Interakcje / Agoniści dopaminy / Agoniści dopaminy i inhibitory dehydrogenazy izocytrynianowej
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Przy jednoczesnym stosowaniu agonisty dopaminy i iwosydenibu kontroluj EKG z oceną QTc oraz stężenie potasu i magnezu, a zaburzenia elektrolitowe wyrównuj przed włączeniem leczenia i w jego trakcie.
Jeśli przyjmujesz lek na chorobę Parkinsona razem z iwosydenibem, chodź na zalecane badania EKG i krwi, a nowe leki, także na mdłości, przyjmuj dopiero po rozmowie z lekarzem lub farmaceutą.
Interakcja klasy Agoniści dopaminy + inhibitory dehydrogenazy izocytrynianowej
Opis dotyczy wszystkich leków z obu grup, poza wyjątkami wymienionymi niżej.
- Agoniści dopaminy
- ropinirol, pramipeksol, rotygotyna, apomorfina, pirybedyl
- Inhibitory dehydrogenazy izocytrynianowej
- iwosydenib
Wyjątki – te leki zachowują się inaczej
- ropinirol – Ropinirol nie wydłuża w istotny sposób odstępu QT, a jego metabolizm przez CYP1A2 nie zależy od indukcji CYP3A4 przez iwosydenib. Ryzyko połączenia nie przekracza ryzyka samego iwosydenibu, więc wystarczy standardowa kontrola EKG zalecana przy iwosydenibie.
- pramipeksol – Pramipeksol jest wydalany przez nerki głównie w postaci niezmienionej i nie wydłuża w istotny sposób odstępu QT. Nie ma podstaw do interakcji farmakokinetycznej ani do sumowania działania na QT.
- rotygotyna – Rotygotyna w dawkach terapeutycznych nie wydłuża odstępu QT i jest metabolizowana wieloma szlakami, głównie przez sprzęganie. Indukcja CYP3A4 przez iwosydenib nie powinna istotnie zmieniać jej stężenia.
Niekorzystna interakcjaAgoniści dopaminy (np. apomorfina, pirybedyl)+ Inhibitory dehydrogenazy izocytrynianowej (np. iwosydenib) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu agonisty dopaminy i iwosydenibu kontroluj EKG z oceną QTc oraz stężenie potasu i magnezu, a zaburzenia elektrolitowe wyrównuj przed włączeniem leczenia i w jego trakcie.Jeśli przyjmujesz lek na chorobę Parkinsona razem z iwosydenibem, chodź na zalecane badania EKG i krwi, a nowe leki, także na mdłości, przyjmuj dopiero po rozmowie z lekarzem lub farmaceutą.nieznanyteoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek na chorobę Parkinsona razem z iwosydenibem, chodź na zalecane badania EKG i krwi, a nowe leki, także na mdłości, przyjmuj dopiero po rozmowie z lekarzem lub farmaceutą.
Niektóre leki na chorobę Parkinsona, zwłaszcza apomorfina, oraz iwosydenib stosowany w leczeniu nowotworów mogą zaburzać pracę serca w podobny sposób. Przyjmowane razem mogą zwiększać ryzyko groźnych zaburzeń rytmu. Ryzyko rośnie przy biegunce lub wymiotach, bo organizm traci wtedy potas i magnez. Ropinirol, pramipeksol i rotygotyna mają mniejsze znaczenie w tym połączeniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca albo nierówne bicie serca
- omdlenie lub uczucie, że zaraz zemdlejesz
- silne zawroty głowy, zwłaszcza przy wstawaniu
- nasilona biegunka lub wymioty trwające dłużej niż dobę
- skurcze mięśni lub duże osłabienie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu agonisty dopaminy i iwosydenibu kontroluj EKG z oceną QTc oraz stężenie potasu i magnezu, a zaburzenia elektrolitowe wyrównuj przed włączeniem leczenia i w jego trakcie. Najwięcej ostrożności wymaga apomorfina. Jeśli to możliwe, zastąp ją agonistą dopaminy bez wpływu na QT albo optymalizacją lewodopy. Jeśli apomorfina jest niezbędna, wykonaj EKG przed skojarzeniem i po każdym zwiększeniu dawki któregokolwiek leku. Przy QTc powyżej 480 ms wstrzymaj iwosydenib zgodnie z zasadami jego dawkowania i skonsultuj z hematologiem lub onkologiem. Nie dokładaj innych leków wydłużających QT, zwłaszcza przeciwwymiotnych, takich jak ondansetron i domperydon. Ondansetronu nie łączy się z apomorfiną.
Skutek kliniczny
Największym zagrożeniem jest addytywne wydłużenie odstępu QTc z ryzykiem częstoskurczu typu torsade de pointes, omdleń i nagłego zgonu sercowego. Ryzyko jest największe przy apomorfinie w dużych dawkach lub we wlewie ciągłym, przy zaburzeniach elektrolitowych oraz gdy pacjent dostaje jeszcze inne leki wydłużające QT, na przykład przeciwwymiotne.
Mechanizm
Iwosydenib wydłuża odstęp QTc zależnie od stężenia. Apomorfina także wydłuża odstęp QT, zwłaszcza w dużych dawkach. Przy jednoczesnym stosowaniu ich działanie na repolaryzację komór może się sumować. Ryzyko zwiększają biegunka i wymioty, które są częste przy iwosydenibie i mogą obniżać potas i magnez. Dodatkowo agoniści dopaminy wywołują niedociśnienie ortostatyczne i bradykardię, co zwiększa podatność na zaburzenia rytmu. Interakcja farmakokinetyczna nie ma istotnego znaczenia, bo apomorfina jest metabolizowana głównie przez sprzęganie, a nie przez CYP3A4, który indukuje iwosydenib. Interakcja nie jest wspólna dla całej klasy. Dotyczy przede wszystkim apomorfiny, a ropinirol, pramipeksol i rotygotyna nie wykazują istotnego działania na QT.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed skojarzeniem, po zmianie dawki i okresowo w trakcie leczenia
- stężenie potasu, magnezu i wapnia w surowicy
- ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej
- częstość akcji serca
- biegunka i wymioty jako przyczyna zaburzeń elektrolitowych
- kołatania serca, zawroty głowy, omdlenia
Kiedy ocena się zmienia
| Apomorfina we wlewie podskórnym ciągłympostać · agoniści dopaminy | ryzyko rośnie | Wlew ciągły apomorfiny daje duże i stałe stężenia leku, co zwiększa ryzyko addytywnego wydłużenia QTc. Wymaga to częstszej kontroli EKG i elektrolitów. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroby serca, bradykardia, zaburzenia elektrolitowe i niedociśnienie ortostatyczne, co zwiększa ryzyko arytmii przy skojarzeniu. |
Alkohol przy tych lekach
Agoniści dopaminy a alkohol: brak opisu w bazie.
Inhibitory dehydrogenazy izocytrynianowej a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 93
Połączenie przeciwwskazaneBenzamidy (np. amisulpryd, tiapryd, sulpiryd)+ Agoniści dopaminy (np. ropinirol, pramipeksol, rotygotyna) klasaNależy unikać jednoczesnego stosowania benzamidu i agonisty dopaminy, ponieważ leki te wzajemnie znoszą swoje działanie.Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy benzamidów i lek naśladujący działanie dopaminy, nie odstawiaj żadnego z nich samodzielnie, tylko jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem o zmianie leczenia.szybki (godziny)rozległe badania
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy benzamidów i lek naśladujący działanie dopaminy, nie odstawiaj żadnego z nich samodzielnie, tylko jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem o zmianie leczenia.
Leki z grupy benzamidów, takie jak amisulpryd, sulpiryd i tiapryd, blokują w mózgu działanie dopaminy. Leki takie jak ropinirol, pramipeksol, rotygotyna, apomorfina czy pirybedyl działają odwrotnie, czyli naśladują dopaminę. Gdy przyjmujesz je razem, każdy z nich osłabia działanie drugiego. Może to nasilić objawy choroby Parkinsona lub zespołu niespokojnych nóg albo spowodować powrót objawów, na które przyjmujesz lek uspokajający lub przeciwpsychotyczny.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nasilone drżenie, sztywność mięśni lub spowolnienie ruchów
- trudności z chodzeniem, potykanie się lub upadki
- nasilenie nieprzyjemnych doznań i potrzeby poruszania nogami wieczorem i w nocy
- powrót lub nasilenie niepokoju, omamów albo dziwnych myśli
- kołatanie serca, omdlenie lub silne zawroty głowy
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Należy unikać jednoczesnego stosowania benzamidu i agonisty dopaminy, ponieważ leki te wzajemnie znoszą swoje działanie. U chorego z chorobą Parkinsona, który wymaga leczenia przeciwpsychotycznego, zamiast amisulprydu, sulpirydu lub tiaprydu należy rozważyć kwetiapinę albo klozapinę w małej dawce przy zachowaniu wymaganej kontroli morfologii. Jeśli benzamid stosowano jako lek przeciwwymiotny lub uspokajający, warto zastąpić go lekiem nieblokującym ośrodkowych receptorów dopaminowych. U chorego z psychozą, u którego rozważa się włączenie ropinirolu lub pramipeksolu z powodu zespołu niespokojnych nóg, lepszym wyborem bywa pregabalina lub gabapentyna. Gdy połączenia nie da się uniknąć, należy stosować najmniejsze skuteczne dawki i ściśle obserwować zarówno objawy ruchowe, jak i psychiczne. Przy apomorfinie trzeba dodatkowo pamiętać, że zarówno ona, jak i amisulpryd mogą wydłużać odstęp QT.
Skutek kliniczny
U chorego z chorobą Parkinsona lub zespołem niespokojnych nóg benzamid może nasilić objawy ruchowe, czyli spowolnienie, sztywność, drżenie i zaburzenia chodu, a także objawy zespołu niespokojnych nóg. U chorego leczonego z powodu psychozy agonista dopaminy może osłabić działanie przeciwpsychotyczne i sprzyjać nawrotowi omamów, urojeń lub pobudzenia. Agonista może też osłabić hamowanie wydzielania prolaktyny, a benzamid zniweczyć działanie agonisty obniżające prolaktynę[1]. W efekcie oba leki działają słabiej, niż wynikałoby z ich dawek, a próby zwiększania dawek nasilają działania niepożądane każdego z nich.
Mechanizm
Benzamidy (amisulpryd, sulpiryd, tiapryd) są wybiórczymi antagonistami receptorów dopaminowych D2 i D3, a agoniści dopaminy (ropinirol, pramipeksol, rotygotyna, apomorfina, pirybedyl) pobudzają te same receptory[1]. Oba rodzaje leków konkurują o te same miejsca wiązania, więc ich działanie znosi się wzajemnie. Benzamid blokuje działanie przeciwparkinsonowskie agonisty w prążkowiu, a agonista osłabia działanie przeciwpsychotyczne benzamidu w układzie mezolimbicznym. Mechanizm wynika z budowy receptorowej obu grup i dotyczy wszystkich wymienionych leków.
Monitorować
- nasilenie objawów parkinsonowskich (spowolnienie, sztywność, drżenie, zaburzenia chodu i upadki)
- nawrót lub nasilenie objawów psychotycznych (omamy, urojenia, pobudzenie)
- nasilenie objawów zespołu niespokojnych nóg
- stężenie prolaktyny przy objawach hiperprolaktynemii
- EKG z oceną odstępu QT przy połączeniu amisulprydu z apomorfiną lub przy innych czynnikach ryzyka
- czynność nerek przed dawkowaniem benzamidu
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych, zwłaszcza z otępieniem lub chorobą Parkinsona, wrażliwość na blokadę receptorów dopaminowych jest większa, a ryzyko pogorszenia sprawności ruchowej i upadków wyraźnie rośnie. |
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Benzamidy są wydalane głównie przez nerki, dlatego przy upośledzonej czynności nerek ich stężenie i siła blokady receptorów dopaminowych rosną, co nasila antagonizm wobec agonisty dopaminy. Dawkę benzamidu należy dostosować do czynności nerek. |
| Dawka przeciwpsychotycznadawka · benzamidy | ryzyko rośnie | Im większa dawka benzamidu, tym silniejsza blokada receptorów D2 w prążkowiu i tym większe ryzyko znoszenia działania agonisty dopaminy. Małe dawki stosowane objawowo również mogą pogorszyć stan chorego z chorobą Parkinsona, więc nie wykluczają interakcji. |
Źródła
- Samuels ER, Hou RH, Langley RW, Szabadi E, Bradshaw CM. Comparison of pramipexole and amisulpride on alertness, autonomic and endocrine functions in healthy volunteers. Psychopharmacology (Berl). 2006;187(4):498-510. doi: 10.1007/s00213-006-0443-y. PMID: 16802163.
Połączenie przeciwwskazanePochodne difenylometanu (np. hydroksyzyna)+ Inhibitory dehydrogenazy izocytrynianowej (np. iwosydenib) klasaPochodnej difenylometanu nie należy stosować razem z inhibitorem dehydrogenazy izocytrynianowej, bo połączenie jest przeciwwskazane z powodu sumowania się wydłużenia odstępu QT.Nie przyjmuj hydroksyzyny razem z iwosydenibem i jak najszybciej powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie onkologiczne, jeśli masz przepisane oba leki.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj hydroksyzyny razem z iwosydenibem i jak najszybciej powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie onkologiczne, jeśli masz przepisane oba leki.
Hydroksyzyna, stosowana na lęk, świąd lub problemy ze snem, i iwosydenib, lek przeciwnowotworowy, mogą zaburzać rytm serca. Przyjmowane razem znacznie zwiększają ryzyko groźnej arytmii, która może prowadzić do omdlenia, a nawet zatrzymania krążenia. Dlatego tych leków nie łączy się ze sobą. Lekarz może zastąpić hydroksyzynę innym lekiem, który nie wpływa na serce.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub uczucie nierównego bicia serca
- nagłe zawroty głowy
- omdlenie lub uczucie bliskiego omdlenia
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- drgawki
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Pochodnej difenylometanu nie należy stosować razem z inhibitorem dehydrogenazy izocytrynianowej, bo połączenie jest przeciwwskazane z powodu sumowania się wydłużenia odstępu QT. U pacjenta leczonego iwosydenibem hydroksyzynę trzeba zastąpić lekiem, który nie wydłuża QT, dobranym do wskazania (świąd, lęk, bezsenność). Jeżeli pacjent przyjmował hydroksyzynę przed włączeniem iwosydenibu, należy ją odstawić przed rozpoczęciem terapii. Przy leczeniu iwosydenibem trzeba regularnie oceniać EKG i wyrównywać niedobory potasu i magnezu.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko wydłużenia odstępu QT i komorowych zaburzeń rytmu, w tym częstoskurczu torsade de pointes, który może prowadzić do omdleń i nagłego zgonu sercowego. Ryzyko rośnie u osób starszych, przy hipokaliemii lub hipomagnezemii, bradykardii, chorobach serca i przy innych lekach wydłużających QT. Przyspieszona eliminacja hydroksyzyny może dodatkowo osłabić jej działanie przeciwlękowe i przeciwświądowe.
Mechanizm
Hydroksyzyna i iwosydenib wydłużają odstęp QT, bo hamują repolaryzację komór serca. Przy jednoczesnym stosowaniu ich działanie się sumuje. Iwosydenib indukuje CYP3A4, więc może też przyspieszać przemiany hydroksyzyny i osłabiać jej działanie. To jednak ma mniejsze znaczenie niż ryzyko zaburzeń rytmu. W obu grupach jest po jednym leku dostępnym w Polsce, więc interakcja dotyczy całej klasy.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed włączeniem iwosydenibu i regularnie w pierwszych tygodniach leczenia
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- objawy zaburzeń rytmu serca (kołatanie, zawroty głowy, omdlenia)
- przegląd pozostałych leków wydłużających QT (np. ondansetron, azolowe leki przeciwgrzybicze, fluorochinolony)
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych ryzyko wydłużenia QT i arytmii jest większe z powodu częstszych chorób serca, zaburzeń elektrolitowych i wolniejszej eliminacji hydroksyzyny. |
| Duża dawkadawka · pochodne difenylometanu | ryzyko rośnie | Ryzyko wydłużenia QT przez hydroksyzynę rośnie wraz z dawką, więc większe dawki dodatkowo zwiększają zagrożenie przy łączeniu z iwosydenibem. |
| eGFR ≤ 50pacjent | ryzyko rośnie | Przy niewydolności nerek wydalanie czynnego metabolitu hydroksyzyny jest wolniejsze, a zaburzenia elektrolitowe częstsze, co zwiększa ryzyko arytmii. |
Połączenie przeciwwskazanePochodne hydantoiny (np. fenytoina)+ Inhibitory dehydrogenazy izocytrynianowej (np. iwosydenib) klasaPochodnej hydantoiny nie łączy się z inhibitorem dehydrogenazy izocytrynianowej, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane.Nie łącz leku na padaczkę z grupy fenytoiny z iwosydenibem i powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie nowotworu o wszystkich lekach przeciwpadaczkowych, ale żadnego z nich nie odstawiaj samodzielnie.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie łącz leku na padaczkę z grupy fenytoiny z iwosydenibem i powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie nowotworu o wszystkich lekach przeciwpadaczkowych, ale żadnego z nich nie odstawiaj samodzielnie.
Fenytoina, lek na padaczkę, przyspiesza rozkład iwosydenibu w organizmie. Przez to lek przeciwnowotworowy może przestać działać i choroba może się nasilić. Iwosydenib może też osłabiać działanie fenytoiny i zwiększać ryzyko napadów. Tych leków nie stosuje się razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nawrót lub nasilenie objawów choroby, takich jak osłabienie, gorączka, częste infekcje, siniaki albo krwawienia
- napad padaczkowy lub częstsze napady niż zwykle
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Pochodnej hydantoiny nie łączy się z inhibitorem dehydrogenazy izocytrynianowej, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane. U pacjenta przyjmującego fenytoinę przed rozpoczęciem leczenia iwosydenibem trzeba w porozumieniu z neurologiem zamienić ją na lek przeciwpadaczkowy, który nie indukuje CYP3A4. Przykłady to lewetyracetam, lakozamid albo gabapentyna. Indukcja enzymów ustępuje stopniowo, przez kilka tygodni po odstawieniu fenytoiny. Dlatego iwosydenib należy włączać z odpowiednim odstępem, zgodnie z decyzją hematologa lub onkologa. Po zmianie leczenia przeciwpadaczkowego trzeba kontrolować napady i stężenie nowego leku, jeśli jest to wskazane.
Skutek kliniczny
Spadek stężenia inhibitora dehydrogenazy izocytrynianowej może osłabić lub znieść jego działanie przeciwnowotworowe. Grozi to brakiem odpowiedzi na leczenie albo nawrotem choroby nowotworowej, na przykład ostrej białaczki szpikowej. Możliwy jest też spadek stężenia fenytoiny i gorsza kontrola napadów padaczkowych.
Mechanizm
Pochodne hydantoiny są silnymi induktorami enzymów wątrobowych, zwłaszcza CYP3A4. Inhibitory dehydrogenazy izocytrynianowej są metabolizowane głównie przez CYP3A4. Indukcja przyspiesza więc ich eliminację i znacznie obniża stężenie w osoczu. Iwosydenib sam indukuje CYP3A4 i in vitro także CYP2C9, przez co może dodatkowo obniżać stężenie fenytoiny. Ten efekt ma jednak mniejsze znaczenie kliniczne. Interakcja wynika z właściwości obu grup i dotyczy wszystkich dostępnych w Polsce leków z tych grup.
Monitorować
- odpowiedź na leczenie przeciwnowotworowe (morfologia krwi, ocena hematologiczna)
- kontrola napadów padaczkowych po zmianie leku przeciwpadaczkowego
- stężenie fenytoiny, jeśli połączenia nie dało się uniknąć
- EKG (odstęp QT) zgodnie z zasadami leczenia iwosydenibem
Kiedy ocena się zmienia
| Kilka tygodni od odstawienia fenytoinyodstep · pochodne hydantoiny | inne zalecenie | Indukcja CYP3A4 wygasa stopniowo po odstawieniu fenytoiny. Włączenie iwosydenibu tuż po zamianie leku przeciwpadaczkowego nadal grozi obniżeniem jego stężenia. Termin rozpoczęcia leczenia należy uzgodnić z lekarzem prowadzącym. |
Połączenie przeciwwskazaneProkinetyki (np. metoklopramid)+ Agoniści dopaminy (np. ropinirol, pramipeksol, rotygotyna) klasaProkinetyku blokującego ośrodkowe receptory dopaminowe nie łączy się z agonistą dopaminy, bo znosi jego działanie i może nasilić objawy choroby Parkinsona lub zespołu niespokojnych nóg.Jeśli przyjmujesz lek na chorobę Parkinsona lub zespół niespokojnych nóg, nie bierz leku na nudności ani leku przyspieszającego trawienie bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą, bo może on osłabić twoje leczenie.szybki (godziny)rozległe badania
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek na chorobę Parkinsona lub zespół niespokojnych nóg, nie bierz leku na nudności ani leku przyspieszającego trawienie bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą, bo może on osłabić twoje leczenie.
Niektóre leki na nudności i na przyspieszenie trawienia, przede wszystkim metoklopramid, działają odwrotnie niż leki na chorobę Parkinsona i zespół niespokojnych nóg, takie jak ropinirol, pramipeksol, rotygotyna, apomorfina czy pirybedyl. Przez to lek na Parkinsona przestaje dobrze działać i objawy mogą wyraźnie się nasilić. Mogą też pojawić się mimowolne ruchy lub sztywność mięśni. Istnieją leki na nudności, które można bezpiecznie przyjmować razem z lekami na Parkinsona.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- większe spowolnienie ruchów, sztywność lub drżenie niż zwykle
- częstsze lub dłuższe okresy, gdy lek na Parkinsona „nie działa”
- powrót nieprzyjemnych odczuć i niepokoju w nogach wieczorem lub w nocy
- mimowolne ruchy, skurcze mięśni twarzy lub szyi, wewnętrzny niepokój i potrzeba ciągłego ruchu
- kołatanie serca, omdlenie lub zawroty głowy
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Prokinetyku blokującego ośrodkowe receptory dopaminowe nie łączy się z agonistą dopaminy, bo znosi jego działanie i może nasilić objawy choroby Parkinsona lub zespołu niespokojnych nóg. Metoklopramid jest przeciwwskazany u pacjentów przyjmujących ropinirol, pramipeksol, rotygotynę, apomorfinę lub pirybedyl, także jednorazowo w leczeniu nudności. Do łagodzenia nudności u tych pacjentów stosuje się domperydon, który słabo przenika do mózgu, po ocenie ryzyka wydłużenia odstępu QT. Itopryd można rozważyć jako prokinetyk, obserwując skuteczność leczenia. Cyzapryd nie znosi działania agonistów dopaminy, ale z apomorfiną sumuje działanie wydłużające QT, więc tego połączenia należy unikać.
Skutek kliniczny
Osłabienie lub utrata kontroli objawów choroby Parkinsona, czyli nasilenie spowolnienia ruchowego, sztywności i drżenia, wydłużenie okresów „off”, a także nawrót objawów zespołu niespokojnych nóg. Metoklopramid może dodatkowo wywołać objawy pozapiramidowe, zwłaszcza u osób starszych. Jednocześnie zmniejsza się skuteczność metoklopramidu wobec nudności wywołanych przez agonistę dopaminy.
Mechanizm
Metoklopramid jest antagonistą receptorów dopaminowych D2, który przenika do ośrodkowego układu nerwowego. Blokuje te same receptory, które pobudzają ropinirol, pramipeksol, rotygotyna, apomorfina i pirybedyl, więc oba leki działają przeciwstawnie. Agonista dopaminy traci skuteczność w leczeniu choroby Parkinsona lub zespołu niespokojnych nóg, a metoklopramid słabiej działa przeciwwymiotnie i prokinetycznie. Interakcja jest wspólna dla wszystkich agonistów dopaminy z listy, niezależnie od postaci i drogi podania, ale po stronie prokinetyków dotyczy w pełni tylko metoklopramidu.
Monitorować
- nasilenie objawów parkinsonowskich (spowolnienie, sztywność, drżenie, wydłużenie okresów „off”)
- nawrót lub nasilenie objawów zespołu niespokojnych nóg
- objawy pozapiramidowe (dyskinezy, akatyzja, dystonia)
- skuteczność leczenia nudności i zaburzeń motoryki przewodu pokarmowego
- EKG z oceną odstępu QT przy łączeniu cyzaprydu z apomorfiną lub domperydonu z agonistą dopaminy
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych metoklopramid częściej wywołuje objawy pozapiramidowe i późne dyskinezy, co dodatkowo nasila pogorszenie sprawności ruchowej u pacjenta leczonego agonistą dopaminy. |
Połączenie przeciwwskazaneRyfamycyny (np. ryfampicyna)+ Inhibitory dehydrogenazy izocytrynianowej (np. iwosydenib) klasaNie należy stosować ryfamycyny jednocześnie z inhibitorem dehydrogenazy izocytrynianowej, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane.Nie przyjmuj leku z grupy ryfamycyn, takiego jak ryfampicyna, razem z inhibitorem dehydrogenazy izocytrynianowej, takim jak iwosydenib, i powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie nowotworu o każdym przepisanym antybiotyku.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj leku z grupy ryfamycyn, takiego jak ryfampicyna, razem z inhibitorem dehydrogenazy izocytrynianowej, takim jak iwosydenib, i powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie nowotworu o każdym przepisanym antybiotyku.
Ryfampicyna, lek stosowany m.in. w gruźlicy, przyspiesza rozkład iwosydenibu w organizmie. Iwosydenib działa wtedy słabiej i może gorzej hamować chorobę nowotworową. Ten efekt utrzymuje się jeszcze około 2 tygodni po odstawieniu ryfampicyny. Tych leków nie łączy się ze sobą.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nasilenie objawów choroby nowotworowej, np. większe zmęczenie, gorączka, łatwe powstawanie siniaków
- pogorszenie wyników badań krwi zgłoszone przez lekarza
- nawrót objawów, które wcześniej ustąpiły podczas leczenia
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Nie należy stosować ryfamycyny jednocześnie z inhibitorem dehydrogenazy izocytrynianowej, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane. Jeśli pacjent leczony iwosydenibem wymaga terapii przeciwprątkowej albo przeciwgronkowcowej, należy dobrać schemat bez ryfampicyny we współpracy z onkologiem lub hematologiem i specjalistą chorób zakaźnych. Iwosydenib należy włączać dopiero około 2 tygodnie po odstawieniu ryfampicyny. Lekarza prowadzącego terapię przeciwnowotworową trzeba poinformować o każdym planowanym leczeniu ryfampicyną.
Skutek kliniczny
Spadek stężenia iwosydenibu może osłabić jego działanie przeciwnowotworowe w ostrej białaczce szpikowej z mutacją IDH1 i w raku dróg żółciowych. Grozi to utratą odpowiedzi na leczenie albo progresją choroby. Po odstawieniu ryfampicyny stężenie iwosydenibu stopniowo rośnie wraz z wygasaniem indukcji.
Mechanizm
Ryfamycyny są silnymi induktorami CYP3A4, a inhibitory dehydrogenazy izocytrynianowej są metabolizowane głównie przez CYP3A4. Ryfampicyna przyspiesza więc metabolizm iwosydenibu i obniża jego stężenie we krwi. Indukcja narasta stopniowo przez kilka dni do około tygodnia i utrzymuje się około 2 tygodni po odstawieniu ryfampicyny. Interakcja jest wspólna dla wszystkich leków obu grup dostępnych w Polsce.
Monitorować
- skuteczność leczenia przeciwnowotworowego (morfologia krwi, ocena odpowiedzi hematologicznej lub obrazowej)
- odstęp co najmniej 2 tygodni między odstawieniem ryfampicyny a włączeniem iwosydenibu
- przegląd pozostałych leków pod kątem innych silnych induktorów CYP3A4
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≤ 2 tygodnie od odstawienia ryfampicynyryfamycyny | inne zalecenie | Indukcja CYP3A4 utrzymuje się około 2 tygodni po odstawieniu ryfampicyny, dlatego iwosydenib należy włączać dopiero po tym czasie. |
Niekorzystna interakcjaAgoniści dopaminy (np. ropinirol, pramipeksol, rotygotyna)+ Inhibitory kinazy ALK (np. brygatynib, lorlatynib, alektynib) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu agonisty dopaminy i inhibitora kinazy ALK należy kontrolować tętno i ciśnienie tętnicze, także w pozycji stojącej, szczególnie na początku leczenia i przy zwiększaniu dawki któregokolwiek leku.Jeśli przyjmujesz lek na chorobę Parkinsona lub zespół niespokojnych nóg razem z lekiem z grupy inhibitorów ALK, wstawaj powoli i powiedz lekarzowi o zawrotach głowy, omdleniach lub bardzo wolnym tętnie.nieznanyteoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek na chorobę Parkinsona lub zespół niespokojnych nóg razem z lekiem z grupy inhibitorów ALK, wstawaj powoli i powiedz lekarzowi o zawrotach głowy, omdleniach lub bardzo wolnym tętnie.
Leki na raka płuca z grupy inhibitorów ALK, takie jak kryzotynib, alektynib czy lorlatynib, mogą zwalniać pracę serca. Leki na chorobę Parkinsona lub zespół niespokojnych nóg, takie jak ropinirol, pramipeksol czy apomorfina, mogą obniżać ciśnienie, zwłaszcza przy wstawaniu. Przyjmowane razem mogą częściej powodować zawroty głowy, omdlenia i upadki. Apomorfina z kryzotynibem lub cerytynibem może dodatkowo zaburzać rytm serca, dlatego lekarz może zlecić badanie EKG.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zawroty głowy lub ciemność przed oczami przy wstawaniu
- omdlenie lub upadek
- bardzo wolne albo nierówne bicie serca
- kołatanie serca
- nadmierna senność
- widzenie lub słyszenie rzeczy, których nie ma, albo splątanie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu agonisty dopaminy i inhibitora kinazy ALK należy kontrolować tętno i ciśnienie tętnicze, także w pozycji stojącej, szczególnie na początku leczenia i przy zwiększaniu dawki któregokolwiek leku. Agonistę dopaminy u pacjenta leczonego inhibitorem ALK włącza się od najmniejszej dawki i zwiększa ją powoli. Przy objawowej bradykardii lub nawracających omdleniach trzeba ocenić potrzebę zmniejszenia dawki agonisty dopaminy, a dawkowanie inhibitora ALK modyfikuje onkolog. Łączenia apomorfiny z kryzotynibem lub cerytynibem należy unikać. Jeśli jest konieczne, wymaga EKG przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia, wyrównania stężeń potasu i magnezu oraz unikania innych leków wydłużających QT. U pacjentów leczonych lorlatynibem trzeba zwracać uwagę na omamy, splątanie i zmiany zachowania, bo mogą wynikać z obu leków.
Skutek kliniczny
Większe ryzyko objawowej bradykardii, niedociśnienia ortostatycznego, zawrotów głowy, omdleń i upadków. Przy apomorfinie łączonej z kryzotynibem lub cerytynibem dodatkowo ryzyko wydłużenia QT i komorowych zaburzeń rytmu. Przy lorlatynibie możliwe nasilenie omamów, splątania i senności.
Mechanizm
Wszystkie inhibitory kinazy ALK zwalniają rytm serca. Kryzotynib, cerytynib, alektynib i brygatynib powodują bradykardię zatokową, a lorlatynib wydłuża odstęp PR i może wywołać blok przedsionkowo-komorowy. Wszyscy agoniści dopaminy obniżają ciśnienie tętnicze, zwłaszcza ortostatycznie, i mogą wywołać omdlenie, najczęściej na początku leczenia i przy zwiększaniu dawki. Efekty te sumują się, bo bradykardia ogranicza odruchowe przyspieszenie serca, które chroni przed spadkiem ciśnienia po pionizacji. W parach apomorfiny z kryzotynibem lub cerytynibem dochodzi addycyjne wydłużenie odstępu QT. Dodatkowo lorlatynib wywołuje działania ośrodkowe, takie jak zaburzenia nastroju, funkcji poznawczych i omamy, które mogą się nakładać na senność i omamy wywoływane przez agonistów dopaminy. Nie są znane istotne klinicznie interakcje farmakokinetyczne między lekami obu grup.
Monitorować
- tętno i ciśnienie tętnicze, w tym pomiar ortostatyczny
- EKG z oceną QTc przy apomorfinie łączonej z kryzotynibem lub cerytynibem
- EKG z oceną odstępu PR przy lorlatynibie
- stężenie potasu i magnezu w surowicy przy ryzyku wydłużenia QT
- zawroty głowy, omdlenia i upadki
- senność, omamy i splątanie, szczególnie przy lorlatynibie
Kiedy ocena się zmienia
| Agonista dopaminy włączany u pacjenta już leczonego inhibitorem ALKkolejność włączenia · agoniści dopaminy | ryzyko rośnie | Ryzyko niedociśnienia i omdleń jest największe w okresie włączania i zwiększania dawki agonisty dopaminy, zwłaszcza gdy pacjent ma już bradykardię wywołaną inhibitorem ALK. Należy zacząć od najmniejszej dawki i zwiększać ją powoli z kontrolą tętna i ciśnienia. |
| Duże dawki apomorfiny lub ciągły wlew podskórnydawka · agoniści dopaminy | ryzyko rośnie | Wydłużenie QT przez apomorfinę zależy od dawki. Przy dużych dawkach lub wlewie ciągłym w połączeniu z kryzotynibem lub cerytynibem potrzebna jest kontrola EKG i wyrównanie elektrolitów. |
| wiek ≥ 65pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych niedociśnienie ortostatyczne i bradykardia częściej prowadzą do upadków i złamań. Wskazana jest częstsza kontrola ciśnienia w pozycji stojącej i ocena ryzyka upadków. |
Niekorzystna interakcjaAgoniści dopaminy (np. ropinirol, pramipeksol, rotygotyna)+ Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu (np. siponimod, etrasymod) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu agonisty dopaminy i modulatora receptora sfingozyno-1-fosforanu kontroluj tętno i ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej, zwłaszcza w pierwszych dniach włączania modulatora i podczas zwiększania dawki agonisty.Jeśli przyjmujesz lek na chorobę Parkinsona lub niespokojne nogi i zaczynasz leczenie siponimodem lub etrasymodem, powiedz o tym lekarzowi, wstawaj powoli i mierz tętno oraz ciśnienie w pierwszych dniach leczenia.szybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek na chorobę Parkinsona lub niespokojne nogi i zaczynasz leczenie siponimodem lub etrasymodem, powiedz o tym lekarzowi, wstawaj powoli i mierz tętno oraz ciśnienie w pierwszych dniach leczenia.
Leki na chorobę Parkinsona lub zespół niespokojnych nóg, takie jak ropinirol, pramipeksol czy rotygotyna, mogą obniżać ciśnienie krwi. Leki na stwardnienie rozsiane lub zapalenie jelita, takie jak siponimod i etrasymod, zwalniają bicie serca, najbardziej w pierwszych dniach leczenia. Razem mogą powodować zawroty głowy, osłabienie, a nawet omdlenie. Przy apomorfinie ryzyko dla serca jest większe.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zawroty głowy lub ciemnienie przed oczami przy wstawaniu
- bardzo wolne lub nierówne bicie serca
- omdlenie lub uczucie, że zaraz zemdlejesz
- duszność, ból w klatce piersiowej, kołatanie serca
- nietypowe zmęczenie i osłabienie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu agonisty dopaminy i modulatora receptora sfingozyno-1-fosforanu kontroluj tętno i ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej, zwłaszcza w pierwszych dniach włączania modulatora i podczas zwiększania dawki agonisty. Przed włączeniem siponimodu lub etrasymodu wykonaj EKG i oceń, czy pacjent nie przyjmuje innych leków zwalniających rytm serca. Siponimod włącza się ze stopniowym zwiększaniem dawki, czego nie wolno pomijać u pacjenta leczonego ropinirolem, pramipeksolem, rotygotyną lub pirybedylem. Nie zwiększaj dawki agonisty dopaminy w tym samym czasie, w którym rozpoczynasz leczenie modulatorem. Apomorfiny nie łączy się z modulatorami receptora S1P bez konsultacji kardiologicznej i przedłużonego monitorowania EKG.
Skutek kliniczny
Połączenie może nasilić zawroty głowy, hipotonię ortostatyczną, objawową bradykardię i omdlenia, głównie w pierwszych dniach włączania modulatora receptora S1P albo podczas zwiększania dawki agonisty dopaminy. U chorych z parkinsonizmem lub stwardnieniem rozsianym omdlenie łatwo prowadzi do upadku i urazu. Przy apomorfinie dochodzi ryzyko wydłużenia odstępu QT i komorowych zaburzeń rytmu.
Mechanizm
Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu pobudzają receptory S1P1 w komórkach mięśnia przedsionków i węźle zatokowym, co zwłaszcza na początku leczenia zwalnia rytm serca i może spowolnić przewodzenie przedsionkowo-komorowe. Agoniści dopaminy pobudzają obwodowe i ośrodkowe receptory dopaminowe D2, zmniejszają napięcie układu współczulnego i wywołują hipotonię ortostatyczną, a niekiedy także bradykardię i omdlenia. Oba działania się sumują i zwiększają ryzyko objawowej bradykardii, spadków ciśnienia i omdleń. Nie ma istotnej interakcji farmakokinetycznej między lekami obu grup.
Monitorować
- tętno, szczególnie w pierwszych dniach po włączeniu modulatora receptora S1P
- ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej
- EKG przed włączeniem modulatora (rytm, przewodzenie przedsionkowo-komorowe, odstęp QTc przy apomorfinie)
- zawroty głowy, omdlenia i upadki
Kiedy ocena się zmienia
| Włączanie modulatora u pacjenta już leczonego agonistą dopaminykolejność włączenia · modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu | ryzyko rośnie | Największe zwolnienie rytmu serca po modulatorze receptora S1P występuje w pierwszych dniach leczenia, dlatego ten okres wymaga najściślejszej kontroli tętna i ciśnienia. Po ustabilizowaniu leczenia ryzyko wyraźnie maleje. |
| Zwiększanie dawki agonisty dopaminydawka · agoniści dopaminy | ryzyko rośnie | Hipotonia ortostatyczna po agonistach dopaminy nasila się podczas zwiększania dawki. Nie zwiększaj dawki agonisty równocześnie z włączaniem modulatora receptora S1P. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują hipotonia ortostatyczna, zaburzenia przewodzenia i upadki, a skutki omdlenia są poważniejsze. |
Niekorzystna interakcjaAgoniści dopaminy (np. ropinirol, pramipeksol, rotygotyna)+ Przeciwpsychotyczne pochodne indolu (np. lurazydon, zyprazydon, sertindol) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu agonisty dopaminy i przeciwpsychotycznej pochodnej indolu należy unikać tego połączenia, bo leki znoszą wzajemnie swoje działanie.Jeśli przyjmujesz lek z grupy agonistów dopaminy i lek przeciwpsychotyczny z tej grupy, powiedz o tym każdemu lekarzowi, który je przepisuje, i nie odstawiaj żadnego z nich samodzielnie.opóźniony (dni)rozległe badania
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek z grupy agonistów dopaminy i lek przeciwpsychotyczny z tej grupy, powiedz o tym każdemu lekarzowi, który je przepisuje, i nie odstawiaj żadnego z nich samodzielnie.
Leki na chorobę Parkinsona lub zespół niespokojnych nóg z grupy agonistów dopaminy (np. ropinirol, pramipeksol, rotygotyna) działają odwrotnie niż niektóre leki przeciwpsychotyczne (np. lurazydon, zyprazydon). Przyjmowane razem mogą osłabiać się nawzajem, przez co mogą nasilić się drżenie i sztywność albo wrócić niepokój czy omamy. Oba leki mogą też powodować senność i zawroty głowy przy wstawaniu. Apomorfiny nie łączy się z zyprazydonem ani z sertindolem, bo razem mogą wywołać groźne zaburzenia rytmu serca.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nasilenie drżenia, sztywności lub spowolnienia ruchów
- trudności z chodzeniem lub częstsze potknięcia
- powrót lub nasilenie omamów, urojeń albo silnego niepokoju
- silna senność w ciągu dnia lub nagłe zasypianie
- zawroty głowy lub omdlenie przy wstawaniu
- kołatanie serca, nierówne bicie serca lub nagłe omdlenie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu agonisty dopaminy i przeciwpsychotycznej pochodnej indolu należy unikać tego połączenia, bo leki znoszą wzajemnie swoje działanie. Jeśli u chorego na chorobę Parkinsona lub z zespołem niespokojnych nóg konieczne jest leczenie psychozy, należy wybrać lek przeciwpsychotyczny o słabym działaniu na receptory D2, czyli kwetiapinę lub klozapinę. Jeśli połączenia nie da się uniknąć, trzeba stosować najmniejsze skuteczne dawki oraz ocenić objawy ruchowe, objawy psychotyczne i ciśnienie ortostatyczne po każdej zmianie dawki. Apomorfiny nie łączy się z zyprazydonem ani z sertindolem z powodu ryzyka groźnych zaburzeń rytmu serca. Przy podawaniu apomorfiny z lurazydonem trzeba szczególnie kontrolować ciśnienie tętnicze. Nie należy nagle odstawiać agonisty dopaminy, bo grozi to zespołem przypominającym złośliwy zespół neuroleptyczny.
Skutek kliniczny
U chorego na chorobę Parkinsona lek przeciwpsychotyczny może nasilić spowolnienie, sztywność i drżenie oraz osłabić działanie agonisty dopaminy. U chorego leczonego z powodu psychozy agonista dopaminy może osłabić działanie leku przeciwpsychotycznego i nasilić omamy, urojenia lub pobudzenie. Oba leki razem zwiększają ryzyko nadmiernej senności, zawrotów głowy, omdleń i upadków. W połączeniu apomorfiny z zyprazydonem lub sertindolem istnieje ryzyko wydłużenia QT i komorowych zaburzeń rytmu typu torsade de pointes.
Mechanizm
Agoniści dopaminy pobudzają receptory dopaminowe D2 i D3, a przeciwpsychotyczne pochodne indolu (lurazydon, zyprazydon, sertindol) blokują receptory D2. Leki działają więc na ten sam receptor w przeciwnych kierunkach i znoszą wzajemnie swoje działanie. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich leków obu grup, także dla pirybedylu i sertindolu, dla których brakuje opisów poszczególnych par. Dodatkowo oba rodzaje leków wywołują senność i hipotensję ortostatyczną, a działania te się sumują. Apomorfina, zyprazydon i sertindol wydłużają odstęp QT, co w ich połączeniach dodaje ryzyko zaburzeń rytmu serca.
Monitorować
- nasilenie objawów parkinsonizmu (spowolnienie, sztywność, drżenie, zaburzenia chodu)
- nasilenie objawów psychotycznych (omamy, urojenia, pobudzenie)
- ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej
- senność w ciągu dnia i nagłe zasypianie
- EKG z oceną odstępu QTc przy zyprazydonie lub sertindolu, zwłaszcza w razie stosowania apomorfiny
- stężenie potasu i magnezu przy lekach wydłużających QT
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych, szczególnie z otępieniem lub chorobą Parkinsona, sumowanie senności i hipotensji ortostatycznej znacznie zwiększa ryzyko upadków i złamań. Blokada receptorów D2 łatwiej nasila u nich objawy ruchowe. Wymaga to szczególnie ostrożnego dawkowania i częstszej kontroli ciśnienia oraz sprawności ruchowej. |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.