Interakcje / Iptakopan / Iptakopan i karbamazepina
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Połączenie wymaga ścisłego monitorowania stężenia karbamazepiny i skuteczności iptakopanu, a gdy to możliwe, lepiej wybrać lek przeciwpadaczkowy bez działania indukującego.
Nie zmieniaj dawek ani nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę i zapytaj lekarza o badanie stężenia leku przeciwpadaczkowego we krwi.
Niekorzystna interakcjaIptakopan+ KarbamazepinaPołączenie wymaga ścisłego monitorowania stężenia karbamazepiny i skuteczności iptakopanu, a gdy to możliwe, lepiej wybrać lek przeciwpadaczkowy bez działania indukującego.Nie zmieniaj dawek ani nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę i zapytaj lekarza o badanie stężenia leku przeciwpadaczkowego we krwi.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie zmieniaj dawek ani nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę i zapytaj lekarza o badanie stężenia leku przeciwpadaczkowego we krwi.
Te dwa leki mogą wzajemnie osłabiać swoje działanie. Lek przeciwpadaczkowy może działać słabiej, a po odstawieniu drugiego leku jego działanie może się nagle nasilić. Lek na chorobę dopełniacza też może działać słabiej, co grozi nawrotem choroby. Lekarz zwykle zleca wtedy badania krwi i może zmienić dawkę.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nawrót lub nasilenie napadów padaczkowych
- zawroty głowy, senność, chwiejny chód
- podwójne widzenie
- ciemny lub czerwonobrunatny mocz
- nasilone zmęczenie, bladość, duszność
- pienienie się moczu lub obrzęki
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie wymaga ścisłego monitorowania stężenia karbamazepiny i skuteczności iptakopanu, a gdy to możliwe, lepiej wybrać lek przeciwpadaczkowy bez działania indukującego. Przy jednoczesnym podawaniu należy zachować ostrożność, zwłaszcza że karbamazepina ma wąski indeks terapeutyczny[1]. Stężenie karbamazepiny w surowicy należy oznaczyć po włączeniu iptakopanu, po każdej zmianie jego dawki i po jego odstawieniu, a dawkę karbamazepiny dostosować do wyniku[2]. U pacjenta z nocną napadową hemoglobinurią po włączeniu karbamazepiny trzeba częściej kontrolować wskaźniki hemolizy.
Skutek kliniczny
Możliwe zmniejszenie stężenia karbamazepiny z ryzykiem utraty kontroli napadów lub objawów choroby podstawowej, a po odstawieniu iptakopanu – wzrost stężenia karbamazepiny z objawami toksyczności (zawroty głowy, senność, ataksja, podwójne widzenie)[2]. Możliwe też zmniejszenie skuteczności iptakopanu, co w nocnej napadowej hemoglobinurii grozi nawrotem hemolizy, a w chorobach nerek – osłabieniem kontroli białkomoczu[1].
Mechanizm
Iptakopan może indukować CYP3A4 i zmniejszać ekspozycję na wrażliwe substraty tego enzymu, a karbamazepina jest wśród nich wymieniona jako lek o wąskim indeksie terapeutycznym[1]. Karbamazepina jest metabolizowana głównie przez CYP3A4, więc związki aktywujące ten enzym przyspieszają jej metabolizm i osłabiają działanie, a ich odstawienie zwiększa jej stężenie[2]. W drugą stronę karbamazepina jako silny induktor cytochromu P-450, glukuronidacji i transporterów może zmniejszać ekspozycję na iptakopan, którego jednoczesne stosowanie z silnymi induktorami CYP2C8, UGT1A1, PgP, BCRP i OATP1B1/3 nie jest zalecane z uwagi na możliwość zmniejszenia skuteczności[1]. Karbamazepina nie jest wymieniona imiennie jako taki induktor, a siła jej wpływu na te szlaki nie została zbadana klinicznie dla tego połączenia.
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Iptakopan: inhibitor CYP2C8[3], induktor CYP3A4[3], substrat BCRP[3], substrat CYP2C8[3], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[3], substrat OATP1B1[3], substrat OATP1B3[3], substrat P-gp[3], drugorzędny szlak substrat UGT1A1[3]
- Karbamazepina: silny induktor CYP2B6[5], słaby induktor CYP2C9[5], silny induktor CYP3A4[5], wrażliwy substrat CYP3A4[4]
Monitorować
- stężenie karbamazepiny w surowicy po włączeniu, zmianie dawki i odstawieniu iptakopanu
- kontrola napadów lub objawów choroby leczonej karbamazepiną
- objawy toksyczności karbamazepiny: zawroty głowy, senność, ataksja, podwójne widzenie
- aktywność LDH, stężenie hemoglobiny i liczba retikulocytów u chorych z nocną napadową hemoglobinurią
- białkomocz i czynność nerek u chorych z chorobą nerek leczonych iptakopanem
Bezpieczniejsze alternatywy
lewetiracetamlakozamidlamotryginaekulizumabrawulizumab
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie iptakopanu u pacjenta stale leczonego karbamazepinąkolejność włączenia · iptakopan | inne zalecenie | Po odstawieniu leku aktywującego CYP3A4 metabolizm karbamazepiny zwalnia, a jej stężenie rośnie. Należy oznaczyć stężenie karbamazepiny i w razie potrzeby zmniejszyć jej dawkę. |
| Włączenie karbamazepiny u pacjenta leczonego iptakopanemkolejność włączenia · karbamazepina | ryzyko rośnie | Włączenie silnego induktora u pacjenta ustabilizowanego na iptakopanie grozi zmniejszeniem jego skuteczności. Indukcja narasta stopniowo, dlatego kontrolę wskaźników hemolizy lub białkomoczu trzeba prowadzić przez kolejne tygodnie, a w pierwszej kolejności rozważyć lek przeciwpadaczkowy bez działania indukującego. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Fabhalta 200 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/fabhalta-100498779/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin 200 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Fabhalta. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/fabhalta-100498779/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: fda.gov
Alkohol przy tych lekach
Interakcja nieistotna klinicznieIptakopana alkoholNie trzeba zmieniać leczenia ani zakazywać alkoholu, wystarczy zalecić umiarkowane spożycie.Możesz pić alkohol z umiarem, ale nie pomijaj dawek leku i nie upijaj się.nieznanyteoretyczne
Interakcja nieistotna klinicznie
Możesz pić alkohol z umiarem, ale nie pomijaj dawek leku i nie upijaj się.
Ten lek i alkohol nie wpływają na siebie w znany sposób. Picie alkoholu z umiarem nie zmienia działania leku. Lek zwiększa jednak podatność na niektóre groźne zakażenia bakteryjne, a picie dużych ilości alkoholu osłabia odporność i utrudnia regularne przyjmowanie leku.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- silny ból głowy ze sztywnością karku
- wysypka w postaci drobnych wybroczyn
- ciemny mocz lub nasilone zmęczenie
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- brak_interakcji
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie trzeba zmieniać leczenia ani zakazywać alkoholu, wystarczy zalecić umiarkowane spożycie. U osób nadużywających alkoholu warto podkreślić regularne przyjmowanie dawek oraz konieczność pilnego zgłoszenia się do lekarza przy objawach zakażenia.
Skutek kliniczny
Nie należy spodziewać się klinicznie istotnej interakcji przy umiarkowanym spożyciu alkoholu. Znaczenie pośrednie może mieć przewlekłe nadużywanie alkoholu, które samo zwiększa ryzyko zakażeń, w tym pneumokokowych, a iptakopan jako inhibitor dopełniacza zwiększa podatność na zakażenia bakteriami otoczkowymi. Upojenie alkoholowe sprzyja też pomijaniu dawek, a nieregularne przyjmowanie inhibitora dopełniacza może wiązać się z ryzykiem nawrotu hemolizy.
Mechanizm
Nie jest znany mechanizm interakcji iptakopanu z alkoholem. ChPL iptakopanu nie wymienia alkoholu ani w przeciwwskazaniach, ani w interakcjach[1]. Jako istotne ChPL wskazuje silne induktory CYP2C8, UGT1A1, PgP, BCRP i OATP1B1/3, takie jak ryfampicyna, które mogą zmniejszać skuteczność iptakopanu[1]. Etanol nie jest uznawany za silny induktor ani inhibitor tych szlaków, dlatego istotna zmiana ekspozycji na iptakopan jest mało prawdopodobna. Iptakopan nie działa ośrodkowo ani nie jest hepatotoksyczny w stopniu, który sumowałby się z działaniem alkoholu.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- regularność przyjmowania dawek u osób nadużywających alkoholu
- objawy zakażenia u osób przewlekle nadużywających alkoholu
Kiedy ocena się zmienia
| Przewlekłe nadużywanie alkoholuczas leczenia · pacjent | inne zalecenie | Przewlekłe nadużywanie alkoholu zwiększa ryzyko zakażeń, w tym pneumokokowych, co nakłada się na zwiększoną podatność na zakażenia bakteriami otoczkowymi podczas leczenia iptakopanem. Sprzyja też pomijaniu dawek. Zalecane jest ograniczenie alkoholu, przypomnienie o regularnym przyjmowaniu leku i o aktualności szczepień. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Fabhalta 200 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/fabhalta-100498779/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Fabhalta. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/fabhalta-100498779/
Niekorzystna interakcjaKarbamazepinaa alkoholZaleć choremu wstrzymanie się od picia alkoholu przez cały okres leczenia karbamazepiną.Nie pij alkoholu w czasie leczenia karbamazepiną, a jeśli się napijesz, nie prowadź pojazdów i nie pomijaj kolejnej dawki leku.szybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie pij alkoholu w czasie leczenia karbamazepiną, a jeśli się napijesz, nie prowadź pojazdów i nie pomijaj kolejnej dawki leku.
Podczas leczenia karbamazepiną najlepiej nie pić alkoholu. Lek może sprawić, że organizm gorzej znosi alkohol, więc łatwiej o senność, zawroty głowy i niepewny chód. Niewielka ilość alkoholu zwykle nie zmienia działania samego leku, ale objawy ze strony układu nerwowego mogą być silniejsze niż zwykle.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silna senność lub trudność z utrzymaniem przytomności
- zawroty głowy i niepewny chód
- podwójne widzenie
- splątanie lub zaburzenia mowy
- napad drgawkowy
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PD – synergizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Zaleć choremu wstrzymanie się od picia alkoholu przez cały okres leczenia karbamazepiną.[1] Jeśli pacjent mimo to sięga po alkohol, powinien pić jak najmniej, nie łączyć go z innymi lekami działającymi uspokajająco i nie prowadzić pojazdów. Nie należy przerywać leczenia przeciwpadaczkowego z powodu planowanego spożycia alkoholu.
Skutek kliniczny
Możliwe jest nasilenie senności, zawrotów głowy i zaburzeń równowagi po tej samej ilości alkoholu, po której pacjent wcześniej nie miał objawów. Skutkiem może być gorsza sprawność psychofizyczna, na przykład podczas prowadzenia pojazdów, oraz większe ryzyko upadków.
Mechanizm
W czasie leczenia karbamazepiną należy unikać alkoholu, ponieważ lek może zmniejszać tolerancję alkoholu, a producent zaleca wstrzymanie się od picia.[1] Obie substancje działają depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy, więc ich działania uspokajające i zaburzające koordynację mogą się sumować. Umiarkowane ilości alkoholu nie wydają się znacząco zmieniać stężenia ani działania karbamazepiny, główny problem dotyczy więc nasilenia objawów ze strony układu nerwowego, a nie zmian w farmakokinetyce.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- senność i zawroty głowy po spożyciu alkoholu
- zaburzenia równowagi i koordynacji ruchowej
- częstość napadów padaczkowych u chorego, który pije alkohol
- przestrzeganie regularnego przyjmowania leku
Kiedy ocena się zmienia
| Umiarkowana ilośćilość alkoholu · pacjent | inne zalecenie | Piśmiennictwo wskazuje, że umiarkowane ilości alkoholu nie wydają się znacząco zmieniać stężenia ani działania karbamazepiny, ale możliwe jest nasilenie sedacji. Zalecenie ChPL o wstrzymaniu się od picia pozostaje bez zmian. |
| Duża ilość lub picie do upojeniailość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Większe ilości alkoholu zwiększają ryzyko sumowania się działania depresyjnego na ośrodkowy układ nerwowy, zaburzeń koordynacji i upadków. Pacjent może także pominąć dawkę leku, co zwiększa ryzyko napadów u chorych na padaczkę. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin 200 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
Inne interakcje tych leków 628
Połączenie przeciwwskazaneKarbamazepina+ MetylotioniniowaPołączenie jest przeciwwskazane i należy go unikać.Zawsze mów lekarzowi przed zabiegiem lub w szpitalu, że bierzesz karbamazepinę, i nie odstawiaj jej na własną rękę.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Zawsze mów lekarzowi przed zabiegiem lub w szpitalu, że bierzesz karbamazepinę, i nie odstawiaj jej na własną rękę.
Błękit metylenowy to lek podawany zwykle w szpitalu, najczęściej w zastrzyku. Działa podobnie do leków, których nie wolno łączyć z karbamazepiną. Razem mogą wywołać groźną reakcję z gorączką, drżeniem, sztywnością mięśni i splątaniem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- niepokój, pobudzenie lub splątanie
- wysoka gorączka i silne pocenie się
- drżenie, drgania lub sztywność mięśni
- szybkie bicie serca
- silny ból głowy
- drgawki
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – synergizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie jest przeciwwskazane i należy go unikać. Jeśli chlorek metylotioniniowy jest niezbędny w stanie zagrożenia życia, na przykład w ciężkiej methemoglobinemii, decyzję podejmuje lekarz po ocenie korzyści i ryzyka, stosuje najniższą możliwą dawkę i ściśle obserwuje pacjenta pod kątem objawów ze strony ośrodkowego układu nerwowego przez co najmniej 4 godziny po podaniu[1]. Karbamazepiny nie odstawia się nagle z powodu ryzyka napadów. Karbamazepiny nie włącza się przed upływem 14 dni od zakończenia podawania inhibitora MAO[2].
Skutek kliniczny
Możliwe ciężkie reakcje ze strony ośrodkowego układu nerwowego, w tym toksyczność serotoninowa z pobudzeniem, splątaniem, drżeniem, sztywnością mięśni i hipertermią, oraz wahania ciśnienia tętniczego typowe dla połączeń z inhibitorami MAO. Ryzyko wynika z przynależności chlorku metylotioniniowego do inhibitorów MAO, a nie z opisanych przypadków dla tej konkretnej pary.
Mechanizm
Chlorek metylotioniniowy jest silnym odwracalnym inhibitorem monoaminooksydazy[1]. Karbamazepiny nie łączy się z inhibitorami MAO[2][3][4]. Karbamazepina ma budowę zbliżoną do trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych[2], a chlorku metylotioniniowego unika się u pacjentów przyjmujących leki nasilające przekaźnictwo serotoninergiczne, w tym klomipraminę, z uwagi na ryzyko ciężkich reakcji ze strony OUN[1]. Wpływ chlorku metylotioniniowego na enzymy cytochromu P450 nie jest uważany za klinicznie istotny przy jednodniowym leczeniu[1].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- stan świadomości i objawy neurologiczne (pobudzenie, splątanie, drżenie, mioklonie, sztywność mięśni) przez co najmniej 4 godziny po podaniu
- temperatura ciała
- ciśnienie tętnicze i częstość akcji serca
- czynność napadowa
Bezpieczniejsze alternatywy
kwas askorbinowy (w leczeniu methemoglobinemii, gdy chlorek metylotioniniowy jest przeciwwskazany, mimo mniejszej skuteczności)
Kiedy ocena się zmienia
| Karbamazepina włączana po zakończeniu podawania chlorku metylotioniniowegokolejność włączenia · karbamazepina | inne zalecenie | Karbamazepiny nie włącza się przed upływem 14 dni od zakończenia podawania inhibitora MAO. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Methylthioninium chloride Proveblue 5 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/methylthioninium-chloride-proveblue-100311790/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin 200 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tegretol CR 200 200 mg, tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/tegretol-cr-200-100065953/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Neurotop retard 600 600 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/neurotop-retard-600-100047116/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Methylthioninium chloride Proveblue. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/methylthioninium-chloride-proveblue-100311790/
Połączenie przeciwwskazaneKarbamazepina+ LinezolidPołączenie jest przeciwwskazane – u pacjenta leczonego karbamazepiną wybierz antybiotyk spoza grupy inhibitorów MAO.Powiedz lekarzowi i farmaceucie, że przyjmujesz karbamazepinę, zanim zaczniesz brać linezolid, i nie odstawiaj karbamazepiny sam.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Powiedz lekarzowi i farmaceucie, że przyjmujesz karbamazepinę, zanim zaczniesz brać linezolid, i nie odstawiaj karbamazepiny sam.
Karbamazepiny zwykle nie łączy się z linezolidem. Linezolid działa podobnie do leków, których nie wolno przyjmować razem z karbamazepiną. Takie połączenie może wywołać groźną reakcję z gorączką, drżeniem i pobudzeniem albo nagły wzrost ciśnienia krwi. Antybiotyk może też działać słabiej, a oba leki mogą obniżać liczbę krwinek.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wysoka gorączka
- drżenie lub sztywność mięśni
- silne pobudzenie, niepokój lub splątanie
- nadmierne pocenie się
- silny ból głowy lub kołatanie serca
- łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
- brak poprawy w zakażeniu
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – synergizm, PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie jest przeciwwskazane – u pacjenta leczonego karbamazepiną wybierz antybiotyk spoza grupy inhibitorów MAO[1][2][3]. Karbamazepiny nie włącza się przed upływem 14 dni od zakończenia podawania inhibitora MAO[1]. Jeśli w wyjątkowej sytuacji nie ma alternatywy dla linezolidu, decyzję podejmuje lekarz po ocenie korzyści i ryzyka, a pacjent pozostaje pod ścisłą obserwacją z kontrolą ciśnienia tętniczego, objawów serotoninergicznych, morfologii krwi i odpowiedzi klinicznej na antybiotyk. Karbamazepiny nie odstawia się nagle z powodu ryzyka napadów padaczkowych.
Skutek kliniczny
Możliwy zespół serotoninowy (dezorientacja, majaczenie, niepokój, drżenie, zaczerwienienie twarzy, nadmierna potliwość, bardzo wysoka gorączka) i przełom nadciśnieniowy[4]. Możliwe zmniejszenie skuteczności linezolidu w wyniku indukcji enzymatycznej. Możliwe nasilenie toksyczności hematologicznej (małopłytkowość, niedokrwistość, leukopenia).
Mechanizm
Linezolid jest odwracalnym, nieselektywnym inhibitorem monoaminooksydazy[4]. Karbamazepiny nie łączy się z inhibitorami MAO, a jej budowa chemiczna jest zbliżona do trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych[1]. Połączenie niesie więc ryzyko reakcji typowych dla inhibitorów MAO, czyli zespołu serotoninowego i gwałtownego wzrostu ciśnienia tętniczego. Linezolid nie jest metabolizowany przez cytochrom P450 i nie hamuje jego izoenzymów[4]. Ryfampicyna, silny induktor enzymatyczny, zmniejszała jednak AUC linezolidu średnio o 32% przy nieznanym mechanizmie[4]. Karbamazepina jest silnym induktorem[1], dlatego można się spodziewać podobnego, choć niepotwierdzonego obniżenia ekspozycji na linezolid. Oba leki mogą ponadto hamować czynność szpiku kostnego, a supresja szpiku w wywiadzie wyklucza stosowanie karbamazepiny[1].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- ciśnienie tętnicze
- objawy zespołu serotoninowego (drżenie, pobudzenie, gorączka, potliwość, dezorientacja)
- morfologia krwi z płytkami krwi
- odpowiedź kliniczna na leczenie przeciwbakteryjne
- kontrola napadów padaczkowych
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≤ 14 dni od zakończenia podawania linezolidulinezolid | inne zalecenie | Karbamazepiny nie włącza się przed upływem 14 dni od zakończenia podawania inhibitora MAO. Przy odwracalnym działaniu linezolidu okres ten może być nadmiarowy, ale nie należy go skracać bez decyzji lekarza. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin 200 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tegretol CR 200 200 mg, tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/tegretol-cr-200-100065953/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Neurotop retard 600 600 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/neurotop-retard-600-100047116/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zyvoxid 600 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/zyvoxid-100106340/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
Połączenie przeciwwskazaneKarbamazepina+ KariprazynaNie łącz kariprazyny z karbamazepiną – połączenie jest przeciwwskazane.Nie przyjmuj tych leków razem i jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem, ale nie odstawiaj żadnego z nich na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj tych leków razem i jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem, ale nie odstawiaj żadnego z nich na własną rękę.
Karbamazepina sprawia, że organizm szybciej usuwa kariprazynę, przez co kariprazyna może przestać działać. Z tego powodu tych dwóch leków nie stosuje się razem. Gdy karbamazepina zostanie odstawiona, stężenie kariprazyny powoli rośnie przez kilka tygodni i mogą nasilić się jej działania niepożądane. Oba leki mogą też razem powodować większą senność.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- powrót lub nasilenie objawów choroby, np. niepokoju, lęku, omamów lub podejrzliwości
- wewnętrzny niepokój i trudność w usiedzeniu w miejscu
- drżenie lub sztywność mięśni
- silna senność lub zawroty głowy
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz kariprazyny z karbamazepiną – połączenie jest przeciwwskazane.[1] Należy wybrać inny lek przeciwpsychotyczny albo zastąpić karbamazepinę lekiem przeciwpadaczkowym lub normotymicznym, który nie indukuje CYP3A4, zależnie od wskazania. Jeżeli karbamazepina zostaje odstawiona, aby włączyć kariprazynę, trzeba uwzględnić, że indukcja enzymów ustępuje stopniowo, a odstawienie karbamazepiny u chorego z padaczką wymaga zabezpieczenia innym lekiem przeciwpadaczkowym. Jeżeli pacjent już przyjmuje oba leki, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem prowadzącym, a nie przerywać samodzielnie żadnego z nich.
Skutek kliniczny
Główny skutek to utrata skuteczności kariprazyny i ryzyko nawrotu lub zaostrzenia objawów psychotycznych albo epizodu afektywnego. Po odstawieniu karbamazepiny indukcja stopniowo ustępuje, a ekspozycja na kariprazynę rośnie, co może nasilić jej działania niepożądane, zwłaszcza że długi okres półtrwania metabolitów sprawia, że zmiany ujawniają się z opóźnieniem kilku tygodni.[1] Możliwe jest też nasilenie senności i zawrotów głowy w wyniku sumowania działania na OUN.
Mechanizm
Karbamazepina silnie indukuje CYP3A4, a kariprazyna i jej czynne metabolity – demetylokariprazyna i didemetylokariprazyna – są metabolizowane głównie przez ten izoenzym, z niewielkim udziałem CYP2D6.[1] Indukcja przyspiesza eliminację kariprazyny i znacząco zmniejsza całkowitą ekspozycję na lek.[1] Karbamazepina zmniejsza stężenie wielu leków przeciwpsychotycznych metabolizowanych przez cytochrom P-450.[2] Dodatkowo oba leki działają na ośrodkowy układ nerwowy, więc ich działanie depresyjne na OUN może się sumować.[1]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- kontrola objawów psychotycznych i afektywnych pod kątem nawrotu przy jednoczesnym stosowaniu
- obserwacja w kierunku akatyzji, objawów pozapiramidowych i nadmiernej senności przez kilka tygodni po odstawieniu karbamazepiny
- kontrola napadów padaczkowych przy zamianie karbamazepiny na inny lek przeciwpadaczkowy
Bezpieczniejsze alternatywy
lamotryginalewetiracetamkwas walproinowylitamisulpryd
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie karbamazepiny u pacjenta przyjmującego kariprazynękolejność włączenia · karbamazepina | inne zalecenie | Po odstawieniu karbamazepiny indukcja CYP3A4 ustępuje stopniowo, a ekspozycja na kariprazynę i jej długo działające metabolity rośnie przez kilka tygodni. Należy w tym okresie obserwować pacjenta pod kątem działań niepożądanych kariprazyny i w razie potrzeby zmodyfikować jej dawkę. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Reagila 1,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/reagila-100390771/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin 200 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 13.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Reagila. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 13.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/reagila-100390771/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 13.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
Połączenie przeciwwskazaneKarbamazepina+ LefamulinaLefamuliny nie łączy się z karbamazepiną.Nie zaczynaj brać lefamuliny, jeśli przyjmujesz karbamazepinę, i zapytaj lekarza o inny antybiotyk, a karbamazepiny nie odstawiaj na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie zaczynaj brać lefamuliny, jeśli przyjmujesz karbamazepinę, i zapytaj lekarza o inny antybiotyk, a karbamazepiny nie odstawiaj na własną rękę.
Karbamazepina sprawia, że organizm bardzo szybko rozkłada lefamulinę. Antybiotyk może wtedy nie zadziałać i zakażenie nie ustąpi. Lefamulina może też zwiększyć ilość karbamazepiny we krwi i wywołać jej działania niepożądane. Tych leków nie łączy się ze sobą.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- utrzymująca się lub nawracająca gorączka
- nasilający się kaszel lub duszność
- zawroty głowy
- silna senność
- chwiejny chód
- podwójne widzenie
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Lefamuliny nie łączy się z karbamazepiną[1]. U pacjenta przyjmującego karbamazepinę należy wybrać inny antybiotyk o skuteczności w danym zakażeniu, bez istotnej interakcji przez CYP3A4. Karbamazepiny nie należy odstawiać ani zmieniać dawki tylko po to, by podać lefamulinę, bo grozi to napadami padaczkowymi, a działanie indukujące wygasa stopniowo.
Skutek kliniczny
Głównym zagrożeniem jest niepowodzenie leczenia zakażenia z powodu zbyt niskiego stężenia lefamuliny oraz ryzyko selekcji opornych drobnoustrojów. Możliwe jest też przejściowe zwiększenie stężenia karbamazepiny z objawami takimi jak zawroty głowy, senność, ataksja i podwójne widzenie[2].
Mechanizm
Lefamuliny nie podaje się razem z umiarkowanymi ani silnymi induktorami CYP3A[1]. Karbamazepina silnie indukuje CYP3A4, przez co przyspiesza metabolizm leków przez ten enzym rozkładanych i zmniejsza ich stężenie w osoczu[2]. Lefamulina jest metabolizowana głównie przez CYP3A4, więc jej stężenie może spaść poniżej skutecznego. W drugą stronę lefamulina hamuje CYP3A4, a związki zmniejszające aktywność CYP3A4 mogą zwiększać stężenie karbamazepiny w surowicy[2].
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Karbamazepina – silny induktor CYP3A4[3], lefamulina – umiarkowanie wrażliwy substrat CYP3A4[4]
- Lefamulina – umiarkowany inhibitor CYP3A4[4], karbamazepina – wrażliwy substrat CYP3A4[5]
- Karbamazepina: silny induktor CYP2B6[3], słaby induktor CYP2C9[3], silny induktor CYP3A4[3], wrażliwy substrat CYP3A4[5]
- Lefamulina: inhibitor BCRP[4], inhibitor CYP2C8[4], umiarkowany inhibitor CYP3A4[4], inhibitor MATE1[4], inhibitor OATP1B1[4], inhibitor OATP1B3[4], umiarkowanie wrażliwy substrat CYP3A4[4], substrat P-gp[4]
Monitorować
- skuteczność leczenia zakażenia (gorączka, objawy ze strony układu oddechowego) przy omyłkowym połączeniu
- objawy toksyczności karbamazepiny – zawroty głowy, senność, ataksja, podwójne widzenie
- stężenie karbamazepiny w surowicy, jeśli połączenie zostało już zastosowane
Bezpieczniejsze alternatywy
amoksycylinaamoksycylina z kwasem klawulanowymceftriaksonlewofloksacyna
Kiedy ocena się zmienia
| Karbamazepina niedawno odstawionakolejność włączenia · karbamazepina | inne zalecenie | Po odstawieniu karbamazepiny indukcja CYP3A4 wygasa stopniowo, a przerwanie podawania induktora prowadzi do zwolnienia metabolizmu leków przez ten enzym rozkładanych. W okresie wygasania indukcji ryzyko obniżenia stężenia lefamuliny nadal istnieje, dlatego lepiej wybrać inny antybiotyk. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Xenleta 600 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/xenleta-100440180/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin 200 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Xenleta. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/xenleta-100440180/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
Połączenie przeciwwskazaneKarbamazepina+ FenylobutazonNie łącz fenylobutazonu z karbamazepiną, także w postaci maści.Nie używaj maści z fenylobutazonem, gdy przyjmujesz karbamazepinę, i zapytaj farmaceutę o inny lek przeciwbólowy do stosowania na skórę.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie używaj maści z fenylobutazonem, gdy przyjmujesz karbamazepinę, i zapytaj farmaceutę o inny lek przeciwbólowy do stosowania na skórę.
Karbamazepina i maść z fenylobutazonem mogą osłabiać szpik kostny, czyli miejsce, w którym powstają krwinki. Używane razem zwiększają ryzyko spadku liczby białych krwinek i płytek krwi. Może to prowadzić do poważnych zakażeń i łatwego krwawienia. Tych leków nie należy stosować razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze bez wyraźnej przyczyny
- ból gardła albo owrzodzenia w jamie ustnej
- siniaki pojawiające się bez urazu, drobne czerwone kropki na skórze
- krwawienie z nosa lub dziąseł
- nietypowe zmęczenie i bladość
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz fenylobutazonu z karbamazepiną, także w postaci maści[1]. U pacjenta leczonego karbamazepiną wybierz miejscowy NLPZ bez działania mielotoksycznego. Jeśli pacjent już stosował oba leki, odstaw fenylobutazon i rozważ kontrolę morfologii krwi z rozmazem.
Skutek kliniczny
Główne zagrożenie to addytywne uszkodzenie szpiku kostnego – leukopenia, agranulocytoza, małopłytkowość, a w skrajnych przypadkach niedokrwistość aplastyczna. Możliwe jest też słabsze działanie przeciwzapalne fenylobutazonu.
Mechanizm
Fenylobutazonu nie stosuje się u pacjentów leczonych lekami zaburzającymi czynność szpiku kostnego[1]. Karbamazepina należy do tej grupy, bo może wywołać agranulocytozę i niedokrwistość aplastyczną, a fenylobutazon sam ma silne działanie mielotoksyczne, więc ryzyko uszkodzenia szpiku się sumuje. Dodatkowo karbamazepina indukuje enzymy cytochromu P-450, głównie CYP3A4, i przyspiesza metabolizm wielu jednocześnie stosowanych leków[2]. Przy wchłanianiu fenylobutazonu do krwi może to osłabiać jego działanie, podobnie jak osłabiają je barbiturany[1]. Przy stosowaniu maści dłużej niż 7 dni mogą wystąpić interakcje takie jak po podaniu ogólnym[1].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem (leukocyty, neutrofile, płytki krwi)
- objawy infekcji – gorączka, ból gardła, owrzodzenia jamy ustnej
- objawy skazy krwotocznej – siniaki, wybroczyny, krwawienie z dziąseł lub nosa
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| czas leczenia ≥ 8 dnifenylobutazon | ryzyko rośnie | Przy stosowaniu maści dłużej niż 7 dni mogą wystąpić interakcje takie jak po ogólnym podaniu fenylobutazonu, co zwiększa ryzyko mielotoksyczności i wpływu indukcji enzymatycznej. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Butapirazol 50 mg/g, maść. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/butapirazol-100012069/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin 200 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 29.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
Połączenie przeciwwskazaneKarbamazepina+ AtazanawirAtazanawiru nie łączy się z karbamazepiną ani z innymi silnymi induktorami CYP3A4.Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę, tylko jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który zmieni lek przeciwpadaczkowy na bezpieczny dla twojego leczenia HIV.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę, tylko jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który zmieni lek przeciwpadaczkowy na bezpieczny dla twojego leczenia HIV.
Karbamazepina sprawia, że organizm szybciej usuwa atazanawir. Lek na HIV może wtedy przestać działać, a wirus może stać się na niego odporny. Atazanawir może też zwiększać ilość karbamazepiny we krwi, co grozi zawrotami głowy i sennością. Tych leków nie stosuje się razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silne zawroty głowy lub chwiejny chód
- nadmierna senność
- podwójne widzenie
- nasilenie napadów padaczkowych po zmianie leków
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Atazanawiru nie łączy się z karbamazepiną ani z innymi silnymi induktorami CYP3A4.[1][2] Lekarz prowadzący leczenie przeciwpadaczkowe i lekarz leczący zakażenie HIV powinni wspólnie zmienić lek przeciwpadaczkowy na taki, który nie indukuje CYP3A4. Przy odstawianiu karbamazepiny efekt indukcji wygasa stopniowo, a jej odstawienie zmienia też metabolizm innych leków, dlatego zmianę prowadzi się pod kontrolą.
Skutek kliniczny
Głównym zagrożeniem jest utrata działania przeciwwirusowego atazanawiru i rozwój oporności HIV.[1] Wtórnie możliwy jest wzrost stężenia karbamazepiny z zawrotami głowy, sennością, ataksją i podwójnym widzeniem.[3]
Mechanizm
Karbamazepina jest silnym induktorem CYP3A4, a atazanawir jest metabolizowany w wątrobie przez CYP3A4, więc jego stężenie może się znacznie zmniejszyć[4].[3][1] Jednocześnie atazanawir hamuje CYP3A4, główny enzym metabolizujący karbamazepinę, co może zwiększać jej stężenie w osoczu.[1][3]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- miano wiremii HIV (HIV RNA) po każdej zmianie leczenia
- kontrola napadów padaczkowych po zamianie karbamazepiny
- stężenie karbamazepiny w surowicy, jeśli połączenie jest stosowane przejściowo
- objawy toksyczności karbamazepiny – zawroty głowy, senność, ataksja, podwójne widzenie
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie karbamazepiny przed włączeniem atazanawirukolejność włączenia · karbamazepina | inne zalecenie | Po odstawieniu karbamazepiny indukcja CYP3A4 wygasa stopniowo, a zwolnienie jej własnego metabolizmu zmienia stężenia innych leków. Termin rozpoczęcia atazanawiru i kontrolę wiremii ustala lekarz leczący HIV. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz 100 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/reyataz-100125810/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Krka 200 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/atazanavir-krka-100402296/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin 200 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Accord 150 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/atazanavir-accord-100399016/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/reyataz-100125810/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
Połączenie przeciwwskazaneKarbamazepina+ FostemsawirPołączenie jest przeciwwskazane – fostemsawiru nie stosuje się jednocześnie z karbamazepiną.Nie łącz tych leków i nie odstawiaj żadnego z nich samodzielnie – jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem prowadzącym leczenie HIV o zamianie karbamazepiny na inny lek.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie łącz tych leków i nie odstawiaj żadnego z nich samodzielnie – jak najszybciej porozmawiaj z lekarzem prowadzącym leczenie HIV o zamianie karbamazepiny na inny lek.
Karbamazepina przyspiesza usuwanie z organizmu leku na HIV – fostemsawiru. Przez to lek na HIV może przestać działać, a wirus może się namnażać i uodpornić na leczenie. Nie poczujesz tego od razu, bo osłabienie działania leku zwykle nie daje objawów. Tych dwóch leków nie stosuje się razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nowy lek na padaczkę, nerwobóle lub zaburzenia nastroju przepisany przez innego lekarza
- częstsze infekcje, gorączka, nocne poty lub chudnięcie bez przyczyny
- nawrót napadów padaczkowych po zmianie leku przeciwpadaczkowego
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie jest przeciwwskazane – fostemsawiru nie stosuje się jednocześnie z karbamazepiną.[1] U pacjenta wymagającego fostemsawiru należy zamienić karbamazepinę na lek przeciwpadaczkowy lub przeciwbólowy, który nie indukuje CYP3A4, w porozumieniu z neurologiem i lekarzem prowadzącym leczenie HIV. Po odstawieniu karbamazepiny efekt indukcji enzymów wygasa stopniowo, dlatego moment włączenia fostemsawiru powinien ustalić lekarz prowadzący leczenie HIV. Zamiana leku przeciwpadaczkowego wymaga kontroli napadów w okresie przejściowym.
Skutek kliniczny
Znaczne zmniejszenie stężenia temsawiru może prowadzić do utraty odpowiedzi wirusologicznej, czyli niepowodzenia leczenia zakażenia HIV-1, i do ryzyka selekcji opornych wariantów wirusa.[1] Fostemsawir stosuje się zwykle u pacjentów z wielolekową opornością i ograniczonymi opcjami leczenia, więc utrata jego skuteczności jest szczególnie groźna.
Mechanizm
Karbamazepina jest silnym induktorem CYP3A4, a temsawir, aktywna postać fostemsawiru, jest częściowo metabolizowany przez CYP3A4 (21,2% biotransformacji), w pozostałej części przez esterazy.[1] Indukcja CYP3A4 przez karbamazepinę obniża stężenie substancji metabolizowanych tą drogą.[2] Z silnym induktorem CYP3A, ryfampicyną, obserwowano istotne zmniejszenie stężenia temsawiru w osoczu, a podobnego efektu oczekuje się przy innych silnych induktorach, w tym karbamazepinie.[1]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- miano HIV-1 RNA po zmianie leczenia przeciwpadaczkowego i po włączeniu fostemsawiru
- kontrola napadów padaczkowych lub dolegliwości bólowych po zamianie karbamazepiny
- przegląd wszystkich leków pod kątem innych silnych induktorów CYP3A, np. fenytoiny, ryfampicyny, ziela dziurawca
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Karbamazepina niedawno odstawiona przed włączeniem fostemsawirukolejność włączenia · karbamazepina | inne zalecenie | Działanie indukujące karbamazepiny wygasa stopniowo po jej odstawieniu, dlatego w pierwszym okresie po zamianie stężenie temsawiru może być nadal obniżone. Termin włączenia fostemsawiru i kontrolę miana HIV-1 RNA powinien ustalić lekarz prowadzący leczenie HIV. |
| Jednoczesne stosowanie innych silnych induktorów CYP3A (fenytoina, ryfampicyna, ziele dziurawca)czas leczenia · pacjent | ryzyko rośnie | Każdy silny induktor CYP3A jest przeciwwskazany z fostemsawirem, więc przy zamianie karbamazepiny nie wybiera się fenytoiny ani innych silnych induktorów. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Rukobia 600 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/rukobia-100443935/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin 200 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.11.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Rukobia. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/rukobia-100443935/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
Połączenie przeciwwskazaneKarbamazepina+ KobicystatKobicystatu nie łączy się z karbamazepiną.Nie przerywaj samodzielnie żadnego z leków, tylko jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który zmieni jeden z nich na bezpieczny odpowiednik.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przerywaj samodzielnie żadnego z leków, tylko jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który zmieni jeden z nich na bezpieczny odpowiednik.
Karbamazepina bardzo mocno osłabia działanie kobicystatu i leku na HIV, który kobicystat wzmacnia. Przez to leczenie HIV może przestać działać, a wirus może uodpornić się na leki. Jednocześnie stężenie karbamazepiny w organizmie może wzrosnąć i nasilić jej działania niepożądane. Tych leków nie łączy się ze sobą.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zawroty głowy
- nadmierna senność
- chwiejny chód lub zaburzenia równowagi
- podwójne widzenie
- nawrót napadów padaczkowych po zmianie leków
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Kobicystatu nie łączy się z karbamazepiną.[1] U pacjenta z HIV leczonego karbamazepiną należy zamienić ją na lek przeciwpadaczkowy, który nie indukuje CYP3A, albo dobrać schemat przeciwretrowirusowy bez kobicystatu, w porozumieniu z lekarzem prowadzącym leczenie HIV. Po odstawieniu karbamazepiny efekt indukcji enzymów wygasa stopniowo, dlatego w okresie zamiany trzeba kontrolować wiremię i skuteczność leczenia przeciwpadaczkowego.
Skutek kliniczny
Spadek stężenia kobicystatu oraz atazanawiru lub darunawiru grozi utratą kontroli zakażenia HIV i powstaniem oporności wirusa.[1] Wzrost stężenia karbamazepiny może dodatkowo wywołać zawroty głowy, senność, ataksję i podwójne widzenie.[2]
Mechanizm
Karbamazepina jest silnym induktorem CYP3A i przyspiesza metabolizm kobicystatu, który jest substratem CYP3A, a w konsekwencji obniża stężenie wzmacnianego atazanawiru lub darunawiru.[1] W badaniu z karbamazepiną 200 mg dwa razy na dobę i kobicystatem 150 mg raz na dobę AUC kobicystatu zmniejszyło się o 84%, a Cmin o 90%.[1] Jednocześnie kobicystat jako silny inhibitor CYP3A zwiększył AUC karbamazepiny o 43% i zmniejszył AUC 10,11-epoksydu karbamazepiny o 35%.[1] Związki zmniejszające aktywność CYP3A4 mogą zwiększać stężenie karbamazepiny w surowicy i wywoływać jej działania niepożądane.[2]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Karbamazepina – silny induktor CYP3A4[3], kobicystat – substrat CYP3A4[4]
- Kobicystat – silny inhibitor CYP3A4[3], karbamazepina – wrażliwy substrat CYP3A4[5]
- Karbamazepina: silny induktor CYP2B6[3], słaby induktor CYP2C9[3], silny induktor CYP3A4[3], wrażliwy substrat CYP3A4[5]
- Kobicystat: inhibitor BCRP[4], słaby inhibitor CYP2D6[3], silny inhibitor CYP3A4[3], inhibitor MATE1[4], inhibitor OATP1B1[4], inhibitor OATP1B3[4], inhibitor P-gp[3], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[4], substrat CYP3A4[4]
Monitorować
- wiremia HIV (HIV RNA) po każdej zmianie leczenia
- kontrola napadów padaczkowych po zamianie karbamazepiny
- stężenie karbamazepiny w surowicy, jeśli połączenia nie udało się uniknąć
- objawy toksyczności karbamazepiny: zawroty głowy, senność, ataksja, podwójne widzenie
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Po odstawieniu karbamazepinykolejność włączenia · karbamazepina | inne zalecenie | Po odstawieniu karbamazepiny indukcja CYP3A wygasa stopniowo, dlatego rozpoczęcie leczenia z kobicystatem w okresie przejściowym wymaga kontroli wiremii HIV. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tybost 150 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/tybost-100315114/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin 200 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.11.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tybost. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/tybost-100315114/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/finlepsin-100116679/
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.