płytek krwi
- objawy zakażenia, zwłaszcza gorączka i ból gardła
- próby wątrobowe
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Klozapina włączana u pacjenta już przyjmującego metotreksatkolejność włączenia · klozapina | interakcja nie dotyczy | Rozpoczęcie leczenia klozapiną u pacjenta przyjmującego lek o znacznym ryzyku agranulocytozy jest przeciwwskazane. |
| Mała dawka raz w tygodniu (choroby reumatyczne, łuszczyca)dawka · metotreksat | inne zalecenie | Mała dawka metotreksatu nie znosi przeciwwskazania, bo lek nadal działa hamująco na szpik. Jeżeli lekarze uznają połączenie za nieuniknione, decyzja wymaga indywidualnej oceny i częstszej kontroli morfologii z rozmazem. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ayupil 12,5 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ayupil-100396213/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Paxifar 25 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/paxifar-100435798/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam 25 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
Połączenie przeciwwskazaneKwas acetylosalicylowy+ MetotreksatNie należy łączyć kwasu acetylosalicylowego, także w małych dawkach przeciwpłytkowych, z metotreksatem w dawkach 15 mg na tydzień lub większych.Nie bierz aspiryny ani leków przeciwbólowych z jej dodatkiem bez zgody lekarza prowadzącego leczenie metotreksatem i zapytaj farmaceutę, czym bezpiecznie złagodzić ból lub gorączkę.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie bierz aspiryny ani leków przeciwbólowych z jej dodatkiem bez zgody lekarza prowadzącego leczenie metotreksatem i zapytaj farmaceutę, czym bezpiecznie złagodzić ból lub gorączkę.
Aspiryna (kwas acetylosalicylowy) utrudnia nerkom usuwanie metotreksatu z organizmu. Przez to metotreksatu zostaje we krwi więcej i może on silniej uszkadzać szpik, który wytwarza krwinki. Przy większych dawkach metotreksatu tych leków nie wolno łączyć, a przy mniejszych lekarz musi częściej sprawdzać twoje wyniki krwi. Dotyczy to także aspiryny w małych dawkach „na serce” i leków przeciwbólowych z aspiryną kupowanych bez recepty.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- owrzodzenia lub ból w jamie ustnej
- gorączka, dreszcze lub ból gardła
- łatwe siniaczenie, krwawienie z nosa lub dziąseł
- nasilona biegunka lub wymioty
- nietypowe osłabienie lub bladość
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – wydalanie, pk_wiazanie_bialek
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Nie należy łączyć kwasu acetylosalicylowego, także w małych dawkach przeciwpłytkowych, z metotreksatem w dawkach 15 mg na tydzień lub większych.[1] Przy metotreksacie w dawkach mniejszych niż 15 mg na tydzień połączenie jest możliwe z zachowaniem ostrożności, a w pierwszych tygodniach leczenia skojarzonego należy co tydzień kontrolować morfologię krwi.[2] Pacjentów z nawet łagodnymi zaburzeniami czynności nerek oraz osoby w podeszłym wieku trzeba monitorować dokładniej.[3] U pacjentów z graniczną czynnością nerek nie zaleca się jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu.[4]
Skutek kliniczny
Wzrasta stężenie metotreksatu i nasila się jego toksyczne działanie na szpik, czyli toksyczność hematologiczna.[3] Podczas jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu, zwłaszcza w dużych dawkach, notowano ciężkie działania niepożądane, w tym zgon, niespodziewanie ciężką mielosupresję, niedokrwistość aplastyczną i toksyczne działanie na przewód pokarmowy.[4]
Mechanizm
Kwas acetylosalicylowy zmniejsza klirens nerkowy metotreksatu przez hamowanie jego wydzielania kanalikowego, a salicylany dodatkowo wypierają metotreksat z połączeń z białkami osocza.[1] Metotreksat może zwiększać biodostępność i toksyczność w wyniku wypierania przez salicylany z miejsc wiązania z białkami, a salicylany jako słabe kwasy organiczne zmniejszają jego wydzielanie kanalikowe.[4]
Metabolizm i transportery
- Metotreksat: substrat OAT3[5]
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem co tydzień w pierwszych tygodniach leczenia skojarzonego
- czynność nerek (kreatynina, eGFR)
- objawy toksyczności metotreksatu – zapalenie i owrzodzenia jamy ustnej, objawy z przewodu pokarmowego, objawy zakażenia, krwawienia
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| dawka ≥ 15 mg na tydzieńmetotreksat | ryzyko rośnie | Przy metotreksacie w dawkach 15 mg na tydzień lub większych jednoczesne stosowanie kwasu acetylosalicylowego jest przeciwwskazane. |
| Mniej niż 15 mg na tydzieńdawka · metotreksat | ryzyko maleje | Przy metotreksacie w dawkach mniejszych niż 15 mg na tydzień połączenie wymaga ostrożności oraz cotygodniowej kontroli morfologii krwi w pierwszych tygodniach leczenia skojarzonego. |
| Obniżony, także łagodne zaburzenia czynności nerekeGFR · pacjent | inne zalecenie | Przy nawet łagodnych zaburzeniach czynności nerek konieczne jest dokładniejsze monitorowanie. U pacjentów z graniczną czynnością nerek nie zaleca się jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu. |
| Podeszły wiekwiek · pacjent | inne zalecenie | U pacjentów w podeszłym wieku należy prowadzić dokładne monitorowanie leczenia skojarzonego. |
| dawka ≥ 1 g na dobękwas acetylosalicylowy | ryzyko rośnie | Większość opisanych interakcji kwasu acetylosalicylowego dotyczy dawek konwencjonalnych od 1 g do 3 g na dobę, więc przy dawkach przeciwbólowych i przeciwzapalnych ryzyko jest większe niż przy dawkach przeciwpłytkowych. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Acard 75 mg, tabletki dojelitowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/acard-100002148/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Cardiopirin 100 mg, tabletki dojelitowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/cardiopirin-100033226/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Abrea 75 mg, tabletki dojelitowe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/abrea-100364986/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Methotrexat-Ebewe 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/methotrexat-ebewe-100090448/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Połączenie przeciwwskazaneLarotrektynib+ SomapacitanNie łącz somapacitanu z larotrektynibem.Nie zaczynaj stosowania hormonu wzrostu w czasie leczenia larotrektynibem i jak najszybciej porozmawiaj o tym z lekarzem prowadzącym leczenie nowotworu.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie zaczynaj stosowania hormonu wzrostu w czasie leczenia larotrektynibem i jak najszybciej porozmawiaj o tym z lekarzem prowadzącym leczenie nowotworu.
Lek z hormonem wzrostu nie może być stosowany w czasie leczenia nowotworu. Hormon wzrostu pobudza wzrost tkanek i mógłby sprzyjać rozwojowi guza. Może też osłabiać działanie leku przeciwnowotworowego. Hormon wzrostu można rozważyć dopiero wtedy, gdy leczenie nowotworu się zakończy, a choroba nie jest aktywna.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nowe lub narastające guzki albo zgrubienia
- nasilające się bóle głowy, wymioty lub zaburzenia widzenia
- nowe bóle w miejscu wcześniejszego guza
- niezamierzona utrata masy ciała lub przewlekłe zmęczenie
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – antagonizm, PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz somapacitanu z larotrektynibem. Somapacitan można rozważyć dopiero po zakończeniu leczenia przeciwnowotworowego i przy nieaktywnej chorobie nowotworowej, w tym nieaktywnych guzach wewnątrzczaszkowych[1]. Jeśli pacjent leczony somapacitanem wymaga włączenia larotrektynibu, somapacitan należy odstawić. Decyzję o ewentualnym późniejszym włączeniu hormonu wzrostu podejmuje endokrynolog wspólnie z onkologiem.
Skutek kliniczny
Ryzyko pobudzenia wzrostu lub nawrotu nowotworu oraz możliwe osłabienie działania larotrektynibu. Leczenie somapacitanem należy przerwać w przypadku objawów wzrostu guza[1].
Mechanizm
Somapacitanu nie stosuje się w czynnej chorobie nowotworowej, a leczenie przeciwnowotworowe musi zostać zakończone przed jego włączeniem[1]. Larotrektynib jest lekiem przeciwnowotworowym, więc jego stosowanie oznacza trwające leczenie nowotworu. Hormon wzrostu działa pobudzająco na wzrost tkanek i może sprzyjać progresji guza, co przeciwdziała celowi terapii larotrektynibem. Hormon wzrostu może też zwiększać klirens substancji metabolizowanych przez cytochrom P450[1]. Larotrektynib jest substratem CYP3A, a zmniejszenie jego ekspozycji obniża skuteczność leczenia[2]. Ten drugi mechanizm jest teoretyczny i ma mniejsze znaczenie niż samo przeciwwskazanie.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- aktywność choroby nowotworowej w badaniach kontrolnych
- objawy wzrostu lub nawrotu guza po ewentualnym późniejszym włączeniu somapacitanu
Kiedy ocena się zmienia
| Leczenie larotrektynibem zakończone, choroba nowotworowa nieaktywnakolejność włączenia · larotrektynib | inne zalecenie | Po zakończeniu leczenia przeciwnowotworowego i przy nieaktywnej chorobie somapacitan można rozważyć, ale wymaga to ścisłej obserwacji w kierunku wzrostu lub nawrotu guza, a leczenie przerywa się przy objawach progresji. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sogroya 10 mg/1,5 ml, roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 28.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/sogroya-100462156/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Vitrakvi 25 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/vitrakvi-100426670/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Vitrakvi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/vitrakvi-100426670/
Połączenie przeciwwskazaneMetotreksat+ FingolimodNie łącz metotreksatu z fingolimodem.Jeśli dostałeś oba leki, nie zaczynaj ich łączyć i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą, a do tego czasu nie odstawiaj samodzielnie leku, który już przyjmujesz.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli dostałeś oba leki, nie zaczynaj ich łączyć i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą, a do tego czasu nie odstawiaj samodzielnie leku, który już przyjmujesz.
Metotreksat i fingolimod osłabiają układ odpornościowy, a razem robią to znacznie silniej. Takie połączenie zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń, także rzadkich i groźnych dla życia. Dlatego tych leków nie przyjmuje się razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub objawy grypopodobne
- uporczywy kaszel lub duszność
- owrzodzenia w jamie ustnej
- nowe zaburzenia widzenia, mowy, równowagi lub osłabienie jednej strony ciała
- nietypowe siniaki lub krwawienia
- zażółcenie skóry lub oczu
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz metotreksatu z fingolimodem. Jeśli pacjent przyjmujący fingolimod wymaga leczenia immunosupresyjnego z innego wskazania, decyzję o wyborze terapii podejmuje neurolog wspólnie z lekarzem prowadzącym drugą chorobę. Przy zmianie leczenia z jednego leku na drugi zachowuje się ostrożność, ponieważ działanie na układ odpornościowy może utrzymywać się po odstawieniu.[1] Krótkie kuracje kortykosteroidami w leczeniu rzutów stwardnienia rozsianego nie zwiększały częstości zakażeń i nie są objęte tym przeciwwskazaniem.[1]
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii, oraz nasilonej limfopenii i innych cytopenii. Oba leki wymagają też unikania żywych szczepionek, a odpowiedź na inne szczepienia może być osłabiona.[1]
Mechanizm
Fingolimodu nie stosuje się u osób przyjmujących leki immunosupresyjne, a metotreksat należy do tej grupy.[1][2][3] Leków przeciwnowotworowych, immunomodulujących i immunosupresyjnych nie łączy się z fingolimodem ze względu na addycyjne działanie na układ immunologiczny.[1] Fingolimod zatrzymuje limfocyty w węzłach chłonnych i zmniejsza ich liczbę we krwi, a metotreksat hamuje metabolizm folianów i może uszkadzać szpik, co prowadzi do sumowania się immunosupresji i ryzyka cytopenii.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba limfocytów
- objawy zakażeń, w tym oportunistycznych
- nowe lub nasilające się objawy neurologiczne (podejrzenie PML)
- aktywność aminotransferaz i bilirubina
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Gilenya 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/gilenya-100244377/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Teva 0,25 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/fingolimod-teva-100421945/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Accord 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/fingolimod-accord-100439170/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Gilenya. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/gilenya-100244377/
Połączenie przeciwwskazaneMetotreksat+ Podtlenek azotuPodtlenku azotu nie stosuje się podczas terapii metotreksatem.Zawsze mów dentyście, położnej, ratownikowi i anestezjologowi, że przyjmujesz metotreksat, i nie używaj gazu rozweselającego w żadnej postaci.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Zawsze mów dentyście, położnej, ratownikowi i anestezjologowi, że przyjmujesz metotreksat, i nie używaj gazu rozweselającego w żadnej postaci.
Podtlenek azotu, czyli tzw. gaz rozweselający, jest używany do uspokojenia u dentysty, łagodzenia bólu przy porodzie i w karetce. Razem z metotreksatem może bardzo nasilić jego szkodliwe działanie na szpik i błony śluzowe. Mogą wtedy pojawić się bolesne owrzodzenia w ustach, częste infekcje albo łatwe powstawanie siniaków. Dotyczy to również rekreacyjnego wdychania gazu z baloników.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- owrzodzenia lub bolesne zapalenie w jamie ustnej
- gorączka, dreszcze, ból gardła lub częste infekcje
- siniaki, krwawienie z dziąseł lub nosa
- nasilone osłabienie i bladość
- nowe drętwienia, zaburzenia równowagi lub splątanie
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – synergizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Podtlenku azotu nie stosuje się podczas terapii metotreksatem[1]. Do znieczulenia lub analgezji zabiegowej należy wybrać inny środek. Folinian wapnia może zmniejszyć nasilenie interakcji, ale nie zastępuje unikania połączenia[2]. Jeśli do ekspozycji już doszło, trzeba poinformować lekarza prowadzącego leczenie metotreksatem i kontrolować pacjenta pod kątem toksyczności.
Skutek kliniczny
Toksyczność metotreksatu rośnie – może wystąpić ciężka, nieprzewidywalna mielosupresja i zapalenie jamy ustnej, a przy podaniu dooponowym ostra, nieprzewidywalna neurotoksyczność[2]. Podtlenek azotu nasila działanie chemioterapeutyczne metotreksatu[1].
Mechanizm
Podtlenek azotu nieodwracalnie utlenia kobalt w witaminie B12 i w ten sposób ją dezaktywuje[3]. Brak aktywnej witaminy B12 blokuje syntazę metioniny, przez co folany zostają uwięzione w postaci metylotetrahydrofolianu i nie wracają do puli tetrahydrofolianu. Ten efekt nakłada się na hamowanie reduktazy dihydrofolianowej przez metotreksat i wzmacnia jego wpływ na metabolizm folianów[2].
Metabolizm i transportery
- Metotreksat: substrat OAT3[4]
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem w kolejnych dniach po ekspozycji
- stan błony śluzowej jamy ustnej
- objawy neurologiczne, zwłaszcza po dooponowym podaniu metotreksatu
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Dooponowodroga podania · metotreksat | ryzyko rośnie | Przy dooponowym podaniu metotreksatu połączenie z podtlenkiem azotu może wywołać ostrą, nieprzewidywalną neurotoksyczność. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Podtlenek azotu Messer nie mniej niż 98%, gaz medyczny skroplony. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 13.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/podtlenek-azotu-messer-100108154/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Methotrexat-Ebewe 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/methotrexat-ebewe-100090448/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Podtlenek azotu AIR PRODUCTS 100%, gaz medyczny skroplony. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 13.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/podtlenek-azotu-air-products-100279944/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 13.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
- Korzystna interakcjaPołączenie celowe
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.