Interakcje / Dimetyl / Dimetyl i ustekinumab
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Łączenie tych leków należy ograniczyć do sytuacji uzasadnionych przez specjalistę i prowadzić pod ścisłym nadzorem.
Nie przerywaj leczenia na własną rękę, ale upewnij się, że lekarz wie o obu lekach, i rób regularnie zlecone badania krwi.
Niekorzystna interakcjaDimetyl+ UstekinumabŁączenie tych leków należy ograniczyć do sytuacji uzasadnionych przez specjalistę i prowadzić pod ścisłym nadzorem.Nie przerywaj leczenia na własną rękę, ale upewnij się, że lekarz wie o obu lekach, i rób regularnie zlecone badania krwi.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie przerywaj leczenia na własną rękę, ale upewnij się, że lekarz wie o obu lekach, i rób regularnie zlecone badania krwi.
Oba leki osłabiają działanie układu odpornościowego, a przyjmowane razem mogą to działanie wzmacniać. Może to zwiększać ryzyko infekcji, także poważnych. Takie połączenie bywa stosowane, ale wymaga regularnych badań krwi i kontroli lekarskiej.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- infekcja, która nie mija lub często wraca
- uporczywy kaszel, nocne poty, chudnięcie
- nowe osłabienie jednej strony ciała, niezgrabność ruchów
- zaburzenia widzenia, mowy, pamięci lub zmiany w zachowaniu
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Łączenie tych leków należy ograniczyć do sytuacji uzasadnionych przez specjalistę i prowadzić pod ścisłym nadzorem. Przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia trzeba regularnie oznaczać morfologię z rozmazem, zwracając szczególną uwagę na liczbę limfocytów, a przy utrzymującej się ciężkiej limfopenii rozważyć przerwanie fumaranu dimetylu. Należy wykluczyć aktywne zakażenie, w tym gruźlicę, przed podaniem ustekinumabu, a pacjenta pouczyć o konieczności zgłaszania objawów zakażenia i nowych objawów neurologicznych. Żywych szczepionek nie należy podawać jednocześnie z ustekinumabem[1].
Skutek kliniczny
Można się spodziewać większego ryzyka zakażeń, w tym oportunistycznych, oraz teoretycznie większego ryzyka postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii związanej z limfopenią. Istotna klinicznie, aktywna postać zakażenia jest przeciwwskazaniem do stosowania ustekinumabu[2]. Podejrzenie lub rozpoznanie postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii jest przeciwwskazaniem do stosowania fumaranu dimetylu[3].
Mechanizm
Połączenie sumuje działanie immunosupresyjne obu leków, choć nie dochodzi do interakcji farmakokinetycznej. Ustekinumab blokuje interleukiny 12 i 23 i osłabia odpowiedź komórkową, a fumaran dimetylu zmniejsza liczbę limfocytów we krwi i może wywołać długotrwałą limfopenię. Na właściwości farmakokinetyczne ustekinumabu nie wpływały jednocześnie stosowane leki immunosupresyjne, takie jak metotreksat, azatiopryna czy 6-merkaptopuryna[1]. W badaniach dotyczących łuszczycy nie oceniano bezpieczeństwa i skuteczności ustekinumabu w skojarzeniu z lekami immunosupresyjnymi, w tym z lekami biologicznymi[1].
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględna liczba limfocytów
- objawy zakażeń, w tym gruźlicy i zakażeń oportunistycznych
- nowe lub nasilające się objawy neurologiczne, poznawcze lub psychiczne sugerujące PML
Bezpieczniejsze alternatywy
interferon betaglatiramer
Kiedy ocena się zmienia
| Długotrwałe leczenie z utrzymującą się limfopeniączas leczenia · dimetyl | ryzyko rośnie | Utrzymująca się, zwłaszcza ciężka limfopenia w trakcie leczenia fumaranem dimetylu istotnie zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych i PML, co przy dodatkowej immunosupresji ustekinumabem wymaga rozważenia przerwania fumaranu dimetylu. |
| Wiek podeszływiek · pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występuje limfopenia i ciężki przebieg zakażeń, dlatego kontrola morfologii i objawów infekcji powinna być częstsza. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Steqeyma 130 mg, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/steqeyma-100504749/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Stelara 45 mg/0,5 ml, roztwór do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/stelara-100201758/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dimethyl fumarate Polpharma 120 mg, kapsułki dojelitowe, twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/dimethyl-fumarate-polpharma-100468960/
Alkohol przy tych lekach
Niekorzystna interakcjaDimetyla alkoholPacjent powinien unikać spożywania ponad 50 ml napojów zawierających ponad 30% alkoholu objętościowo w ciągu godziny od przyjęcia fumaranu dimetylu.Nie pij więcej niż kieliszek mocnego alkoholu, na przykład wódki, w ciągu godziny od przyjęcia leku.szybki (godziny)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Nie pij więcej niż kieliszek mocnego alkoholu, na przykład wódki, w ciągu godziny od przyjęcia leku.
Mocny alkohol wypity w większej ilości wkrótce po przyjęciu tego leku może nasilić dolegliwości żołądkowe, takie jak ból brzucha, nudności czy biegunka. Może też dojść do podrażnienia i zapalenia błony śluzowej żołądka, szczególnie u osób, które mają skłonność do takich problemów. Niewielkie ilości alkoholu nie zmieniają działania leku.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny lub utrzymujący się ból brzucha
- nudności lub wymioty
- biegunka
- pieczenie lub ból w nadbrzuszu
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Pacjent powinien unikać spożywania ponad 50 ml napojów zawierających ponad 30% alkoholu objętościowo w ciągu godziny od przyjęcia fumaranu dimetylu[1]. Umiarkowane ilości alkoholu nie wymagają zmiany schematu leczenia, ale u osób z chorobami żołądka lub nasilonymi objawami żołądkowo-jelitowymi warto doradzić większą ostrożność. Przyjmowanie leku z posiłkiem pomaga ograniczyć dolegliwości żołądkowo-jelitowe.
Skutek kliniczny
Najczęstszym skutkiem są nasilone dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak ból brzucha, nudności, wymioty i biegunka. ChPL wymienia możliwość wystąpienia nieżytu żołądka, zwłaszcza u osób podatnych na tę chorobę[1]. Nasilenie dolegliwości może pogarszać tolerancję leczenia i sprzyjać jego przerywaniu przez pacjenta.
Mechanizm
Duża ilość wysokoprocentowego alkoholu przyjęta krótko po fumaranie dimetylu może nasilać jego działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego. ChPL fumaranu dimetylu podaje, że umiarkowane ilości alkoholu nie zmieniały ekspozycji na lek i nie nasilały działań niepożądanych[1]. Według tej samej charakterystyki spożycie dużych ilości napojów zawierających ponad 30% alkoholu objętościowo w ciągu godziny od przyjęcia leku może zwiększać częstość działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego[1]. Najbardziej prawdopodobne jest sumowanie się miejscowego drażniącego działania stężonego etanolu na błonę śluzową żołądka z dobrze znaną nietolerancją żołądkowo-jelitową fumaranu dimetylu. Zapisy charakterystyk różnią się między produktami – jedna zaleca unikanie wysokoprocentowego alkoholu w ciągu godziny od przyjęcia leku, a pozostałe ChPL fumaranu dimetylu nie wspominają o alkoholu.
Monitorować
- ból brzucha i dolegliwości ze strony żołądka
- nudności i wymioty
- biegunka
- objawy nieżytu żołądka u osób podatnych
Kiedy ocena się zmienia
| Umiarkowana ilość alkoholuilość alkoholu · pacjent | ryzyko maleje | ChPL podaje, że umiarkowane ilości alkoholu nie zmieniały ekspozycji na fumaran dimetylu i nie nasilały działań niepożądanych. |
| odstep ≥ 1 hpacjent | ryzyko maleje | Ostrzeżenie w ChPL dotyczy wysokoprocentowego alkoholu spożytego w ciągu godziny od przyjęcia fumaranu dimetylu. Przy dłuższym odstępie ryzyko nasilenia dolegliwości żołądkowo-jelitowych jest mniejsze, choć nie zostało dokładnie określone. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dimethyl fumarate Mylan 120 mg, kapsułki dojelitowe, twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/dimethyl-fumarate-mylan-100468847/
Ustekinumab a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 51
Połączenie przeciwwskazaneFingolimod+ DimetylFingolimodu nie łączy się z fumaranem dimetylu – oba leki stosuje się wyłącznie w monoterapii.Nie przyjmuj tych dwóch leków razem, a jeśli lekarz zmienia ci jeden na drugi, zrób zlecone badanie krwi przed rozpoczęciem nowego leku.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj tych dwóch leków razem, a jeśli lekarz zmienia ci jeden na drugi, zrób zlecone badanie krwi przed rozpoczęciem nowego leku.
Oba leki służą do leczenia stwardnienia rozsianego i oba osłabiają działanie układu odpornościowego. Przyjmowane razem mogą zbyt mocno obniżyć odporność, przez co łatwiej o groźne zakażenia. Te leki nie są stosowane jednocześnie – jeden zastępuje drugi. Przy zmianie leku lekarz zleca badanie krwi i czeka, aż wyniki wrócą do normy.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub częste infekcje
- nowe lub nasilające się osłabienie, zaburzenia widzenia, mowy, myślenia lub równowagi
- przedłużające się zmęczenie i złe samopoczucie
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Fingolimodu nie łączy się z fumaranem dimetylu – oba leki stosuje się wyłącznie w monoterapii.[1] Przy zmianie z fumaranu dimetylu na fingolimod należy zachować okres wypłukiwania, w czasie którego morfologia krwi wraca do stanu sprzed leczenia.[2] Przed pierwszą dawką fingolimodu wykonuje się pełne badanie krwi potwierdzające ustąpienie cytopenii.[3]
Skutek kliniczny
Sumowanie działania immunosupresyjnego zwiększa ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii, oraz pogłębionej limfopenii. Fingolimodu nie stosuje się u osób obecnie przyjmujących leki immunosupresyjne ani u pacjentów z odpornością zmniejszoną przez wcześniejsze leczenie.[1]
Mechanizm
Oba leki modyfikują przebieg stwardnienia rozsianego przez działanie na układ odpornościowy. Fingolimod zatrzymuje limfocyty w węzłach chłonnych, a fumaran dimetylu może powodować limfopenię, dlatego ich działania na układ immunologiczny się sumują. Leków przeciwnowotworowych, immunomodulujących i immunosupresyjnych nie stosuje się jednocześnie z fingolimodem ze względu na addycyjny wpływ na układ immunologiczny.[1]
Metabolizm i transportery
- Fingolimod: substrat CYP3A4[4]
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, zwłaszcza liczba limfocytów, przed włączeniem fingolimodu po fumaranie dimetylu
- objawy zakażeń, w tym oportunistycznych
- nowe objawy neurologiczne sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię
Kiedy ocena się zmienia
| Zmiana leczenia z fumaranu dimetylu na fingolimod po okresie wypłukiwaniakolejność włączenia · pacjent | inne zalecenie | Kolejne, a nie jednoczesne stosowanie jest dopuszczalne. Fingolimod włącza się po okresie wypłukiwania fumaranu dimetylu, gdy morfologia wróci do stanu sprzed leczenia, a przed pierwszą dawką wykonuje się pełne badanie krwi. Przy braku nieprawidłowości po wcześniejszym leczeniu lekarz może przestawić pacjenta bezpośrednio. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Gilenya 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/gilenya-100244377/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Teva 0,25 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/fingolimod-teva-100421945/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Fingolimod Accord 0,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/fingolimod-accord-100439170/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Gilenya. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/gilenya-100244377/
Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Inhibitory interleukin (np. ustekinumab, tocilizumab, ryzankizumab) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora interleukin należy unikać łączenia, chyba że uzasadnia je specjalista prowadzący, a połączenie stosowane ściśle monitorować pod kątem zakażeń.Jeśli przyjmujesz lek osłabiający odporność i lek blokujący interleukiny, upewnij się, że lekarz prowadzący wie o obu, i szybko zgłaszaj każdą infekcję.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek osłabiający odporność i lek blokujący interleukiny, upewnij się, że lekarz prowadzący wie o obu, i szybko zgłaszaj każdą infekcję.
Oba leki osłabiają układ odporności, a przyjmowane razem robią to mocniej. Zakażenia mogą być wtedy częstsze i cięższe, a czasem rozwijają się bez wysokiej gorączki. Dotyczy to na przykład natalizumabu, fingolimodu lub tofacytynibu łączonych z ustekinumabem, sekukinumabem albo tocilizumabem. Takie połączenie stosuje się tylko wtedy, gdy zaleci je lekarz specjalista, i wymaga ono regularnych badań.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub ogólne rozbicie
- kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
- bolesna wysypka z pęcherzykami
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- nowe zaburzenia widzenia, mowy, równowagi, osłabienie kończyn lub zmiany w zachowaniu
- nocne poty i chudnięcie bez wyraźnej przyczyny
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu selektywnego leku immunosupresyjnego i inhibitora interleukin należy unikać łączenia, chyba że uzasadnia je specjalista prowadzący, a połączenie stosowane ściśle monitorować pod kątem zakażeń. Natalizumabu nie należy łączyć z innymi lekami immunosupresyjnymi, co ujmuje ChPL. Tofacytynibu nie zaleca się łączyć z lekami biologicznymi. Fingolimod, ozanimod i ponesimod wymagają szczególnej ostrożności ze względu na limfopenię i ryzyko leukoencefalopatii. Przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć gruźlicę oraz zakażenie WZW B i WZW C i uzupełnić szczepienia, a szczepionki żywe podać odpowiednio wcześniej[1]. Przy zmianie leku trzeba uwzględnić długi czas działania poprzednika. Dotyczy to zwłaszcza leflunomidu i teriflunomidu, które mogą wymagać procedury przyspieszonej eliminacji, a także natalizumabu, modulatorów receptora sfingozyno‑1‑fosforanu i przeciwciał monoklonalnych.
Skutek kliniczny
Rośnie ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym gruźlicy, półpaśca, zakażeń grzybiczych i reaktywacji WZW B. Przy natalizumabie, fingolimodzie, ozanimodzie i ponesimodzie rośnie też ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. Zakażenie może przebiegać skąpoobjawowo i być rozpoznane późno. Szczepionki żywe są przeciwwskazane, a odpowiedź na szczepionki inaktywowane bywa osłabiona[1]. Interakcja jest wspólna dla całej klasy, z wyjątkami opisanymi osobno. Jest najsilniejsza przy natalizumabie, modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu, tofacytynibie, leflunomidzie i teriflunomidzie, których ChPL odradzają lub wykluczają łączenie z innymi lekami immunosupresyjnymi.
Mechanizm
Selektywne leki immunosupresyjne działają na różne elementy odporności. Hamują proliferację lub kostymulację limfocytów, zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych, blokują migrację limfocytów do tkanek albo hamują kinazy JAK lub BTK. Inhibitory interleukin wyłączają kluczowe cytokiny obrony przeciwzakaźnej, takie jak IL‑1, IL‑6, IL‑12/23, IL‑17, IL‑2 i IL‑36. Połączenie obu mechanizmów sumuje osłabienie odporności. Nie ma istotnej interakcji farmakokinetycznej, poza wyjątkami efgartigimodu alfa i imlifidazy. Inhibitory IL‑6, czyli tocilizumab, sarilumab, siltuksymab i satralizumab, mogą dodatkowo maskować gorączkę i wzrost CRP w przebiegu zakażenia.
Monitorować
- objawy zakażenia przy każdej wizycie, z pamięcią, że gorączka i CRP mogą być stłumione przy inhibitorach IL‑6
- morfologia z rozmazem, w tym liczba limfocytów i neutrofili
- badania przesiewowe w kierunku gruźlicy oraz WZW B i WZW C przed leczeniem i w razie narażenia
- nowe objawy neurologiczne lub poznawcze, które mogą wskazywać na leukoencefalopatię przy natalizumabie i modulatorach receptora sfingozyno‑1‑fosforanu
- aktywność aminotransferaz przy leflunomidzie, teriflunomidzie, tofacytynibie, tocilizumabie i sarilumabie
- status szczepień i unikanie szczepionek żywych
Kiedy ocena się zmienia
| Okres wypłukania zależny od lekuodstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Interakcja może trwać po odstawieniu leku z grupy A. Leflunomid i teriflunomid utrzymują się w organizmie bardzo długo i mogą wymagać procedury przyspieszonej eliminacji. Po fingolimodzie, ozanimodzie i ponesimodzie liczba limfocytów wraca do normy stopniowo, a natalizumab działa jeszcze przez kilka miesięcy. Przed włączeniem inhibitora interleukin należy uwzględnić ten czas. |
| Kilka okresów półtrwania przeciwciałaodstep · inhibitory interleukin | inne zalecenie | Inhibitory interleukin będące przeciwciałami monoklonalnymi działają tygodniami lub miesiącami po ostatniej dawce. Przy zamianie na lek z grupy A, zwłaszcza na natalizumab, należy zachować odpowiedni odstęp. Anakinra działa krótko, więc odstęp po niej może być krótki. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń, półpaśca i powikłań jest większe. Częściej występują też choroby współistniejące i przewlekłe stosowanie glikokortykosteroidów, co nasila skutki połączenia. |
| Długotrwałe leczenie skojarzoneczas leczenia · pacjent | ryzyko rośnie | Długie łączenie leków, zwłaszcza natalizumabu lub modulatorów receptora sfingozyno‑1‑fosforanu z innymi lekami immunosupresyjnymi, zwiększa ryzyko leukoencefalopatii i zakażeń oportunistycznych. Wymaga to okresowej oceny, czy połączenie jest nadal potrzebne. |
Źródła
- Schraad M, Mäurer M, Salmen A, Ruck T, Uphaus T, Fleischer V, et al. Cellular and humoral vaccination response under immunotherapies-German consensus on vaccination strategies in neurological autoimmune diseases. Ther Adv Neurol Disord. 2025;18:17562864251396006. doi: 10.1177/17562864251396006. PMID: 41394285.
Połączenie przeciwwskazaneSzczepionki przeciw żółtej febrze (np. szczepionka przeciw żółtej febrze)+ Inhibitory interleukin (np. ustekinumab, tocilizumab, ryzankizumab) klasaPrzy stosowaniu inhibitora interleukiny nie należy podawać szczepionki przeciw żółtej febrze, ponieważ jest to żywa szczepionka przeciwwskazana u osób leczonych immunosupresyjnie.Jeśli przyjmujesz lek hamujący interleukiny, nie szczep się przeciw żółtej febrze i przed planowaną podróżą porozmawiaj z lekarzem prowadzącym oraz lekarzem medycyny podróży.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek hamujący interleukiny, nie szczep się przeciw żółtej febrze i przed planowaną podróżą porozmawiaj z lekarzem prowadzącym oraz lekarzem medycyny podróży.
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywego, osłabionego wirusa. Leki hamujące interleukiny, takie jak ustekinumab, sekukinumab, tocilizumab czy anakinra, osłabiają odporność. Przy takim leczeniu wirus ze szczepionki może wywołać ciężką chorobę, a szczepienie może też słabiej chronić. Dlatego w trakcie tego leczenia nie wolno się szczepić przeciw żółtej febrze.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka w ciągu kilku dni lub tygodni po szczepieniu
- silny ból głowy lub sztywność karku
- splątanie, senność, drgawki
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- uporczywe wymioty, silny ból brzucha
- duże osłabienie, bóle mięśni
- krwawienia lub siniaki bez wyraźnej przyczyny
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy stosowaniu inhibitora interleukiny nie należy podawać szczepionki przeciw żółtej febrze, ponieważ jest to żywa szczepionka przeciwwskazana u osób leczonych immunosupresyjnie. Jeśli planowane jest leczenie biologiczne, a pacjent może podróżować do rejonu endemicznego, szczepienie najlepiej wykonać co najmniej 4 tygodnie przed pierwszą dawką leku. Po odstawieniu leku szczepić można dopiero po okresie wymywania. Okres ten wynika z ChPL danej substancji i dla przeciwciał monoklonalnych (np. ustekinumab, sekukinumab, guselkumab, tocilizumab) wynosi zwykle kilka miesięcy. Przy anakinrze jest krótszy ze względu na krótki okres półtrwania. Przed wznowieniem leczenia też trzeba zachować odstęp od szczepienia zgodny z ChPL. Odstawienie leku tylko po to, aby zaszczepić się przed podróżą, wymaga decyzji lekarza prowadzącego. Pod uwagę trzeba wziąć ryzyko zaostrzenia choroby podstawowej. U pacjentów po przeszczepieniu leczonych bazyliksymabem, a także u osób z innymi lekami immunosupresyjnymi, szczepienie jest wykluczone na czas leczenia. Gdy szczepienie jest przeciwwskazane, lekarz medycyny podróży może wydać zwolnienie z obowiązku szczepienia, wpisywane do Międzynarodowego Świadectwa Szczepień. Pacjenta trzeba wtedy poinformować, że pozostaje bez ochrony. Należy mu zalecić rezygnację z podróży do rejonu endemicznego albo ścisłą ochronę przed komarami. Jeśli szczepionkę podano przypadkowo w trakcie leczenia, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem i obserwować pacjenta w kierunku objawów ogólnoustrojowych i neurologicznych.
Skutek kliniczny
Główne ryzyko to ciężka choroba wywołana wirusem szczepionkowym. Może to być choroba trzewna przypominająca żółtą febrę, z niewydolnością wielonarządową, albo choroba neurotropowa, czyli zapalenie mózgu lub opon mózgowo-rdzeniowych. Oba powikłania mogą zakończyć się zgonem. Dodatkowo odpowiedź na szczepienie może być słabsza, co daje fałszywe poczucie ochrony w czasie podróży do rejonu endemicznego. Leczenie immunosupresyjne znajduje się w przeciwwskazaniach ChPL szczepionki przeciw żółtej febrze. ChPL inhibitorów interleukin zalecają, aby nie podawać szczepionek żywych w trakcie leczenia.
Mechanizm
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywy, osłabiony wirus, który musi się namnożyć w organizmie, aby wywołać odporność. Kontrolę nad tym namnażaniem przejmuje prawidłowo działający układ odpornościowy. Inhibitory interleukin blokują cytokiny (IL-1, IL-2, IL-6, IL-12/23, IL-17, IL-36) albo ich receptory. Te cytokiny uczestniczą w odpowiedzi zapalnej, w aktywacji limfocytów T i w wytwarzaniu przeciwciał. Osłabienie tych szlaków może pozwolić na niekontrolowane namnażanie wirusa szczepionkowego i jednocześnie zmniejszyć wytwarzanie przeciwciał ochronnych. Efekt jest wspólny dla całej klasy, bo wynika z samego działania immunomodulującego, a nie z metabolizmu. Siła immunosupresji różni się między lekami i zależy od leczenia skojarzonego (np. bazyliksymab podaje się zawsze z innymi lekami immunosupresyjnymi). Nie zmienia to jednak zalecenia dla żadnego leku z grupy.
Monitorować
- przed szczepieniem: wywiad w kierunku leczenia biologicznego i innej immunosupresji, z datą ostatniej dawki
- po przypadkowym podaniu: temperatura ciała, objawy ogólne i neurologiczne przez kilka tygodni
- po przypadkowym podaniu: próby wątrobowe, morfologia, parametry nerkowe przy objawach ogólnoustrojowych
- zachowanie odstępu między szczepieniem a wznowieniem leczenia zgodnie z ChPL leku
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepienie co najmniej 4 tygodnie przed pierwszą dawką inhibitora interleukinykolejność włączenia · szczepionki przeciw żółtej febrze | interakcja nie dotyczy | Szczepienie wykonane co najmniej 4 tygodnie przed rozpoczęciem leczenia biologicznego jest akceptowalne. Daje czas na wytworzenie odporności i wygaszenie namnażania wirusa szczepionkowego, zanim zostanie włączona immunosupresja. |
| Okres wymywania leku zgodny z ChPLodstep · inhibitory interleukin | ryzyko maleje | Po odstawieniu inhibitora interleukiny szczepienie można rozważyć dopiero po okresie wymywania. Dla przeciwciał monoklonalnych trwa on zwykle kilka miesięcy, dla anakinry jest krótszy. Odstawienie leku przed podróżą to decyzja lekarza prowadzącego, który musi ocenić ryzyko zaostrzenia choroby. Przed wznowieniem leczenia trzeba zachować odstęp od szczepienia zgodny z ChPL. |
| Niemowlę narażone na lek biologiczny w okresie ciążywiek · pacjent | ryzyko rośnie | Przeciwciała monoklonalne przechodzą przez łożysko i mogą utrzymywać się u niemowlęcia przez wiele miesięcy po porodzie. Szczepionek żywych, w tym przeciw żółtej febrze, nie należy podawać takiemu dziecku przed upływem okresu zalecanego w ChPL leku stosowanego przez matkę w ciąży. |
Niekorzystna interakcjaTemozolomid+ DimetylPołączenia należy w miarę możliwości unikać, a decyzję o kontynuacji fumaranu dimetylu podczas chemioterapii temozolomidem powinni wspólnie podjąć onkolog i neurolog prowadzący stwardnienie rozsiane.Nie odstawiaj ani nie łącz tych leków na własną rękę, tylko upewnij się, że onkolog i neurolog wiedzą o obu lekach, i wykonuj zlecone badania krwi.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie odstawiaj ani nie łącz tych leków na własną rękę, tylko upewnij się, że onkolog i neurolog wiedzą o obu lekach, i wykonuj zlecone badania krwi.
Oba leki osłabiają układ odpornościowy i mogą obniżać liczbę białych krwinek. Przyjmowane razem zwiększają ryzyko poważnych zakażeń. Lekarz może zdecydować o przerwaniu lub zmianie leku na stwardnienie rozsiane na czas chemioterapii. W trakcie leczenia potrzebne są regularne badania krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, kaszel lub duszność
- częste lub nawracające infekcje
- łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
- nowe lub nasilające się osłabienie jednej strony ciała, zaburzenia mowy, widzenia albo myślenia
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenia należy w miarę możliwości unikać, a decyzję o kontynuacji fumaranu dimetylu podczas chemioterapii temozolomidem powinni wspólnie podjąć onkolog i neurolog prowadzący stwardnienie rozsiane. Jeśli leki są stosowane razem, przed rozpoczęciem i regularnie w trakcie leczenia trzeba kontrolować morfologię krwi z rozmazem, ze szczególną oceną liczby limfocytów, neutrofili i płytek krwi. Przy ciężkiej mielosupresji temozolomid jest przeciwwskazany[1], a przy utrwalonej głębokiej limfopenii należy rozważyć przerwanie fumaranu dimetylu lub zmianę leczenia stwardnienia rozsianego na lek niehamujący odporności. Nowe objawy neurologiczne wymagają pilnej diagnostyki w kierunku PML, ponieważ jej podejrzenie wyklucza stosowanie fumaranu dimetylu[2].
Skutek kliniczny
Głównym zagrożeniem jest pogłębiona i przedłużona limfopenia oraz inne cytopenie, a w ich następstwie ciężkie zakażenia, w tym oportunistyczne, oraz teoretycznie większe ryzyko PML. U chorych na glejaka objawy PML mogą przypominać progresję guza, co utrudnia rozpoznanie. Ciężka mielosupresja jest przeciwwskazaniem do stosowania temozolomidu[1].
Mechanizm
Połączenie sumuje działanie hamujące układ odpornościowy i szpik, więc zwiększa ryzyko głębokiej limfopenii i zakażeń. Temozolomid działa mielosupresyjnie, a stosowanie go z innymi lekami mielosupresyjnymi może zwiększać prawdopodobieństwo mielosupresji[1]. Fumaran dimetylu obniża liczbę limfocytów, a podejrzenie lub rozpoznanie postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML) jest przeciwwskazaniem do jego stosowania[2]. Interakcja farmakokinetyczna jest mało prawdopodobna, ponieważ temozolomid nie jest metabolizowany w wątrobie i w małym stopniu wiąże się z białkami osocza[1].
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem przed leczeniem i regularnie w jego trakcie
- bezwzględna liczba limfocytów
- liczba neutrofili i płytek krwi
- objawy zakażenia, w tym zakażeń oportunistycznych
- nowe lub nasilające się objawy neurologiczne (diagnostyka w kierunku PML, rezonans magnetyczny)
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Limfopenia obecna już przed włączeniem temozolomidukolejność włączenia · pacjent | ryzyko rośnie | Jeśli fumaran dimetylu już wywołał limfopenię, dołączenie temozolomidu szczególnie zwiększa ryzyko głębokiej immunosupresji, więc przed rozpoczęciem chemioterapii należy rozważyć przerwanie lub zamianę fumaranu dimetylu. |
| Codzienne przyjmowanie temozolomidu przez wiele tygodni (np. równocześnie z radioterapią)czas leczenia · temozolomid | ryzyko rośnie | Długotrwałe, ciągłe podawanie temozolomidu sprzyja przedłużonej limfopenii, co nasila sumowanie działania z fumaranem dimetylu i wymaga częstszej kontroli morfologii. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Temodal 5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/temodal-100095463/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dimethyl fumarate Polpharma 120 mg, kapsułki dojelitowe, twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/dimethyl-fumarate-polpharma-100468960/
Niekorzystna interakcjaAdalimumab+ DimetylNależy unikać jednoczesnego stosowania obu leków i przed włączeniem drugiego z nich skonsultować decyzję z prowadzącym neurologiem oraz lekarzem prowadzącym leczenie biologiczne.Nie zaczynaj przyjmować drugiego leku bez rozmowy z neurologiem i lekarzem prowadzącym leczenie biologiczne, a jeśli stosujesz oba, regularnie rób zlecone badania krwi.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie zaczynaj przyjmować drugiego leku bez rozmowy z neurologiem i lekarzem prowadzącym leczenie biologiczne, a jeśli stosujesz oba, regularnie rób zlecone badania krwi.
Oba leki osłabiają układ odpornościowy, więc razem mocniej zwiększają ryzyko poważnych zakażeń, także rzadkich i groźnych. Adalimumab może też pogarszać przebieg stwardnienia rozsianego, które leczy się fumaranem dimetylu. Takie połączenie wymaga decyzji obu lekarzy i regularnych badań krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub uporczywy kaszel
- nocne poty i niezamierzona utrata masy ciała
- częste lub długo niegojące się infekcje
- nowe zaburzenia widzenia, mowy lub równowagi
- osłabienie lub drętwienie rąk albo nóg
- zmiany w myśleniu, pamięci lub zachowaniu
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Należy unikać jednoczesnego stosowania obu leków i przed włączeniem drugiego z nich skonsultować decyzję z prowadzącym neurologiem oraz lekarzem prowadzącym leczenie biologiczne. Jeżeli skojarzenie jest konieczne, przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia trzeba regularnie oznaczać morfologię z rozmazem i liczbę limfocytów oraz wykluczyć gruźlicę utajoną. Pacjenta należy uczulić na objawy zakażenia i nowe objawy neurologiczne, które wymagają pilnej oceny lekarskiej. U chorych na stwardnienie rozsiane należy rozważyć leczenie choroby zapalnej lekiem spoza grupy antagonistów TNF.
Skutek kliniczny
Rośnie ryzyko ciężkich zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, reaktywacji gruźlicy oraz zakażeń oportunistycznych, w tym postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML). U chorych na stwardnienie rozsiane adalimumab może wywołać rzut albo zaostrzenie choroby demielinizacyjnej. Adalimumab jest przeciwwskazany w czynnej gruźlicy i innych ciężkich zakażeniach, takich jak posocznica i zakażenia oportunistyczne[1]. Fumaran dimetylu jest przeciwwskazany przy podejrzeniu lub rozpoznaniu PML[2].
Mechanizm
Oba leki osłabiają odpowiedź immunologiczną różnymi drogami. Adalimumab blokuje czynnik martwicy nowotworów (TNF-α), a fumaran dimetylu zmniejsza liczbę limfocytów we krwi obwodowej. Ich działania sumują się i zwiększają podatność na zakażenia, w tym oportunistyczne. Dodatkowo antagoniści TNF mogą wywoływać lub nasilać choroby demielinizacyjne, co może osłabiać efekt leczenia stwardnienia rozsianego fumaranem dimetylu.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględna liczba limfocytów
- objawy zakażeń, w tym gorączka, kaszel, utrata masy ciała
- badanie w kierunku gruźlicy przed i w trakcie leczenia
- nowe lub nasilające się objawy neurologiczne (podejrzenie PML lub rzutu demielinizacyjnego)
- enzymy wątrobowe
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Długotrwałe leczenie z utrzymującą się limfopeniączas leczenia · dimetyl | ryzyko rośnie | Ryzyko zakażeń oportunistycznych, w tym PML, rośnie przy długotrwałej i utrzymującej się limfopenii wywołanej fumaranem dimetylu, a dołączenie antagonisty TNF dodatkowo je zwiększa. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Humira 40 mg, roztwór do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/humira-100087630/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dimethyl fumarate Polpharma 120 mg, kapsułki dojelitowe, twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/dimethyl-fumarate-polpharma-100468960/
Niekorzystna interakcjaAnalogi puryn (np. klofarabina, kladrybina, merkaptopuryna)+ Inhibitory interleukin (np. ustekinumab, tocilizumab, ryzankizumab) klasaPrzy jednoczesnym lub następującym po sobie stosowaniu analogu puryn i inhibitora interleukiny należy unikać nakładania się okresów działania obu leków, a jeśli połączenie jest konieczne, trzeba ściśle kontrolować morfologię krwi i objawy zakażeń.Jeśli przyjmujesz lek z grupy analogów puryn i lek biologiczny hamujący interleukiny, powiedz o tym każdemu lekarzowi prowadzącemu, regularnie rób badania krwi i zgłaszaj się szybko do lekarza przy każdym objawie zakażenia.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek z grupy analogów puryn i lek biologiczny hamujący interleukiny, powiedz o tym każdemu lekarzowi prowadzącemu, regularnie rób badania krwi i zgłaszaj się szybko do lekarza przy każdym objawie zakażenia.
Leki takie jak kladrybina, merkaptopuryna czy fludarabina oraz leki biologiczne takie jak ustekinumab, tocilizumab czy sekukinumab osłabiają układ odpornościowy, każdy w inny sposób. Przyjmowane razem lub krótko po sobie mogą osłabić odporność bardziej niż każdy z nich osobno. Zwiększa to ryzyko poważnych zakażeń, także takich, które u zdrowych osób zdarzają się rzadko. Niektóre z tych leków mogą też ukrywać gorączkę, więc zakażenie bywa mniej widoczne.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze, nawet niewielkie
- uporczywy kaszel, duszność lub nocne poty
- bolesna wysypka z pęcherzykami
- ból przy oddawaniu moczu lub biegunka trwająca dłużej niż dzień
- nietypowe siniaki, krwawienia lub duże zmęczenie
- nowe zaburzenia mowy, widzenia, równowagi lub osłabienie jednej strony ciała
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym lub następującym po sobie stosowaniu analogu puryn i inhibitora interleukiny należy unikać nakładania się okresów działania obu leków, a jeśli połączenie jest konieczne, trzeba ściśle kontrolować morfologię krwi i objawy zakażeń. Przed włączeniem drugiego leku należy ocenić liczbę limfocytów i neutrofili oraz uwzględnić długi okres półtrwania przeciwciał i przedłużoną limfopenię po kladrybinie i fludarabinie. Rozpoczęcie leczenia kladrybiną w tabletkach u chorego otrzymującego leczenie immunosupresyjne jest przeciwwskazane. Przed terapią należy wykonać badania przesiewowe w kierunku gruźlicy oraz zakażeń HBV, HCV i HIV, a także uzupełnić szczepienia, pamiętając o przeciwwskazaniu szczepionek żywych. Pojedyncze dawki tocilizumabu lub siltuksymabu podawane w leczeniu zespołu uwalniania cytokin po limfodeplecji fludarabiną są uznanym postępowaniem i nie wymagają rezygnacji z leczenia.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym gruźlicy, reaktywacji wirusowego zapalenia wątroby typu B, półpaśca i postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. Może też nasilać cytopenie i potencjalnie zwiększać ryzyko nowotworów związanych z immunosupresją. Hamowanie interleukiny 6 może dodatkowo osłabiać gorączkę i wzrost białka C-reaktywnego, co maskuje objawy zakażenia i opóźnia rozpoznanie.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i dotyczy całej klasy. Analogi puryn działają cytotoksycznie na dzielące się komórki, zwłaszcza na limfocyty i komórki szpiku. Wywołują limfopenię, często głęboką i długotrwałą, oraz mielosupresję. Inhibitory interleukin blokują szlaki cytokinowe kluczowe dla odporności przeciwbakteryjnej, przeciwgrzybiczej i przeciwwirusowej. Sumowanie obu efektów nasila immunosupresję. Interakcji farmakokinetycznej nie należy się spodziewać, ponieważ przeciwciała monoklonalne i anakinra są eliminowane przez katabolizm białek, a analogi puryn nie są metabolizowane w sposób istotnie zależny od enzymów cytochromu P450. Normalizacja aktywności CYP po zahamowaniu interleukiny 6 przez tocilizumab, sarilumab, siltuksymab lub satralizumab nie ma znaczenia klinicznego dla analogów puryn.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem przed włączeniem drugiego leku i regularnie w trakcie leczenia
- bezwzględna liczba limfocytów, szczególnie po kladrybinie i fludarabinie
- objawy zakażeń, w tym oportunistycznych, z uwzględnieniem możliwego braku gorączki i prawidłowego CRP przy inhibitorach interleukiny 6
- przesiewowo gruźlica oraz HBV, HCV i HIV przed rozpoczęciem terapii
- aminotransferazy przy tiopurynach oraz tocilizumabie i sarilumabie
- objawy neurologiczne sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię
Kiedy ocena się zmienia
| Kladrybina w tabletkach (stwardnienie rozsiane)postać · analogi puryn | ryzyko rośnie | Rozpoczęcie leczenia kladrybiną w tabletkach u chorego z obniżoną odpornością, w tym otrzymującego leczenie immunosupresyjne, jest przeciwwskazane w ChPL. Przed włączeniem kladrybiny trzeba zakończyć terapię inhibitorem interleukiny i odczekać okres wymywania odpowiedni do jego okresu półtrwania. |
| Inhibitor interleukiny włączany po kladrybinie lub fludarabiniekolejność włączenia · analogi puryn | inne zalecenie | Po kladrybinie i fludarabinie limfopenia utrzymuje się długo, dlatego przed włączeniem inhibitora interleukiny należy potwierdzić odbudowę liczby limfocytów i wykluczyć aktywne zakażenie. |
| Pojedyncze dawki tocilizumabu lub siltuksymabu w zespole uwalniania cytokinczas leczenia · inhibitory interleukin | ryzyko maleje | Krótkotrwałe podanie inhibitora interleukiny 6 w leczeniu zespołu uwalniania cytokin po limfodeplecji fludarabiną jest standardem postępowania. Korzyść przeważa nad ryzykiem, a monitorowanie zakażeń prowadzi ośrodek leczący. |
Niekorzystna interakcjaChelatory żelaza (np. deferazyroks, deferypron)+ Inhibitory interleukin (np. ustekinumab, tocilizumab, ryzankizumab) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu chelatora żelaza i inhibitora interleukin należy ocenić morfologię z rozmazem przed włączeniem drugiego leku i ściśle kontrolować liczbę neutrofili oraz objawy zakażenia przez cały okres leczenia.Jeśli przyjmujesz lek usuwający nadmiar żelaza razem z lekiem hamującym interleukiny, regularnie rób morfologię krwi zleconą przez lekarza i od razu zgłoś się do lekarza przy gorączce, bólu gardła lub innych objawach zakażenia.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek usuwający nadmiar żelaza razem z lekiem hamującym interleukiny, regularnie rób morfologię krwi zleconą przez lekarza i od razu zgłoś się do lekarza przy gorączce, bólu gardła lub innych objawach zakażenia.
Leki usuwające nadmiar żelaza, zwłaszcza deferypron, mogą rzadko mocno obniżyć liczbę białych krwinek, które chronią przed zakażeniami. Leki hamujące interleukiny, na przykład tocilizumab, sarilumab czy anakinra, także osłabiają odporność, a niektóre z nich obniżają liczbę białych krwinek. Razem mogą zwiększać ryzyko poważnego zakażenia, a tocilizumab i sarilumab mogą ukrywać gorączkę. Deferoksamina nie powoduje tego problemu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej
- objawy grypopodobne, duże osłabienie
- kaszel, duszność, pieczenie przy oddawaniu moczu
- złe samopoczucie bez gorączki przy leczeniu tocilizumabem lub sarilumabem
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu chelatora żelaza i inhibitora interleukin należy ocenić morfologię z rozmazem przed włączeniem drugiego leku i ściśle kontrolować liczbę neutrofili oraz objawy zakażenia przez cały okres leczenia. Połączenia deferypronu z inhibitorami interleukiny 6 (tocilizumab, sarilumab, satralizumab, siltuksymab) lub interleukiny 1 (anakinra, kanakinumab) najlepiej unikać i rozważyć zmianę chelatora na deferoksaminę lub deferazyroks. Jeśli połączenia z deferypronem nie da się uniknąć, morfologię kontroluje się zgodnie z ChPL deferypronu, a przy spadku neutrofili przerywa się deferypron i nie wznawia go po agranulocytozie. Każda gorączka, ból gardła lub objawy grypopodobne wymagają pilnej morfologii, nawet gdy CRP jest prawidłowe. Przy deferazyroksie i inhibitorach interleukiny 17 lub 23 wystarcza zwykle rutynowa kontrola morfologii i edukacja pacjenta o objawach zakażenia.
Skutek kliniczny
Najważniejszym zagrożeniem jest ciężka neutropenia lub agranulocytoza z zakażeniem, które może przebiegać skąpoobjawowo i szybko prowadzić do posocznicy. Przy inhibitorach interleukiny 6 brak gorączki i prawidłowe CRP nie wykluczają zakażenia. Deferypron i tocilizumab mogą też podnosić aktywność aminotransferaz, co utrudnia ocenę przyczyny uszkodzenia wątroby.
Mechanizm
Interakcja jest farmakodynamiczna i wynika z sumowania się działań niepożądanych na układ odpornościowy. Deferypron może wywołać neutropenię i agranulocytozę, a deferazyroks rzadziej powoduje cytopenie. Inhibitory interleukin osłabiają odpowiedź na zakażenie, a część z nich, zwłaszcza inhibitory interleukiny 6 (tocilizumab, sarilumab, satralizumab, siltuksymab) i interleukiny 1 (anakinra, kanakinumab), sama obniża liczbę neutrofili. Inhibitory interleukiny 6 dodatkowo hamują gorączkę i wzrost CRP, przez co maskują wczesne objawy zakażenia u pacjenta z neutropenią. Nie stwierdza się istotnej interakcji farmakokinetycznej, ponieważ przeciwciała monoklonalne są eliminowane przez katabolizm białek, a nie przez enzymy wątrobowe lub transportery. Interakcja nie jest jednolita dla całej klasy. Najsilniej dotyczy deferypronu, słabiej deferazyroksu, a nie dotyczy deferoksaminy. W grupie inhibitorów interleukin ryzyko jest największe dla leków hamujących interleukinę 6 i 1, a mniejsze dla inhibitorów interleukiny 17 i 23 (sekukinumab, iksekizumab, brodalumab, bimekizumab, ustekinumab, guselkumab, ryzankizumab, tyldrakizumab, mirikizumab) oraz dla spesolimabu i bazyliksymabu.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą neutrofili przed włączeniem i regularnie w trakcie leczenia
- objawy zakażenia – gorączka, ból gardła, owrzodzenia jamy ustnej, objawy grypopodobne
- płytki krwi, zwłaszcza przy siltuksymabie i tocilizumabie
- aktywność aminotransferaz przy deferypronie lub deferazyroksie z tocilizumabem albo sarilumabem
- czynność nerek przy deferazyroksie
Kiedy ocena się zmienia
| Włączenie inhibitora interleukiny 6 lub 1 u pacjenta leczonego deferypronemkolejność włączenia · inhibitory interleukin | inne zalecenie | Przed pierwszą dawką inhibitora interleukiny 6 lub 1 u pacjenta na deferypronie należy sprawdzić aktualną liczbę neutrofili, a przy neutropenii nie rozpoczynać leczenia biologicznego i rozważyć zmianę chelatora na deferoksaminę lub deferazyroks. |
| Okres po odstawieniu inhibitora interleukinodstep · inhibitory interleukin | inne zalecenie | Przeciwciała monoklonalne hamujące interleukiny działają jeszcze przez wiele tygodni po ostatniej dawce, dlatego zwiększona czujność wobec neutropenii i zakażeń przy deferypronie powinna trwać także po ich odstawieniu. |
Niekorzystna interakcjaDazatynib+ DimetylPołączenie wymaga ścisłej kontroli morfologii krwi i uzgodnienia leczenia między hematologiem a neurologiem.Powiedz hematologowi i neurologowi, że przyjmujesz oba leki, regularnie rób zlecone badania krwi i nie przerywaj leczenia samodzielnie.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Powiedz hematologowi i neurologowi, że przyjmujesz oba leki, regularnie rób zlecone badania krwi i nie przerywaj leczenia samodzielnie.
Oba leki osłabiają odporność i mogą obniżać liczbę krwinek białych. Przyjmowane razem mogą zwiększać ryzyko poważnych zakażeń. Dlatego lekarze prowadzący muszą wiedzieć o obu lekach i regularnie zlecać badania krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- częste lub długo trwające infekcje
- ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej
- łatwe siniaczenie lub krwawienia
- nowe osłabienie jednej strony ciała, zaburzenia widzenia, mowy lub myślenia
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie wymaga ścisłej kontroli morfologii krwi i uzgodnienia leczenia między hematologiem a neurologiem. Przed włączeniem drugiego leku należy oznaczyć pełną morfologię z rozmazem i bezwzględną liczbę limfocytów, a w trakcie leczenia powtarzać badania regularnie. Przy utrzymującej się głębokiej limfopenii lub istotnej neutropenii należy rozważyć przerwanie fumaranu dimetylu i zmianę leczenia stwardnienia rozsianego na lek o mniejszym działaniu mielotoksycznym. Pacjenta należy uczulić na objawy zakażenia i nowe objawy neurologiczne.
Skutek kliniczny
Głównym ryzykiem jest addycyjne upośledzenie odporności z cięższą lub dłużej trwającą cytopenią, zwłaszcza limfopenią i neutropenią, oraz większa podatność na ciężkie zakażenia bakteryjne, wirusowe i oportunistyczne. ChPL fumaranu dimetylu wymienia podejrzenie lub rozpoznanie postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii jako przeciwwskazanie[1], a głęboka limfopenia nasilona przez drugi lek mielotoksyczny może to ryzyko zwiększać.
Mechanizm
Oba leki działają hamująco na układ odpornościowy i mogą się w tym działaniu sumować. Dazatynib często powoduje mielosupresję z neutropenią i małopłytkowością, a fumaran dimetylu wywołuje limfopenię, która sprzyja zakażeniom oportunistycznym, w tym postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. ChPL dazatynibu nie wymienia fumaranu dimetylu ani innych leków immunomodulujących w opisie interakcji[2]. Fumaran dimetylu jest metabolizowany przez esterazy, a nie przez CYP3A4, dlatego istotna interakcja farmakokinetyczna z dazatynibem jest mało prawdopodobna.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem
- bezwzględna liczba limfocytów
- bezwzględna liczba neutrofili
- liczba płytek krwi
- objawy zakażenia
- nowe lub nasilające się objawy neurologiczne
Bezpieczniejsze alternatywy
interferon betaglatiramer
Kiedy ocena się zmienia
| Dazatynib dołączany u pacjenta z już istniejącą limfopenią po fumaranie dimetylukolejność włączenia · dimetyl | ryzyko rośnie | Utrzymująca się limfopenia przed włączeniem dazatynibu zwiększa ryzyko głębokiego upośledzenia odporności. Należy ocenić bezwzględną liczbę limfocytów i rozważyć zmianę leczenia stwardnienia rozsianego przed rozpoczęciem terapii dazatynibem. |
| Długotrwałe stosowanie obu lekówczas leczenia · pacjent | ryzyko rośnie | Ryzyko zakażeń oportunistycznych rośnie wraz z czasem trwania limfopenii, dlatego kontrola morfologii powinna być prowadzona przez cały okres łącznego leczenia. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dimethyl fumarate Polpharma 120 mg, kapsułki dojelitowe, twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/dimethyl-fumarate-polpharma-100468960/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sprycel 20 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/sprycel-100138787/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sprycel. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/sprycel-100138787/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.