Interakcje / Nieselektywne beta-blokery / Nieselektywne beta-blokery i testy czynności przysadki
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Przed testem stymulacji wydzielania hormonu wzrostu u pacjenta przyjmującego nieselektywny beta-bloker lekarz powinien ocenić, czy wynik będzie wiarygodny i czy test można bezpiecznie wykonać.
Jeśli przyjmujesz lek z grupy beta-blokerów i masz zaplanowane badanie przysadki, powiedz o tym lekarzowi zlecającemu badanie i nie odstawiaj leku na własną rękę.
Interakcja klasy Nieselektywne beta-blokery + testy czynności przysadki
Opis dotyczy wszystkich leków z obu grup, poza wyjątkami wymienionymi niżej.
- Nieselektywne beta-blokery
- sotalol, propranolol
- Testy czynności przysadki
- metyrapon, makimorelina
Wyjątki – te leki zachowują się inaczej
- metyrapon – Metyrapon hamuje syntezę kortyzolu w nadnerczach i służy do oceny rezerwy ACTH. Nie wydłuża odstępu QT, a beta-blokery nie zmieniają w istotny sposób osi przysadka–nadnercza ani przebiegu testu, dlatego nie ma tu klinicznie ważnej interakcji.
Niekorzystna interakcjaNieselektywne beta-blokery (np. sotalol, propranolol)+ Testy czynności przysadki (np. makimorelina) klasaPrzed testem stymulacji wydzielania hormonu wzrostu u pacjenta przyjmującego nieselektywny beta-bloker lekarz powinien ocenić, czy wynik będzie wiarygodny i czy test można bezpiecznie wykonać.Jeśli przyjmujesz lek z grupy beta-blokerów i masz zaplanowane badanie przysadki, powiedz o tym lekarzowi zlecającemu badanie i nie odstawiaj leku na własną rękę.szybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek z grupy beta-blokerów i masz zaplanowane badanie przysadki, powiedz o tym lekarzowi zlecającemu badanie i nie odstawiaj leku na własną rękę.
Makimorelina to lek podawany jednorazowo w czasie badania, które sprawdza, czy organizm wytwarza dość hormonu wzrostu. Leki na serce i nadciśnienie, takie jak propranolol czy sotalol, mogą zmienić wynik tego badania, przez co niedobór hormonu może zostać przeoczony. Sotalol razem z makimoreliną może też zaburzyć rytm serca. Badanie z metyraponem nie wchodzi w taką interakcję.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- zawroty głowy albo uczucie omdlenia
- utrata przytomności
- wyraźnie wolne tętno
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PD – synergizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przed testem stymulacji wydzielania hormonu wzrostu u pacjenta przyjmującego nieselektywny beta-bloker lekarz powinien ocenić, czy wynik będzie wiarygodny i czy test można bezpiecznie wykonać. Makimoreliny nie należy podawać pacjentowi przyjmującemu sotalol – jeśli test jest konieczny, decyzję o czasowym odstawieniu lub zamianie sotalolu na lek bez wpływu na QT podejmuje kardiolog z odpowiednim wyprzedzeniem. Przy propranololu trzeba rozważyć jego wpływ na wynik testu, a prawidłowy wynik interpretować ostrożnie. Beta-blokerów nie odstawia się nagle ani samodzielnie ze względu na ryzyko nawrotu tachykardii, niedokrwienia lub arytmii. Metyrapon można stosować u pacjentów przyjmujących beta-blokery bez zmiany postępowania.
Skutek kliniczny
Główne ryzyko to fałszywie prawidłowy wynik testu stymulacji hormonu wzrostu i przeoczenie niedoboru tego hormonu u dorosłego. Przy sotalolu dochodzi dodatkowo ryzyko nadmiernego wydłużenia QT i komorowych zaburzeń rytmu typu torsade de pointes, zwłaszcza przy hipokaliemii, hipomagnezemii, bradykardii lub niewydolności nerek. Propranolol nie wydłuża QT, więc u niego dotyczy to głównie wiarygodności testu.
Mechanizm
Makimorelina jest agonistą receptora greliny, który pobudza wydzielanie hormonu wzrostu i sama wydłuża odstęp QT. Sotalol ma działanie przeciwarytmiczne klasy III i wydłuża repolaryzację, dlatego razem z makimoreliną addycyjnie wydłuża QT. Nieselektywna blokada receptorów beta-adrenergicznych zmniejsza hamujący wpływ somatostatyny i nasila wydzielanie hormonu wzrostu po bodźcach stymulujących. Propranolol i sotalol mogą więc zawyżyć odpowiedź w teście z makimoreliną i zafałszować jego wynik.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed testem i po podaniu makimoreliny u pacjenta przyjmującego sotalol
- stężenie potasu i magnezu w surowicy przed testem
- częstość akcji serca i ciśnienie tętnicze
- interpretacja wyniku testu w kontekście przyjmowanego beta-blokera
Kiedy ocena się zmienia
| eGFR ≤ 60nieselektywne beta-blokery | ryzyko rośnie | Sotalol jest wydalany przez nerki i przy obniżonym przesączaniu kłębuszkowym kumuluje się, co nasila wydłużenie QT i ryzyko arytmii po podaniu makimoreliny. |
| Odstawienie beta-blokera przed testem zgodnie z decyzją lekarzaodstep · nieselektywne beta-blokery | ryzyko maleje | Jeśli beta-bloker został odstawiony pod nadzorem lekarza z wyprzedzeniem wystarczającym do jego eliminacji, ryzyko wydłużenia QT i zafałszowania wyniku testu znika. |
Alkohol przy tych lekach
Nieselektywne beta-blokery a alkohol: brak opisu w bazie.
Testy czynności przysadki a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 123
Połączenie przeciwwskazaneBeta2-mimetyki wziewne (np. salbutamol, formoterol, indakaterol)+ Nieselektywne beta-blokery (np. sotalol, propranolol) klasaJednoczesnego stosowania wziewnego beta2-mimetyku i nieselektywnego beta-blokera należy unikać, ponieważ u pacjenta z astmą lub POChP nieselektywny beta-bloker jest przeciwwskazany.Jeśli używasz inhalatora rozszerzającego oskrzela i dostałeś lek na serce lub ciśnienie z grupy beta-blokerów, powiedz o tym lekarzowi przed rozpoczęciem leczenia i nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę.szybki (godziny)rozległe badania
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli używasz inhalatora rozszerzającego oskrzela i dostałeś lek na serce lub ciśnienie z grupy beta-blokerów, powiedz o tym lekarzowi przed rozpoczęciem leczenia i nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę.
Leki rozszerzające oskrzela podawane wziewnie, takie jak salbutamol, formoterol czy salmeterol, działają odwrotnie niż niektóre leki na serce i ciśnienie, na przykład propranolol czy sotalol. Te leki na serce mogą zwężać oskrzela i sprawić, że inhalator przestanie dobrze pomagać, co u osoby z astmą lub POChP grozi ciężkim napadem duszności. Sotalol razem z lekami wziewnymi może też zaburzać rytm serca.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nasilona duszność lub świszczący oddech
- uczucie ucisku w klatce piersiowej
- inhalator pomaga słabiej niż zwykle albo musisz go używać częściej
- kołatanie serca, nierówne bicie serca, zawroty głowy lub omdlenie
- osłabienie lub skurcze mięśni
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm, PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania wziewnego beta2-mimetyku i nieselektywnego beta-blokera należy unikać, ponieważ u pacjenta z astmą lub POChP nieselektywny beta-bloker jest przeciwwskazany. Wskazanie do beta-blokera trzeba zweryfikować z lekarzem prowadzącym i w miarę możliwości zastąpić go lekiem z innej grupy albo, gdy beta-bloker jest niezbędny, beta-blokerem kardioselektywnym włączanym ostrożnie i od małej dawki. Propranololu nie należy odstawiać nagle, zmianę trzeba przeprowadzić stopniowo pod kontrolą lekarza, aby uniknąć tachykardii, niedokrwienia mięśnia sercowego i nasilenia nadczynności tarczycy. Sotalolu również nie odstawia się gwałtownie, a jego zamianę na inny lek przeciwarytmiczny prowadzi kardiolog. Jeśli w wyjątkowej sytuacji połączenie jest utrzymane, konieczna jest ścisła kontrola objawów oskrzelowych, a przy sotalolu także stężenia potasu i magnezu oraz zapisu EKG z oceną odstępu QTc.
Skutek kliniczny
Główne zagrożenie to ciężki, oporny na leczenie skurcz oskrzeli u pacjenta z astmą lub POChP, w tym zaostrzenie mogące zagrażać życiu, w którym lek doraźny działa słabo albo wcale. Typowym sygnałem jest nasilenie duszności, świszczącego oddechu i coraz częstsze sięganie po inhalator doraźny po włączeniu beta-blokera. Przy sotalolu dodatkowo rośnie ryzyko hipokaliemii, wydłużenia odstępu QT i komorowych zaburzeń rytmu typu torsade de pointes, szczególnie przy częstym stosowaniu beta2-mimetyku, nebulizacji lub jednoczesnym stosowaniu leków moczopędnych i glikokortykosteroidów.
Mechanizm
Nieselektywne beta-blokery blokują receptory beta2 w mięśniówce gładkiej oskrzeli, czyli dokładnie te receptory, na które działają wziewne beta2-mimetyki. Jest to bezpośredni antagonizm na poziomie receptora, dlatego dotyczy całej klasy niezależnie od tego, czy beta2-mimetyk jest krótko działający (salbutamol, fenoterol), czy długo działający (formoterol, salmeterol, indakaterol, olodaterol). Blokada receptorów beta2 sama w sobie może wywołać skurcz oskrzeli u osób z astmą lub POChP i jednocześnie osłabia albo znosi rozkurczające działanie beta2-mimetyku. Brak części par w bazach interakcji, na przykład dla fenoterolu, wynika z luki w danych, a nie z innej farmakologii. Przy sotalolu dochodzi dodatkowy mechanizm addycyjny, ponieważ beta2-mimetyki, zwłaszcza w dużych dawkach, obniżają stężenie potasu i mogą wydłużać odstęp QT, co nakłada się na działanie przeciwarytmiczne klasy III sotalolu.
Monitorować
- objawy duszności, świszczący oddech, kaszel
- częstość stosowania beta2-mimetyku doraźnego
- PEF lub spirometria przy zmianie leczenia
- stężenie potasu i magnezu w surowicy (zwłaszcza przy sotalolu)
- EKG z oceną odstępu QTc (przy sotalolu)
- częstość akcji serca i ciśnienie tętnicze
Kiedy ocena się zmienia
| Duże dawki lub częste inhalacje doraźne, w tym nebulizacjadawka · beta2-mimetyki wziewne | ryzyko rośnie | Duże lub często powtarzane dawki beta2-mimetyku, zwłaszcza w nebulizacji, nasilają hipokaliemię i wpływ na odstęp QT, co przy jednoczesnym stosowaniu sotalolu zwiększa ryzyko torsade de pointes. Częste użycie leku doraźnego świadczy też o złej kontroli choroby, w której blokada receptorów beta2 jest szczególnie niebezpieczna. |
| Beta-bloker włączany u pacjenta już leczonego beta2-mimetykiemkolejność włączenia · nieselektywne beta-blokery | inne zalecenie | Gdy nieselektywny beta-bloker ma być dopiero włączony u pacjenta z astmą lub POChP, należy od początku wybrać lek z innej grupy lub beta-bloker kardioselektywny. Gdy pacjent przewlekle przyjmujący propranolol lub sotalol otrzymuje beta2-mimetyk z powodu nowo rozpoznanej obturacji, beta-bloker trzeba zamienić stopniowo, bez nagłego odstawienia. |
Połączenie przeciwwskazaneNieselektywne beta-blokery (np. sotalol)+ Pochodne difenylometanu (np. hydroksyzyna) klasaNieselektywnego beta-blokera wydłużającego odstęp QT nie łączy się z hydroksyzyną – połączenie jest przeciwwskazane.Jeśli przyjmujesz sotalol, nie bierz hydroksyzyny i powiedz lekarzowi oraz farmaceucie o tym połączeniu, żeby dobrali bezpieczniejszy lek.szybki (godziny)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz sotalol, nie bierz hydroksyzyny i powiedz lekarzowi oraz farmaceucie o tym połączeniu, żeby dobrali bezpieczniejszy lek.
Sotalol, lek na zaburzenia rytmu serca, i hydroksyzyna, lek na świąd, alergię i niepokój, mogą razem zaburzyć pracę serca. Oba leki zmieniają przewodzenie elektryczne w sercu, a ich działanie się sumuje, co może wywołać groźną arytmię, a nawet zatrzymanie krążenia. Ryzyko jest większe u starszych osób, przy wolnym tętnie, chorych nerkach lub niskim potasie. Propranolol nie ma tego działania, ale z hydroksyzyną może mocniej zwalniać tętno i nasilać senność.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- omdlenie lub nagła utrata przytomności
- kołatanie serca, nierówne lub bardzo szybkie bicie serca
- silne zawroty głowy lub uczucie, że zaraz zemdlejesz
- bardzo wolne tętno
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Nieselektywnego beta-blokera wydłużającego odstęp QT nie łączy się z hydroksyzyną – połączenie jest przeciwwskazane. U pacjenta leczonego sotalolem do leczenia świądu, alergii lub lęku należy wybrać lek, który nie wydłuża odstępu QT. Jeśli hydroksyzyna jest niezbędna, rozważa się zamianę sotalolu na beta-bloker bez działania klasy III, o ile nie jest potrzebne działanie przeciwarytmiczne sotalolu. Decyzję podejmuje lekarz prowadzący leczenie kardiologiczne. Propranolol można łączyć z hydroksyzyną ostrożnie, z kontrolą tętna i ciśnienia, zwłaszcza u osób starszych.
Skutek kliniczny
Połączenie może wywołać nadmierne wydłużenie odstępu QT i komorowe zaburzenia rytmu typu torsade de pointes, które mogą prowadzić do omdleń, migotania komór i nagłego zgonu sercowego. Ryzyko jest największe u osób starszych, przy bradykardii, hipokaliemii lub hipomagnezemii, w niewydolności nerek (kumulacja sotalolu) oraz przy wrodzonym zespole długiego QT. Możliwe jest też nasilenie senności i spadku ciśnienia.
Mechanizm
Sotalol jako nieselektywny beta-bloker o działaniu przeciwarytmicznym klasy III blokuje kanały potasowe IKr i wydłuża repolaryzację komór, czyli odstęp QT. Hydroksyzyna również hamuje kanały hERG i wydłuża odstęp QT. Działanie obu leków się sumuje. Dodatkowo bradykardia wywołana przez beta-adrenolizę zwiększa podatność na zaburzenia rytmu zależne od wydłużonego QT. Interakcja nie jest wspólna dla całej grupy beta-blokerów nieselektywnych, ponieważ propranolol nie wydłuża odstępu QT. W grupie pochodnych difenylometanu dotyczy hydroksyzyny.
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc, jeśli połączenia nie dało się uniknąć
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- częstość akcji serca i ciśnienie tętnicze
- czynność nerek (eGFR) u pacjentów przyjmujących sotalol
- omdlenia, zawroty głowy i kołatanie serca zgłaszane przez pacjenta
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują bradykardia, zaburzenia elektrolitowe i pogorszenie czynności nerek, co zwiększa ryzyko torsade de pointes. Hydroksyzyna u osób starszych wymaga dodatkowo mniejszych dawek z powodu działania przeciwcholinergicznego i sedacyjnego. |
| eGFR ≤ 60nieselektywne beta-blokery | ryzyko rośnie | Sotalol jest wydalany przez nerki w postaci niezmienionej, więc przy obniżonym eGFR kumuluje się i silniej wydłuża odstęp QT, co nasila interakcję z hydroksyzyną. |
| Dawka podwyższonadawka · nieselektywne beta-blokery | ryzyko rośnie | Wydłużenie odstępu QT przez sotalol zależy od dawki, więc przy większych dawkach ryzyko arytmii po dołączeniu hydroksyzyny rośnie. |
Połączenie przeciwwskazaneNieselektywne beta-blokery (np. sotalol)+ Butyrofenony (np. haloperydol) klasaNieselektywnego beta-blokera wydłużającego odstęp QT nie łączy się z butyrofenonem.Nie łącz leku nasercowego z grupy beta-blokerów z haloperydolem bez wyraźnej zgody lekarza i zawsze powiedz mu, że przyjmujesz oba leki.szybki (godziny)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie łącz leku nasercowego z grupy beta-blokerów z haloperydolem bez wyraźnej zgody lekarza i zawsze powiedz mu, że przyjmujesz oba leki.
Niektóre leki na serce z grupy beta-blokerów, zwłaszcza sotalol, mogą razem z lekiem przeciwpsychotycznym haloperydolem groźnie zaburzyć rytm serca. Oba leki wpływają na przewodzenie prądu w sercu, a razem ten wpływ się sumuje. Może to prowadzić do niebezpiecznej arytmii, omdlenia, a nawet zatrzymania krążenia. Propranolol nie ma takiego działania, ale razem z haloperydolem może za bardzo obniżać ciśnienie.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub uczucie nierównego bicia serca
- bardzo wolne tętno
- zawroty głowy
- omdlenie lub uczucie, że zaraz zemdlejesz
- nagłe osłabienie po wstaniu z łóżka lub krzesła
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Nieselektywnego beta-blokera wydłużającego odstęp QT nie łączy się z butyrofenonem. Jednoczesne stosowanie sotalolu i haloperydolu jest przeciwwskazane. Jeśli pacjent przyjmujący sotalol wymaga leczenia przeciwpsychotycznego, wybierz lek o małym wpływie na odstęp QT. Jeśli niezbędny jest haloperydol, rozważ z kardiologiem zamianę sotalolu na beta-bloker bez działania klasy III. Gdy połączenia nie da się uniknąć, na przykład w stanie nagłym, wykonaj EKG przed podaniem i w trakcie leczenia, wyrównaj potas i magnez oraz unikaj dożylnej drogi podania haloperydolu i dużych dawek. Przy łączeniu propranololu z haloperydolem kontroluj ciśnienie tętnicze i tętno, szczególnie na początku leczenia i po zwiększeniu dawki.
Skutek kliniczny
Połączenie sotalolu z haloperydolem zwiększa ryzyko znacznego wydłużenia odstępu QT, częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes, migotania komór i nagłego zgonu sercowego. Ryzyko rośnie przy bradykardii, hipokaliemii, hipomagnezemii, upośledzonej czynności nerek, w podeszłym wieku i przy dożylnym podawaniu haloperydolu. Połączenie propranololu z haloperydolem może powodować nasilone niedociśnienie, zwłaszcza ortostatyczne.
Mechanizm
Sotalol poza blokowaniem receptorów beta działa jak lek przeciwarytmiczny klasy III. Blokuje kanały potasowe (prąd IKr) i wydłuża repolaryzację komór, a przez to odstęp QT. Haloperydol także blokuje kanały hERG i zależnie od dawki wydłuża odstęp QT, najsilniej po podaniu dożylnym. Oba efekty się sumują. Bradykardia wywołana blokadą receptorów beta dodatkowo sprzyja arytmii zależnej od wydłużonego QT. Interakcja jest farmakodynamiczna. Sotalol jest wydalany przez nerki w postaci niezmienionej, więc nie dochodzi do interakcji na poziomie metabolizmu. Mechanizm nie jest wspólny dla całej grupy beta-blokerów nieselektywnych. Propranolol nie wydłuża QT i z haloperydolem sumuje głównie działanie hipotensyjne.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed włączeniem drugiego leku i w trakcie leczenia
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- częstość rytmu serca
- ciśnienie tętnicze, także w pozycji stojącej
- czynność nerek (eGFR) u pacjentów przyjmujących sotalol
- objawy sugerujące arytmię: kołatanie serca, zawroty głowy, omdlenia
Kiedy ocena się zmienia
| Dożylnadroga podania · butyrofenony | ryzyko rośnie | Dożylne podanie haloperydolu wiąże się z największym ryzykiem wydłużenia QT i torsade de pointes. U pacjenta przyjmującego sotalol tej drogi podania należy bezwzględnie unikać. |
| Dekanian haloperydolu (postać o przedłużonym działaniu)postać · butyrofenony | inne zalecenie | Po podaniu postaci depot haloperydol utrzymuje się w organizmie przez kilka tygodni, więc odstawienie nie usuwa szybko ryzyka. Przed włączeniem sotalolu u takiego pacjenta należy uwzględnić czas działania ostatniej dawki i wybrać inny lek przeciwarytmiczny. |
| Upośledzona czynność nerekeGFR · nieselektywne beta-blokery | ryzyko rośnie | Sotalol jest wydalany przez nerki, więc przy upośledzonej czynności nerek kumuluje się i silniej wydłuża QT. Ryzyko interakcji z haloperydolem rośnie. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują bradykardia, zaburzenia elektrolitowe i pogorszenie czynności nerek. Rośnie więc ryzyko arytmii przy sotalolu z haloperydolem i niedociśnienia przy propranololu z haloperydolem. |
Połączenie przeciwwskazaneNieselektywne beta-blokery (np. sotalol)+ Prokinetyki (np. cyzapryd) klasaNieselektywnego beta-blokera wydłużającego odstęp QT nie łączy się z prokinetykiem wydłużającym QT – połączenie jest przeciwwskazane.Nie łącz tych leków na własną rękę – jeśli lekarz przepisał ci oba, skontaktuj się z nim lub z farmaceutą przed przyjęciem kolejnej dawki.szybki (godziny)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie łącz tych leków na własną rękę – jeśli lekarz przepisał ci oba, skontaktuj się z nim lub z farmaceutą przed przyjęciem kolejnej dawki.
Niektóre leki na serce, takie jak sotalol, oraz niektóre leki przyspieszające pracę żołądka, takie jak cyzapryd, mogą zaburzać rytm serca. Przyjmowane razem mocno zwiększają ryzyko groźnej arytmii, która może skończyć się omdleniem, a nawet zatrzymaniem krążenia. Nie dotyczy to wszystkich leków z tych grup – propranolol i itopryd nie dają tego problemu, a metoklopramid tylko w niewielkim stopniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- nagłe zawroty głowy
- omdlenie lub uczucie, że zaraz zemdlejesz
- bardzo wolne tętno
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Nieselektywnego beta-blokera wydłużającego odstęp QT nie łączy się z prokinetykiem wydłużającym QT – połączenie jest przeciwwskazane. Dotyczy to przede wszystkim sotalolu z cyzaprydem. Jeśli pacjent przyjmujący sotalol wymaga leku prokinetycznego, należy wybrać itopryd. Gdy prokinetyk jest konieczny, a pacjent wymaga beta-blokera bez działania na QT, lekarz może rozważyć inny beta-bloker niż sotalol. Przy przypadkowym połączeniu trzeba odstawić cyzapryd, wykonać EKG i oznaczyć potas oraz magnez.
Skutek kliniczny
Znaczne wydłużenie odstępu QT z ryzykiem częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes, migotania komór, omdleń i nagłej śmierci sercowej. Ryzyko rośnie przy bradykardii, hipokaliemii, hipomagnezemii, niewydolności nerek i niewydolności serca.
Mechanizm
Sotalol blokuje kanały potasowe w mięśniu sercowym i wydłuża repolaryzację komór. Cyzapryd blokuje te same kanały potasowe niezależnie od działania na przewód pokarmowy. Oba efekty sumują się, co dodatkowo wydłuża odstęp QT. Działanie beta-adrenolityczne sotalolu zwalnia rytm serca, a bradykardia sama sprzyja częstoskurczowi typu torsade de pointes.
Monitorować
- EKG z oceną skorygowanego odstępu QT
- częstość akcji serca
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- czynność nerek (eGFR) – sotalol jest wydalany przez nerki
- objawy kołatania serca, zawrotów głowy i omdleń
Kiedy ocena się zmienia
| eGFR ≤ 60nieselektywne beta-blokery | ryzyko rośnie | Sotalol jest wydalany przez nerki w postaci niezmienionej, więc przy obniżonym eGFR kumuluje się i silniej wydłuża odstęp QT, co zwiększa ryzyko arytmii w połączeniu z cyzaprydem. |
| Duża dawka sotaloludawka · nieselektywne beta-blokery | ryzyko rośnie | Wydłużenie odstępu QT przez sotalol zależy od dawki, dlatego przy dużych dawkach ryzyko torsade de pointes w połączeniu z lekiem wydłużającym QT jest największe. |
| wiek ≥ 65pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częstsze są choroby serca, zaburzenia elektrolitowe i pogorszenie czynności nerek, co zwiększa podatność na arytmie wywołane lekami. |
Połączenie przeciwwskazanePrzeciwpsychotyczne pochodne indolu (np. zyprazydon, sertindol)+ Testy czynności przysadki (np. makimorelina) klasaNie wykonuje się testu z makimoreliną u pacjenta przyjmującego przeciwpsychotyczną pochodną indolu silnie wydłużającą odstęp QT.Jeśli przyjmujesz lek przeciwpsychotyczny i masz zaplanowane badanie przysadki, powiedz o tym lekarzowi kierującemu na badanie i nie odstawiaj leku na własną rękę.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek przeciwpsychotyczny i masz zaplanowane badanie przysadki, powiedz o tym lekarzowi kierującemu na badanie i nie odstawiaj leku na własną rękę.
Niektóre leki przeciwpsychotyczne, takie jak zyprazydon i sertindol, wpływają na rytm serca. Makimorelina, lek podawany jednorazowo podczas badania hormonu wzrostu, działa podobnie. Razem mogą wywołać groźne zaburzenia rytmu serca. Lurazydonu i badania z metyraponem to zwykle nie dotyczy.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- nagłe zawroty głowy
- omdlenie lub uczucie bliskiego omdlenia
- duszność albo ból w klatce piersiowej
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie wykonuje się testu z makimoreliną u pacjenta przyjmującego przeciwpsychotyczną pochodną indolu silnie wydłużającą odstęp QT. Dotyczy to zyprazydonu i sertindolu, które nie powinny być łączone z innymi lekami wydłużającymi QT. Jeśli lek przeciwpsychotyczny jest niezbędny, niedobór hormonu wzrostu diagnozuje się innym testem stymulacyjnym, na przykład testem glukagonowym. Wykonanie testu z makimoreliną po czasowym odstawieniu zyprazydonu lub sertindolu wymaga decyzji psychiatry i endokrynologa. Trzeba wtedy uwzględnić okres półtrwania leku, szczególnie długi w przypadku sertindolu, oraz ryzyko nawrotu psychozy. Lurazydon i test metyraponowy nie wymagają takiego postępowania.
Skutek kliniczny
Jednoczesne stosowanie zyprazydonu lub sertindolu z makimoreliną może nadmiernie wydłużyć odstęp QT. Grozi to częstoskurczem komorowym typu torsade de pointes, omdleniem, a nawet nagłym zgonem sercowym. Ryzyko rośnie przy hipokaliemii, hipomagnezemii, bradykardii, chorobach serca, wrodzonym zespole długiego QT oraz przy stosowaniu innych leków wydłużających QT.
Mechanizm
Zyprazydon i sertindol blokują kanały potasowe hERG i wyraźnie wydłużają odstęp QT w zależności od dawki. Makimorelina, doustny agonista receptora greliny stosowany w diagnostyce niedoboru hormonu wzrostu, również wydłuża odstęp QTc. Działania te sumują się i zwiększają ryzyko arytmii komorowych typu torsade de pointes. Makimorelina nie zmienia istotnie metabolizmu leków przeciwpsychotycznych, a one nie wpływają istotnie na jej stężenie. Interakcja ma więc charakter farmakodynamiczny. Nie jest wspólna dla całej klasy, bo lurazydon praktycznie nie wydłuża QT, a metyrapon nie działa na QT wcale.
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc przed testem, jeśli rozważa się wykonanie go u pacjenta leczonego przeciwpsychotycznie
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- objawy arytmii (kołatanie serca, zawroty głowy, omdlenie) w trakcie testu i po nim
- stan psychiczny pacjenta w razie czasowego odstawienia leku przeciwpsychotycznego
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie zyprazydonu lub sertindolu na czas pozwalający na jego wydalenie z organizmu, zgodnie z decyzją lekarza prowodstep · przeciwpsychotyczne pochodne indolu | inne zalecenie | Po czasowym odstawieniu leku przeciwpsychotycznego, z uwzględnieniem jego okresu półtrwania, test z makimoreliną można rozważyć pod kontrolą EKG i elektrolitów. Decyzję podejmują wspólnie psychiatra i endokrynolog, oceniając ryzyko nawrotu choroby. |
Niekorzystna interakcjaAgoniści dopaminy (np. ropinirol, pramipeksol, rotygotyna)+ Testy czynności przysadki (np. makimorelina) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu agonisty dopaminy i makimoreliny wynik testu wydzielania hormonu wzrostu może być fałszywie prawidłowy, dlatego test należy zaplanować z uwzględnieniem leczenia dopaminergicznego i ostrożnie interpretować jego wynik.Jeśli przyjmujesz agonistę dopaminy i masz mieć badanie hormonu wzrostu, powiedz o tym lekarzowi przed badaniem i nie odstawiaj leku samodzielnie.szybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz agonistę dopaminy i masz mieć badanie hormonu wzrostu, powiedz o tym lekarzowi przed badaniem i nie odstawiaj leku samodzielnie.
Leki z grupy agonistów dopaminy, takie jak ropinirol, pramipeksol, rotygotyna, apomorfina czy pirybedyl, mogą zmieniać wynik badania hormonu wzrostu wykonywanego z makimoreliną. Badanie może wtedy wyjść prawidłowo, mimo że hormonu wzrostu jest za mało. Apomorfina razem z makimoreliną może dodatkowo zaburzać rytm serca. Badanie przysadki z metyraponem nie wchodzi w tę interakcję.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- omdlenie lub nagłe zasłabnięcie
- silne zawroty głowy
- nasilenie sztywności, spowolnienia lub drżenia po wstrzymaniu leku
- gorączka ze sztywnością mięśni i splątaniem po wstrzymaniu leku
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu agonisty dopaminy i makimoreliny wynik testu wydzielania hormonu wzrostu może być fałszywie prawidłowy, dlatego test należy zaplanować z uwzględnieniem leczenia dopaminergicznego i ostrożnie interpretować jego wynik. Ewentualną przerwę w podawaniu ropinirolu, pramipeksolu, rotygotyny, apomorfiny lub pirybedylu przed testem ustala endokrynolog wspólnie z neurologiem, uwzględniając ryzyko pogorszenia stanu neurologicznego i zespołu odstawiennego. Agonisty dopaminy nie odstawia się nagle. Gdy leczenia nie można przerwać, wynik prawidłowy nie wyklucza niedoboru hormonu wzrostu i warto rozważyć ocenę kliniczną lub powtórzenie diagnostyki. Apomorfiny nie należy łączyć z makimoreliną ze względu na sumowanie się wydłużenia odstępu QT. Jeśli takie połączenie jest nieuniknione, przed testem trzeba wykonać EKG i wyrównać stężenie potasu i magnezu. Metyrapon nie wchodzi w tę interakcję i test z metyraponem można wykonać bez zmiany leczenia dopaminergicznego.
Skutek kliniczny
Głównym skutkiem jest fałszywie prawidłowy wynik testu z makimoreliną i przeoczenie niedoboru hormonu wzrostu u dorosłego. Przy apomorfinie dochodzi ryzyko nadmiernego wydłużenia odstępu QT z możliwością groźnych zaburzeń rytmu serca, zwłaszcza przy hipokaliemii, hipomagnezemii, bradykardii lub chorobie serca. Samodzielne, nagłe odstawienie agonisty dopaminy przed badaniem grozi nasileniem objawów choroby Parkinsona, zespołem odstawiennym, a rzadko zespołem przypominającym złośliwy zespół neuroleptyczny.
Mechanizm
Agoniści dopaminy pobudzają receptory dopaminowe w podwzgórzu i przysadce, a to u osób bez guza przysadki zwiększa wydzielanie hormonu wzrostu. Apomorfinę dawniej wykorzystywano nawet jako bodziec w testach wydzielania hormonu wzrostu. Makimorelina, agonista receptora greliny, ocenia zdolność przysadki do wyrzutu hormonu wzrostu. Dodatkowy bodziec dopaminergiczny może więc sztucznie podnieść stężenie hormonu wzrostu w teście i zamaskować jego niedobór. Apomorfina i makimorelina wydłużają ponadto odstęp QT, a ich działanie w tym zakresie się sumuje.
Monitorować
- Wynik testu z makimoreliną interpretowany w świetle leczenia dopaminergicznego
- EKG z oceną odstępu QTc przed testem i po podaniu makimoreliny u osób stosujących apomorfinę
- Stężenie potasu i magnezu przed testem u osób stosujących apomorfinę
- Objawy neurologiczne i objawy odstawienne, jeśli agonistę dopaminy czasowo wstrzymano
Niekorzystna interakcjaAminochinoliny (np. hydroksychlorochina, chlorochina)+ Nieselektywne beta-blokery (np. sotalol) klasaPołączenia aminochinoliny z nieselektywnym beta-blokerem wydłużającym odstęp QT należy unikać, a jeśli jest konieczne, trzeba wykonać EKG przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia oraz wyrównać stężenie potasu i magnezu.Jeśli przyjmujesz hydroksychlorochinę lub chlorochinę razem z beta-blokerem wpływającym na rytm serca, nie zmieniaj dawek samodzielnie i upewnij się, że lekarz wie o obu lekach i zlecił ci EKG.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz hydroksychlorochinę lub chlorochinę razem z beta-blokerem wpływającym na rytm serca, nie zmieniaj dawek samodzielnie i upewnij się, że lekarz wie o obu lekach i zlecił ci EKG.
Hydroksychlorochina i chlorochina, stosowane między innymi w reumatoidalnym zapaleniu stawów, toczniu i malarii, mogą zaburzać rytm serca. Sotalol, lek na arytmię, działa podobnie, więc razem mogą wywołać groźne zaburzenia rytmu serca. Propranolol nie ma tego działania, ale z tymi lekami może zbyt mocno zwolnić tętno i utrudnić rozpoznanie niskiego cukru we krwi. Ryzyko utrzymuje się kilka tygodni po odstawieniu hydroksychlorochiny lub chlorochiny.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub uczucie nierównego bicia serca
- nagłe zawroty głowy lub omdlenie
- bardzo wolne tętno, osłabienie, duszność
- poty, głód, splątanie lub senność, które mogą oznaczać niski cukier, nawet bez drżenia rąk
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenia aminochinoliny z nieselektywnym beta-blokerem wydłużającym odstęp QT należy unikać, a jeśli jest konieczne, trzeba wykonać EKG przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia oraz wyrównać stężenie potasu i magnezu. Dotyczy to zarówno hydroksychlorochiny, jak i chlorochiny stosowanych z sotalolem. Przy wydłużeniu QTc lub objawach arytmii należy odstawić jeden z leków. Najczęściej rozważa się zamianę sotalolu na beta-blokery niewydłużające QT albo zamianę aminochinoliny na inny lek modyfikujący przebieg choroby. Dawkę sotalolu dostosowuje się do czynności nerek i zwiększa ostrożnie pod kontrolą EKG. Ryzyko utrzymuje się przez kilka tygodni po odstawieniu aminochinoliny. Przy propranololu ryzyko arytmii jest małe, wystarczy kontrola tętna i, u chorych na cukrzycę, glikemii.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko wydłużenia odstępu QT, częstoskurczu typu torsade de pointes, omdleń i nagłego zgonu sercowego. Ryzyko rośnie przy hipokaliemii, hipomagnezemii, bradykardii, niewydolności serca, niewydolności nerek, w starszym wieku, u kobiet i przy innych lekach wydłużających QT. Możliwa jest też nasilona bradykardia, zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego oraz niezauważona lub przedłużona hipoglikemia.
Mechanizm
Hydroksychlorochina i chlorochina blokują kanały potasowe hERG, wydłużają repolaryzację komór i odstęp QT, a przy dłuższym stosowaniu mogą zaburzać przewodzenie w sercu. Sotalol jest beta-blokerem o właściwościach leku przeciwarytmicznego klasy III i silnie wydłuża odstęp QT w sposób zależny od dawki. Działania obu leków na repolaryzację sumują się, a bradykardia wywołana beta-blokadą dodatkowo sprzyja częstoskurczowi komorowemu typu torsade de pointes. Aminochinoliny mają bardzo długi okres półtrwania, więc ich wpływ na serce utrzymuje się wiele tygodni po odstawieniu. Interakcja dotyczy obu aminochinolin. Po stronie beta-blokerów dotyczy sotalolu, a nie propranololu. Wspólne dla całej klasy jest ryzyko addycyjnej bradykardii i zaburzeń przewodzenia oraz maskowania objawów hipoglikemii, którą mogą wywołać aminochinoliny.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed włączeniem drugiego leku, po osiągnięciu stanu stacjonarnego i po każdej zmianie dawki
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- czynność nerek (eGFR) przy stosowaniu sotalolu
- częstość rytmu serca i przewodzenie przedsionkowo-komorowe
- glikemia u chorych na cukrzycę
- objawy arytmii: kołatania serca, zawroty głowy, omdlenia
Kiedy ocena się zmienia
| Obniżona czynność nerekeGFR · nieselektywne beta-blokery | ryzyko rośnie | Sotalol jest wydalany przez nerki w postaci niezmienionej. Przy obniżonym eGFR jego stężenie i wpływ na QT rosną, więc trzeba zmniejszyć dawkę lub wydłużyć odstęp między dawkami i częściej kontrolować EKG. |
| Dawka nasycająca lub duża dawkadawka · aminochinoliny | ryzyko rośnie | Wydłużenie QT przez aminochinoliny zależy od dawki. Jest największe przy dawkach nasycających, na przykład w leczeniu malarii, i przy przekroczeniu dawek zalecanych w stosunku do masy ciała. |
| Zwiększanie dawki sotaloludawka · nieselektywne beta-blokery | ryzyko rośnie | Działanie sotalolu klasy III i wydłużenie QT rosną z dawką. Każde zwiększenie dawki u pacjenta przyjmującego aminochinolinę wymaga kontroli EKG. |
| Kilka tygodni od odstawienia aminochinolinyodstep · aminochinoliny | inne zalecenie | Bardzo długi okres półtrwania hydroksychlorochiny i chlorochiny sprawia, że wpływ na QT utrzymuje się tygodnie po odstawieniu. Włączenie sotalolu w tym czasie wymaga takiej samej ostrożności i kontroli EKG jak przy jednoczesnym stosowaniu. |
| Osoba starszawiek · pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroby serca, gorsza czynność nerek, zaburzenia elektrolitowe i wielolekowość, co zwiększa ryzyko torsade de pointes i bradykardii. |
Niekorzystna interakcjaAminochinoliny (np. hydroksychlorochina, chlorochina)+ Testy czynności przysadki (np. makimorelina) klasaPrzed testem z makimoreliną u osoby przyjmującej aminochinolinę należy unikać tego połączenia i uzgodnić z lekarzem prowadzącym inny sposób diagnostyki niedoboru hormonu wzrostu.Jeśli przyjmujesz hydroksychlorochinę lub chlorochinę i masz mieć test czynności przysadki, powiedz o tym lekarzowi przed badaniem i nie odstawiaj leku na własną rękę.szybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz hydroksychlorochinę lub chlorochinę i masz mieć test czynności przysadki, powiedz o tym lekarzowi przed badaniem i nie odstawiaj leku na własną rękę.
Hydroksychlorochina i chlorochina, stosowane np. w reumatoidalnym zapaleniu stawów, toczniu lub malarii, mogą wpływać na rytm serca. Podobnie działa makimorelina, którą podaje się w teście sprawdzającym wydzielanie hormonu wzrostu. Razem mogą zwiększyć ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca, dlatego lekarz zwykle wybiera wtedy inny test. Metyrapon, używany w innym badaniu przysadki, nie wywołuje tego problemu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub uczucie nierównego bicia serca
- zawroty głowy
- omdlenie lub uczucie bliskiego omdlenia
- nagła duszność lub ból w klatce piersiowej
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przed testem z makimoreliną u osoby przyjmującej aminochinolinę należy unikać tego połączenia i uzgodnić z lekarzem prowadzącym inny sposób diagnostyki niedoboru hormonu wzrostu. Makimoreliny nie podaje się razem z lekami wydłużającymi odstęp QT, a hydroksychlorochina i chlorochina do nich należą. Z powodu bardzo długiego okresu półtrwania aminochinolin ich krótkie odstawienie nie eliminuje ryzyka, a przerwanie leczenia choroby podstawowej zwykle jest niekorzystne, dlatego preferuje się test stymulacyjny bez wpływu na QT. Jeśli lekarz uzna test z makimoreliną za niezbędny, przed badaniem należy wykonać EKG, wyrównać stężenia potasu i magnezu oraz przeprowadzić test pod kontrolą z możliwością monitorowania rytmu serca. Metyrapon można stosować u osób przyjmujących aminochinoliny bez zmian postępowania wynikających z tej interakcji.
Skutek kliniczny
Łączne wydłużenie odstępu QT zwiększa ryzyko komorowych zaburzeń rytmu, w tym częstoskurczu typu torsade de pointes, omdleń i w skrajnych przypadkach nagłego zgonu sercowego. Ryzyko rośnie przy hipokaliemii, hipomagnezemii, bradykardii, wrodzonym zespole długiego QT, chorobie serca oraz przy stosowaniu innych leków wydłużających QT.
Mechanizm
Hydroksychlorochina i chlorochina wydłużają odstęp QT, głównie przez hamowanie szybkiej składowej prądu potasowego w komórkach mięśnia sercowego. Makimorelina, doustny agonista receptora greliny stosowany w teście rezerwy hormonu wzrostu, również wydłuża odstęp QTc w ciągu kilku godzin po podaniu. Działanie obu leków na repolaryzację sumuje się. Dodatkowo aminochinoliny mają bardzo długi okres półtrwania i gromadzą się w tkankach, dlatego krótkie odstawienie przed testem nie usuwa ich działania. Metyrapon nie wpływa na repolaryzację i nie uczestniczy w tej interakcji.
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc przed testem i w ciągu kilku godzin po podaniu makimoreliny
- stężenie potasu i magnezu w surowicy przed testem
- częstość i miarowość rytmu serca w trakcie testu
- objawy kołatania serca, zawrotów głowy i omdleń
Kiedy ocena się zmienia
| Krótka przerwa przed testemodstep · aminochinoliny | inne zalecenie | Z powodu bardzo długiego okresu półtrwania i kumulacji tkankowej aminochinolin kilkudniowe odstawienie przed testem z makimoreliną nie usuwa ryzyka wydłużenia QT. Zamiast odstawiać lek, należy wybrać inny test stymulacyjny. |
| Długotrwałe leczenieczas leczenia · aminochinoliny | ryzyko rośnie | Długotrwałe stosowanie aminochinolin sprzyja kumulacji leku i może prowadzić do kardiomiopatii oraz zaburzeń przewodzenia, co zwiększa podatność na proarytmiczne działanie makimoreliny. Przed ewentualnym testem konieczne jest EKG. |
| Dawki wysokie, np. lecznicze w malariidawka · aminochinoliny | ryzyko rośnie | Przy wysokich dawkach aminochinolin wydłużenie QT jest wyraźniejsze, dlatego test z makimoreliną należy w tym czasie bezwzględnie odłożyć lub zastąpić innym badaniem. |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.