Interakcje / Pochodne trimetoprimu / Pochodne trimetoprimu i sartany
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Przy jednoczesnym stosowaniu sartanu i trimetoprimu (także w składzie kotrimoksazolu) należy w miarę możliwości wybrać antybiotyk bez wpływu na potas, a gdy połączenie jest konieczne – oznaczyć potas i kreatyninę przed leczeniem i kontrolować je w trakcie.
Jeśli przyjmujesz sartan i dostajesz antybiotyk z trimetoprimem, powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie, nie przyjmuj w tym czasie suplementów potasu ani soli z potasem i zrób badanie potasu, jeśli lekarz je zleci.
Interakcja klasy Sartany + pochodne trimetoprimu
Opis dotyczy wszystkich leków z obu grup.
- Sartany
- telmisartan, kandesartan cyleksetyl, walsartan, irbesartan, losartan, olmesartan medoksomil, azylsartan medoksomil
- Pochodne trimetoprimu
- trimetoprim
Niekorzystna interakcjaPochodne trimetoprimu (np. trimetoprim)+ Sartany (np. telmisartan, kandesartan cyleksetyl, walsartan) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu sartanu i trimetoprimu (także w składzie kotrimoksazolu) należy w miarę możliwości wybrać antybiotyk bez wpływu na potas, a gdy połączenie jest konieczne – oznaczyć potas i kreatyninę przed leczeniem i kontrolować je w trakcie.Jeśli przyjmujesz sartan i dostajesz antybiotyk z trimetoprimem, powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie, nie przyjmuj w tym czasie suplementów potasu ani soli z potasem i zrób badanie potasu, jeśli lekarz je zleci.opóźniony (dni)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz sartan i dostajesz antybiotyk z trimetoprimem, powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie, nie przyjmuj w tym czasie suplementów potasu ani soli z potasem i zrób badanie potasu, jeśli lekarz je zleci.
Leki na nadciśnienie z grupy sartanów, takie jak losartan, walsartan, telmisartan czy kandesartan, oraz antybiotyk trimetoprim, który jest też składnikiem kotrimoksazolu, mogą razem podnieść poziom potasu we krwi. Zbyt dużo potasu może zaburzyć pracę serca. Ryzyko jest większe u osób starszych, u osób z chorobami nerek, cukrzycą lub niewydolnością serca. Często lekarz może wybrać inny antybiotyk albo zlecić badanie potasu we krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- osłabienie lub bezwładność mięśni
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- bardzo wolne tętno
- mrowienie lub drętwienie rąk i nóg
- nudności i silne zmęczenie
- zasłabnięcie lub omdlenie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu sartanu i trimetoprimu (także w składzie kotrimoksazolu) należy w miarę możliwości wybrać antybiotyk bez wpływu na potas, a gdy połączenie jest konieczne – oznaczyć potas i kreatyninę przed leczeniem i kontrolować je w trakcie. Dotyczy to w jednakowym stopniu telmisartanu, kandesartanu cyleksetylu, walsartanu, irbesartanu, losartanu, olmesartanu medoksomilu i azylsartanu medoksomilu. U osób starszych, z obniżonym eGFR lub przyjmujących dodatkowo leki moczopędne oszczędzające potas, antagonistów receptora mineralokortykoidowego, inhibitory ACE, aliskiren albo suplementy potasu połączenia należy unikać. Gdy kotrimoksazol jest leczeniem z wyboru, na przykład w zakażeniu Pneumocystis jirovecii, stosuje się go z kontrolą potasu w pierwszych dniach terapii i rozważa czasowe odstawienie sartanu. Przy krótkiej kuracji zakażenia układu moczowego zwykle łatwiej zmienić antybiotyk niż modyfikować leczenie nadciśnienia. Wzrost kreatyniny w trakcie leczenia trimetoprimem należy interpretować ostrożnie, bo może wynikać z zahamowania jej wydzielania kanalikowego.
Skutek kliniczny
Główne ryzyko połączenia to hiperkaliemia, która może być ciężka i prowadzić do zaburzeń rytmu serca, a w skrajnych przypadkach do zatrzymania krążenia. Ryzyko jest największe u osób starszych, u chorych z przewlekłą chorobą nerek, cukrzycą lub niewydolnością serca, przy dużych dawkach trimetoprimu oraz gdy pacjent przyjmuje też inne leki podnoszące stężenie potasu. U osób starszych przyjmujących sartany opisywano częstsze hospitalizacje z powodu hiperkaliemii i zgony nagłe po włączeniu kotrimoksazolu w porównaniu z innymi antybiotykami. Dodatkowo może pojawić się pozorny wzrost kreatyniny utrudniający ocenę funkcji nerek.
Mechanizm
Interakcja jest wspólna dla wszystkich sartanów i trimetoprimu, także podawanego w składzie kotrimoksazolu, bo wynika z efektu klasy, a nie z właściwości pojedynczych substancji. Sartany blokują receptor AT1 dla angiotensyny II, co zmniejsza wydzielanie aldosteronu i ogranicza wydalanie potasu przez nerki. Trimetoprim działa w kanaliku dystalnym i cewce zbiorczej podobnie do amilorydu, czyli blokuje nabłonkowe kanały sodowe (ENaC) i przez to dodatkowo zmniejsza wydalanie potasu z moczem. Oba działania sumują się i mogą prowadzić do hiperkaliemii. Trimetoprim hamuje też kanalikowe wydzielanie kreatyniny, przez co stężenie kreatyniny w surowicy może wzrosnąć bez rzeczywistego pogorszenia filtracji kłębuszkowej. Brak niektórych par w bazie oznacza jedynie lukę w danych, a nie odmienne działanie, ponieważ kandesartan cyleksetyl, olmesartan medoksomil i azylsartan medoksomil mają ten sam mechanizm wpływu na układ renina–angiotensyna–aldosteron.
Monitorować
- stężenie potasu w surowicy przed leczeniem i w pierwszych dniach terapii trimetoprimem
- kreatynina i eGFR z uwzględnieniem pozornego wzrostu kreatyniny pod wpływem trimetoprimu
- EKG przy hiperkaliemii lub objawach zaburzeń rytmu
- objawy hiperkaliemii takie jak osłabienie mięśni, kołatanie serca, wolne tętno
- inne przyjmowane leki i suplementy podnoszące stężenie potasu
Kiedy ocena się zmienia
| eGFR ≤ 30 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Przy ciężkim upośledzeniu czynności nerek wydalanie potasu jest już ograniczone, a trimetoprim kumuluje się, dlatego ryzyko ciężkiej hiperkaliemii znacznie rośnie i połączenia należy unikać. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występuje ukryte upośledzenie czynności nerek i wielolekowość, a z tym połączeniem wiązano częstsze hospitalizacje z powodu hiperkaliemii i nagłe zgony. |
| Duże dawki, np. w leczeniu zapalenia płuc wywołanego przez Pneumocystis jiroveciidawka · pochodne trimetoprimu | ryzyko rośnie | Blokada kanałów sodowych przez trimetoprim zależy od dawki, dlatego przy dużych dawkach kotrimoksazolu hiperkaliemia jest częstsza i wymaga regularnej kontroli potasu oraz rozważenia czasowego odstawienia sartanu. |
| Kilka dniczas leczenia · pochodne trimetoprimu | ryzyko rośnie | Wzrost potasu narasta stopniowo i zwykle ujawnia się po kilku dniach leczenia trimetoprimem, dlatego kontrolę potasu warto wykonać w pierwszych dniach terapii, a nie dopiero po jej zakończeniu. |
Alkohol przy tych lekach
Pochodne trimetoprimu a alkohol: brak opisu w bazie.
Sartany a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 7
Połączenie przeciwwskazaneSartany (np. telmisartan, kandesartan cyleksetyl, walsartan)+ Inhibitory reniny (np. aliskiren) klasaNależy unikać jednoczesnego stosowania sartanu i aliskirenu, a u chorych na cukrzycę lub z eGFR poniżej 60 ml/min/1,73 m² połączenie jest przeciwwskazane.Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy sartanów i aliskiren, nie odstawiaj żadnego z nich sam, ale jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, bo to połączenie zwykle trzeba zmienić.opóźniony (dni)rozległe badania
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy sartanów i aliskiren, nie odstawiaj żadnego z nich sam, ale jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, bo to połączenie zwykle trzeba zmienić.
Leki z grupy sartanów, np. losartan, walsartan czy telmisartan, oraz aliskiren obniżają ciśnienie, działając na ten sam układ w organizmie. Przyjmowane razem mogą za bardzo obniżyć ciśnienie, podnieść poziom potasu we krwi i zaszkodzić nerkom. Szczególnie niebezpieczne jest to u osób z cukrzycą lub chorymi nerkami. Dotyczy to każdego leku z grupy sartanów, a nie tylko wybranych.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silne zawroty głowy lub omdlenie, zwłaszcza przy wstawaniu
- osłabienie mięśni, mrowienie lub drętwienie rąk i nóg
- kołatanie serca albo nierówne bicie serca
- wyraźnie mniejsza ilość oddawanego moczu lub obrzęki nóg
- nietypowe zmęczenie, nudności
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Należy unikać jednoczesnego stosowania sartanu i aliskirenu, a u chorych na cukrzycę lub z eGFR poniżej 60 ml/min/1,73 m² połączenie jest przeciwwskazane. Zakaz dotyczy wszystkich sartanów, także kandesartanu cyleksetylu, olmesartanu medoksomilu i azylsartanu medoksomilu, dla których brak wpisu w części baz interakcji nie oznacza bezpieczeństwa. Jeśli potrzebne jest dodatkowe obniżenie ciśnienia, zwykle pozostawia się sartan i odstawia aliskiren, dołączając lek z innej grupy. U pacjenta bez cukrzycy i z prawidłową czynnością nerek, u którego lekarz świadomie utrzymuje połączenie, należy regularnie kontrolować potas, kreatyninę i ciśnienie tętnicze oraz unikać innych leków zwiększających stężenie potasu.
Skutek kliniczny
Jednoczesne stosowanie sartanu i aliskirenu zwiększa ryzyko hiperkaliemii, niedociśnienia z zawrotami głowy i omdleniami oraz ostrego uszkodzenia nerek, nie przynosząc dodatkowej korzyści w zapobieganiu zdarzeniom sercowo-naczyniowym i nerkowym. Ryzyko jest największe u chorych na cukrzycę, u osób z przewlekłą chorobą nerek, niewydolnością serca, odwodnieniem oraz u przyjmujących inne leki zwiększające stężenie potasu. U chorych na cukrzycę z zaburzeniami czynności nerek obserwowano w dużym badaniu klinicznym więcej udarów, hiperkaliemii i pogorszenia czynności nerek przy dodaniu aliskirenu do leczenia blokującego układ renina–angiotensyna.
Mechanizm
Sartany blokują receptor AT1 dla angiotensyny II, a aliskiren hamuje reninę i zmniejsza wytwarzanie angiotensyny już na początku kaskady. Połączenie daje podwójną blokadę układu renina–angiotensyna–aldosteron, czyli dwa leki o tym samym kierunku działania. Nasila to spadek ciśnienia tętniczego, zmniejsza wydzielanie aldosteronu i przez to wydalanie potasu oraz obniża ciśnienie filtracyjne w kłębuszkach nerkowych. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i dotyczy wszystkich sartanów, niezależnie od ich metabolizmu i wydalania.
Monitorować
- stężenie potasu w surowicy
- kreatynina i eGFR
- ciśnienie tętnicze, także w pozycji stojącej
- objawy odwodnienia i ilość oddawanego moczu
Kiedy ocena się zmienia
| eGFR ≥ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko maleje | U pacjenta z eGFR co najmniej 60 ml/min/1,73 m², który nie choruje na cukrzycę, połączenie nie jest formalnie przeciwwskazane, ale nadal nie jest zalecane i wymaga ścisłej kontroli potasu, kreatyniny i ciśnienia tętniczego. Przy cukrzycy połączenie pozostaje przeciwwskazane niezależnie od eGFR. |
Niekorzystna interakcjaSartany (np. telmisartan, kandesartan cyleksetyl, walsartan)+ Preparaty potasu (np. potas) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu sartanu i preparatu potasu należy unikać rutynowej suplementacji potasu.Nie przyjmuj preparatów potasu, suplementów z potasem ani soli z potasem razem z sartanem bez zgody lekarza i regularnie badaj poziom potasu we krwi.opóźniony (dni)rozległe badania
Niekorzystna interakcja
Nie przyjmuj preparatów potasu, suplementów z potasem ani soli z potasem razem z sartanem bez zgody lekarza i regularnie badaj poziom potasu we krwi.
Leki z grupy sartanów, na przykład losartan, walsartan czy telmisartan, sprawiają, że nerki wydalają mniej potasu. Jeśli do tego przyjmujesz tabletki lub saszetki z potasem, poziom potasu we krwi może wzrosnąć za bardzo. Zbyt dużo potasu jest groźne dla serca i może zaburzać jego rytm. Dotyczy to wszystkich sartanów, także kandesartanu, irbesartanu, olmesartanu i azylsartanu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- osłabienie lub ciężkość mięśni, zwłaszcza nóg
- mrowienie lub drętwienie rąk, stóp albo okolic ust
- kołatanie serca, nierówne lub wyraźnie wolne bicie serca
- nagłe zmęczenie, zawroty głowy lub omdlenie
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu sartanu i preparatu potasu należy unikać rutynowej suplementacji potasu. Potas można włączyć tylko przy udokumentowanej hipokaliemii i pod kontrolą stężenia potasu oraz czynności nerek. Przed dołączeniem potasu u pacjenta leczonego telmisartanem, kandesartanem cyleksetylem, walsartanem, irbesartanem, losartanem, olmesartanem medoksomilem lub azylsartanem medoksomilem trzeba oznaczyć stężenie potasu i kreatyniny z eGFR[1]. Badania należy powtórzyć w ciągu pierwszych tygodni oraz po każdej zmianie dawki. Najmniejszą skuteczną dawkę potasu należy stosować możliwie krótko. Potas należy odstawić, gdy jego stężenie wróci do normy lub przekroczy górną granicę normy. Trzeba też ustalić, czy pacjent nie stosuje innych źródeł potasu, takich jak zamienniki soli kuchennej czy suplementy z potasem i magnezem[2]. Należy sprawdzić także inne leki podnoszące stężenie potasu, w tym diuretyki oszczędzające potas, antagonistów aldosteronu, inhibitory ACE, trimetoprim i heparynę. Hipokaliemia wywołana diuretykiem tiazydowym lub pętlowym u pacjenta na sartanie wymaga szczególnej ostrożności przy uzupełnianiu potasu.
Skutek kliniczny
Połączenie grozi hiperkaliemią[3]. Może ona przebiegać bez objawów albo dawać osłabienie mięśni, parestezje i zaburzenia rytmu serca. Ciężka hiperkaliemia może prowadzić do bradykardii, bloków przewodzenia i zatrzymania krążenia. Ryzyko jest największe u osób z przewlekłą chorobą nerek, cukrzycą, niewydolnością serca i odwodnieniem[2]. Rośnie też u osób starszych oraz u pacjentów przyjmujących inne leki podnoszące stężenie potasu.
Mechanizm
Sartany blokują receptor AT1 dla angiotensyny II. Przez to zmniejszają wydzielanie aldosteronu i ograniczają wydalanie potasu przez nerki. Gdy w tym samym czasie pacjent przyjmuje preparat potasu, podaż potasu rośnie, a jego wydalanie spada. Oba efekty sumują się i prowadzą do wzrostu stężenia potasu w surowicy. Mechanizm wynika z działania całej klasy na układ renina–angiotensyna–aldosteron, więc dotyczy wszystkich sartanów z listy. Nie ma farmakologicznego powodu, by te leki zachowywały się inaczej.
Monitorować
- stężenie potasu w surowicy przed włączeniem potasu, w ciągu pierwszych tygodni i po każdej zmianie dawki
- kreatynina i eGFR
- EKG przy hiperkaliemii lub objawach zaburzeń rytmu
- stan nawodnienia i objawy odwodnienia (wymioty, biegunka, gorączka)
Kiedy ocena się zmienia
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Przy obniżonym eGFR wydalanie potasu jest dodatkowo ograniczone i ryzyko hiperkaliemii wyraźnie rośnie. Suplementację potasu należy stosować wyjątkowo i z częstszą kontrolą stężenia potasu. |
| eGFR ≤ 30 ml/min/1,73 m²pacjent | inne zalecenie | W ciężkiej niewydolności nerek należy unikać łączenia sartanu z preparatem potasu. Potas można podać tylko przy potwierdzonej hipokaliemii, pod ścisłym nadzorem lekarza i z bardzo częstą kontrolą elektrolitów. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występuje ukryte upośledzenie czynności nerek, odwodnienie i wielolekowość. Zwiększa to ryzyko hiperkaliemii, dlatego wskazana jest częstsza kontrola potasu i kreatyniny. |
| Dożylnadroga podania · preparaty potasu | ryzyko rośnie | Dożylne podanie potasu u pacjenta leczonego sartanem może szybko wywołać hiperkaliemię. Wymaga monitorowania stężenia potasu i zapisu EKG w trakcie wlewu. |
| Dawka lecznicza stosowana w hipokaliemiidawka · preparaty potasu | ryzyko rośnie | Ryzyko hiperkaliemii rośnie wraz z dawką i czasem stosowania potasu. Należy używać najmniejszej skutecznej dawki i odstawić potas po wyrównaniu stężenia. |
Źródła
- Oktaviono YH, Kusumawardhani N. Hyperkalemia Associated with Angiotensin Converting Enzyme Inhibitor or Angiotensin Receptor Blockers in Chronic Kidney Disease. Acta Med Indones. 2020;52(1):74-79. PMID: 32291375.
- Raebel MA. Hyperkalemia associated with use of angiotensin-converting enzyme inhibitors and angiotensin receptor blockers. Cardiovasc Ther. 2011;30(3):e156-66. doi: 10.1111/j.1755-5922.2010.00258.x. PMID: 21883995.
- Park IW, Sheen SS, Yoon D, Lee SH, Shin GT, Kim H, et al. Onset time of hyperkalaemia after angiotensin receptor blocker initiation: when should we start serum potassium monitoring? J Clin Pharm Ther. 2013;39(1):61-8. doi: 10.1111/jcpt.12109. PMID: 24262001.
Niekorzystna interakcjaSartany (np. telmisartan, kandesartan cyleksetyl, walsartan)+ Antagoniści aldosteronu (np. eplerenon, spironolakton, kanrenon) klasaPołączenie sartanu z antagonistą aldosteronu można stosować, gdy jest wskazane klinicznie, ale wymaga oznaczenia potasu i kreatyniny przed włączeniem oraz regularnej kontroli w trakcie leczenia.Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy sartanów i lek z grupy antagonistów aldosteronu, regularnie badaj potas i kreatyninę we krwi według zaleceń lekarza i nie stosuj bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą suplementów potasu, soli z potasem ani leków przeciwbólowych takich jak ibuprofen.opóźniony (dni)rozległe badania
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy sartanów i lek z grupy antagonistów aldosteronu, regularnie badaj potas i kreatyninę we krwi według zaleceń lekarza i nie stosuj bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą suplementów potasu, soli z potasem ani leków przeciwbólowych takich jak ibuprofen.
Leki z grupy sartanów, na przykład losartan, walsartan czy telmisartan, oraz leki z grupy antagonistów aldosteronu, na przykład spironolakton, eplerenon czy finerenon, często stosuje się razem, bo razem lepiej chronią serce i nerki. Oba rodzaje leków zatrzymują jednak w organizmie potas, więc razem mogą podnieść jego poziom we krwi do niebezpiecznej wartości. Zbyt wysoki potas może zaburzać pracę serca, a często na początku nie daje żadnych objawów, dlatego tak ważne są badania krwi. Ryzyko jest większe u osób starszych, z chorymi nerkami, z cukrzycą oraz w czasie odwodnienia.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nagłe osłabienie lub uczucie ciężkości mięśni
- mrowienie lub drętwienie rąk, nóg albo wokół ust
- kołatanie serca, nierówne lub bardzo wolne bicie serca
- zawroty głowy lub omdlenie, zwłaszcza przy wstawaniu
- wyraźnie mniej oddawanego moczu
- wymioty, biegunka lub wysoka gorączka utrzymujące się dłużej niż dobę
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Połączenie sartanu z antagonistą aldosteronu można stosować, gdy jest wskazane klinicznie, ale wymaga oznaczenia potasu i kreatyniny przed włączeniem oraz regularnej kontroli w trakcie leczenia. Nie należy włączać antagonisty aldosteronu u pacjenta z podwyższonym potasem lub z ciężką niewydolnością nerek, co dla eplerenonu i spironolaktonu jest przeciwwskazaniem w ChPL. Leczenie zaczyna się od małej dawki antagonisty aldosteronu i zwiększa ją stopniowo pod kontrolą potasu, a dawkowanie finerenonu dostosowuje się do stężenia potasu zgodnie z ChPL. Należy unikać potrójnej blokady układu RAA, czyli dołączania inhibitora ACE do sartanu i antagonisty aldosteronu, a dla eplerenonu w leczeniu nadciśnienia takie połączenie jest przeciwwskazane. Nie należy łączyć tego zestawu z suplementami potasu, solą kuchenną wzbogaconą potasem, innymi diuretykami oszczędzającymi potas, a niesteroidowe leki przeciwzapalne, trimetoprim i heparyny wymagają szczególnej ostrożności. Przy hiperkaliemii zmniejsza się dawkę lub odstawia antagonistę aldosteronu, a przy wymiotach, biegunce lub odwodnieniu oba leki zwykle czasowo wstrzymuje się do czasu wyrównania stanu pacjenta.
Skutek kliniczny
Głównym zagrożeniem jest hiperkaliemia, która może prowadzić do zaburzeń rytmu serca, bradykardii, osłabienia mięśni, a w ciężkich przypadkach do zatrzymania krążenia. Ciężkie i zakończone zgonem przypadki opisywano zwłaszcza u osób starszych, z przewlekłą chorobą nerek, cukrzycą lub odwodnieniem[1]. Możliwe jest też pogorszenie czynności nerek ze wzrostem stężenia kreatyniny oraz nadmierne obniżenie ciśnienia tętniczego. Połączenie jest jednocześnie często celowe, ponieważ w niewydolności serca z obniżoną frakcją wyrzutową, w opornym nadciśnieniu i w przewlekłej chorobie nerek w przebiegu cukrzycy typu 2 (finerenon) przynosi korzyści kliniczne[2].
Mechanizm
Sartany blokują receptor AT1 dla angiotensyny II, co zmniejsza wydzielanie aldosteronu przez korę nadnerczy. Antagoniści aldosteronu blokują receptor mineralokortykoidowy w kanaliku nerkowym i w innych tkankach. Oba mechanizmy zmniejszają wydalanie potasu przez nerki, a ich efekty się sumują. Sartany obniżają też ciśnienie filtracyjne w kłębuszku nerkowym, co może przejściowo pogorszyć czynność nerek i dodatkowo ograniczyć wydalanie potasu. Jest to interakcja farmakodynamiczna, wspólna dla wszystkich sartanów i wszystkich antagonistów aldosteronu, w tym finerenonu i kanrenonu. Nie zależy od metabolizmu ani od drogi wydalania poszczególnych substancji.
Monitorować
- stężenie potasu w surowicy przed włączeniem, w pierwszym tygodniu, po około miesiącu i po każdej zmianie dawki, a potem okresowo
- stężenie kreatyniny i eGFR w tych samych terminach co potas
- ciśnienie tętnicze, w tym objawy niedociśnienia ortostatycznego
- stan nawodnienia, zwłaszcza w czasie infekcji z gorączką, wymiotami lub biegunką
- EKG przy podejrzeniu hiperkaliemii lub objawach zaburzeń rytmu
- inne leki i suplementy podnoszące potas
Kiedy ocena się zmienia
| eGFR ≤ 30pacjent | ryzyko rośnie | Przy ciężkiej niewydolności nerek ryzyko hiperkaliemii jest bardzo duże, a eplerenon i spironolakton są w tej sytuacji przeciwwskazane w ChPL. Finerenonu nie należy włączać przy znacznie obniżonym eGFR zgodnie z ChPL. |
| eGFR ≤ 60pacjent | ryzyko rośnie | Umiarkowane upośledzenie czynności nerek zwiększa ryzyko hiperkaliemii i wymaga mniejszych dawek początkowych antagonisty aldosteronu oraz częstszej kontroli potasu i kreatyniny. |
| wiek ≥ 75pacjent | ryzyko rośnie | U osób w podeszłym wieku częściej występuje ukryte upośledzenie czynności nerek, odwodnienie i wielolekowość, co zwiększa ryzyko ciężkiej hiperkaliemii. |
| Dawka większa niż typowa dawka stosowana w niewydolności sercadawka · antagoniści aldosteronu | ryzyko rośnie | Ryzyko hiperkaliemii rośnie wraz z dawką antagonisty aldosteronu, dlatego w połączeniu z sartanem należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę i zwiększać ją stopniowo pod kontrolą potasu. |
| Włączenie lub zwiększenie dawki jednego leku u pacjenta leczonego już drugimkolejność włączenia · pacjent | inne zalecenie | Największe ryzyko hiperkaliemii i pogorszenia czynności nerek występuje w pierwszych tygodniach po dołączeniu drugiego leku lub zwiększeniu dawki, dlatego potas i kreatyninę należy oznaczyć w pierwszym tygodniu i po około miesiącu. |
Źródła
- Juurlink DN, Mamdani MM, Lee DS, Kopp A, Austin PC, Laupacis A, et al. Rates of hyperkalemia after publication of the Randomized Aldactone Evaluation Study. N Engl J Med. 2004;351(6):543-51. doi: 10.1056/NEJMoa040135. PMID: 15295047.
- Te Riet L, van Esch JH, Roks AJ, van den Meiracker AH, Danser AH. Hypertension: renin-angiotensin-aldosterone system alterations. Circ Res. 2015;116(6):960-75. doi: 10.1161/CIRCRESAHA.116.303587. PMID: 25767283.
Niekorzystna interakcjaAntagoniści aldosteronu (np. eplerenon, spironolakton, kanrenon)+ Pochodne trimetoprimu (np. trimetoprim) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu antagonisty aldosteronu i trimetoprimu (także w postaci kotrimoksazolu) należy w miarę możliwości wybrać inny antybiotyk, a jeśli połączenie jest konieczne – oznaczyć stężenie potasu i kreatyniny przed włączeniem trimetoprimu oraz kontrolować je w pierwszych dniach leczenia.Jeśli przyjmujesz lek z grupy antagonistów aldosteronu i lekarz przepisuje ci antybiotyk z trimetoprimem, powiedz mu o tym przed rozpoczęciem leczenia, bo może zmienić antybiotyk albo zlecić badanie potasu we krwi.opóźniony (dni)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek z grupy antagonistów aldosteronu i lekarz przepisuje ci antybiotyk z trimetoprimem, powiedz mu o tym przed rozpoczęciem leczenia, bo może zmienić antybiotyk albo zlecić badanie potasu we krwi.
Leki takie jak spironolakton, eplerenon czy finerenon oraz antybiotyk trimetoprim (także w połączeniu z sulfametoksazolem) sprawiają, że nerki zatrzymują więcej potasu. Przyjmowane razem mogą za bardzo podnieść poziom potasu we krwi. Zbyt wysoki potas jest groźny dla serca, szczególnie u osób starszych i z chorymi nerkami.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- osłabienie lub drętwienie mięśni
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- wyraźnie wolne tętno
- zawroty głowy lub omdlenie
- nudności i ogólne złe samopoczucie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu antagonisty aldosteronu i trimetoprimu (także w postaci kotrimoksazolu) należy w miarę możliwości wybrać inny antybiotyk, a jeśli połączenie jest konieczne – oznaczyć stężenie potasu i kreatyniny przed włączeniem trimetoprimu oraz kontrolować je w pierwszych dniach leczenia. Szczególną ostrożność trzeba zachować u osób starszych, przy obniżonym eGFR, niewydolności serca, cukrzycy i jednoczesnym stosowaniu inhibitorów konwertazy angiotensyny, sartanów lub suplementów potasu. U pacjentów leczonych eplerenonem lub finerenonem z powodu niewydolności serca albo przewlekłej choroby nerek próg do zmiany antybiotyku powinien być niski. Przy narastającej hiperkaliemii należy odstawić trimetoprim, a w razie potrzeby czasowo wstrzymać antagonistę aldosteronu. Wzrost kreatyniny w trakcie leczenia trimetoprimem warto interpretować ostrożnie, bo częściowo wynika z zahamowania jej wydzielania kanalikowego.
Skutek kliniczny
Połączenie może wywołać ciężką hiperkaliemię z zaburzeniami rytmu serca, a nawet nagłym zgonem, zwłaszcza u osób starszych, z przewlekłą chorobą nerek, niewydolnością serca lub cukrzycą oraz u przyjmujących równocześnie inhibitory konwertazy angiotensyny lub sartany. Ryzyko dotyczy zarówno trimetoprimu stosowanego samodzielnie, jak i kotrimoksazolu, a rośnie przy wysokich dawkach trimetoprimu.
Mechanizm
Trimetoprim blokuje nabłonkowe kanały sodowe w kanaliku dystalnym i cewce zbiorczej nerki, podobnie jak amiloryd, przez co zmniejsza wydalanie potasu z moczem. Antagoniści receptora mineralokortykoidowego – steroidowi (spironolakton, kanrenon, eplerenon) i niesteroidowy finerenon – również ograniczają wydalanie potasu, bo znoszą działanie aldosteronu w tym samym odcinku nefronu. Oba efekty sumują się, więc ryzyko hiperkaliemii dotyczy wszystkich leków obu grup. Trimetoprim dodatkowo hamuje kanalikowe wydzielanie kreatyniny, co może zawyżać jej stężenie w surowicy bez rzeczywistego pogorszenia filtracji.
Monitorować
- stężenie potasu w surowicy przed leczeniem i w pierwszych dniach terapii trimetoprimem
- kreatynina i eGFR
- EKG przy objawach lub istotnym wzroście potasu
- objawy hiperkaliemii: osłabienie mięśni, kołatanie serca, zwolnienie tętna
Kiedy ocena się zmienia
| eGFR ≤ 60pacjent | ryzyko rośnie | Przy obniżonym eGFR wydalanie potasu jest już ograniczone, więc ryzyko ciężkiej hiperkaliemii wyraźnie rośnie. Połączenia należy wtedy unikać, a przy znacznie upośledzonej czynności nerek wybrać inny antybiotyk. |
| wiek ≥ 65pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych połączenie wiąże się z częstszymi hospitalizacjami z powodu hiperkaliemii i nagłymi zgonami. Preferowany jest antybiotyk bez wpływu na wydalanie potasu. |
| Wysoka (np. leczenie pneumocystozy)dawka · pochodne trimetoprimu | ryzyko rośnie | Działanie trimetoprimu podobne do amilorydu zależy od dawki, dlatego przy wysokich dawkach kotrimoksazolu hiperkaliemia pojawia się częściej i szybciej. Wymaga to częstej kontroli potasu lub czasowego wstrzymania antagonisty aldosteronu. |
Niekorzystna interakcjaInhibitory konwertazy (np. ramipryl, peryndopryl, lizynopryl)+ Pochodne trimetoprimu (np. trimetoprim) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora konwertazy i trimetoprimu należy w miarę możliwości wybrać inny antybiotyk, a gdy trimetoprim jest konieczny, oznaczyć potas i kreatyninę przed leczeniem i ponownie po kilku dniach.Jeśli przyjmujesz lek z grupy inhibitorów konwertazy i lekarz przepisał ci trimetoprim, powiedz mu o tym, nie stosuj suplementów potasu ani soli z potasem i zapytaj, czy potrzebne jest badanie potasu we krwi.opóźniony (dni)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek z grupy inhibitorów konwertazy i lekarz przepisał ci trimetoprim, powiedz mu o tym, nie stosuj suplementów potasu ani soli z potasem i zapytaj, czy potrzebne jest badanie potasu we krwi.
Leki na nadciśnienie i serce z grupy inhibitorów konwertazy, takie jak ramipryl, peryndopryl czy enalapryl, przyjmowane razem z antybiotykiem trimetoprimem mogą zbytnio podnieść poziom potasu we krwi. Dotyczy to także popularnego leku łączonego sulfametoksazol z trimetoprimem. Zbyt dużo potasu może zaburzyć pracę serca. Ryzyko jest większe u osób starszych, z chorymi nerkami lub przyjmujących inne leki zatrzymujące potas.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nietypowe osłabienie lub ciężkość mięśni
- mrowienie lub drętwienie rąk, nóg albo wokół ust
- kołatanie serca, nierówne lub bardzo wolne bicie serca
- zawroty głowy lub omdlenie
- wyraźnie mniejsza ilość oddawanego moczu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora konwertazy i trimetoprimu należy w miarę możliwości wybrać inny antybiotyk, a gdy trimetoprim jest konieczny, oznaczyć potas i kreatyninę przed leczeniem i ponownie po kilku dniach. Zasada dotyczy każdego inhibitora konwertazy, w tym ramiprylu, peryndoprylu, enalaprylu, lizynoprylu i kaptoprylu, oraz zarówno trimetoprimu w monoterapii, jak i kotrimoksazolu. Szczególnej ostrożności wymagają pacjenci z obniżonym eGFR, osoby starsze oraz chorzy przyjmujący jednocześnie spironolakton, eplerenon, amiloryd, sartany, suplementy potasu lub zamienniki soli z potasem. Przy dużych dawkach kotrimoksazolu ryzyko hiperkaliemii jest wyraźnie większe i takie połączenie wymaga ścisłego nadzoru. Nie należy dawać pacjentowi suplementów potasu na czas antybiotykoterapii, a pacjenta trzeba pouczyć o objawach hiperkaliemii. Izolowanego, umiarkowanego wzrostu kreatyniny przy prawidłowym potasie nie należy automatycznie traktować jako uszkodzenia nerek.
Skutek kliniczny
Główne ryzyko to hiperkaliemia, która może być ciężka i prowadzić do zaburzeń rytmu serca, a nawet nagłego zgonu sercowego. Ryzyko jest największe u osób starszych, z przewlekłą chorobą nerek, cukrzycą, niewydolnością serca oraz u przyjmujących inne leki podnoszące stężenie potasu. Dotyczy to zarówno samego trimetoprimu, jak i kotrimoksazolu (sulfametoksazol z trimetoprimem). Może dojść także do wzrostu kreatyniny i ostrego uszkodzenia nerek, zwłaszcza przy odwodnieniu.
Mechanizm
Trimetoprim w kanaliku dystalnym i cewce zbiorczej blokuje nabłonkowy kanał sodowy, podobnie jak amiloryd, i przez to zmniejsza wydalanie potasu z moczem. Inhibitory konwertazy zmniejszają wytwarzanie angiotensyny II i wydzielanie aldosteronu, co również ogranicza wydalanie potasu przez nerki. Oba działania się sumują i prowadzą do zatrzymania potasu w organizmie. Jest to efekt farmakodynamiczny wspólny dla wszystkich inhibitorów konwertazy, niezależny od budowy, szlaku metabolizmu czy drogi wydalania konkretnej substancji, dlatego brak części par w bazach wynika z braku danych, a nie z innego zachowania leku. Trimetoprim hamuje też wydzielanie kanalikowe kreatyniny, przez co stężenie kreatyniny może wzrosnąć bez rzeczywistego pogorszenia filtracji kłębuszkowej.
Monitorować
- stężenie potasu w surowicy przed leczeniem i po kilku dniach stosowania trimetoprimu
- kreatynina i eGFR
- objawy hiperkaliemii – osłabienie mięśni, mrowienia, zaburzenia rytmu serca
- EKG przy podwyższonym potasie lub objawach ze strony serca
- stan nawodnienia, zwłaszcza u osób starszych
Kiedy ocena się zmienia
| eGFR ≤ 30pacjent | ryzyko rośnie | Przy ciężkiej niewydolności nerek ryzyko hiperkaliemii jest duże i należy unikać połączenia, wybierając antybiotyk niewpływający na wydalanie potasu, a gdy to niemożliwe, kontrolować potas bardzo często. |
| wiek ≥ 65pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych hiperkaliemia i nagłe zdarzenia sercowe przy tym połączeniu występują częściej, dlatego preferuje się inny antybiotyk albo kontrolę potasu w ciągu kilku dni od włączenia. |
| Duża dawka lecznicza kotrimoksazoludawka · pochodne trimetoprimu | ryzyko rośnie | Przy dużych dawkach kotrimoksazolu, stosowanych na przykład w leczeniu pneumocystozy, ryzyko hiperkaliemii znacznie rośnie i potas należy kontrolować regularnie przez cały czas leczenia. |
| Niska dawka profilaktycznadawka · pochodne trimetoprimu | ryzyko maleje | Przy niskiej dawce profilaktycznej trimetoprimu ryzyko jest mniejsze, ale u osób z chorobą nerek lub przyjmujących inne leki oszczędzające potas nadal warto okresowo kontrolować potas. |
Niekorzystna interakcjaSartany (np. telmisartan, kandesartan cyleksetyl, walsartan)+ Inhibitory konwertazy (np. ramipryl, peryndopryl, lizynopryl) klasaJednoczesnego stosowania sartanu i inhibitora konwertazy należy unikać, ponieważ podwójna blokada układu renina–angiotensyna–aldosteron zwiększa ryzyko hiperkaliemii, niedociśnienia i uszkodzenia nerek bez dodatkowej korzyści klinicznej.Jeśli przyjmujesz jednocześnie sartan i inhibitor konwertazy, jak najszybciej skonsultuj to z lekarzem, ale nie odstawiaj żadnego z leków samodzielnie.opóźniony (dni)rozległe badania
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz jednocześnie sartan i inhibitor konwertazy, jak najszybciej skonsultuj to z lekarzem, ale nie odstawiaj żadnego z leków samodzielnie.
Sartany, na przykład telmisartan, walsartan albo losartan, oraz inhibitory konwertazy, na przykład ramipryl, peryndopryl albo enalapryl, obniżają ciśnienie w bardzo podobny sposób. Przyjmowane razem zwykle nie dają lepszego efektu, a mogą zbyt mocno obniżyć ciśnienie, podnieść poziom potasu we krwi i zaszkodzić nerkom. Czasem lekarz specjalista celowo łączy te leki, na przykład w niewydolności serca, ale wtedy potrzebne są regularne badania krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- osłabienie lub drętwienie mięśni
- kołatanie serca albo nierówne bicie serca
- zawroty głowy przy wstawaniu lub omdlenie
- wyraźnie mniejsza ilość oddawanego moczu
- obrzęk twarzy, warg, języka lub gardła – wymaga natychmiastowej pomocy
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania sartanu i inhibitora konwertazy należy unikać, ponieważ podwójna blokada układu renina–angiotensyna–aldosteron zwiększa ryzyko hiperkaliemii, niedociśnienia i uszkodzenia nerek bez dodatkowej korzyści klinicznej[1]. Zwykle należy pozostawić jeden lek z tych grup w optymalnej dawce i w razie potrzeby dołączyć lek z innej grupy. Połączenie można rozważyć wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach pod nadzorem specjalisty, na przykład w niewydolności serca z obniżoną frakcją wyrzutową u pacjenta, który nie może przyjmować antagonisty receptora mineralokortykoidowego, przy czym w tym wskazaniu badano głównie kandesartan cyleksetyl i walsartan[2]. U pacjentów z nefropatią cukrzycową połączenia nie należy stosować. Jeśli połączenie jest kontynuowane, trzeba regularnie kontrolować potas, kreatyninę i ciśnienie tętnicze oraz unikać dodatkowych leków podnoszących potas, takich jak spironolakton, eplerenon, amiloryd, preparaty potasu, zamienniki soli z potasem i trimetoprim, a także niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Walsartanu w postaci złożonej z sakubitrylem nie wolno łączyć z żadnym inhibitorem konwertazy.
Skutek kliniczny
Podwójna blokada zwiększa ryzyko hiperkaliemii, objawowego niedociśnienia z omdleniami oraz ostrego uszkodzenia nerek[1]. Duże badania kliniczne nie wykazały przy tym korzyści w zmniejszeniu śmiertelności ani zdarzeń sercowo-naczyniowych w porównaniu z monoterapią[1]. W nefropatii cukrzycowej połączenia nie należy stosować[3]. Ryzyko jest największe u osób starszych, odwodnionych, z przewlekłą chorobą nerek, cukrzycą lub niewydolnością serca oraz u przyjmujących inne leki podnoszące stężenie potasu.
Mechanizm
Sartany blokują receptor AT1 dla angiotensyny II, a inhibitory konwertazy hamują powstawanie angiotensyny II, więc oba leki działają na ten sam układ renina–angiotensyna–aldosteron. Łączne podanie daje podwójną blokadę tego układu. Nasila to spadek wydzielania aldosteronu, co prowadzi do zatrzymania potasu. Nasila też rozkurcz tętniczki odprowadzającej kłębuszka, co obniża ciśnienie filtracji i może zmniejszyć przesączanie kłębuszkowe. Dodatkowo addytywnie obniża ciśnienie tętnicze. Interakcja nie zależy od metabolizmu ani transportu leków, dlatego dotyczy jednakowo wszystkich sartanów i wszystkich inhibitorów konwertazy.
Monitorować
- stężenie potasu w surowicy przed włączeniem, w ciągu 1–2 tygodni od włączenia lub zmiany dawki, następnie okresowo
- kreatynina i eGFR w tym samym rytmie co potas
- ciśnienie tętnicze, w tym pomiar w pozycji stojącej u osób starszych
- objawy odwodnienia przy biegunce, wymiotach lub gorączce
Kiedy ocena się zmienia
| Walsartan w połączeniu z sakubitrylempostać · sartany | ryzyko rośnie | Połączenie sakubitrylu z walsartanem z inhibitorem konwertazy jest przeciwwskazane w ChPL z powodu ryzyka obrzęku naczynioruchowego. Przy zamianie inhibitora konwertazy na sakubitryl z walsartanem trzeba zachować co najmniej 36 godzin przerwy od ostatniej dawki inhibitora konwertazy i tak samo przy zamianie w drugą stronę. |
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Przy obniżonym eGFR ryzyko hiperkaliemii i dalszego pogorszenia czynności nerek jest wyraźnie większe. Podwójnej blokady należy unikać, a w nefropatii cukrzycowej nie stosować jej wcale. Jeśli specjalista ją utrzymuje, potas i kreatynina wymagają częstszej kontroli. |
| wiek ≥ 75 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują odwodnienie, upośledzona czynność nerek i niedociśnienie ortostatyczne, co zwiększa ryzyko upadków, hiperkaliemii i ostrego uszkodzenia nerek. |
Źródła
- Yusuf S, Teo KK, Pogue J, Dyal L, Copland I, Schumacher H, et al. Telmisartan, ramipril, or both in patients at high risk for vascular events. N Engl J Med. 2008;358(15):1547-59. doi: 10.1056/NEJMoa0801317. PMID: 18378520.
- McMurray JJ, Ostergren J, Swedberg K, Granger CB, Held P, Michelson EL, et al. Effects of candesartan in patients with chronic heart failure and reduced left-ventricular systolic function taking angiotensin-converting-enzyme inhibitors: the CHARM-Added trial. Lancet. 2003;362(9386):767-71. doi: 10.1016/S0140-6736(03)14283-3. PMID: 13678869.
- Fried LF, Emanuele N, Zhang JH, Brophy M, Conner TA, Duckworth W, et al. Combined angiotensin inhibition for the treatment of diabetic nephropathy. N Engl J Med. 2013;369(20):1892-903. doi: 10.1056/NEJMoa1303154. PMID: 24206457.
Interakcja nieistotna klinicznieSartany (np. telmisartan, kandesartan cyleksetyl, walsartan)+ Odtrutki (np. sugammadeks, nalokson, flumazenil) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu sartanu i leku stosowanego jako odtrutka zwykle nie trzeba zmieniać leczenia ani przerywać przyjmowania sartanu.Jeśli przyjmujesz sartan i dostajesz lek stosowany jako odtrutka, nie odstawiaj leku na ciśnienie na własną rękę i powiedz lekarzowi lub farmaceucie o wszystkich lekach, które bierzesz, zwłaszcza gdy masz przyjmować jodek potasu dłużej niż jeden dzień.opóźniony (dni)teoretyczne
Interakcja nieistotna klinicznie
Jeśli przyjmujesz sartan i dostajesz lek stosowany jako odtrutka, nie odstawiaj leku na ciśnienie na własną rękę i powiedz lekarzowi lub farmaceucie o wszystkich lekach, które bierzesz, zwłaszcza gdy masz przyjmować jodek potasu dłużej niż jeden dzień.
Większość leków stosowanych jako odtrutki, na przykład nalokson czy flumazenil, nie wpływa na działanie sartanów, takich jak losartan, walsartan czy telmisartan. Wyjątkiem jest jodek potasu, który zawiera potas, a sartany sprawiają, że nerki wydalają mniej potasu. Jedna tabletka jodku potasu podana w ramach ochrony przed promieniowaniem jest bezpieczna, ale przyjmowanie go przez kilka dni może podnieść poziom potasu we krwi, zwłaszcza gdy masz chore nerki.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- osłabienie mięśni lub uczucie ciężkich nóg
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- mrowienie lub drętwienie rąk i ust
- nudności i ogólne złe samopoczucie
- zawroty głowy lub omdlenie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu sartanu i leku stosowanego jako odtrutka zwykle nie trzeba zmieniać leczenia ani przerywać przyjmowania sartanu. Wyjątkiem jest jodek potasu – jednorazowa dawka w ramach profilaktyki jodowej nie wymaga modyfikacji leczenia, natomiast przy wielokrotnym podawaniu jodku potasu u pacjenta przyjmującego telmisartan, walsartan, losartan lub inny sartan należy kontrolować stężenie potasu w surowicy i czynność nerek. U pacjentów z przewlekłą chorobą nerek, odwodnionych lub przyjmujących dodatkowo leki moczopędne oszczędzające potas, suplementy potasu albo inhibitory ACE kontrola potasu powinna być wykonana wcześniej i częściej. Odtrutki podawane w warunkach szpitalnych, takie jak protamina czy tiosiarczan sodu, mogą przejściowo obniżać ciśnienie tętnicze, co u pacjenta przyjmującego sartan wymaga standardowego monitorowania ciśnienia w trakcie podania.
Skutek kliniczny
Dla większości par sartanu z odtrutką nie oczekuje się klinicznie istotnej interakcji. Przy jednoczesnym stosowaniu sartanu i jodku potasu możliwa jest hiperkaliemia, której ryzyko jest małe przy jednorazowej dawce profilaktycznej jodku potasu, a rośnie przy wielokrotnym podawaniu, w przewlekłej chorobie nerek, w niewydolności serca, w odwodnieniu oraz przy jednoczesnym stosowaniu innych leków podnoszących stężenie potasu. Ciężka hiperkaliemia może wywołać zaburzenia rytmu serca i osłabienie mięśni.
Mechanizm
Grupa odtrutek nie ma wspólnego mechanizmu działania, dlatego nie istnieje interakcja wspólna dla wszystkich par sartanu z odtrutką. Jedyny mechanizm klinicznie uzasadniony dotyczy jodku potasu. Sartany blokują receptor AT1 angiotensyny II, co zmniejsza wydzielanie aldosteronu i nerkowe wydalanie potasu. Jodek potasu wnosi dodatkowy ładunek potasu, więc oba czynniki sumują się w kierunku wzrostu stężenia potasu w surowicy. Mechanizm ten jest wspólny dla wszystkich sartanów z listy.
Monitorować
- stężenie potasu w surowicy przy wielokrotnym podawaniu jodku potasu
- stężenie kreatyniny i eGFR u pacjentów z grup ryzyka hiperkaliemii
- EKG w razie stwierdzenia hiperkaliemii lub objawów zaburzeń rytmu
- ciśnienie tętnicze podczas dożylnego podawania odtrutek w szpitalu
Kiedy ocena się zmienia
| Jednorazowa dawka profilaktyczna jodku potasudawka · odtrutki | ryzyko maleje | Pojedyncza dawka jodku potasu stosowana w profilaktyce jodowej wnosi niewielką ilość potasu i u pacjenta z prawidłową czynnością nerek nie wymaga kontroli potasu ani zmiany leczenia sartanem. |
| Kilka dni podawania jodku potasuczas leczenia · odtrutki | ryzyko rośnie | Wielokrotne podawanie jodku potasu, na przykład w przygotowaniu do zabiegu na tarczycy lub w leczeniu przełomu tarczycowego, zwiększa ryzyko hiperkaliemii u pacjenta przyjmującego sartan i wymaga kontroli stężenia potasu w surowicy oraz czynności nerek. |
| eGFR ≤ 30pacjent | ryzyko rośnie | W zaawansowanej przewlekłej chorobie nerek wydalanie potasu jest ograniczone, dlatego nawet krótkotrwałe podawanie jodku potasu pacjentowi przyjmującemu sartan wymaga oznaczenia potasu przed podaniem i w trakcie leczenia. |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.